VE 9 - Term 2 - Lesson 4a - Pagtugon ng Pamilya Laban sa Karahasan — Transcript

Full transcript

1. 0:01Valus Education 9 term 2 learning
2. 0:04competency 4A na kakikilala ng mga
3. 0:06wastong pagtugon ng pamilya laban sa
4. 0:08karahasan.
5. 0:11Bago natin talakayin ang pagtugon ng
6. 0:13pamilya sa karahasan, mahalagang
7. 0:15maunawaan muna natin ng malalim kung ano
8. 0:17ang kahulugan ng karahasan sa loob ng
9. 0:19tahanan o family violence. Ayon sa mga
10. 0:22dalubhasa mula sa Safe Steeps Family
11. 0:25Violence Response Center, ang karahas sa
12. 0:28pamilya ay tumutukoy sa anumang gawi o
13. 0:30kilos na nagdudulot ng pinsala sa pikal,
14. 0:33emosyonal o psikolohikal na kaanyuan ng
15. 0:36isang kasapi ng pamilya. Kasama rin sa
16. 0:38karahasan ang mga kilos na nagpapakita
17. 0:40ng labis na pagkontrol sa buhay ng
18. 0:42kapwa, pananakot at sadyang paghihiwalay
19. 0:46o isolation o paglayo sa kanila sa
20. 0:48kanilang mga kaibigan o mahal sa buhay.
21. 0:53Sa ilalim ng Republic Act 19262, ang
22. 0:56antiviolence against women and their
23. 0:58children Act of 2004 o mas kilala natin
24. 1:01bilang vowilo, kinikilala ng batas ang
25. 1:04apat na pangunahing uri ng karahasan na
26. 1:06maaaring maranasan sa loob ng tahanan.
27. 1:09Kabilang dito ang pikal na karahas at
28. 1:11emosyonal o psikolohikal na karahasan.
29. 1:14Kasama rin dito ang sekswal na karahas
30. 1:16at pangaabusong pang-ekonomiya o
31. 1:17economic abuse. Ang pangunahing
32. 1:20katangian ng karahas ay ang maling
33. 1:21paggamit ng kapangyarihan at pagkontrol
34. 1:24upang magdulot ng takot at panggigipit
35. 1:26sa kapwa.
36. 1:29Ating talakayin ang unang uri ng
37. 1:30karahasan, ang pisikal na karahasan, o
38. 1:32physical violence. Ito ang pinakamabilis
39. 1:35makita at makilala dahil nag-iiwan ito
40. 1:38ng bakas sa katawan ng tao. Ito ay
41. 1:40anumang kilos na nagdudulot o
42. 1:42nagtatangkang magdulot ng pisikal na
43. 1:44sakit, sugat o pinsala sa katawan ng
44. 1:46tao. Sa usaping ito, hindi lamang ito
45. 1:49tumutukoy sa aktwal na pagkasugat o
46. 1:51pagdurusang pisikal. Kasama rin dito ang
47. 1:53pagtatangka o maging ang simpleng
48. 1:55pag-amba na sasaktan ng kapwa. Kapag ang
49. 1:58isang tao sa bahay ay nabubuhay sa takot
50. 2:00na anumang oras ay maaari siyang saktan
51. 2:02ng kanyang kasama, pisikal na karahasa
52. 2:04na agad ang tawag dito. Naipapakita ito
53. 2:07sa napakaraming paraan mula sa
54. 2:08pananampal, panununtok, paninipa at
55. 2:11pagsasakal hanggang sa mga malalang
56. 2:14pambubugbog o paggamit ng gamit sa bahay
57. 2:17o sandata para manakit. Tandaan natin,
58. 2:19kahit walang naiwang pasa basta't may
59. 2:21ginamit na lakas o pananakot sa katawan,
60. 2:24ito ay pisikal na pang-aabuso.
