VE 9 - Term 1 - Lesson 5a - Mapanagutang Pagpapasiya Gabay ang Pananampalataya o Paniniwala — Transcript

Full transcript

1. 0:02Vales Education 9 term 1 learning
2. 0:04competency 5A. Natutukoy ang papel ng
3. 0:06konsensya sa mapanagutang pagpapasya na
4. 0:09nakaugat sa pananampalataya o
5. 0:11paniniwala. Isang mapagpalang araw sa
6. 0:14inyong lahat. Ngayong araw, sisimulan
7. 0:16natin ang isang mahalagang talakayan
8. 0:17para sa ating ikalimang aralin. Ang
9. 0:20magutang pagpapasya na ginagabayan ng
10. 0:22ating pananampalataya o paniniwala.
11. 0:27Bago tayo magsimula ay nais kong itanong
12. 0:29sa inyo ito. Naranasan mo na bang
13. 0:31magkaroon ng pakiramdam ng pagkabagabag
14. 0:33pagkatapos mong gumawa ng isang
15. 0:35pagpapasya o pagkilos? Bakit? Isipin mo
16. 0:39ang isang pagkakataon sa iyong buhay
17. 0:41kung saan matapos mong magsalita, bumili
18. 0:43ng isang bagay o pumili ng isang
19. 0:45direksyon ay bigla kang hindi mapalagay.
20. 0:49Bakit nga ba may mga sandaling tila
21. 0:51nagtatalo ang ating isip at damdamin
22. 0:53matapos nating kumilos? Ang pakiramdam
23. 0:56na yan ng pagkabagabag ay hindi isang
24. 0:58simpleng emosyon lamang. Ito'y may
25. 1:00malalim na layunin sa ating pagkatao na
26. 1:03ating hihimayin sa araw na ito.
27. 1:08Ang konsensya. Ang salitang konsensya ay
28. 1:11mula sa wikang latin na konsensya na ang
29. 1:14ibig sabihin ay may kaalaman.
30. 1:16Ipinapakita nito na hindi tayo bulag
31. 1:19kapag tayo ay nagpapasya.
32. 1:21Ito ay isang mahalagang bahagi ng ating
33. 1:23pagkatao na gumagana dahil lamang ang
34. 1:26tao ay binayayaan ng kakayahang
35. 1:28mag-isip.
36. 1:30Ayon sa tanyag na filosopo na si Thomas
37. 1:32Aquinas, ito'y ang praktikal na
38. 1:34paglalapat ng ating kaalaman at
39. 1:36kautwiran upang mabatid natin kung ang
40. 1:38isang partikular na kilos ay tama o
41. 1:40mali. At ito ay isang proseso ng pagpili
42. 1:44batay sa ating value system. ang mga
43. 1:46prinsipyo at moral na pinaniniwalaang
44. 1:48nagtatakda ng pamantayan sa ating
45. 1:51lipunan.
46. 1:54Ang kaugnayan ng konsensya at
47. 1:56pananampalataya.
48. 1:58Dapat nating maunawaan na ang konsensya
49. 2:00ay universal. Ito ay matatagpuan sa
50. 2:02iba't ibang relihiyon, paniniwala at
51. 2:04kultura sa buong mundo. Bagam't
52. 2:07magkakaiba ang katawagan dito sa bawat
53. 2:09bansa o relihiyon, iisa at pareho ang
54. 2:12layunin nito. Ang gabayan ng tao patungo
55. 2:15sa kabutihan. Ang konsyensyaang
56. 2:17nagsisilbing tulay na nag-uugnay sa
57. 2:19ating pang-araw-araw na moralidad at sa
58. 2:21ating malalim na espiritwal na buhay.
59. 2:26Sa panig ng Kristiyanismo, ang
60. 2:28konsyensya ay tinitingnan bilang tinig
61. 2:30ng Diyos na bumubulong sa ating puso.
