VE 10 - Term 1 - Lesson 6a - Sariling Paninindigan sa Karapatang Pantao Tungo sa Makatarungang Pamay — Transcript

Full transcript

1. 0:02Vales Education 10 term 1 learning
2. 0:04competencies 6A nakapagsusuri ng mga
3. 0:07paraan ng paninindigan sa karapatang
4. 0:09pantao tungo sa makatarungang pamayanan.
5. 0:15Kapag sinabing karapatang pantao, hindi
6. 0:17lang ito mga salita sa loob ng isang
7. 0:19makapal na libro ng batas. Ito ang mga
8. 0:22bagay na kailangan nating lahat para
9. 0:24mabuhay ng may dangal, tunay na kalayaan
10. 0:27at seguridad. Dapat nating laging
11. 0:30tandaan na ang mga karapatang ito ay
12. 0:32hindi isang pribilehiyo o parang gift na
13. 0:34ibinibigay lang sa atin ng gobyerno kung
14. 0:36kailan nila gusto. Hindi natin
15. 0:38kailangang magmakaawa para rito dahil sa
16. 0:41oras na ipinanganak tayo, pag-aari na
17. 0:43natin ito. Karapatan natin ito dahil
18. 0:46tayo ay tao. Ano man ang ating katayuan
19. 0:49sa buhay. Isipin natin na lang na ang
20. 0:51mga karapatang ito ay parang invisible
21. 0:53shield o isang baluti na suot-suot natin
22. 0:56saan man tayo magpunta. Ito ang
23. 0:58nagsisilbing proteksyon natin laban sa
24. 1:00sinoang susubok na mangapi o
25. 1:02mang-discriminate sa atin. Kaya
26. 1:04mahalagang kilalanin natin ang ating mga
27. 1:06karapatan dahil ito ang unang depensa
28. 1:09para mapanatili ang ating pagkatao.
29. 1:14Ngayong alam na nating invisible shield
30. 1:16ang ating mga karapatan, himayin naman
31. 1:19natin ang tatlong katangian nito para
32. 1:21mas maunawaan ninyo kung gaano ito
33. 1:23kalakas. Una, ang karapatang pantao ay
34. 1:26likas o inherent. Ibig sabihin, mga
35. 1:29mag-aaral, hindi natin kailangang maging
36. 1:31matalino, mayaman o sikat para magkaroon
37. 1:35nito. Pagkapanganak pa lang natin o
38. 1:37kahit nasa sinapupunan pa lang tayo,
39. 1:39built in na ito sa ating pagkatao. Hindi
40. 1:42ito parang lisensya sa pagmamaneho na
41. 1:44kailangan muna nating mag-exam bago
42. 1:46makuha. Dala-dala na natin to simula pa
43. 1:49lang. Pangalawa, ito ay pangkalahatan o
44. 1:52universal. Ibig sabihin wala itong
45. 1:54pinipili. Ano man ang ating kasarian,
46. 1:57relihiyon o kulay ng balat,
47. 1:59pantay-pantay ang ating mga karapatan.
48. 2:02Walang VIP pagdating sa karapatang
49. 2:04pantao. Ang karapatan ng isang guro o ng
50. 2:06isang lider ay kapareho lang ng
51. 2:08karapatan ng isang ordinaryong
52. 2:10estudyanteng katulad ninyo. At panghuli,
53. 2:12hindi ito mananakaw o ininable. Gusto
54. 2:15kong itanim niyo ito sa inyong isip, mga
55. 2:17mag-aaral. Walang sinumang tao kahit pa
56. 2:20ang pinakamakapangyarihang opisyal ang
57. 2:22pwedeng basta-basta kumuha o bumawi ng
58. 2:25iyong karapatan n walang matibay na
59. 2:27basihan sa batas. Hindi ito parang gamit
60. 2:30na pwedeng hiramin o ipamigay. Bahagi
61. 2:32ito ng iyong pagkatao na dapat laging
62. 2:35iginagalang ng lipunan.
