Vali 65 nghìn đô la và bàn tay CIA trong cái chết của Ngô Đình Diệm — Transcript

Full transcript

1. 0:05[âm nhạc]
2. 0:10Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng đến với chương trình Á Lục Ký. Năm 1963,
3. 0:16miền Nam Việt Nam đang ở giữa một trong những năm căng thẳng nhất của cuộc chiến
4. 0:20tranh lạnh Tổng thống Ngô Đình Diệm. Người từng được Washington xem là biểu
5. 0:25tượng trống cộng của cả khu vực Đông Nam Á. giờ đây đang đối mặt với một cuộc
6. 0:29khủng hoảng chính trị nghiêm trọng ngay trong lòng Sài Gòn. Và phía sau hậu
7. 0:33trường, một vài cá nhân cả người Mỹ lẫn người Việt đang âm thầm quyết định xem
8. 0:39chính thể còn có thể tồn tại được bao lâu nữa. Câu chuyện hôm nay không bắt
9. 0:44đầu tại Zinh Độc Lập, cũng không bắt đầu tại một cuộc họp cấp cao nào. Nó bắt đầu
10. 0:48tại một nơi nhỏ bé và bất ngờ đến khó tin. Một phòng khám nha khoa nằm khiêm
11. 0:54tốn giữa trung tâm Sài Gòn. Hãy dung khung cảnh này. Một người đàn ông to lớn
12. 1:00vóc dáng như một võ sĩ giải nghệ ngồi lọt thỏm trên chiếc ghế nha khoa chặt
13. 1:05hẹp. Một chiếc khăn giấy nhỏ quàng quanh cổ ông, miệng ông há sẵn như đang chờ
14. 1:11nha sĩ khám răng. Tiếng máy khoan rít lên chói tai đâu đó trong phòng bên
15. 1:15cạnh. Mọi thứ trông bình thường đến mức tẻ nhạt. Giống như hàng trăm phòng khám
16. 1:20nha khoa khác đang hoạt động. Cùng lúc tại Sài Gòn buổi trưa hôm đó, những
17. 1:24người đàn ông ngồi trên chiếc ghế đó không hề đau răng. Ông là một sĩ quan
18. 1:28của CIA. Và trong vài phút nữa, một vị tướng quyền lực bậc nhất của quân lực
19. 1:33Việt Nam Cộng hòa sẽ lặng lẽ bước vào bằng cửa sau để cùng ông bàn bạc về một
20. 1:38điều lớn lao hơn rất nhiều so với sức chứa của căn phòng này. Đó là số phận
21. 1:42của cả một chính thể. Không gian càng chật hẹp và tầm thường thì điều được
22. 1:46quyết định bên trong nó lại càng cho thấy một sự thật đáng suy ngẫm rằng đôi
23. 1:51khi lịch sử của cả một quốc gia không được viết ra trong những căn phòng nguy
24. 1:55nga mà được thì thầm trong những góc khuất bình dị nhất của đời sống thường
25. 2:00ngày. Người đàn ông ngồi trên ghế nha sĩ hôm đó tên là Lucien Con và hành trình
26. 2:06của ông từ một đứa trẻ mồ côi [âm nhạc] tại Paris cho đến người có mặt trong đêm
27. 2:11định mệnh của nền đệ nhất Cộng hòa Việt Nam chính là câu chuyện mà chúng ta sẽ
28. 2:15cùng tìm hiểu trong chương trình hôm nay.