62. 2:33Kargado ang tinig na ito ng mga moral na
63. 2:35prinsipyo na nakaangkla sa mga aral ng
64. 2:39banal na kasulatan. Kaya naman ang
65. 2:41paggawa ng tamang desisyon ay
66. 2:43nakasalalay sa kung paano natin
67. 2:45pinakikinggan ang panloob na gabay nito.
68. 2:51Upang mas maging malinaw, basahin natin
69. 2:53ang nakasulat sa bibliya. Ang mabubuting
70. 2:56gawa nila ay nagpapakita na ang iniuutos
71. 2:59ng kautusan ay nakaukit sa kanilang
72. 3:01puso. Pinatutunayan ito ng kanilang
73. 3:04konsyensya dahil kung minsan inuusig
74. 3:07sila nito at kung minsan namay
75. 3:09ipinagtatanggol.
76. 3:11Ipinapakita rito na ang utos ng Diyos ay
77. 3:13likas na nakaukit sa ating mga puso. At
78. 3:16ang konsyensya natin ang saksi.
79. 3:18Sinusumbatan tayo nito kapag may mali
80. 3:20tayong nagawa at ipinagtatanggol naman
81. 3:22tayo kapag tayo ay nasa tama.
82. 3:27Dumako naman tayo sa relihiyong Islam
83. 3:29kung saan ang konsensya ay kilala sa
84. 3:31tawag na fitra. Ang konseptong ito ay
85. 3:34tumutukoy sa likas na talino o
86. 3:36kakayahang ibinigay sa tao upang matukoy
87. 3:39kung ano ang kapakipakinabang at kung
88. 3:42ano ang masama sa kanya. Ito ang
89. 3:44nagsisilbing compass Muslim para matiyak
90. 3:47na ang kanyang mga hakbang ay laging
91. 3:49nakalinya sa hustisya at kabutihan.
92. 3:54Para naman sa budhismo, ang usapin ng
93. 3:57konsensya ay hindi mahihiwalay sa batas
94. 3:59ng karma. Ibig sabihin, gising ang
95. 4:02kanilang kamalayan na ang bawat desisyon
96. 4:04ngayon ay may katumbas na pananagutan o
97. 4:07balik na enerhiya sa hinaharap. Dahil
98. 4:10dito, ang kanilang panloob na boses ay
99. 4:13laging nakatutok sa pagpili ng landas na
100. 4:15mapayapa at walang natatapakang ibang
101. 4:18nilalang.
102. 4:21Kung hinduismo naman ang ating
103. 4:23titingnan, ang konsensya ay mahigpit na
104. 4:25nakatali sa tinatawag nilang dharma. Ang
105. 4:28dharma ang nagdidikta ng tamang paggawi,
106. 4:31obligasyon at moral na papel ng isang
107. 4:34indibidwal sa kanyang buhay. Kapag
108. 4:36nakikinig sila sa konsyensya,
109. 4:38pinapanatili nila ang balanse at
110. 4:40kapayapaan hindi lang sa sarili kundi
111. 4:42maging sa buong mundong nakapaligid sa
112. 4:45kanila.
113. 4:48At panghuli sa tradisyon ng judaismo,
114. 4:51ang konsyensya ang pangunahing boses ng
115. 4:53kanilang moral na pagkatao. Ito ang
116. 4:55nagbibigay sa kanila ng lakas at gabay
117. 4:57upang tuparin ang mga banal na utos at
118. 5:00batas ng kanilang relihiyon. Higit sa
119. 5:02lahat, ang konsensya ang nagsisilbing
120. 5:05paalala sa kanila araw-araw hinggil sa
121. 5:07kanilang sagradong tip o kasunduan sa
122. 5:10Panginoon.