63. 2:39Dumako naman tayo sa konsepto ng
64. 2:41makatarungang pamayanan. Ano nga ba ang
65. 2:44itsura ng isang komunidad na masasabi
66. 2:46nating fair? Una sa lahat, ito ay isang
67. 2:49lugar kung saan ang batas ay para sa
68. 2:51lahat at hindi lang para sa mga
69. 2:53mayayaman o makapangyarihan. Sa madaling
70. 2:56salita, walang special treatment. Kung
71. 2:59ano ang panuntunan para sa isa, dapat ay
72. 3:01panuntunan din para sa lahat. Dito rin
73. 3:04natin nakikita ang tunay na diwa ng
74. 3:06katarungan, ang pagbibigay sa bawat isa
75. 3:09ng kung ano ang nararapat para sa kanila
76. 3:11o ang tinatawag nating giving what is
77. 3:14due. Halimbawa, kung nagtatrabaho ka ng
78. 3:17maigi, dapat ay makuha mo ang tamang
79. 3:19sahod. Kung ikaw naman ay nagkasala,
80. 3:22dapat ay harapin mo ang tamang proseso
81. 3:24ng batas. Hindi ito tungkol sa
82. 3:26pabor-pabor. Ito ay tungkol sa kung ano
83. 3:29ang tama. At ang pinakamagandang
84. 3:31senyales ng isang makatarunang pamayanan
85. 3:33ay kapag ang boses ng maliit ay kasing
86. 3:36lakas na ng boses ng mga malalaki. Ibig
87. 3:39sabihin kahit ikaw ay isang ordinaryong
88. 3:41mamamayan o isang kabataang katulad
89. 3:43ninyo, pakikinggan ang inyong hinaing at
90. 3:46gagalangin ang inyong opinyon. Sa isang
91. 3:49makatarungang lugar, hindi ka matatakot
92. 3:51magsalita dahil alam mong katotohanan
93. 3:54ang mananaig hindi ang impluwensya.
94. 3:59Para mas maging malinaw mga mag-aaral,
95. 4:01paano ba natin malalaman kung ang isang
96. 4:03pamayanan ay tunay na makatarungan? May
97. 4:06mga senyales tayong dapat tingnan. Una,
98. 4:09ang pagiging walang kinikilingan. Ibig
99. 4:11sabihin sa harap ng korte o ng batas,
100. 4:14walang VIP. Hindi dapat tinitingnan kung
101. 4:16magara ang suot mo o kung sikat ang
102. 4:18apilyido mo. Ang mahirap at mayaman ay
103. 4:21dapat makakuha ng parehong proteksyon at
104. 4:24katarungan. Pangalawa, mayon dapat
105. 4:27tayong tinatawag na pagkakataon. Ibig
106. 4:29sabihin, bukas ang pinto para sa lahat.
107. 4:33Lahat kayo mga mag-aaral ay may
108. 4:34karapatang mag-aral sa maayos na
109. 4:36paaralan at balang araw ay makakuha ng
110. 4:39trabaho ng hindi naharang dahil lang sa
111. 4:42inyong kasarian, relihiyon o pinagmulan.
112. 4:45Sa makatarungang lipunan ang abilidad mo
113. 4:48ang mahalaga hindi ang iyong
114. 4:50connections. At ang huli na marahil
115. 4:52pinakaimportanteng mararamdaman ninyo ay
116. 4:55ang pagiging ligtas at payapa. Ang isang
117. 4:58makatarungang lugar ay hindi mo
118. 4:59kailangang katakutan. Kapag lumabas ka
119. 5:02ng bahay, kampante ka dahil alam mong
120. 5:04ang mga tao sa paligid mo at ang mga
121. 5:07nasa posisyon ay iginagalang ang iyong
122. 5:09buhay at dignidad. Hindi ka mabubuhay sa
123. 5:12kaba kundi sa tiwala na ang bawat isa ay
124. 5:15marunong gumalang sa kapwa.
125. 5:20Pero mga mag-aaral, kailangan din nating
126. 5:22harapin ang katotohanan. Sa kabila ng
127. 5:24ganda ng konsepto ng karapatang pantao,
128. 5:27marami tayong kinakaharap na problema sa
129. 5:29ating lipunan ngayon. Marahil ay
130. 5:31nababalitaan niyo ang tungkol sa laganap
131. 5:33na karahasan, mga ulat ng pagpatay na
132. 5:36nagdudulot ng matinding takot hindi lang
133. 5:38sa atin kundi pati na rin sa ating
134. 5:41pamilya. Kapag ang buhay ay nawawala ng
135. 5:44walang tamang proseso, ang katarungan
136. 5:46ang unang nasasaktan. Naran din ang
137. 5:49issue ng red tagging. Ito ay ang
138. 5:51mapanganib na paglalagay ng label o
139. 5:53pagbansag sa mga ordinaryong tao o grupo
140. 5:56bilang mga terorista o kaaway ng
141. 5:58gobyerno ng walang sapat na prweba.
