VE 10 - Term 2 - Lesson 6b - Mga Isyu ng Pakikipagkapuwa Batay sa mga Uri ng Konsensiya — Transcript

Full transcript

1. 0:02Vales Education 10 term 2 learning
2. 0:04competency 6B na ipaliliwanag ng mga
3. 0:07issue ng pakikipagkapwa batay sa mga uri
4. 0:09ng konsyensya ay nangangailangan ng
5. 0:11tamang pag-unawa na gagabay sa wastong
6. 0:14paghuhusga o pagpapasya na may pagkiling
7. 0:16sa kabutihan upang mapanatili at
8. 0:18mapaunlad ang positibong pakikitungo sa
9. 0:21iba.
10. 0:24Tatalakayin natin ngayon ang paksang
11. 0:26konsyensya at pakikipag-ugnayan.
12. 0:28Dito natin sisimulan ang pag-unawa na
13. 0:30ang ating panloob na kaisipan o
14. 0:32konsensya ay may malaking papel sa ating
15. 0:34panlabas na pakikitungo.
16. 0:36Ang pakikipagkapwa at konsensya ay mga
17. 0:39magkakakabit na konsepto na matagal ng
18. 0:41pinag-aaralan sa larangan ng filosofya,
19. 0:44relihiyon at sikolohiya. Bakit? Dahil
20. 0:47ang pagiging tao natin ay hindi lamang
21. 0:49nasusukat sa kung paano tayo mag-isip ng
22. 0:51mag-isa kundi sa kung paano tayo
23. 0:53kumikilos sa harap ng ibang tao. Ang
24. 0:56tatlong disiplinang ito ay nagkakaisa na
25. 0:58ang ating moralidad ay laging may social
26. 1:00dimension. Dahil dito, kailangang
27. 1:03malinaw sa atin ang konsyensya ay hindi
28. 1:05lamang para sa pansariling pagpapasya.
29. 1:07Hindi ito isang private club o sa loob
30. 1:10lamang ng iyong utak. Sa hali, ito ay
31. 1:12may direktang epekto sa ating ugnayan sa
32. 1:14iba. Ang bawat oo o hindi na idinidik ng
33. 1:18iyong konsensya ay nag-iiwan ng marka
34. 1:20positibo man o negatibo sa taong nasa
35. 1:23harap mo, sa iyong mga kaibigan at sa
36. 1:26iyong pamilya. Kaya naman ang mahalagang
37. 1:28tanong na sasagutin natin sa mga susunod
38. 1:30na slides ay paano nga ba binabago at
39. 1:33hinuhubog ng ating konsyensya ang ating
40. 1:35relasyon? Paano nito ginagawang mas
41. 1:37matatag, mas tapat at mas makatao ang
42. 1:40ating pakikipagkapwa?
43. 1:44Ayon kay Myers, ang ating konsyensya ay
44. 1:46nagsisilbing moral na gabay. Ito ang
45. 1:49panloob na kompas na nagtuturo sa atin
46. 1:51patungo sa tama at aktibong umiiwas sa
47. 1:53atin sa pagkakamali. Kapag inilapat
48. 1:56natin ito sa ating mga relasyon sa
49. 1:58kapwa, ang gabay na ito'y naisasalin sa
50. 2:00tatlong mahahalagang paraan. Una, sa
51. 2:03kung paano natin tratuhin ang ating
52. 2:04kapwa ng may dignidad. Ibig sabihin,
53. 2:07iginagalang natin ang halaga at
54. 2:09karapatan ng bawat tao sa ating paligid.
55. 2:11Ikalawa, sa kung paano natin tinutupad
56. 2:14ang ating mga binitiwang pangako.
57. 2:16Tinitiyak ng ating konsyensya na ang
58. 2:18ating mga salita ay may katumbas na
59. 2:19tapat na gawa. At ikatlo sa kung paano
60. 2:22tayo nananatiling tapat sa integridad ng
61. 2:24ating ugnayan. Pinapanatili nitong
62. 2:27malinis, tapat at matatag ang ating
63. 2:29pakikipagkapwa sa lahat ng pagkakataon.
64. 2:35Binigyan diin naman ni Hoffman na ang
65. 2:36isang maunlad na konsensya ay hindi lang
66. 2:38usapin ng utak kundi nagbubunga ito ng
67. 2:41empatya at pagdamay sa ating kapwa.