123. 5:14Ang konsensya ay hindi lamang basta
124. 5:16lumalabas o humahatol pagkatapos nating
125. 5:18gumawa ng isang bagay. Sa katunayan,
126. 5:21binubuo ito ng tatlong mahalagang yugto
127. 5:24na kasama natin sa bawat hakbang ng
128. 5:27ating moral na pagpapasya. Ang mga
129. 5:29yugtong ito ay tinatawag nating mga uri
130. 5:31ng paghatol ng konsyensya na susuriin
131. 5:34natin sa mga susunod na bahagi
132. 5:36nagsisimula ang lahat bago ang kilos o
133. 5:39yung antecedent conscience kung saan
134. 5:41tinitimbang muna ng ating isip ang ating
135. 5:44mga plano bago pa man natin ito isagawa.
136. 5:47Nagpapatuloy naman ito sa habang
137. 5:49kumikilos tayo o yung concomitant
138. 5:51conscience.
139. 5:53Ito 'yung panloob na kamalayan na
140. 5:55nagpapaalala sa atin kung tama ba ang
141. 5:57ating ginagawa. sa mismong sandaling
142. 5:59iyon at sa huli gumagana ang konsensya
143. 6:02pagkatapos ng kilos o 'yung consequent
144. 6:05conscience upang suriin kung ang naging
145. 6:08resulta ba ay nagdulot sa atin ng
146. 6:09kapayapaan o ng pagkabagabag.
147. 6:15Upang mas lalo nating maunawaan ang
148. 6:17prosesong ito, maibabahagi akong isang
149. 6:19pamilyar na sitwasyon. Isipin natin ang
150. 6:21isang mag-aaral na hindi nakapag-review
151. 6:24para sa isang napakahalagang pagsusulit.
152. 6:26ngunit may dala siyang kodigo sa kanyang
153. 6:28bulsa. Narito ang pagkakataon kung
154. 6:30kailan magsisimulang magsalita at
155. 6:32kumilos ang kanyang konsyensya sa
156. 6:35tatlong magkakaibang pagkakataon. Bago
157. 6:38pa man niya ilabas ang kodigo, may
158. 6:39bumubulong na agad sa kanyang isip.
159. 6:41Huwag mong gawin yan. Masama ang
160. 6:43mandaya. Ito ang konsensya na gumagabay
161. 6:46bago ang kilos. Ngunit noong hindi siya
162. 6:48nakatiis at isinulat na niya ang sagot
163. 6:50mula sa kodigo, biglang kumabog ng
164. 6:53malakas ang kanyang dibdib at
165. 6:55pinagpawisan siya ng malamig. Ito naman
166. 6:57ang konsensya na nagbababala habang
167. 7:00kumikilos. At sa huli, pagkatapos ng
168. 7:03exam at pag-uwi niya sa bahay, doon na
169. 7:05pumapasok ang mabigat na pakiramdam o
170. 7:07pagka-gilty dahil alam niyang hindi siya
171. 7:10naging tapat. Ito ang paghatol ng
172. 7:12konsensya pagkatapos ng kilos.
173. 7:17Matapos nating pag-aralan ang iba't
174. 7:19ibang yugto ng paghatol ng konsensya
175. 7:22bago, habang at pagkatapos ng kilos,
176. 7:25mahalagang malaman din natin na ang
177. 7:26konsensya ay may dalawang pangunahing
178. 7:28uri depende sa kalidad ng kanyang
179. 7:30paghatol. Dito sa ating aralin,
180. 7:32hihimayin natin ang dalawang
181. 7:34magkatunggaling uri. Ang tamang
182. 7:36konsyensya at ang maling konsensya.
183. 7:38Bakit kailangan natin itong pag-aralan?
184. 7:40Dahil ang uri ng konsensyang
185. 7:42pinakikinggan mo ang siyang magdidikta
186. 7:44kung ang buhay mo ba ay patungo sa
187. 7:46kabutihan o unti-unting naliligaw ka na
188. 7:49sa kamalian. Kilalanin muna natin yung
189. 7:52una.
