Η γλώσσα ως Αμάλθειας Κέρας | Xristina Karathanasi | TEDxAUEB — Transcript

Full transcript

1. 0:00Εν
2. 0:01[μουσική]
3. 0:09[χειροκρότημα]
4. 0:12αρχή είναι το χάος. Ως πω από το χάος
5. 0:16γεννήθηκε η γη και μαζί της τα βουνά και
6. 0:20η θάλασσα. Μετά γεννήθηκε ο ουρανός και
7. 0:24μαζί του ο ήλιος, το φεγγάρι και τα
8. 0:26αστέρια. Ο ουρανός και γη ενώθηκαν και
9. 0:30από αυτούς γεννήθηκαν οι τιτάνες.
10. 0:34Μα ο ουρανός φοβήθηκε πως κάποιο από τα
11. 0:37παιδιά του θα του έπαιρνε το θρόνο. Γ
12. 0:40αυτό τα έκλεισε όλα στα έγκατα της γης.
13. 0:44Ο Κρόνος, ο πιο δυνατός από τους
14. 0:46τιτάνες, το νίκησε και έγινε ο αρχηγός
15. 0:49του κόσμου. Πατρεύτηκε τη ειραία και
16. 0:52μαζί γέννησαν τρεις θεές και τρεις
17. 0:55θεούς.
18. 0:56Την Ήρα, την Εστία και τη Δήμητρα, τον
19. 0:59Πλούτωνα, τον Ποσειδώνα και το Θεία.
20. 1:02Μα και ο Κρόνος φοβήθηκε πως κάποιο από
21. 1:06τα παιδιά του θα του έπαιρνε το θρόνο.
22. 1:08Γι αυτό κάθε φορά που γεννιόταν κάποιο
23. 1:11από αυτά τον κατάπεινε.
24. 1:14Η Ρέα απελπισμένη πήκε και γέννησε το ο
25. 1:17της παιδί, το Δία, σε μια σπηλιά στην
26. 1:19Κρήτη, στο Ιδέο Άνδρο, και το έκρυψε
27. 1:22εκεί.
28. 1:23Το Διαφρόντιζαν οι νύμφες και πίνε το
29. 1:25γάλα μιας κατσίκας της αμάλθειας.
30. 1:29Μια μέρα καθώς ο Δίας έπεσε με την
31. 1:31αμάλθεια έσπασε το κέρατό της. Το κέρας
32. 1:35της. Ο Δίας για να μη στελγοχωριέται η
33. 1:38αμάλθεια έδωσε την ιδιότητα στο κέρας να
34. 1:42προσφέρει στον κάτοχό του όλα όσα
35. 1:45εκείνος λαχταρούσε για να εξασφαλίσει
36. 1:47την ευημερία και την ευδαιμονία του.
37. 1:50Έτσι το κέρας της αμάλθειας έγινε
38. 1:53πολυπόθητο γιατί από εκείνο το σημείο
39. 1:56έγινε το σύμβολο της αφθονίας, του
40. 1:59πλούτου. Και είμαι σίγουρη ότι αν ρωτήσω
41. 2:02τι σημαίνει αφθονία για σας θα λάβω
42. 2:04απαντήσεις που τη συνδέουν με το πολύ.
43. 2:07Πράγματι οι περισσότεροι θεωρούμε ότι
44. 2:10εξασφαλίζοντάς την εξασφαλίζουμε και το
45. 2:13πολύ. Είναι όμως έτσι.
46. 2:17Όπως συμβαίνει συχνά, θα χρειαστεί να
47. 2:18προσεγγίσουμε το θέμα γλωσσολογικά για
48. 2:20να αποκτήσουμε καταρχάς γνώση και
49. 2:24επιταγνώμη.
50. 2:27Ετυμολογικά λοιπόν η αμάθεια δηλώνει τη
51. 2:30στέρηση της στέρησης, δηλαδή την
52. 2:33αφθονία.
