VE 9 - Term 1 - Lesson 5b - Mapanagutang Pagpapasiya Gabay ang Pananampalataya o Paniniwala — Transcript

Full transcript

1. 0:02Vales education 9 term 1 learning
2. 0:04competency 5b na ipaliliwanag na ang
3. 0:06mapanagutang pagpapasya gabayang
4. 0:08pananampalataya o paniniwala ay ang
5. 0:11maingat na paghusgan ng isip na piliin
6. 0:13ng mabuti at iwasan ng masama sa
7. 0:15konkretong sitwasyon. Magandang araw sa
8. 0:17inyong lahat. Ngayong alam na natin kung
9. 0:19paano hubugin ang ating konsyensya gamit
10. 0:21ang ating pananampalataya. Dadako naman
11. 0:24tayo sa ikalawang bahagi ng ating aralin
12. 0:26ang mapanagutang pagpapasya sa mga
13. 0:28kretong sitwasyon.
14. 0:32Bago tayo magsimula, tingnan ninyo ang
15. 0:34sinabi ni Mahatandi. Mayroon daw mas
16. 0:37mataas na korte kaysa sa mga korte sa
17. 0:39ating ilipunan at iyon ay ang korte ng
18. 0:41ating konsyensya. Ibig sabihin kahit
19. 0:44makalusot ka sa batas ng tao hindi ka
20. 0:46makakalusot sa batas na nakatatak sa
21. 0:48puso mo. Ngayong araw susubukan nating
22. 0:51pumasok sa loob ng korte na yan.
23. 0:55Ang ating konsyensya ay hindi
24. 0:57basta-basta nananahimik lamang. Ito ay
25. 0:59nagsisilbing moral signal na gumigising
26. 1:01sa atin sa mahahalagang sandali ng ating
27. 1:04buhay. Alamin natin ang anim na
28. 1:06pagkakataon kung kailan ito madalas
29. 1:08kumakatok sa ating puso at isipan.
30. 1:13Una ay sa tuwing nilalabag natin ang
31. 1:14ating sariling prinsipyo. Ito yung
32. 1:17tinatawag nating internal conflict.
33. 1:19Hindi ka mapakali kasi alam mong may
34. 1:21ginawa kang labag sa mga values na
35. 1:23itinuro sao o sa pinaniniwalaan mong
36. 1:25tama. Parang mail lamat ang iyong peace
37. 1:27of mind. Halimbawa, alam mong bawal
38. 1:29uminom ng alak o mag-vape pero sumubok
39. 1:32ka dahil sa pressure ng barkada. Pag-uwi
40. 1:35mo, hindi ka makatingin ng diretso sa
41. 1:36mata ng iyong mga magulang dahil sa
42. 1:38bigat ng iyong loob.
43. 1:42Ikalawa, sa oras ng pagpapasya, hindi
44. 1:44lang tayo nakokonsensya pag tapos na
45. 1:46yung kilos. Bago ka pa mag-decide, may
46. 1:49moral debate na sa loob mo. Ito yung
47. 1:51boses na nagtatanggol kung sino ang
48. 1:53masasaktan mo o kung handa ka bang
49. 1:55harapin ang resulta ng iyong pasya.
50. 1:57Halimbawa, may nakita kang link ng
51. 1:59answer key para sa exam. Bago mo i-click
52. 2:02ang file o i-save ang picture,
53. 2:03nag-aalinlangan ka na. Iniisip mo kung
54. 2:06pandaraya ba ito diskarte lang.
55. 2:10Ikatlo, kapag pinalampas mo ang
56. 2:12pagkakataon, minsan nakokonsensya tayo
57. 2:15hindi dahil sa masamang bagay na ginawa
58. 2:17natin kundi dahil sa mabuting bagay na
59. 2:20hindi natin ginawa. Ito yung pagkakataon
60. 2:23na tumalikod ka sa responsibilidad mong
61. 2:25maging mabuti sa kapwa. Halimbawa,
62. 2:27nakita mong may binubu-bully sa hallway.
63. 2:29Alam mong kaya mong magsumbong o
64. 2:31mamagitan pero nagmadali ka at
65. 2:33nagkunwaring wala kang nakita para hindi
66. 2:36ka na madamay sa gulo.