29. 2:18[âm nhạc]
30. 2:22Để hiểu vì sao Lucian Conen lại có mặt trong một trong những thời khắc quyết
31. 2:26định nhất của lịch sử Việt Nam hiện đại, chúng ta cần quay lại rất xa tới tận
32. 2:31Paris năm 1919, [âm nhạc] nơi ông chào đời. Cha ông qua đời khi
33. 2:36ông còn nhỏ và người mẹ đã gửi ông sang sống cùng người gì [âm nhạc] tại Kansas
34. 2:42City, nước Mỹ khi ông mới năm tuổi. Dù mang quốc tịch Mỹ từ đó, gốc gác Pháp
35. 2:47vẫn định hình toàn bộ phần đời sau này của ông khi chiến tranh thế giới thứ hai
36. 2:51bùng nổ. Cô nên gia nhập quân đội Mỹ. Và nhờ khả năng tiếng Pháp lưu loát cùng sự
37. 2:56am hiểu văn hóa Pháp, ông được tuyển vào OSS, tiền thân của C sau này. Năm 1944,
38. 3:04Cone nhảy rủ xuống nước Pháp bị chiếm đóng, tham gia lực lượng đặc biệt Liên
39. 3:09quân Jetber, hỗ trợ phong trào kháng chiến Pháp. Chính tại đây, ông bắt đầu
40. 3:14quan hệ mật thiết với tổ chức Cicon Brotherhood, một mạng lưới ngầm người C
41. 3:19tại Pháp. Họ đặt cho ông biệt danh Luigi. Gần 20 năm sau, khi trở lại Việt
42. 3:24Nam trong vai trò sĩ quan liên lạc của CIA vào giai đoạn [âm nhạc] 1962
43. 3:30và 1963, ông mang thêm một mật danh mới Black
44. 3:35Luigi. Theo chính hồ sơ cá nhân của ông được lưu trữ trong bộ tài liệu giải mật
45. 3:39liên quan đến vụ ám sát Tổng thống Kennedy. Về ngoại hình, Conengin có dáng
46. 3:44người to lớn, giọng nói ồm ồm và một đặc điểm nhận dạng rất riêng đó là hai đốt
47. 3:50ngón tay trỏ và ngón giữa bàn tay phải bị mất. Và đây chính là nơi tính cách
48. 3:55thật sự của Conin bộc lộ rõ nhất. Theo một bài viết chính thức của CIA công bố
49. 4:00trên tạp chí Nội bộ nghiên cứu tình báo năm 2019, Conen thường úp mở rằng
50. 4:06[âm nhạc] đôi bàn tay khiếm khuyết của mình là dấu tích của một điệp vụ đẫm máu
51. 4:10nào đó trong quá khứ. Nhưng sự thật theo chính tài liệu này lại kém lãng mạn hơn
52. 4:15nhiều. Ông bị mất hai đốt ngón tay trong một lần sửa chữa động cơ ô tô. Chi tiết
53. 4:19nhỏ này tưởng như vô thưởng vô phạt lại tiết lộ một điều quan trọng về con người
54. 4:24Kin. Đó là ông luôn biết cách để người khác tự thêu dệt nên huyền thoại quanh
55. 4:29mình và biết cách để sự mập mờ trở thành một thứ vũ khí. Một người như vậy khi
56. 4:35bước vào vai trò liên lạc bí mật giữa Washington và các tướng lĩnh Sài Gòn sẽ
57. 4:39mang đến cho câu chuyện này rất nhiều điều không phải lúc nào cũng rõ ràng.
58. 4:43Điều ít người biết là Cin đã đến Việt Nam từ rất sớm, ngay từ năm 1945
59. 4:51khi ông nhảy dù xuống miền Bắc để hỗ trợ lực [âm nhạc] lượng chống Nhật, khi đó
60. 4:55bao gồm cả Việt Minh. Gần 20 năm sau, chính người đàn ông từng sát cánh cùng
61. 5:00lực lượng của Hồ Chí Minh chống Nhật lại trở thành người hỗ trợ củng cố quyền lực
62. 5:04cho Tổng thống Ngô Đình Diệm trong thập niên 1950.