53. 2:35Και η αφθονία τι είναι
54. 2:37η λέξη δηλώνει την απουσία του φθόνου,
55. 2:40την κατάσταση εκείνη κατά την οποία
56. 2:42έχουμε τόσα ώστε να μη φθονούμε, να μη
57. 2:45ζηλεύουμε, να έχουμε επάρκεια, όχι
58. 2:48απαραιτήτως περίσευμα.
59. 2:51Και τώρα ήρθε η ώρα να σκεφτούμε πώς η
60. 2:54αφθονία στο λόγο εξασφαλίζει την
61. 2:57ευημερία μας. Πώς δηλαδή η γλώσσα κάνει
62. 3:00για τον εκάστο ομιλητή ό,τι έκανε το
63. 3:03κέρας της αμάλθειας για το κατοχό του.
64. 3:08Από την αρχαιότητα η ελληνική γλώσσα μας
65. 3:10προσφέρει τα αχέγγεια για να
66. 3:12εξασφαλίσουμε την επικοινωνία, την
67. 3:15κοινωνικοποίηση, την έκφρασή μας.
68. 3:18Μιλάμε, συζητάμε, αλληλεπιδρούμε και
69. 3:21φανερωνόμαστε.
70. 3:22Βγάζουμε στην επιφάνεια τον εαυτό μας.
71. 3:25Τον εκθέτουμε.
72. 3:27Αυτός είναι άλλωστε και ο λόγος που
73. 3:28φαντάζει
74. 3:30λυτρωτικό το να γνωρίζει κανείς σωστά τη
75. 3:33γλώσσα του. Γιατί επειδή αν δεν μπορείς
76. 3:36να εκφράσεις αυτό που νιώθεις τότε
77. 3:39εκείνο εγκλωβίζεται μέσα σου.
78. 3:43Όλοι έχουμε βρεθεί στην αμήχανη εκείνη
79. 3:45θέση που λέμε αχ δεν μπορώ να στο
80. 3:47περιγράψω και τότε αυτό που είδαμε αυτό
81. 3:51που αισθανθήκαμε παγχιδεύεται.
82. 3:54Αν είναι κάτι ευχάριστο δεν
83. 3:56ενδυναμώνεται. Αν είναι κάτι δυσάρεστο
84. 3:59δεν αποδυναμώνεται.
85. 4:01Κι όμως συχνά ψάχνουμε τη λέξη και δεν
86. 4:05μας έρχεται.
87. 4:08Φαντάζει ως τόσο αστείο αυτό όταν
88. 4:10αναφερόμαστε στην ελληνική γλώσσα για
89. 4:13την οποία έχει ειπωθεί ότι αποτελείται
90. 4:16από 5 εκατομμύρια λέξεις. Αβάσιμος ο
91. 4:19ισχυρισμός ημη. Δεν μπορούμε παρά να
92. 4:22δεχτούμε ότι αναδεικνύει το εύρος και
93. 4:24τον πλούτο της.
94. 4:28Αν μάλιστα λάβουμε το παραπάνω ως
95. 4:30δεδομένο, θα σας απογοητεύσω λέγοντάς
96. 4:33σας ότι ο μέσος Έλληνας χρησιμοποιεί
97. 4:35καθημερινά περίπου
98. 4:40300 λέξεις εκ των οποίων πολλές είναι
99. 4:43ξανόφερτες ή επαναλαμβάνονται.
100. 4:47Σκεφτείτε ότι λέμε βλέπω ενώ μπορούμε να
101. 4:51πούμε κοιτάζω, θωρώ, χαζεύω, αντικρίζω,
102. 4:56αγναντεύω, παρακολουθώ, παρατηρώ και
103. 4:58κάθε ρήμα έχει τη δική του χρειά, τη
104. 5:01δική του μοναδική ερμηνεία. Κατ επέκταση
105. 5:05αναρωτηθείτε γιατί ενώ μπορούμε να πούμε
106. 5:08διαπράτω, εκτελώ, διεκπεραιώνω, φτιάχνω,
107. 5:12πραγματοποιώ, λέμε απλώς κάνω.