142. 6:02Dahil dito, maraming natatakot na
143. 6:04magpahayag ng kanilang saloobin. Kasabay
144. 6:07nito ang panganib sa ating press freedom
145. 6:09kung saan ang mga mamamahayag na
146. 6:11nagsasabi ng totoo ay nakakaranas ng
147. 6:14harassment o pananakot. At ang masakit
148. 6:17pa rito mga mag-aaral, marami sa mga
149. 6:19paglabag na ito ang hindi nabibigyan ng
150. 6:21hustisya. May mga ulat na nagsasabing
151. 6:24kulang ang imbestigasyon o sadyang
152. 6:26itinatago ang mga dahilan ng krimen.
153. 6:29Kapag hindi napaparusahan ang mga
154. 6:31nagkakasala, lalong nawawalan ng tiwala
155. 6:34ang mga tao sa seguridad ng ating
156. 6:36pamayanan. Ito ang dahilan kung bakit
157. 6:39hindi tayo pwedeng manatiling walang
158. 6:41alam. Kailangan nating suriin kung paano
159. 6:44tayo titindig sa ganitong mga sitwasyon.
160. 6:49Ngayon ay papasok na tayo sa ating
161. 6:51action plan. Dahil alam na nating may
162. 6:53mga problema, hindi tayo pwedeng maupo
163. 6:55lang. Kailangan nating matutuan kung
164. 6:58paano ang tamang pagtindig.
165. 7:03Huwag tayong mawalan ng pag-asa. Bagam't
166. 7:05mabigat ang mga hamon sa karapatang
167. 7:07pantao, mayroon tayong apat na kretong
168. 7:09paraan para manindigan.
169. 7:12Hindi kailangang maging bayani agad. Ang
170. 7:14mahalaga ay magsimula tayo sa tama.
171. 7:16Hahatiin natin to sa apat. Ang
172. 7:18pagpapalalim ng ating kaalaman o
173. 7:20edukasyon. Ang lakas ng ating pagboses.
174. 7:23Ang aktibong pakikilahok sa pamahalaan
175. 7:26at ang kapangyarihan ng ating
176. 7:27pagtutulungan.
177. 7:32Simulan natin sa pinakapundasyon ng
178. 7:34lahat. Ang ating kaalaman. Mga
179. 7:37mag-aaral, ang unang hakbang ay ang
180. 7:39pag-alam sa ating mga karapatan. Ang
181. 7:41human rights education ore ang
182. 7:44magsisilbing sandata ninyo para hindi
183. 7:46kayo basta-basta maloloko o maaabuso sa
184. 7:49labas. Tandaan niyo na hindi ito imbento
185. 7:52lang. Ang ating konstitusyon at ang
186. 7:55batas ay nag-uutos na dapat ituro ang
187. 7:57karapatang pantao sa lahat ng paaralan
188. 8:00para maging mulat ang bawat Pilipino.
189. 8:03Kapag alam niyo ang batas, magkakaroon
190. 8:05kayo ng matalas na mata para masuri kung
191. 8:08ang isang sitwasyon ba ay lumalabag na
192. 8:10sa inyong dignidad at mas magkakaroon
193. 8:12kayo ng lakas ng loob na pumalag.
194. 8:18Hindi sapat na nasa isip lang natin ang
195. 8:20ating mga karapatan. Kailangang marinig
196. 8:22din ang ating paninindigan. Hindi sapat
197. 8:25na alam natin ang mali. Kailangan nating
198. 8:27magkaroon ng boses. Ang pagsasalita
199. 8:30laban sa pang-aabuso ay hindi lang para
200. 8:32sa sarili natin kundi para bigyan din ng
201. 8:35lakas ang mga biktima na hindi
202. 8:38makapagsalita.
203. 8:39Ayon sa article 19 ng Universal
204. 8:41Declaration of Human Rights, lahat tayo
205. 8:43ay may laya na magkaroon at magpahayag
206. 8:46ng sariling pananaw ng walang
207. 8:48humahadlang o nananakot sa atin. Sa
208. 8:51pamamagitan ng pagboses, ipinapaalala
209. 8:54natin sa lahat na ang paggalang at
210. 8:56katarungan ay dapat ibinibigay sa bawat
211. 8:59isa ano man ang kanilang katayuan sa
212. 9:01ating lipunan.
213. 9:05Ang ating paninindigan ay maaari ring
214. 9:07idaan sa pormal na ugnayan sa ating
215. 9:10pamahalaan. Ang paninindigan ay hindi
216. 9:12lang puro protesta, mahalaga ang
217. 9:14pakikipag-usap o diyalogo sa ating mga
218. 9:17lider sa komunidad para makahanap ng mga
219. 9:20konkretong solusyon sa mga issyu ng
220. 9:22karapatan. Dapat tayong makiisa sa
221. 9:24paggawa ng mga tuntunin at batas. Ang
222. 9:27aktibong pakikibahagi ay naninigurong
223. 9:29ang mga pulisya ng ating gobyerno ay
224. 9:32talagang nakadisenyo para protektahan
225. 9:34tayo. Hindi para gipitin. Kapag ang mga
226. 9:37mamamayan ay kasama sa proseso, mas
227. 9:39nagiging epektibo at mas sinusunod ang
228. 9:42mga batas dahil alam ng lahat na ito'y
229. 9:44ginawa ng may konsultasyon at suporta ng
230. 9:47publiko.