68. 2:44Dahil sa empatyang ito, nagkakaroon tayo
69. 2:46ng kakayahan sa dalawang mahahalagang
70. 2:48bagay. Una, pinahihintulutan tayo nitong
71. 2:51maunawaan ng tunay na sitwasyon ng ibang
72. 2:53tao ng walang pangingilatis o
73. 2:55panghuhusga. Ikalawa, nagagawa nating
74. 2:58makibahagi sa damdamin ng ating kapwa.
75. 3:01Ang mailagay ang ating sarili sa
76. 3:03kanilang kinaroroonan upang maramdaman
77. 3:05ang kanilang saya o pasanin. Sa huli,
78. 3:08ang ganitong antas ng malasakit ay
79. 3:10napakahalaga upang makabuo tayo ng
80. 3:12matibay at sumusuportang mga relasyon sa
81. 3:15ating lipunan.
82. 3:19Ayon kay Shapiro, kapag nagkakaroon ng
83. 3:21hindi pagkakaunawaan, ang mga taong may
84. 3:24malakas na konsyensya ay lumalapit sa
85. 3:26pagsasaayos ng alitan sa dalawang
86. 3:28natatanging paraan. Una, humaharap sila
87. 3:31sa alitan sa paraang patas at magalang.
88. 3:34Kung saan nangingibabaw ang katarungan
89. 3:36at paggalang sa halip na galit o
90. 3:38pansariling emosyon. Ikalawa, aktibo
91. 3:41silang naghahanap ng mga solusyong
92. 3:42kapakipakinabang sa lahat o ang
93. 3:44tinatawag nating win-win situation. kung
94. 3:47saan walang sinumang naiiwang agrabyado.
95. 3:49Sa huli, ipinapaalala sa atin ni Shapiro
96. 3:52na ang paggamit ng konsyensya sa alitan
97. 3:54ay hindi lamang tungkol sa pagpipilit na
98. 3:56maging tama kundi tungkol sa
99. 3:58pagpapanatili ng kapayapaan at kaayusan
100. 4:01sa ating mga relasyon.
101. 4:05Paano nga ba nagiging bahagi ang ating
102. 4:07konsyensya sa usapin ng pakikipagkapwa?
103. 4:10Dito natin makikita na ang boses sa loob
104. 4:12natin ay may direktang tungkulin sa
105. 4:14ating pakikitungo sa iba. Una sa ating
106. 4:17ugnayan sa kapwa. Ang ating konsyensya
107. 4:19ang nagsisilbing moral alarm na
108. 4:21nagpapaalala sa atin na ang pagbibigay
109. 4:23ng paggalang pag-aaruga at pagtanggap ay
110. 4:26hindi lamang isang pabor na ibinibigay
111. 4:28natin kundi isang obligasyon natin
112. 4:31bilang tao na may tamang pag-iisip at
113. 4:33damdamin. Pangalawa, binibigyan diin
114. 4:36natin ang kahalagahan ng koneksyon dahil
115. 4:38ang ating konsyensya ang nagtutulak sa
116. 4:40atin na huwag maging manhid. Ginagamit
117. 4:43natin ang ating panloob na gabay upang
118. 4:45makita ang halaga ng bawat tao na
119. 4:47nagbubunga ng tapat na pagmamalasakit at
120. 4:50mas malalim na pag-unawa sa kanilang
121. 4:52sitwasyon. At sa huli, ang bawat
122. 4:54makataong pagkilos natin ay patunay na
123. 4:57ang ating konsyensya ay buhay at aktibo.
124. 5:00Ang pagkilala sa halaga ng ating
125. 5:01koneksyon sa ating paligid ay ang
126. 5:03pinakamataas na paraan ng pagsunod sa
127. 5:05ating konsyensya. Dahil dito natin
128. 5:08naipapakita na ang ating moralidad ay
129. 5:10laging nauuwi sa paggawa ng mabuti para
130. 5:13sa ating kapwa.
131. 5:17Ngayong nauunawaan na natin ang ugnayan
132. 5:19ng tao sa kanyang kapwa, tingnan naman
133. 5:21natin ang sientipikong paliwanag kung
134. 5:22paano ito gumagana sa pamamagitan ng
135. 5:24empathy, altruism, hypothesis o eah. Ang
136. 5:28teoryang ito ay nagbibigay ng logic sa
137. 5:30kung paano nagiging aksyon ang ating
138. 5:32nararamdaman.
139. 5:36Sinisimulan natin ito sa pagkilala kung
140. 5:38saan ang ating mga mata at isipan ay
141. 5:40nagiging mulat sa pagmamasid sa kapwa.