63. 5:08Và đến năm 1963, ông lại có mặt trong chính sự kiện lật
64. 5:13đổ vị tổng thống mà mình từng góp phần dựng lên. Một đời người đi qua gần trọn
65. 5:19vòng đời của một chính thể, đóng vai trò khác nhau ở mỗi giai đoạn. Như thể lịch
66. 5:24sử, đôi khi chỉ mượn cùng một con người để viết những chương hoàn toàn trái
67. 5:28ngược nhau. Lúc này cô nên mang quân hàm trung tá quân đội Mỹ, đồng thời là sĩ
68. 5:35quan liên lạc của CIA tại Sài Gòn. Ông quen biết tướng Trần Văn Đôn đã 18 năm
69. 5:40và chính mối quan hệ cá nhân lâu năm này chứ không phải một chỉ thị hành chính
70. 5:45lạnh lùng nào sẽ trở thành sợi dây kết nối quan trọng nhất giữa Washington và
71. 5:50nhóm tướng lĩnh Việt Nam Cộng hòa trong những tháng cuối cùng của chính quyền
72. 5:53[âm nhạc] Ngô Đình Diệm. Nhưng trước khi đi sâu vào vai trò của cô nên chúng ta
73. 5:57cần hiểu vì sao mọi chuyện lại đi đến mức đó và điều đó bắt đầu từ một cuộc
74. 6:02khủng hoảng tôn giáo bùng phát vào mùa hè năm 1963.
75. 6:13Ngày mùng 8 tháng 5 năm 1963 tại Huế, một sự kiện cấm treo cờ Phật
76. 6:20giáo nhân dịp lễ Phật đản đã dẫn đến biểu tình và đổ máu [âm nhạc] khiến
77. 6:25chính người thiệt mạng. Nguyên nhân trực tiếp gây ra những cái chết này cho đến
78. 6:29nay vẫn còn là điều gây tranh cãi giữa các nguồn tài liệu khi chính quyền Diệm
79. 6:33khi đó cho rằng đây là hậu quả của một vụ nỗ lựu đàn. do lực lượng cộng sản gây
80. 6:38ra. Trong khi phía Phật giáo và phần lớn báo chí phương Tây cho rằng lực lượng
81. 6:42chính phủ đã trực tiếp nổ súng và [âm nhạc] dùng thiết giáp trấn áp đám
82. 6:46đông, giáo sư Edward Miller. Người chúng ta sẽ nhắc lại ở phần sau của chương
83. 6:52trình cũng từng lưu ý trong nghiên cứu của mình rằng sự thật đầy đủ về sự kiện
84. 6:57này khó có thể được xác lập tuyệt đối chỉ từ những tài liệu còn lưu lại. Dù
85. 7:02nguyên nhân là gì, sự kiện này trở thành điểm khởi [âm nhạc] phát cho một cuộc
86. 7:05khủng hoảng kéo dài suốt mùa hè làm lung lay nghiêm trọng tính chính danh của
87. 7:10chính quyền Ngô Đình Diệm trong mắc giới ngoại giao Mỹ và dư luận quốc tế. Đến
88. 7:15ngày 21 tháng [âm nhạc] , lực lượng đặc biệt dưới quyền cố vấn Ngô Đình Nhu tiến
89. 7:19hành thiết quân luật và tấn công các chùa triền trên khắp cả nước, trong đó
90. 7:24có chùa Xá Lợi tại Sài Gòn. Chính trong bối cảnh căng thẳng tột độ đó, một trong
91. 7:29những văn bản gây tranh cãi nhất của toàn bộ giai đoạn này đã ra đời. Ngày 24
92. 7:34tháng năm 1963, giữa lúc nhiều quan chức cấp cao tại
93. 7:39Washington đang nghỉ cuối tuần mùa hè, ba viên chức Bộ Ngoại giao Mỹ gồm Roger
94. 7:45Hillsman, Harryman và Michael Forestel đã soạn
95. 7:50thảo một bức điện tín gửi cho tân đại xứ Mỹ tại Sài Gòn Henry Cabber Lodge. Bức
96. 7:56điện tín này. Sau được biết đến với tên gọi Cable 243 có nội dung cốt lõi là
97. 8:02Washington sẽ không phản [âm nhạc] đối việc lật đổ chính quyền Diệm nếu ông Ngô