61. 2:27Ang ikalawang uri ay ang emosyonal at
62. 2:29psychological na karahasan o emotional
63. 2:32psychological violence. Ito ang
64. 2:34itinuturing na invisible violence dahil
65. 2:36walang pasang nakikita sa labas ngunit
66. 2:38napakalalim ng sugat na iniiwan nito sa
67. 2:41pag-iisip at damdamin ng tao. Ito ay mga
68. 2:44kilos o kapabayaan na nagdudulot ng
69. 2:46matinding mental o emosyonal na
70. 2:48paghihirap, pagbaba ng self-esteem at
71. 2:51takot sa isip ng biktima. Tumutukoy ito
72. 2:53sa mga paulit-ulit na gawi o maging
73. 2:55kapabayaan na nagdudulot ng matinding
74. 2:57trauma, takot at pagkasira ng tiwala sa
75. 3:00sarili ng isang tao. Ginagawa ito ng
76. 3:03nangaabuso upang pahinain ang loob ng
77. 3:05kanyang biktima para madali niya itong
78. 3:07makontrol. Naipapakita ito sa
79. 3:09pamamagitan ng panlalait, pangi-insulto
80. 3:12o name calling, pambabaligtad sa
81. 3:14katotohanan at paniniktik o stocking.
82. 3:17Kasama rin dito ang pagbabawal na
83. 3:19makipag-usap sa sariling pamilya o
84. 3:20kaibigan, pagkakait sa magulang na
85. 3:22makita ang kanyang anak at maging ang
86. 3:24paninira ng mga personal na gamit o
87. 3:27pananakit sa alagang hayop para lang
88. 3:29saktan ang damdamin ng kapwa.
89. 3:33Tumungo naman tayo sa ikatlong uri ang
90. 3:35sekswal na karahas o seksual violence.
91. 3:37Ito ay ang direktang paglabag sa
92. 3:39dignidad at pagkatao ng isang indibidwal
93. 3:42sa pamamagitan ng maling pagtrato sa
94. 3:44kanyang katawan. Ito ay anumang kilos na
95. 3:46may katangiang sekswal na ginagawa ng
96. 3:49labag sa kalooban o walang pahintulot o
97. 3:51konsentamitan
98. 3:53ng pamimilit at pananakot. Ang
99. 3:55pangunahing punto sa sekswal na
100. 3:57karahasan ay ang kawalan ng pahintulot o
101. 3:59consent. Kapag ang isang aksyon na may
102. 4:01kaugnayan sa sekswalidad ay ginawa sa
103. 4:03pamamagitan ng pamimilit, pananakot o
104. 4:06paggamit ng kapangyarihan, ito ay
105. 4:08hayagang pang-aabuso o seksual violence.
106. 4:11Hindi lamang ito tumutukoy sa sapilitang
107. 4:13pakikipagtalik o rape. Kabilang din dito
108. 4:16ang hindi desenteng paghawak o
109. 4:17panghihipo, pagbibigay ng malalaswa at
110. 4:20bastos na komento. Pamimilit sa taong
111. 4:23manood ng mga palabas na pornographic at
112. 4:25pagtrato sa kapwa na tila isang bagay
113. 4:28lamang na pwedeng gamitin.
114. 4:31Ang ikaapat na uri ay ang pang-aabusong
115. 4:33pangekonomiya o economic abuse.
116. 4:35Ginagamit ng nangaabuso ang pera bilang
117. 4:38kadena upang hindi makaalis ang kanyang
118. 4:40biktima sa relasyon. Ito ay mga kilos na
119. 4:43naglalayong gawing financially dependent
120. 4:45o ilagay sa kawalang kakayahang
121. 4:47pampananalapi ang isang tao sa
122. 4:49pamamagitan ng pagkontrol sa pera at
123. 4:52kabuhayan. Ang layunin ng pangaabusong
124. 4:54ito ay alisan ng kakayahang tumayo sa
125. 4:57sariling paa ang kapwa sa usaping
126. 4:59pinansyal. Kapag ang isang tao ay walang
127. 5:01sariling pera o access sa resources,
128. 5:04nagiging 100% siyang dependent sa
129. 5:06nang-aabuso. Dahilan para maging mahirap
130. 5:09para sa kanya ang humingi ng tulong o
131. 5:11lumayo sa panganib. Malinaw itong
132. 5:14nakikita kapag ang isang kapareha ay
133. 5:16pinagbabawalang magtrabaho, mag-aral o
134. 5:18magnegosyo ng walang makatwirang
135. 5:20dahilan. Kasama rin dito ang pagsolo sa
136. 5:23paghawak at pagdedesisyon sa perang
137. 5:26pampamilya. pag-agaw sa sariling kitang
138. 5:28sweldo ng kapareha at hindi pagbibigay
139. 5:31ng sapat na sustento para sa
140. 5:33pangaraw-araw na pagkain at
141. 5:35pangangailangan ng pamilya.