67. 2:39Ikaapat, sa oras ng kawalan ng
68. 2:41integridad. Dito pinakamaingay ang moral
69. 2:44alarm natin. Kapag nasira ang integridad
70. 2:46mo, ibig sabihin hindi natugma ang
71. 2:49sinasabi mo sa ginagawa mo. Hindi ka
72. 2:51patitigilin ng konsyensya hangga't hindi
73. 2:54mo inaamin o itinutuwid ang iyong
74. 2:56pagkakamali. Halimbawa, kumuha ka ng
75. 2:59pera sa pitaka ng kapatid mo ng walang
76. 3:01paalam. Kahit hindi ka nahuli, tuwing
77. 3:04kakausapin ka niya o ipapakita niya ang
78. 3:06tiwala niya sa'yo parang may sumusumbat
79. 3:08sa iyong kalooban.
80. 3:11Ikalima, sa tuwing nararamdaman mong may
81. 3:13pananagutan ka sa lipunan, ang
82. 3:16konsyensya ay hindi lang para sa
83. 3:17pansariling moralidad. Kinakausap ka rin
84. 3:20nito tungkol sa ibang tao. Kapag
85. 3:22nakakita ka ng mali sa lipunan o sa
86. 3:24iyong paaralan, nararamdaman mong may
87. 3:26bahagi ka sa responsibilidad na ayusin
88. 3:29ang sitwasyong yon. Halimbawa, napansin
89. 3:31mo na laging pinagkakaitan ng
90. 3:33pagkakataon o pinagtatawanan ang isang
91. 3:36kamag-aral na may kapansanan.
92. 3:38Nararamdaman mong kailangan mong
93. 3:39magsalita o mag-organisa ng tulong dahil
94. 3:42alam mong hindi ito makatarungan.
95. 3:46At ikaanim, sa tuwing hinahamon tayo ng
96. 3:49katapangan, ito ang sandali na kailangan
97. 3:51mo ng backbone. Tinutuks ka ng takot na
98. 3:54manahimik na lang para maging safe. Pero
99. 3:56ang konsensya mo ang nag-uudjoke sa'yo
100. 3:59na ipakita ang iyong tunay na karakter
101. 4:01at tumayo para sa katotohanan.
102. 4:03Halimbawa, may pinagbibintang inosente
103. 4:06ang inyong guro. Alam mong hindi siya
104. 4:08ang may gawa pero lahat ng kaklase mo ay
105. 4:10tahimik lang. Ang konsyensya mo ang
106. 4:12magbibigay ng lakas para ikaw ang unang
107. 4:14tumayo at magsabi ng totoo.
108. 4:19Ngayon naman, dumako tayo sa pagsusuri
109. 4:21ng mga sitwasyon. Ito ang bahagi kung
110. 4:23saan susubukin natin ang inyong
111. 4:25kakayahang gumawa ng mapanagutang
112. 4:26pagpapasya. Layunin natin sa pagsusuring
113. 4:29ito na sanayin ang inyong konsyensya na
114. 4:31humarap at lumutas ng mga tunay na hamon
115. 4:34na maaaring mangyari sa inyong buhay.
116. 4:36Bilang gabay, gamitin ninyo ang inyong
117. 4:39pananampalataya at moral na prinsipyo
118. 4:41upang piliin ng mabuti at iwasan ng
119. 4:43masama sa bawat sitwasyong ating
120. 4:45hihimayin.
121. 4:49Ipinagtapat ng matalik mong kaibigan na
122. 4:51plano niyang abangan at saktan ang isang
123. 4:53tahimik ninyong kaklase mamayang uwian.
124. 4:56Sinabi nila sa'yo na huwag mo itong
125. 4:58ipagsabi dahil bilang best friend dapat
126. 5:01ay loyal ka sa inyong samahan.
127. 5:05Mga tanong, kung ang pananahimik mo ay
128. 5:08magiging daan sa kapahamakan ng iba,
129. 5:10maituturing mo pa rin bang tunay na
130. 5:12kaibigan ang iyong sarili?