142. 5:43Dito natin nauunawaan na ang empatya ay
143. 5:45nagsisilbing pangunahing motibasyon
144. 5:47natin. Ayon kay Schwartz, ang
145. 5:49pakikiramay na idinidan ng ating
146. 5:51konsyensya ang tunay na driver sa likod
147. 5:53ng bawat kilos natin.
148. 5:58Kapag pumasok na sa empatya, nagkakaroon
149. 6:00tayo ng pakikibahagi sa dusa ng iba. Ang
150. 6:03ating pag-iisip ay hindi na nakatuon sa
151. 6:05ating sarili. Ang empatikong damdaming
152. 6:08ito ang nagtutulak sa ating konsyensya
153. 6:10na unahin ang kapakanan ng taong
154. 6:12naghihirap.
155. 6:15Ang driver na ito ay nagbubunsod ng
156. 6:17motibasyon o ang tapat na hangad na
157. 6:20makatulong. Dito na ngayon nabubuo ang
158. 6:22tunay na altruismo kung saan ang ating
159. 6:25konsyensya ay nagiging malinis at
160. 6:26dalisay dahil ang tanging layunin natin
161. 6:29ay mapabuti ang kalagayan ng iba.
162. 6:33At sa huling dugto ang pagkilos. Ito na
163. 6:36ang pagtulong na walang kapalit. Ito ang
164. 6:38rurok ng ating pakikipag-ugnayan kung
165. 6:41saan tayo ay nagbibigay ng walang
166. 6:42hinihintay na anumang reward kundi dahil
167. 6:45ito ang tama at nararapat para sa ating
168. 6:48kapwa.
169. 6:50Dumako naman tayo sa isa sa
170. 6:52pinakamatanda at pinakamakapangyariang
171. 6:54gabay sa moralidad, ang golden rule.
172. 6:57Sinasabi sa panuntunang ito ang isang
173. 6:59napakasimpleng mensahe na madalas nating
174. 7:01marinig. Huwag mong gawin sa iba ang
175. 7:04ayaw mong gawin ng iba sa iyo. Bagam't
176. 7:07simple, ito ang pinakauniversal na
177. 7:09sukatan ng ating bawat kilos. Ito'y
178. 7:12nagsisilbing ating batayang moral dahil
179. 7:14hinihimok tayo nito na magbigay ng
180. 7:16parehong antas ng paggalang at
181. 7:18pagmamahal sa ating kapwa. Tulad ng
182. 7:20pagpapahalagang ibinibigay natin sa
183. 7:22ating sarili. Ipinapaalala nito na ang
184. 7:24lahat ng tao ay may pantay na dignidad
185. 7:27at dito papasok ang papel ng ating
186. 7:29konsyensya bilang check and balance. Sa
187. 7:31bawat pagkakataon na tayo ay
188. 7:33makikipag-ugnayan, ang ating konsyensya
189. 7:35ang bumubulong. Patas ka ba? Gusto mo
190. 7:38bang gawin din ito sa'yo? Ito ang boses
191. 7:40na naninigurado na ang ating
192. 7:42pakikipagkapwa ay laging nakabatay sa
193. 7:44katarungan at pag-ibig.
194. 7:48Upang tuluyang mabuo ang ating bridge o
195. 7:50tulay ng pakikipagkapwa. Kailangan
196. 7:53nating pag-isahin ang tatlong konseptong
197. 7:54ito na palaging ginagabayan ng ating
198. 7:57konsyensya. Una ang paggalang. Hindi ito
199. 8:00basta pagngiti lang. Ito ay ang
200. 8:02seryosong pagsusulong sa dangal ng bawat
201. 8:04tao. Ang konsyensya mo ang magsasabi sa
202. 8:06iyo na bawat tao ay mahalaga ano man ang
203. 8:09kanilang katayuan. Pangalawa, ang
204. 8:11pagmamalasakit. Ito ang resulta kapag
205. 8:13ang iyong empatya ay naging aksyon. Ito
206. 8:16ay ang aktibong pagtugon sa kailangan ng
207. 8:18iba. 'yung hindi ka lang makat
208. 8:20nakatingin kundi talagang tumutulong ka.
209. 8:23At huli ay ang pag-unawa. Dito natin
210. 8:25ginagamit ang ating konsensya bilang
211. 8:27gabay. Sa halip na mabilis tayong
212. 8:29humusga o magalit, pinipili nating
213. 8:31unawain ang sitwasyon ng iba. Kapag may
214. 8:33paggalang, malasakit at pag-unawa, doon
215. 8:36natin tunay na naisasabuhay ang tapat na
216. 8:38pakikipagkapwa.