108. 5:16Πολλοί θεωρούν ότι η γενικότερη τάση
109. 5:19απλοποίησης της γλώσσας είναι η απάντηση
110. 5:21στα ερωτήματα που τέθηκαν. Πολλοί όμως
111. 5:24φοβούνται πως δεν είναι επρόκειτο για
112. 5:26απλοποίηση, επρόκειτο για κατακραούργηση
113. 5:29της γλώσσας και πως αν συνεχιστεί θα
114. 5:32σημάνει και το τέλος της.
115. 5:36Πράγματι η τάση αυτή να αλλάζει η γλώσσα
116. 5:39μας αναστατώνει και μας προκαλεί σύγχυση
117. 5:43όπως και οποιαδήποτε άλλη αλλαγή. Δεν
118. 5:46πρέπει να ξεχνάμε όμως ότι η γλώσσα
119. 5:47είναι ένας ζωντανός οργανισμός και είναι
120. 5:50αναπόφευκτο γεγονός ότι αλλάζει. θα
121. 5:52γίνεται καλύτερη ή χειρότερη απλώς
122. 5:54αλλάζει. Όπως αλλάζει η κοινωνία, όπως
123. 5:58αλλάζουν και οι ανάγκες των ομιλητών.
124. 6:01Αξίζει να τονίσουμε μάλιστα ότι οι
125. 6:03αλλαγές αυτές συντελούνται με βραδείς
126. 6:05ρυθμούς. Η μετάβαση από την καθαρεύουσα
127. 6:10στη δημοτική έγινε με την κλωσική
128. 6:12μεταρρύθμιση του 1976
129. 6:14και η μετάβαση από το πολυτονικό σύστημα
130. 6:17γραφής στο μονοτονικό το 1981.
131. 6:21Συνειδητοποιούμε ότι τα χρόνια που
132. 6:23πέρασαν είναι πολλά. Έτσι κανείς δεν
133. 6:26νιώθει άβολα σήμερα όταν λέει ζωή και
134. 6:30όχι βίος, αλλά χρησιμοποιεί τη λέξη
135. 6:32βιολογία χωρίς να τον ξενίζει η εκφορά
136. 6:35της.
137. 6:37Και είναι θεμητό να ενσωματώνονται στην
138. 6:40ελληνική. Νέες λέξεις ξενόφερτες.
139. 6:44επιτρέπεται να χρησιμοποιούμε αγγλικούς
140. 6:46όρους για να περιγράψουμε τεχνολογικά
141. 6:48μέσα όπως το router ελληνιστή
142. 6:51δρομολογητής ή και γενικότερα όπως το
143. 6:55ελληνιστή αμφύψωμο
144. 6:58ή γαλλικές λέξεις που σχετίζονται με την
145. 7:01ομορφιά και να λέμε μακιγιάζ αντί για
146. 7:05ψημη θίωση και μανκιούurρ αντί για
147. 7:07ονχοκομία
148. 7:09άωστε και οι ελληνικές λέξεις κάποτε
149. 7:11ταξίδεψαν στα πέρατα του κόσμου για και
150. 7:13να περιγράψουν έννοια όπως
151. 7:17για την ιατρική ή τις τέχνες.
152. 7:20Επομένως,
153. 7:22φαίνεται να ματαοπονούμε στην προσπάθειά
154. 7:25μας να προστατέψουμε τη γλώσσα από τις
155. 7:28άφευκτες αυτές αλλαγές.
156. 7:31Όμως τι πρέπει να κάνουμε για να
157. 7:35διασφαλίσουμε
158. 7:37την αφθονία της, την επάρκεια που μας
159. 7:39προσφέρει και μας καθιστά ικανούς να
160. 7:41ανταλλάσουμε μηνύματα και να
161. 7:43επικοινωνούμε μεταξύ μας επιτυχώς
162. 7:47είναι απλό.