131. 5:15Ano ang mas matimbang sa iyo? Ang utos
132. 5:17ng iyong pananampalataya na ipagtanggol
133. 5:19ang kapwa o ang takot na baka ikaw naman
134. 5:22ang balikan at ibully ng barkada?
135. 5:27May kumakalat na nakakahiyang chismis sa
136. 5:29section group chat tungkol sa isang
137. 5:31kaklase. Tiyak mong imbento lang ito
138. 5:34pero hinihikayat ka ng tropa na
139. 5:35mag-comment at maki-react para lalong
140. 5:38mapag-usapan.
141. 5:42Tanong. Sa internet, madalas na ang
142. 5:44pananahimik ay nangangahulugang
143. 5:46pagsang-ayon. Kung hindi ka magre-react
144. 5:49pero hindi mo rin pipigilan ng tismis,
145. 5:51may pananagutan ba ang konsyensya mo sa
146. 5:53pagkasira ng dignidad ng iyong kaklase?
147. 5:57Kaya mo bang talikuran ang panandaliang
148. 5:58pagiging cool sa paningin ng tropa para
149. 6:01sa pangmatagalang integridad ng iyong
150. 6:03pagkatao? Bakit
151. 6:07nakapulot ka ng Php5 sa pasilyo ng
152. 6:10paaralan na katabi mismo ng isang
153. 6:12student ID card? Walang nakakita sa iyo
154. 6:15at walang CCTV. Sakto ang pera para
155. 6:18mabili ang sapatos na matagal mo ng
156. 6:20inaasam.
157. 6:23Mga tanong, ang integridad ba ay
158. 6:25nakadepende sa sitwasyon? Kung ang
159. 6:27pamilya mo ay lubos na nangangailangan
160. 6:29ng pera, mababago ba nito ang kahulugan
161. 6:31ng tama at mali sa iyong konsyensya?
162. 6:34Kung walang CCTV at walang nakakaalam sa
163. 6:37iyong pasya, paano mo mapapatunayan sa
164. 6:39iyong sarili na ang Diyos ang tunay na
165. 6:41nakatitig sa iyong puso?
166. 6:45Napuyat ang inyong grupo para sa
167. 6:47proyekto. Maliban sa isang miyembro na
168. 6:50hindi kailan man tumulong o nagparamdam.
169. 6:52Ngayong gabi nagmamakaawa siyang isama
170. 6:55ang pangalan niya dahil papagalitan siya
171. 6:57ng magulang kapag bumagsak.
172. 7:01Mga tanong. May tuturing bang pagmamahal
173. 7:04at pagtulong ang pagtatakip sa
174. 7:06pagkakamali ng isang tao o tinuturuan mo
175. 7:08lang siyang maging iresponsable sa
176. 7:10buhay?
177. 7:12Sino ang mas bibigyan mo ng katarungan
178. 7:14sa iyong pasya? Ang nagmamakaawa mong
179. 7:16kaibigan na walang ambag o ang mga
180. 7:18kasama mong nagpuyat at nagpakapagod
181. 7:20para sa proyekto? Bakit?
182. 7:25Habang puyat ka sa pagre-review, ang
183. 7:27katabi mo ay hindi nag-aaral at umaasa
184. 7:29lang sa pangongopya sa'yo tuwing exam.
185. 7:31Kapag tinatakpan mo ang iyong papel,
186. 7:33binubulungan ka niya at tinatawag na
187. 7:35madamot.
188. 7:38Tanong. Kapag hinayaan mo siyang
189. 7:40mangopya upang maiwasan ang away,
190. 7:43tinutulungan mo ba siyang makapasa o
191. 7:45unti-unti mo siyang ninanakawan ng
192. 7:47pagkakataong matuto at magbago?
193. 7:50Ano ang mas pipiliin mo? Ang
194. 7:51panandaliang galit ng iyong kaklase o
195. 7:54ang pangmatagalang kompromiso sa iyong
196. 7:56sariling prinsipyo ng katapatan? Bakit
197. 8:01niyaya ka ng kaibigan mo sa isang liblib
198. 8:03na tambayan at inalok ka ng
199. 8:05ipinagbabawal na gamot? Sabi niya, "Ito
200. 8:07raw ang pampatanggal ng stress. sa
201. 8:09school at para mapatunayan mong tunay
202. 8:12ka.