190. 7:55Ang tamang konsensya. Ito ang ideal o
191. 7:58ang pinakamagandang uri ng konsensya
192. 8:01dahil tumpak nitong ipinapakita at
193. 8:03itinuturo kung ano ang tunay na tama at
194. 8:06mabuti. Kapag ang isang tao ay may
195. 8:09tamang konsyensya, ang bawat pagpapasya
196. 8:11niya ay palaging sumasalamin sa
197. 8:13moralidad at sa prinsipyo ng katarungan.
198. 8:17At alam niyo ba kung ano ang
199. 8:18pinakamagandang bunga nito? Ang resulta
200. 8:20ng pagsunod sa tamang konsyensya ay ang
201. 8:23pagkakaroon ng malalim na kapayapaan.
202. 8:26Tunay na kasiyahan at isang malinis na
203. 8:28kalooban. 'Yung bang nakakatulog ka sa
204. 8:31gabi ng walang iniisip na bigat.
205. 8:36Paano natin ito makikita sa tunay na
206. 8:37buhay? Halimbawa, may nakita kang isang
207. 8:39taong labis na nangangailangan ng
208. 8:41tulong. Kahit na alam mong sagabal ito
209. 8:44sa oras mo o hindi ka komportableng
210. 8:46gawin ito, pinili mo pa ring tumulong
211. 8:49dahil alam mong iyon ang tama. O kaya
212. 8:51naman nung bumili ka sa cantin at
213. 8:53napansin mong sobrang sukli na ibinigay
214. 8:55sao ng tindera, hindi mo ito ibinulsa.
215. 8:58Isinauli mo ito sa guro o sa tindera
216. 9:01dahil mas pinahalagahan mo ang katapatan
217. 9:03kaysa sa maliit na halaga ng pera. Yan
218. 9:06ang tamang konsensya.
219. 9:10Sa kabilang banda, meron naman tayong
220. 9:12tinatawag na maling konsensya. Ito naman
221. 9:15ang uri na baluktot. Itinuturo nito na
222. 9:18ang isang maling kilos o isang masamang
223. 9:20gawa ay mabuti o katanggap-tanggap.
224. 9:24Bakit nagiging mali ang konsyensya?
225. 9:26Bunga ito ng iba't ibang impluwensya sa
226. 9:28paligid. Maaaring dahil sa maling
227. 9:30pagpapalaki sa kanya, maling kultura sa
228. 9:33barkada o kapaligiran o kaya namay dahil
229. 9:37nangingibabaw ang personal mong
230. 9:38pagnanais na makuha ang gusto mo kahit
231. 9:41makakasakit ka ng iba. Ang resulta nito
232. 9:44sa huli ay hindi kapayapaan kundi
233. 9:46malalim na panghihinayang at
234. 9:48pagkabagabag ng kalooban.
235. 9:53Tingnan natin ang mga halimbawa. Ang
236. 9:56pagnanakaw o paglabag sa batas ng walang
237. 9:58pakundangan dahil sa maling paniniwala
238. 10:00na ayos lang naman ito basta kailangan
239. 10:03sa buhay. O kaya ang mas malapit na
240. 10:06karanasan nating mga kabataan ang
241. 10:09pananahimik at pagtatakip tungkol sa
242. 10:11maling gawa ng isang kaibigan dahil
243. 10:13iniisip mo na ang pagiging tapat na
244. 10:15kaibigan ay nangangahulugang konsintihin
245. 10:18at itago ang kanyang kasalanan. Diyan
246. 10:21pumapasok ang maling konsensya. Dahil
247. 10:24nakikita natin na ang ating konsensya ay
248. 10:26maaari pa lang maging mali at mabulag ng
249. 10:29maling impluwensya. Dito na ngayon
250. 10:31papasok ang napakahalagang tanong. Paano
251. 10:34natin masisiguro na laging tama ang dikt
252. 10:37nito? Diyan natin sisimulan ang
253. 10:39pag-uusap tungkol sa paghubog ng
254. 10:41konsensya.
255. 10:44Ang paghubog ng konsensya. Ang ating
256. 10:47konsensya ay hindi lamang basta isang
257. 10:49bagay na nandiyan na sa loob natin.