98. 8:06Đình Nhu không bị loại bỏ khỏi bộ máy quyền lực. Theo phân tích của dự án
99. 8:10nghiên cứu mang tên Ngôi nhà chia rẽ do Trung tâm Lưu Trữ An ninh Quốc gia thuộc
100. 8:15[âm nhạc] Đại học George Washington công bố vào tháng 5 năm 2025. Bức điện tín
101. 8:21này không phải là kết quả của một quyết sách được cân nhắc kỹ lưỡng từ toàn bộ
102. 8:25nội các Kennedy. Các nhà nghiên cứu Arturo Uro Jimenez, Bakadi và Luca
103. 8:30Trenta cho rằng đây gần như là một hành động tận dụng khoảng chống lãnh đạo
104. 8:35trong một ngày cuối tuần khi Bộ trưởng Quốc phòng Robert Mcnamera và giám đốc
105. 8:41CIA John Mc không có mặt để phản biện trực tiếp. Đến ngày 29 tháng , tướng
106. 8:48Maxwell Taylor bắt đầu tỏ ra hoài nghi về hướng đi này. Nhưng tại Sài Gòn, đại
107. 8:53sứ L đã bắt đầu triển khai những bước đi khó có thể đảo ngược. Có một điều đáng
108. 8:58để chúng ta dừng lại suy ngẫm ở đây. Một quyết định có sức nặng làm thay đổi vận
109. 9:02mệnh của cả một quốc gia lại được soạn thảo vội vã trong một buổi chiều thứ bảy
110. 9:07bởi một nhóm nhỏ quan chức tận dụng sự vắng mặt của những người có thể phản
111. 9:11biện họ. Phải chăng đây là bằng chứng cho thấy ngay cả bộ máy của một siêu
112. 9:15cường cũng không phải lúc nào cũng vận hành theo một chiến lược tính toán lạnh
113. 9:19lùng và hoàn hảo như nhiều người vẫn hình dung mà đôi khi cũng chưa đựng sự
114. 9:24mong manh và ngẫu nhiên [âm nhạc] như bất kỳ tổ chức nào khác do con người
115. 9:27điều hành. Và điều đáng chú ý hơn cả là chính sự kiện [âm nhạc] này cho thấy một
116. 9:32điều nhiều người ít để ý đó là chính quyền Mỹ khi đó không hề là một khối
117. 9:37thống nhất trong cách nhìn nhận về Việt Nam. Sự chia rẽ đó sẽ ngày càng lộ rõ
118. 9:41hơn trong những tuần tiếp theo, đặc biệt là ngay trong lòng cơ quan tình báo
119. 9:45Trung ương Mỹ.
120. 9:51Sáng sớm ngày mùng 0 tháng 10 năm 1963, ban lãnh đạo cấp cao nhất của CIA tập
121. 9:57trung tại văn phòng giám đốc John McCon để bàn về cuộc khủng hoảng đang leo
122. 10:02thang tại Sài Gòn. Theo tài liệu đã giải mật và được Trung tâm Lưu trữ An ninh
123. 10:06quốc gia công bố, MC đã đưa ra một chỉ thị rất rõ ràng cho các cộng sự của
124. 10:11mình. Nguyên văn chỉ thị này được ghi lại trong biên bản họp, có nội dung rằng
125. 10:16trong mọi trường hợp cơ quan tuyệt đối không được dính líu đến chủ đề ám sát
126. 10:20hay các vấn đề cực kỳ nhạy cảm khác với đại xứ Mỹ tại Sài Gòn. Chỉ thị này cho
127. 10:25thấy chính giám đốc CIA lúc đó rất lo ngại về cách hành xử của đại sứ Henry
128. 10:30Cber Lodge. Người mà ông đánh giá là thiếu thận trọng trong việc giữ bí mật.
129. 10:34Một nhân vật khác trong bộ máy CIA cũng giữ lập trường thận trọng. Đó là William
130. 10:39Colby. Khi đó là trưởng phòng viễn đông của cơ quan này. Theo hồi ký của chính
131. 10:44Colobby mang tên những người đàn ông danh dự xuất bản năm 1978.