163. 7:49οφείλουμε να αγαπάμε τη γλώσσα μας, να
164. 7:51προσεγγίζουμε με σεβασμό τα γλωσσικά
165. 7:55ζητήματα και να προστατεύουμε τον πλούτο
166. 7:58που κληρονομήσαμε, αλλά οφείλουμε να
167. 8:00προσαρμοζόμαστε και στις κοινωνικές
168. 8:03συνθήκες που βιώνουμε. Να αποδεχτούμε το
169. 8:05γεγονός ότι η γλώσσα δεν δύναται να
170. 8:08μείνει αλόβητη από τις κοινωνικές
171. 8:09διαστάσεις της εποχής. Να διαχωρίσουμε
172. 8:13στο μυαλό μας την αρχαία από τη νέα
173. 8:15ελληνική.
174. 8:17Η αρχαία ελληνική είναι η βάση, είναι η
175. 8:21πηγή από την οποία αντλούμε κανόνες
176. 8:23γραμματικής και συντακτικού και
177. 8:25ετυμολογίες λέξεων. Οι κανόνες αυτοί
178. 8:28όμως στα νέα ελληνικά αλλάζουν συχνά,
179. 8:32απλοποιούνται.
180. 8:34Μπορούμε να διαβάζουμε και να γράφουμε
181. 8:36χωρίς το πολτονικό.
182. 8:39Και ίσως κάποιος να κάνει εντύπωση ότι
183. 8:40τα λέει αυτά μία φιλόλογος. Τα λέω όμως
184. 8:43γιατί η αρχαία και η νέα ελληνική δεν
185. 8:45είναι η ίδια γλώσσα. διδάσκονται
186. 8:47διαφορετικά.
187. 8:48Η νέα ελληνική υπηρετεί τους ομιλητές
188. 8:52της οι οποίοι αλλάζουν. Εξυπηρετεί τις
189. 8:54ανάγκες τους οι οποίες αλλάζουν και για
190. 8:57να το κάνει σωστά πρέπει να αλλάζει και
191. 8:59αυτή. Το ζητούμενο είναι να
192. 9:02επικοινωνούμε
193. 9:03είτε δημιουργώντας νέους κώδικες
194. 9:05επικοινωνίας είτε τροποποιώντας
195. 9:07υπάρχοντες.
196. 9:10Οι αρχαίοι σπαρτιάτες έλεγαν το
197. 9:12λακονίζει φιλοσοφήν. Οι σύγχρονοι
198. 9:14Έλληνες λένε, "Τα πολλά τα λόγια είναι
199. 9:16φτώχια. Το νόημα δεν άλλαξε, αλλά άλλαξε
200. 9:20η συντακτική δομή της εκφοράς του. Πλέον
201. 9:23δεν χρησιμοποιούμε παρέμφατα και είμαστε
202. 9:26εντάξει με αυτό."
203. 9:28Μήπως τελικά η γλώσσα είναι απλώς το
204. 9:31μέσο και όχι το καθαυτό μήνυμα πιθανόν.
205. 9:34Αυτός είναι και ο ρόλος της, να
206. 9:36μεταδίδει το μήνυμα.
207. 9:39Και τώρα θα σας ζητήσω μία χάρη.
208. 9:42Θα ήθελα να κλείσετε τα μάτια σας και να
209. 9:44σκεφτείτε ότι απέναντι σας βρίσκεται ένα
210. 9:47παιδί τριών ετών. Θέλετε να απολογηθείτε
211. 9:50σε αυτό για κάποιο λάθος που προκλήθηκε
212. 9:53από εσάς
213. 9:55Τι του λέτε Κλείστε τα μάτια.
214. 10:03Ωραία. Συγγνώμη. Ήταν λάθος μου.
215. 10:06Φαντάζομαι ότι οι περισσότεροι κάτι
216. 10:07τέτοιο σκεφτήκατε νοητά.