258. 10:51Ito'y kailangang linangin at alagaan.
259. 10:54Ito'y isang panghabang buhay na proseso
260. 10:56na tinatawag nating paghubog ng
261. 10:58konsensya kung saan pinapatalas natin
262. 11:00ang ating kakayahang makakita ng tama.
263. 11:03Dahil kung ang ating panloob na gabay o
264. 11:05konsensya ay hindi nasa tamang
265. 11:08kondisyon, maaaring tayo ay maligaw
266. 11:10nito. Kaya naman alamin natin sa susunod
267. 11:13na bahagi ang dahilan kung bakit ito
268. 11:15kailangang hubugin.
269. 11:18Bakit nga ba kailangang hubugin ang
270. 11:20ating konsyensya? Una, dapat nating
271. 11:23tanggapin na ang ating konsyensya ay
272. 11:26hindi naman automatic na perfect o
273. 11:28laging tama sa lahat ng pagkakataon.
274. 11:31Kaya mahalaga ang paghubog dito upang
275. 11:34matiyak natin na ang ating paghuhusga sa
276. 11:36bawat sitwasyon ay laging nakabatay sa
277. 11:39kung ano ang totoo at hindi lang sa kung
278. 11:41ano ang gusto nating maramdaman.
279. 11:43Ginagawa natin ang paghubog na ito upang
280. 11:46maiwasan ang pagkakaroon ng tinatawag na
281. 11:48maling konsensya. Ito 'yung pagkakataon
282. 11:51na ang akala nating mabuti ay may lason
283. 11:53na pala ng kasamaan o kamalian. At
284. 11:56kailangan natin itong hubugin upang ang
285. 11:58lahat ng ating mga pasya at kilos sa
286. 12:00buhay ay maging laging tugma sa landas
287. 12:03ng kabutihan at katarungan.
288. 12:08Ngayong nauunawaan na natin kung bakit
289. 12:10napakahalagang hubugin ang ating
290. 12:12konsyensya, ang susunod nating aalamin
291. 12:14ay ano-ano ba ang mga praktikal na
292. 12:16paraan upang magawa ito. May apat na
293. 12:20pangunahing kagamitan o paraan na maaari
294. 12:22nating gamitin upang linangin ang ating
295. 12:25moral na pandama. Una ay ang
296. 12:27pananalangin at pagninilay. Ikalawa ay
297. 12:30ang pag-aaral ng salita ng Diyos at
298. 12:32moral na batas. Ikatlo ay ang
299. 12:34pagsangguni sa ating mga magulang o guro
300. 12:37at ang pang-apat ay ang pagsasabuhay ng
301. 12:39mga virtud sa ating araw-araw na kilos.
302. 12:42Ang apat na ito ang magsisilbing gabay
303. 12:44natin upang matiyak na ang ating panloob
304. 12:47na tinig o konsensya ay palaging
305. 12:49nagsasabi ng katotohanan.
306. 12:54Ang unang paraan ay ang pananalangin at
307. 12:57pagninilay. Bakit ito ang una? Dahil ang
308. 13:00Diyos ang pinagmulan ng lahat ng
309. 13:02katotohanan. At sa panalangin natin,
310. 13:04maaaring marinig ng malinaw ang kanyang
311. 13:07paggabay. Paano ito gagawin? Hindi lang
312. 13:10ito basta pagbigkas ng panalangin.
313. 13:12Halimbawa, bago ka matulog sa gabi,
314. 13:15gumawa ka muna ng examination of
315. 13:17conscience. Itanong mo sa iyong sarili,
316. 13:19"Ano ang ginawa ko ngayong araw na
317. 13:21nagpasaya sa kapwa ko? Ano naman ang
318. 13:24nagawa ko na alam kong nakasakit? Sa
319. 13:26sandali ng katahimikan, hinahayaan mong
320. 13:29itama ng Diyos ang iyong panloob na
321. 13:31tinig.
322. 13:34Ang ikalawang paraan ay ang pag-aaral.