142. 5:38Matapos nating kilalanin ang iba't ibang
143. 5:40mukha ng karahasan, tumungo naman tayo
144. 5:42sa pinakamahalagang bahagi ng ating
145. 5:44aralin. Paano ba dapat tumugon ng
146. 5:46pamilya upang hindi magkaroon ng pwesto
147. 5:48ang karahasan sa loob ng tahanan? Ang
148. 5:51pamilya ang itinuturing na pinakamaliit
149. 5:53na unit ng lipunan at ito ang dapat na
150. 5:55unang lugar kung saan nararamdaman ng
151. 5:57isang tao na siya ay ligtas, pinahahan
152. 5:59at minamahal. Kapag ang mismong tahanan
153. 6:02ang nagiging sanhi ng takot at
154. 6:03panggigipit, nawawalan ng kanlungan ng
155. 6:06isang tao. Kaya napakalaking tungkulin
156. 6:08ng pamilya na maging unang depensa at
157. 6:10proteksyon ng bawat miyembro nito. Upang
158. 6:13magawa ito may 10 proactive na hakbang
159. 6:16oong pagtugon na maaari nating ilapat.
160. 6:19Hindi natin kailangang hintayin na may
161. 6:20mangyaring away o pananakit bago tayo
162. 6:22kumilos. Ang mga pagtugon na ito ay
163. 6:25nagsisilbing pader na humaharang at
164. 6:27nagpoprotekta sa ating tahanan laban sa
165. 6:29anumang bakas ng karahasan.
166. 6:33Ang unang wastong pagtugon ay ang maayos
167. 6:35at bukas na komunikasyon sa pamilya. Ang
168. 6:37kawalan ng komunikasyon ang madalas na
169. 6:39pinagmumulan ng malalaking away sa
170. 6:41bahay. Ang komunikasyon sa pamilya ay
171. 6:44hindi lamang simpleng pag-uutos o
172. 6:46pagtatanong kung nakakain na ba ang
173. 6:47bawat isa. Ito ay ang paglalaan ng
174. 6:50ligtas na espasyo sa bahay kung saan
175. 6:52malayang nakakapagsalita ang anak,
176. 6:54magulang o kapareha tungkol sa kanyang
177. 6:57mga takot, problema at tunay na
178. 6:59nararamdaman ng hindi siya agad
179. 7:01sisisihin, paggagalitan o iinsuluhin ng
180. 7:04kanyang pamilya. Napakahalaga nito dahil
181. 7:06ang karahasan ay madalas na nagmumula sa
182. 7:08mga tinatagong sama ng loob na hindi
183. 7:10naisawata.
184. 7:12Kapag wala ng maayos na usapan,
185. 7:14nagkakapatong-patong ang galit hanggang
186. 7:16sa sumabog ito bilang pananakit. Sa
187. 7:18pamamagitan ng bukas na komunikasyon,
188. 7:20naipaliliwanag agad ang mga
189. 7:22misunderstanding at naiwasan ang pagbuo
190. 7:24ng puot sa loob ng tahanan.
191. 7:28Ang ikalawang pagtugon ay ang pagtanggap
192. 7:30at pag-unawa. Sa loob ng pamilya, kahit
193. 7:32nagmula tayo sa iisang dugo, hindi ibig
194. 7:35sabihin ay magkakapareho na tayo ng isip
195. 7:37at ugali. Ang ibig sabihin ng pagtanggap
196. 7:39at pag-unawa ay ang pagkilala na ang
197. 7:41bawat miyembro ng pamilya ay may
198. 7:43sariling katangian, opinyon at
199. 7:45limitasyon. Hindi natin dapat ipilit na
200. 7:47ang lahat ng gustong mangyari ng
201. 7:49magulang o ng nakatatanda ay dapat na
202. 7:51eksaktong maging paniniwala rin ng mga
203. 7:53anak ng walang espasyo para sa kanilang
204. 7:55sariling pagkatao. Ang pagtanggap na ito
205. 7:58ay nakatutulong upang maiwasan ang
206. 7:59panggigipit o pagkontrol na isa sa
207. 8:02pangunahing katangian ng emosyonal at
208. 8:04psikolohikal na karahasan. Kapag
209. 8:06natutuan nating tanggapin ang pagkakaiba
210. 8:08ng bawat isa sa bahay, nawawala ang
211. 8:10sapilitang pagdomina at napapalitan ito
212. 8:12ng mutually respected na pagsasamahan.