231. 9:50Sa huli, tandaan natin na ang tunay na
232. 9:52lakas ay wala sa iisang tao lang kundi
233. 9:55sa ating pagkakaisa. Mga mag-aaral, ang
234. 9:58pagkakaisa ng mga ordinaryong tao at ng
235. 10:01mga grupo tulad ng mga NGO ay nagbibigay
236. 10:04ng mas malakas na impluwensya para
237. 10:06mapakinggan ang ating mga hinaing. Ang
238. 10:09pagtutulungan ay nagbubunga ng mga
239. 10:11konkretong resulta tulad ng mga
240. 10:13programang pangkabuhayan at mga lokal na
241. 10:15regulasyong nakatutok sa makataong
242. 10:18pagtrato sa lahat. Mas epektibo
243. 10:20angeksyon kapag ang bawat isa ay
244. 10:22nagbabantay para sa kapwa. Sa
245. 10:25pagkakaisa, masisiguro nating walang
246. 10:27maiiwan sa ating paglalakbay tungo sa
247. 10:29isang makatarungang pamayanan.
248. 10:34Mga mag-aaral, tandaan natin ang unang
249. 10:36hakbang ay laging edukasyon. Kapag alam
250. 10:39ninyo ang inyong mga karapatan,
251. 10:41dala-dala ninyo ang mga sandata na
252. 10:44hinding-hindi mananakaw sa inyo at
253. 10:46magsisilbi pa ngang proteksyon anumang
254. 10:49oras. Pangalawa ay ang pagboses. Hindi
255. 10:52kailangang maging magarbo ang
256. 10:53pananalita. Ang mahalaga ay matutuan
257. 10:56nating sabihin ang mali sa harap ng
258. 10:59pang-aabuso at ipagtanggol ang
259. 11:01katotohanan. Pangatlo ay ang
260. 11:03pakikilahok. Huwag tayong manatiling
261. 11:05tagapanood lang. Ang pagpunta sa mga
262. 11:07pagpupulong o pagbibigay ng mungkahi sa
263. 11:10ating komunidad ay paraan para
264. 11:12masigurong ang batas ay para sa lahat at
265. 11:15hindi lang para sa iilan. At panghuli,
266. 11:18ang pagtutulungan.
267. 11:20Ang bigat ng problema sa lipunan ay
268. 11:22hindi kayang buhatin ng iisang tao o
269. 11:24iisang grupo lang. Sa pagkakaisa natin,
270. 11:27mas nagiging epektibo ang pagbabantay sa
271. 11:30ating mga karapatan at mas madali nating
272. 11:32makakamit ang katarungan.
273. 11:36Bago tayo maghiwalay para sa araw na
274. 11:38ito, mga mag-aaral, iiwanan ko sa inyo
275. 11:41ang isang maikling pagninilay. Madalas
276. 11:43nating hinahanap ang katarungan sa
277. 11:45malalaking tao o sa gobyerno. Pero
278. 11:47tandaan ninyo, ang katarungan ay hindi
279. 11:49lang hinihintay. Ito ay isinasa buhay.
280. 11:52Nagsisimula ito sa kung paano mo
281. 11:54kausapin ang iyong kaklase, paano mo
282. 11:56igalang ang gamit ng iba at kung paano
283. 11:59ka gumalang sa opinyon ng iyong pamilya.
284. 12:02Huwag mong iisipin na bata ka lang. Ang
285. 12:04bawat pagpili mo na pumanig sa kung ano
286. 12:06ang tama ay isang malaking ambag na sa
287. 12:09pagbuo ng isang mapayapang bansa. Kaya
288. 12:11bilang hamon, itanong mo sa iyong
289. 12:13sarili, "Sa maliit na paraan, paano ko
290. 12:16maipapakita ang paggalang sa karapatan
291. 12:19ng aking kapwa ngayong araw? M.
292. 12:44At hanggang dito na lamang po ang ating
293. 12:45aralin para sa araw na ito. Sana po ay
294. 12:47marami kayong natutuan. Salamat po sa
295. 12:49panonood at pakikinig. Paalam.