323. 13:37Hindi sapat na mabait ka lang. Kailangan
324. 13:39mong malaman kung ano ang objective na
325. 13:41tama at mali. Ang ating konsyensya ay
326. 13:44nangangailangan ng tamang impormasyon o
327. 13:46data upang ito ay hindi maligaw. Paano
328. 13:49natin gagawin ito? Halimbawa, sa halip
329. 13:52na sumunod lang sa uso sa social media,
330. 13:54subukan mong magbasa ng isang talata sa
331. 13:57bibliya o pag-aralan ng code of conduct
332. 13:59ng inyong paaralan. Kapag alam mo na ang
333. 14:02utos na mahalin mo ang iyong kapwa gaya
334. 14:04ng iyong sarili, mas madali para sa
335. 14:07iyong konsyensya na sabihing mali ang
336. 14:09makisali sa body shaming o panunukso
337. 14:12kahit pag ginagawa ito ng lahat.
338. 14:17Ang ikatlong paraan ay ang pagsangguni.
339. 14:19Huwag nating isipin na kaya nating
340. 14:21mag-isa. Ang mga magulang at guro natin
341. 14:24ay may mas malawak na karanasan at moral
342. 14:26wisdom kaysa sa atin. Halimbawa, kung
343. 14:29niyaya ka ng mga kaibigan mo na mag-cut
344. 14:31ng classes at nalilito ang konsyensya mo
345. 14:33dahil ayaw mong mapahiya ka sa kanila,
346. 14:36subukan mong lumapit sa iyong guro o
347. 14:38magulang. Itanong mo, "Ma, ano po ba ang
348. 14:41dapat kong gawin kapag ganito ang
349. 14:43pressure? Ang kanilang payo ang
350. 14:45magsisilbing external compass mo
351. 14:47hanggang sa maging matatag na ang sarili
352. 14:49mong panloob na gabay.
353. 14:54At ang panghuli ay napakahalaga. Ang
354. 14:56pagsasabuhay ng mga birtud. Sabi nga,
355. 14:59ang konsensya ay parang muscle o
356. 15:01kalamnan. Hihina ito kapag hindi
357. 15:03ginagamit at lalakas naman kapag
358. 15:05palaging sinasanay. Magsimula ka sa
359. 15:08maliliit na bagay. Halimbawa, nakakita
360. 15:11ka ng ballpen sa sahig ng classroom.
361. 15:13Kahit walang nakakakita, piliin mong
362. 15:15itanong kung kanino ito o ibigay sa loss
363. 15:18and found. Sa bawat pagkakataon na
364. 15:21pinipili mo ang katapatan sa maliliit na
365. 15:23bagay, hinuhubog mo ang iyong konsyensya
366. 15:26na maging matatag. Kapag dumating ang
367. 15:28malalaking pagsubok sa buhay, hindi ka
368. 15:31na mahihirapang piliin ng tama dahil
369. 15:33naging bahagi na ito ng iyong pagkatao.
370. 15:38Bilang pagtatapos, nais kong iwan sa
371. 15:41inyo ang isang tanyag na kataga mula sa
372. 15:43Sayanipiko na si Albert Einstein. Sinabi
373. 15:46niya, "Never do anything against
374. 15:48conscience. even if the state demands
375. 15:50it. Ipinapaalala nito sa atin na ang
376. 15:53ating konsensya kapag ito ay hinubog
377. 15:56natin ng tama sa tulong ng panalangin,
378. 15:58pag-aaral at gabay ang siyang
379. 16:00pinakamataas na batas na dapat nating
380. 16:02sundin. Walang anumang dikta ng iba ang
381. 16:05dapat magpatumba sa prinsipyo ng tama at
382. 16:08mabuti.
383. 16:12At hanggang dito lamang po ang ating
384. 16:13aralin sa araw na ito. Sana po'y may
385. 16:15natutuan kayo. Salamat po sa panonood at
386. 16:18pakikinig. paalam