213. 8:17Pangatlo sa mga wastong pagtugon ay ang
214. 8:18pakikipagtulungan. Ang isang pamilya ay
215. 8:21gumagana na parang isang koponan o team.
216. 8:23Ang pagtutulungan ay ang kusa at
217. 8:25sama-samang pagkilos ng buong pamilya
218. 8:27kapag may dumating na pagsubok. Maging
219. 8:29ito man ay problema sa pinansyal,
220. 8:31pagkakasakit o personal na krisis ng
221. 8:34isang miyembro. Nangangahulugang ito na
222. 8:36kapag may isang nabibigatan, handang
223. 8:38sumalo at umalalay ang ibang kasapi ng
224. 8:40pamilya. Bakit ito mahalaga laban sa
225. 8:42karahas? Kapag ang isang tao ay
226. 8:45nakakaramdam ng labis na stress at
227. 8:46walang tulong mula sa pamilya, madalas
228. 8:49siyang ma-burn out at mawalan ng kontrol
229. 8:51sa sarili na pwedeng humantong sa
230. 8:53pananalita ng masasakit na pananalita o
231. 8:55pananakit. Ang pagtutulungan ay
232. 8:57nag-aalis ng labis na pasanin sa iisang
233. 8:59tao at nagpapatibay ng tiwala na ligtas
234. 9:02sila dahil may pamilyang nagkakaisa.
235. 9:06Ang ikaapat na pagtugon ay ang
236. 9:08pagsasaayos ng tungkulin at
237. 9:10responsibilidad.
238. 9:11Ang kalinawan sa mga gawain sa bahay ay
239. 9:13nakakatulong ng malaki sa kapayapaan.
240. 9:16Tumutukoy ito sa pagkakaroon ng patas at
241. 9:18makatarungang paghahati-hati ng mga
242. 9:20gawaing bahay at obligasyon. Hindi
243. 9:22maaasahan na ang ina lamang ang gagawa
244. 9:24ng lahat o ang isang anak lamang ang
245. 9:26aatasan sa lahat ng mabibigat na
246. 9:28obligasyon habang ang iba ay walang
247. 9:30ginagawa. Ang hindi patas na pag-aatas
248. 9:32ng tungkulin ay isang anyo ng
249. 9:34pagsasamantala na nagdudulot ng
250. 9:36matinding sama ng loob, pagod at
251. 9:38pakiramdam na hindi pinahahalagahan.
252. 9:41Kapag organisado at patas ang
253. 9:42responibilidad ng bawat isa, naiiwasan
254. 9:45ang madalas na pinagmumulan ng sigalot
255. 9:47at nasisiguro na pantay-pantay ang
256. 9:49pagtrato sa dignidad ng bawat pamilya.
257. 9:53Ang ikalimang paraan ng pagtugon ay ang
258. 9:55paggamit ng mga patakaran sa bahay.
259. 9:57Katulad ng ating lipunan, ang isang
260. 9:59tahanan ay nangangailangan din ng
261. 10:00malinaw na alituntunin. Ang mga
262. 10:03patakanan sa bahay ay ang mga agreed
263. 10:04upon rules o boundaries na
264. 10:06kinabibilangan ng tamang oras ng
265. 10:08pag-uwi, maayos na pananalita sa isa't
266. 10:10isa at ang mahigpit na pagbabawal sa
267. 10:13anumang anyon ng pananakit o pagmumura
268. 10:15kapag nagkakaroon ng argumento o
269. 10:17pagtatalo. Ang mga patakarang ito ay
270. 10:19nagsisilibing proteksyon laban sa
271. 10:20karahasan dahil malinaw na itinatakda ng
272. 10:23pamilya kung anong mga kilos ang hindi
273. 10:25katanggap-tanggap. Kapag alam ng bawat
274. 10:27isa ang boundaries, nagkakaroon ng
275. 10:29disiplina at nagiging mabilis ang
276. 10:31pagtutuwid kapag may isang miyembro na
277. 10:33nagsisimula ng lumampas sa hangganan ng
278. 10:35paggalang.