217. 8:42Ngayon, hihimayin natin ang dalawang
218. 8:43bahagi na bumubuo sa ating konsyensya.
219. 8:45Ayon kay Felicidad Lipyo, isipin ninyo
220. 8:48na ang konsensya ay hindi lang isang
221. 8:50pakiramdam, ito ay isang proseso. Una,
222. 8:53ang pagninilay. Ito ang isip ng ating
223. 8:56konsensya. Bago tayo gumalaw,
224. 8:58kinikilatis muna natin ang sitwasyon.
225. 9:00Parang tinitimbang natin sa ating
226. 9:02isipan. Ito ba ayon sa katotohanan? Ito
227. 9:05ba ay makabubuti sa kapwa ko? Dito
228. 9:07nagaganap ang paghuhusga. Pangalawa, ang
229. 9:10obligasyon. Kung ang pagninilay ay ang
230. 9:12isip, ang obligasyon naman ay ang utos o
231. 9:15ang will. Hindi sapat na alam mo lang na
232. 9:17mali ang isang bagay. Dapat ay
233. 9:19maramdaman mo ang moral na pananagutan
234. 9:21na iwasan ito. At ito ang
235. 9:23pinakaimportanteng tatandaan ninyo ayon
236. 9:25kay Lipyo, ang konsyensya ay hindi
237. 9:28lamang nagpapayo. Hindi ito parang
238. 9:30kaibigan na nagsasabing, "Uy, baka gusto
239. 9:32mong gawin 'to." Hindi. Ang konsensya ay
240. 9:35nag-uutos ng may autoridad. Ito ay boses
241. 9:38sa loob natin na nagsasabing gawin mong
242. 9:41nararapat dahil iyon ang dikta ng ating
243. 9:44dignidad bilang tao. Para mas
244. 9:46maintindihan natin, ito ang isang
245. 9:48simpleng halimbawa. Bumili ka sa cantin.
246. 9:50Pagbalik mo sa room, napansin mong sobra
247. 9:52ang sukli sao ng tindera. Sobra ng
248. 9:55Php50.
249. 9:56Sasabihin [sumisingasing] ng isip mo pag
250. 9:58ninilay to ha. Hindi ko pera 'to. Kung
251. 10:00itatago ko 'to, ninanakaw ko ang kita ng
252. 10:03tindera. Mali ang kumuha ng hindi akin.
253. 10:06Dito mo kinikilatis ang tama at mali.
254. 10:09Para naman sa obligasyon, sasabihin mo
255. 10:12hindi lang basta info 'yun. Makakaramdam
256. 10:14ka ng utos sa loob mo na kailangan mong
257. 10:16ibalik ang pera. Ibalik mo yan sa cantin
258. 10:18ngayon din. At kapag hindi mo binalik,
259. 10:22mababagabag ka. Bakit? Dahil yung utos
260. 10:24ng konsyensya mo ay may autoridad. Alam
261. 10:27mong nilabag mo ang prinsipyo ng
262. 10:29pagiging matapat.
263. 10:33Mahalagang linawin natin ang isang
264. 10:34katotohanan. Hindi lahat ng maling
265. 10:37paghuhusga ng ating konsyensya ay
266. 10:39matatawag nating immoral. May mga
267. 10:41pagkakataon na ang ating pagkakamali ay
268. 10:43hindi lamang dahil masama tayo kundi
269. 10:46dahil ito ay bunga lamang ng
270. 10:47kamangmangan. Ayon kay Thomas Aquinas,
271. 10:50may dalawang uri ito na dapat nating
272. 10:52maunawaan.
273. 10:55Una ay ang kamangmangan na madaraig o
274. 10:57vinsi ignorance. Ito yung mga bagay na
275. 11:00hindi mo alam pero dapat at kaya mong
276. 11:02malaman kung nagbigay ka lang ng sapat
277. 11:04na pagsisikap. Halimbawa, lumabag ka sa
278. 11:07batas trapiko dahil hindi mo binasa ang
279. 11:10mga signage. Dahil may pagkakataon kang
280. 11:12itama ang iyong kaalaman pero hindi mo
281. 11:14ginawa, mayroon kang buong pananagutan
282. 11:17sa iyong pagkakamali. Hindi pwedeng
283. 11:19idahilan ang hindi ko alam kung ang
284. 11:21dahilan ay katamaran o pagpapabaya.