203. 8:14Mga tanong, kung ang pagtanggi mo ay
204. 8:16magiging dahilan upang bansagan kang
205. 8:18duwag o walang pakikisama at tuluyang
206. 8:21itakwil ng barkada, handa ka bang
207. 8:24mag-isa basta't kasama mo ang iyong
208. 8:26pananampalataya?
209. 8:28Sa oras ng matinding pressure mula sa
210. 8:29taong nakapaligid sa'yo, paano mo
211. 8:32pananatilihing mas matimbang ang tinig
212. 8:34ng Diyos kaysa sa ingay ng iyong mga
213. 8:36kaibigan?
214. 8:39Matapos nating suriin ang anim na
215. 8:41mabibigat na sitwasyon, marah Dahil ay
216. 8:43naitanong ninyo, ano nga ba talaga ang
217. 8:45trabaho ng konsyensya sa loob natin?
218. 8:48Hindi lang ito boses na sumusumbat
219. 8:49pagkatapos nating magkamali. Batay sa
220. 8:52ating aralin, meron itong limang
221. 8:53espesipikong papel na
222. 8:55kailangang-kailangan ninyong maunawaan
223. 8:57upang maging mapanagutang tao na may
224. 9:00matibay na pananampalataya.
225. 9:04Ang konsensya ay nagbibigay ng gabay.
226. 9:07Ito ang papel ng konsensya bilang
227. 9:08roadmap o GPS. Kapag tayo ay nalilito sa
228. 9:12gitna ng maraming pagpipilian sa buhay,
229. 9:14ang konsyensya ang nagtuturo sa atin
230. 9:16kung alin ang landas na tunay na naaayon
231. 9:19sa ating mga moral na prinsipyo at aral
232. 9:21ng ating relihiyon. Nililinaw nito na
233. 9:24ang malabong sitwasyon para hindi tayo
234. 9:26maligaw. Halimbawa, kapag nakapulot ka
235. 9:29ng wallet sa hallway, ang papel ng
236. 9:31konsyensya bilang gabay ang agad na
237. 9:33magpapaalala sa'yo na ang paghahanap sa
238. 9:36may-ari ang wastong direksyon kaysa sa
239. 9:38itago ito para sa sariling interest.
240. 9:43Ikalawang papel ng konsensya
241. 9:45nagpapakilos sa tama. Hindi sapat na
242. 9:47alam lang natin ang tama. Kailangan
243. 9:49nating gawin ang tama. Ang papel na ito
244. 9:52ang nagsisilbing makina o engine na
245. 9:54nagbibigay sa atin ng drive o motibasyon
246. 9:57na kumilos. Pinupukaw nito ang ating
247. 10:00kalooban na manindigan para sa kung ano
248. 10:02ang mabuti at makatarungan kahit na ito
249. 10:04ay mahirap gawin. Halimbawa, kapag
250. 10:07nakikita mong inaapi o binubuli ang
251. 10:09isang kaklase, ang papel na ito ang
252. 10:11magpapatibay ng iyong loob na lumapit at
253. 10:14ipagtanggol siya o humingi ng saklolo sa
254. 10:17guro sa halip na manatiling manonood
255. 10:19lamang.
256. 10:22Ikatlong papel ng konsensya nagbibigay
257. 10:24ng hudyat. Ito ang ating moral alarm o
258. 10:27sensor. Nagsisilbi itong babala o red
259. 10:30flag bago pa man tayo tuluyang makagawa
260. 10:32ng isang pagkakamali. Nagbibigay ito ng
261. 10:35hudyat sa ating damdamin tulad ng kaba o
262. 10:38pag-aalinlangan. Kapag alam nitong ang
263. 10:40ating balak ay hindi natugma sa ating
264. 10:43pinaniniwalaan. Halimbawa, habang
265. 10:45nag-iisip ka pa lang ng magsisinungaling
266. 10:47sa iyong mga magulang tungkol sa iyong
267. 10:49grado, mararamdaman mo na ang bigat sa
268. 10:51dibdib. Iyan ang hudyat ng konsensya na
269. 10:54nagbababala sa iyo na may lalabagin kang
270. 10:56prinsipyo.