279. 10:38Ang ikaanim na pagtugon ay ang
280. 10:39pagsuporta sa edukasyon at pag-unlad.
281. 10:42Ang kaalaman ay isa sa mga pinakamalakas
282. 10:44na boses laban sa pang-aabuso.
283. 10:46Nangangahulugan ito ng paghikayat at
284. 10:48pagsuporta sa bawat miyembro ng pamilya,
285. 10:50bata man o matanda na mag-aral,
286. 10:53magkaroon ng kasanayan at linangin ang
287. 10:55kanyang sariling talento at kakayahan
288. 10:57upang umunlad bilang tao. Bakit ito
289. 11:00crucial sa paglaban sa karasan? Ang
290. 11:02kawalan ng edukasyon at kaalaman ang
291. 11:04madalas na dahilan kung bakit ang isang
292. 11:06tao ay mabilis maabuso o maging
293. 11:08dependent sa iba lalo na sa economic
294. 11:10abuse. Kapag ang isang miyembro ng
295. 11:12pamilya ay may pinag-aralan at mula sa
296. 11:14kanyang mga karapatan, nagkakaroon siya
297. 11:16ng tiwala sa sarili at lakas ng loob na
298. 11:19tumayo laban sa anumang uri ng
299. 11:21panggigipit.
300. 11:24Ang ikapitong pagtugon ay ang pagsuporta
301. 11:26sa mga espesyal na pangangailangan. Sa
302. 11:28bawat pamilya, mahalagang bigyan ng
303. 11:30pansin ang mga miyembrong mas vulnerable
304. 11:32o mas madaling ma-abuso. Ito ay ang
305. 11:35pag-aabot ng natatanging kalinga,
306. 11:36pag-unawa at resources para sa mga
307. 11:38miyembro ng pamilya na may kapansanan sa
308. 11:40pisikal, mental o may pinagdadaanang
309. 11:43matinding sakit o emosyonal na
310. 11:45kondisyon. Ang mga taong may espesyal na
311. 11:47pangangailangan ang madalas na nagiging
312. 11:49biktima ng pagpapabaya o neglect at
313. 11:52panggigipit dahil sa kanilang
314. 11:53limitasyon. Sa pamamagitan ng aktibong
315. 11:55pagsuporta at pagtatanggol sa kanila sa
316. 11:57loob ng bahay, natitiyak ng pamilya na
317. 12:00ang kanilang dignidad ay nananatiling
318. 12:02buo at napoprotektahan sila laban sa
319. 12:04diskriminasyon at karahasan.
320. 12:08Ang ikawalong pagtugon ay ang pagpaplano
321. 12:10ng mga aktibidad sa pamilya o ang
322. 12:12sadyang paglalaan ng tinatawag nating
323. 12:14quality time. Ito ay ang hindi paglimot
324. 12:17na magsulat sa kalendaryo ng mga
325. 12:19simpleng bonding moments tulad ng
326. 12:20sama-samang pagkain sa pagkainan ng
327. 12:22walang hawak na cellphone, paglalaro,
328. 12:25pamamasyal o simpleng pagkukwentuhan
329. 12:27tungkol sa naging araw ng bawat isa.
330. 12:30Nakatutulong ito dahil ang karahasan ay
331. 12:32hindi agad sumusulpot ng walang dahilan.
332. 12:34Ito'y bunga ng unti-unting paglayo ng
333. 12:36loob ng mga miyembro sa isa't isa. Ang
334. 12:38matibay at masayang ala-ala sa pamilya
335. 12:40ang nagpapataba ng pagmamahalan. Kaya
336. 12:43kapag may dumadating na inis o galit,
337. 12:45mas madaling manaig ang pagmamahal kaysa
338. 12:47sa kagustuhang manakit.