285. 11:26Pangalawa ay ang kamangmangan na '
286. 11:28madaraig o invincible ignorance. Ito
287. 11:31naman yung sitwasyon na kahit anong
288. 11:32tapat na pagsisikap mo, wala ka talagang
289. 11:34paraan para malaman ang tama sa oras na
290. 11:36iyon dahil sa matinding limitasyon o
291. 11:39sitwasyon na hindi mo kontrolado. At
292. 11:41dahil wala kang sadyang intensyon na
293. 11:43gumawa ng mali, nababawasan o nawawala
294. 11:46ang iyong moral na pananagutan.
295. 11:48Halimbawa, may kaklase kang may
296. 11:50matinding allergy sa mani. Dahil gusto
297. 11:53mong magpakita ng pakikipagkapwa,
298. 11:55binilhan mo siya ng biskuit sa cantin.
299. 11:57Binasa mo ang label at nakasulat doon na
300. 11:59milk and flour lang ang sangkap. Kaya
301. 12:01ibinigay mo ito sa kanya. Pero ang totoo
302. 12:04may contamination pala ng mani sa
303. 12:06factory na hindi nakasulat sa pakete.
304. 12:09Nagkaroon ng allergic reaction ng
305. 12:10kaklase mo. Bakit invincible? Ginawa mo
306. 12:14ang due diligence o ang lahat ng
307. 12:15makakaya mo tulad ng pagbabasa ng label
308. 12:18para masiguro na ligtas ang ibibigay mo.
309. 12:21Ang kawalan ng impormasyon sa label ay
310. 12:23isang limitasyon na hindi mo kontrolado.
311. 12:25Kaya wala kang moral na pananagutan sa
312. 12:27nangyari. Ang invincible ignorance ay
313. 12:30hindi excuse para maging tamad mag-isip.
314. 12:33Mangyayari lang ito kung ginawa mo lahat
315. 12:35ng makakaya mo para malaman ang tama
316. 12:38pero sadyang may mga hidden facts o
317. 12:40limitasyon na hindi mo talaga kayang
318. 12:42lagpasan. Ano ang aral dito? Ang ating
319. 12:45konsyensya ay kailangan laging informed
320. 12:47o may sapat na kaalaman. Obligasyon
321. 12:50nating daigin ang ating kamangmangan
322. 12:52upang ang ating pakikipagkapwa ay laging
323. 12:54nakabatay sa katotohanan.
324. 12:59Bilang pagbubuod ng lahat ng ating
325. 13:00tinalakay sa araw na ito, tandaan natin
326. 13:02na ang ating konsensya ay ang ating
327. 13:04compass na naglalapit sa atin hindi lang
328. 13:06sa pagiging mabuting tao kundi sa
329. 13:09pagiging isang mabuting kapwa. Nakita
330. 13:11natin sa ating aralin na ang bawat
331. 13:13desisyong ginagawa natin sa loob ay may
332. 13:15malaking epekto sa labas sa ating mga
333. 13:17relasyon. Kapag ang konsyensya ay
334. 13:19ginagabayan ng empatya, paggalang at
335. 13:22tamang kaalaman, doon lamang tayo
336. 13:24makakabuo ng isang lipunang may tunay na
337. 13:26malasakit. Kaya naman, ang paghubog sa
338. 13:29ating konsyensya ay hindi lamang isang
339. 13:31personal na gawain kundi isang
340. 13:33panlipunang responsibilidad.
341. 13:38Kaya bago tayo matapos ngayong araw,
342. 13:40gusto kong iwan sa inyo ang tanong na
343. 13:41ito. Paano mo gagamitin ang iyong
344. 13:43konsyensya upang maging liwanag sa buhay
345. 13:46ng ibang tao ngayong araw? Ang pagiging
346. 13:48grade 10 student ay hindi lang tungkol
347. 13:50sa mataas na grado kundi tungkol sa
348. 13:52pagpapatalas ng ating panloob na gabay.
349. 13:55Naway sa bawat pagkakataong may
350. 13:57kailangan kang desisyonan, pakikinggan
351. 13:59mo ang mga munting tinig na nag-uutos
352. 14:02saong gawin ang nararapat.
353. 14:46At hanggang dito na lamang po ang ating
354. 14:48aralin para sa araw na ito. Sana po ay
355. 14:50may natutuan kayo. Salamat po sa
356. 14:52panonood at pakikinig. Paalam. M.