271. 10:59Ikaapat na papel ng konsensya. Ito ay
272. 11:01tagapagturo ng pagsunod. Ang papel na
273. 11:04ito ang ating internal mentor o guro.
274. 11:07Tinuturuan tayo nitong maging
275. 11:08disiplinado at tapat sa ating
276. 11:10pananampalataya. Hinuhubog tayo nito na
277. 11:12maging consistent. Ibig sabihin,
278. 11:15pinipili nating gawin ng tama hindi lang
279. 11:18dahil may nakatingin kundi dahil ito ang
280. 11:20ating tungkulin bilang tao. Halimbawa,
281. 11:23tinuturuan ka nitong mag-aral ng tapat
282. 11:25para sa isang mahirap na pagsusulit
283. 11:27kahit na may pagkakataong mangopya.
284. 11:29dahil ang integridad ay bahagi ng iyong
285. 11:32pagsunod sa iyong mga moral na
286. 11:33prinsipyo.
287. 11:37At ang ikalimang papel ng ating
288. 11:38konsensya, ito ay nagdadala sa atin ng
289. 11:41kaligtasan. Ito ang pinakamataas na
290. 11:43layunin ng konsensya. Sa huli, ang
291. 11:46pagsunod sa tamang konsensya ay
292. 11:47naglalapit sa atin sa ating Diyos.
293. 11:50Nagbibigay ito ng kapayapaan at
294. 11:52kaligtasan sa ating kalooban dahil alam
295. 11:54nating tayo ay namumuhay ng may
296. 11:56katapatan at katarungan sa harap ng
297. 11:59Diyos at ng tao. Halimbawa, matapos mong
298. 12:02aminin ang iyong pagkakamali at humingi
299. 12:04ng tawad sa isang taong nasaktan mo,
300. 12:07mararamdaman mo ang isang uri ng gaan at
301. 12:09kapayapaan. Ang pakiramdam na iyon ay
302. 12:12patunay na napananatili mo ang iyong
303. 12:14malinis na ugnayan sa Diyos.
304. 12:18Mga mag-aaral, bakit ba natin kailangang
305. 12:21malaman ang mga papel na ito ng ating
306. 12:23konsensya? Hindi tayo nag-aaral nito
307. 12:25para lang maging perfect na tao o para
308. 12:27lang makakuha ng mataas na grade. Ang
309. 12:30ultimate goal natin ay mapanatili ang
310. 12:32iyong moral na integridad. Ibig sabihin,
311. 12:35maging buo at tapat ang iyong pagkatao
312. 12:38kahit anong hirap ng sitwasyon. Kapag
313. 12:40ang konsensya mo ay tama, nagiging
314. 12:42makabuluhan ang bawat aspeto ng iyong
315. 12:44buhay. Halimbawa para sa isang puno.
316. 12:47Hindi lang siya basta lumalaki. Ang
317. 12:49layunin niya ay maging matatag ang ugat,
318. 12:52integridad para kahit may bagyo,
319. 12:55mananatili siyang nakatayo at
320. 12:57makapagbibigay ng silong at bunga.
321. 12:59Makabuluhan ng buhay niya para sa iba.
322. 13:04Bilang pagtatapos ng ating aralin,
323. 13:05tandaan ninyo, ang iyong konsensya ay
324. 13:08hindi hiwalay sa iyong pananampalataya.
325. 13:11Sa bawat moral alarm na tumutunog,
326. 13:13tinatawag ka ng iyong paniniwala na
327. 13:15piliin ang tama. Handa ka na bang
328. 13:17harapin ang mga hamon sa labas ng
329. 13:19classroom at gamitin ang iyong
330. 13:21konsyensya bilang gabay?
331. 13:24At dito po nagtatapos ang ating aralin
332. 13:26para sa araw na ito. Sana po'y may
333. 13:28natutuan kayo. Salamat po sa panonood at
334. 13:31pakikinig. paalam