217. 10:10Τώρα θέλω να κλείσετε και πάλι τα μάτια,
218. 10:13αλλά αυτή τη φορά να σκεφτείτε ότι
219. 10:14απέναντί σας βρίσκεται ένας φίλος σας.
220. 10:16Θυμηθείτε όμως να μη χρησιμοποιήσετε
221. 10:19καμία από τις τρεις λέξεις που υπώθηκαν
222. 10:22πριν. Κλείστε τα μάτια και σκεφτείτε.
223. 10:31Τέλεια. Sorry φίλε. Έκανα βλακεία,
224. 10:34πατάτα, ανοησία και παρόμοιες εκφράσεις
225. 10:37είναι αυτές που θα ακουστούν.
226. 10:39Τώρα θέλω να κλείσουμε τα μάτια για
227. 10:41τελευταία φορά. Θέλω να μεταφερθείτε στο
228. 10:45γραφείο του διευθυντή σας, όπου
229. 10:46βρίσκεται εκείνος και σας ζητά να
230. 10:49απολογηθείτε για το λάθος σας. Θυμηθείτε
231. 10:52όμως να μη χρησιμοποιήσετε καμία από τις
232. 10:55λέξεις που ειπώθηκαν πριν. Κλείστε τα
233. 10:58μάτια.
234. 11:04Τέλεια. Με συγχωρείτε. Υπέπεσα σε
235. 11:07σφάλμα, σε ατόπημα.
236. 11:10Μόλις αντιληφθήκαμε ότι μπορούμε να
237. 11:13στείλουμε το ίδιο μήνυμα με τρεις
238. 11:15διαφορετικούς τρόπους. Ήταν λάθος μας.
239. 11:18Κάναμε βλακεία. Υποπέσαμε σε σφάλμα. Το
240. 11:21γεγονός είναι ότι υπακούοντας
241. 11:24κοινωνικούς παράγοντες αξιοποιήσαμε το
242. 11:27λεξιολογικό εύρος της γλώσσας μας και
243. 11:29κατορθώσαμε να επικοινωνήσουμε σωστά.
244. 11:33και θα ξαναρωτήσω
245. 11:35μήπως τελικά η γλώσσα είναι το μέσο και
246. 11:38όχι το καθαυτό μήνυμα. Τώρα φαντάζομαι
247. 11:41ότι οι περισσότεροι θα αποκριθείτε ναι
248. 11:44και ελπίζω να καταλάβετε ότι η
249. 11:47απλοποίηση της γλώσσας δεν πρέπει να μας
250. 11:49τρομάζει. Αρκεί να μην να μην απειλεί
251. 11:53την ευθονία της.
252. 11:56Ας διαβάσουμε βιβλία. Ας παιδευτούμε να
253. 11:58μάθουμε συντακτικές δομές. Ας
254. 12:00εμπλουτίσουμε το λεξλόγιό μας και ας
255. 12:02μάθουμε σωστά τα ελληνικά. Όχι γιατί
256. 12:05πρέπει να ξέρουμε σωστά τα ελληνικά,
257. 12:07αλλά γιατί μόνο έτσι θα είμαστε σε θέση
258. 12:10να μεταδίδουμε το μήνυμα χωρίς
259. 12:13παρερμηνείες και παρεξηγήσεις. Μόνο έτσι
260. 12:16θα είμαστε σε θέση να μοιραζόμαστε την
261. 12:19αφθονία που υπάρχει μέσα μας. Αφθονία
262. 12:22λέξεων, αφθονία γνώσεων, αφθονία
263. 12:24συναισθημάτων.
264. 12:28Είμαστε οι κάτοχοι.
265. 12:30Κρατάμε στα χέρια μας το πολύτιμο αυτό
266. 12:34κέρας. Με όποια ιδιότητα και αν το
267. 12:37προσεγγίσουμε, ας το κάνουμε με σεβασμό.
268. 12:41Είμαι η Χριστίνή Φιλολογιστίνα και σας
269. 12:42ευχαριστώ πολύ.
270. 12:49[μουσική]