339. 12:50Ang ikasyam na pagtugon ay ang paggamit
340. 12:52ng mga mapanagot na solusyon. Hindi
341. 12:54natin maiiwasan ang pagkakaroon ng
342. 12:56problema o hidwaan sa bahay. Ngunit nasa
343. 12:59atin ang pagpapasya kung paano natin ito
344. 13:01lulutasin. Ang magot na solusyon ay ang
345. 13:03pagpili sa mga pamamaraan ng paglutas ng
346. 13:06problema na nakatuon sa pag-aayos o
347. 13:08restorative sa halip na pagpaparusa o
348. 13:11paghihiganti. Kabilang dito ang
349. 13:13pagpapalamig muna ng ulo, pag-uusap ng
350. 13:15mahinahon at paghahanap ng win-win
351. 13:17solusyon para sa lahat. Napakahalaga
352. 13:19nito dahil kapag ang ginamit na solusyon
353. 13:21sa isang problema ay sigawan o
354. 13:23pananakit, hindi talaga naayos ang
355. 13:25problema. Nadadagdagan pa ito ng
356. 13:27panibagong sugat at trauma. Ang
357. 13:29mapanagot na solusyon ay pumipigil sa
358. 13:31paglala ng hidwaan at tinitiyak na ang
359. 13:34pamilya ay mananatiling buo at payapa
360. 13:36matapos ang pagsubok.
361. 13:39Ang ika-1 pagtugon ay ang pagtulong at
362. 13:41pagsaklolo sa bawat isa. Ito ang
363. 13:44nagpapatunay na ang pamilya ay isang
364. 13:46tunay na sandigan sa lahat ng oras. Ito
365. 13:48ay ang pagiging alerto at handa na
366. 13:51magpaabot ng tulong kapag ang isang
367. 13:53miyembro ng pamilya ay nasa peligro,
368. 13:55nakararanas ng panggigipit sa labas o
369. 13:57loob ng bahay o nangangailangan ng
370. 13:59proteksyon. Hindi natin pinababayaang
371. 14:01mag-isa ang ating kapamilya kapag siya
372. 14:03ay nasa krisis. Ang kahandaang ito na
373. 14:06sumaklolo ang nagbibigay ng
374. 14:08pangkalahatang pakiramdam ng seguridad
375. 14:09sa loob ng tahanan. Kapag alam ng bawat
376. 14:12isa na may pamilya silang handang
377. 14:13magtanggol at tumulong sa kanila,
378. 14:15nawawalan ng lakas ang sinuman namang
379. 14:17abuso at napapanatili natin ang isang
380. 14:20tahanang ligtas, may dignidad at may
381. 14:22panloob na kapayapaan.
382. 14:25Bilang pagbubuod sa ating naging
383. 14:27talakayan ngayong araw, balikan natin
384. 14:29ang dalawang mahalagang paksang ating
385. 14:30tinampok. Natutuhan natin na ang karasan
386. 14:33sa pamilya ay hindi lamang nakikita sa
387. 14:35pisikal na pananakit. Maaari rin itong
388. 14:38lumitaw sa anyo ng emosyonal, sekswal o
389. 14:40pang-aabusong pangekonomiya na nag-aalis
390. 14:42sa dignidad ng tao. Napatunayan din
391. 14:45natin sa pamamagitan ng paglalapat ng s
392. 14:47wastong pagtugon tulad ng bukas na
393. 14:49komunikasyon, paggalang sa boundaries at
394. 14:51mapanagot na solusyon na kayang bumuo ng
395. 14:53pamilya ng isang ligtas na tahanan na
396. 14:55nagtataguyid ng panloob na kapayapaan.
397. 15:00Bilang pagninilay sa inyong journal,
398. 15:02pumili ng tatlo sa s wasong pagtugon ng
399. 15:04pamilya na sa tingin mo ay
400. 15:06pinakamahalagang ipatupad sa inyong
401. 15:07sariling tahanan ngayon. Ipaliwanag kung
402. 15:10bakit. Ano ang nararamdaman mo kapag may
403. 15:12kapayapaan sa inyong tahanan at ano ang
404. 15:14nakahanda mong ibigay o isakripisyo
405. 15:17upang mapanatili ito?
406. 15:20Para sa pagbabahagi, totoo ba na ang
407. 15:23karahasan ay pananakit sa katawan
408. 15:24lamang? Magbigay ng isang halimbawa ng
409. 15:27karahasan na hindi gumagamit ng pisikal
410. 15:28na lakas.
411. 15:30Bilang isang grade 9 na anak, paano mo
412. 15:32ipaparamdam sa iyong pamilya na sila ay
413. 15:34ligtas, pinahahalagahan at minamahal sa
414. 15:37feeling mo?
415. 15:39At hanggang dito lamang po ang ating
416. 15:41aralin para sa araw na ito. Sana po may
417. 15:43natutuhan kayo. Salamat po sa panonood
418. 15:45at pakikinig. Paalam. M.