132. 10:51Ông phản đối việc lật đổ chính quyền Diệm vì lo ngại rằng điều này sẽ phá vỡ
133. 10:56hệ thống ấp chiến lược và mạng lưới bình định nông thôn vốn đang được xây dựng để
134. 11:00chống lại lực lượng cộng sản. Ở phía đối lập, đại sứ Henry Cavet Lodge cùng nhóm
135. 11:06quan chức Bộ Ngoại giao ủng hộ đảo chính tin rằng sự lãnh đạo của gia đình họ Ngô
136. 11:11đã trở thành một trở ngại chính trị không thể cứu ván. Đặc biệt trong mắt
137. 11:14truyền thông phương Tây một số xử gia. Trong đó có nhóm nghiên cứu của dự án
138. 11:19ngôi nhà chia rẽ. đánh giá rằng Lodge đã hành động phần nào độc lập với chỉ đạo
139. 11:24chính thức từ Washington, đôi khi giữ lại hoặc lọc bớt thông tin gửi về Trung
140. 11:29ương để thúc đẩy hướng đi mà ông theo đuổi. Điều quan trọng cần nhấn mạnh ở
141. 11:33đây là đây không phải là mâu thuẫn giữa nước Mỹ và Việt Nam mà là mâu thuẫn sâu
142. 11:37sắc giữa chính những cá nhân người Mỹ với nhau, giữa Môn và Kobe ở một phía
143. 11:42với Lodge và nhóm Hillsman ở phía còn lại, Tổng thống Kennedy. [âm nhạc]
144. 11:47Trong suốt giai đoạn này, dao động liên tục giữa hai luồng quan điểm dẫn đến một
145. 11:52chính sách thiếu nhất quán, có thể nói rằng trong nhiều tuần lễ của mùa thu năm
146. 11:57[âm nhạc] đó, số phận của miền Nam Việt Nam không nằm trong tay một chiến lược
147. 12:01gia duy nhất tại Washington mà bị kéo qua kéo lại giữa nhiều cá nhân, có quyền
148. 12:06lực gần như ngang nhau nhưng lại theo đuổi những mục tiêu khác nhau. Và chính
149. 12:10trong khoảng trống của sự thiếu nhất quán đó, Lin Cornin trở thành người phải
150. 12:14trực tiếp truyền đạt những thông điệp đầy mâu thuẫn cho phía Việt Nam. Đôi khi
151. 12:19ngay cả khi bản thân ông cũng không hoàn toàn chắc chắn thông điệp nào mới thực
152. 12:23sự phản ánh ý chí cuối cùng của Washington.
153. 12:32Quay trở lại với hình ảnh mở đầu chương trình hôm nay vào cuối tháng 10 năm 1963
154. 12:39để tránh bị theo dõi, tướng Trần Văn Đôn và Lucien Conin đã chọn chính căn phòng
155. 12:44khám nha khoa đó làm nơi gặp gỡ định kỳ. Theo chính lời kể của Conen, trong một
156. 12:49cuộc phỏng vấn với đài truyền hình công cộng mỹ năm 1981,
157. 12:54cách thức diễn ra như sau: Tướng Đôn sẽ đến trước, sau đó cô nên đến ngồi vào
158. 13:00ghế nha sĩ quàng khăn quanh cổ, há miệng sẵn để nếu có bất trác xảy ra, ông có
159. 13:05thể nói rằng mình chỉ đang được điều trị răng. Khi cuộc trò chuyện kết thúc,
160. 13:09tướng đôn sẽ lặng lẽ rời đi qua cửa sau. Hãy thử hình dung cảm giác của hai người
161. 13:14đàn ông đó. Một người ngồi bất động với dụng cụ nha khoa lơ lửng trước mặt.
162. 13:18Người còn lại đứng nép sát tường, cùng nhau thì thầm về việc có nên lật đổ một
163. 13:23tổng thống hay không. Trong khi tiếng mũi khoan răng vẫn rít lên đều đều ở
164. 13:27phòng bên cạnh như một [âm nhạc] thứ âm thanh nền vô cảm cho một quyết định sẽ
165. 13:31làm thay đổi cả một đất nước. Chính tướng Trần Văn Đôn trong cùng loạt phỏng
166. 13:35vấn đó cũng xác nhận chi tiết này, đồng thời chia sẻ thêm một điều khiến câu
167. 13:40chuyện trở nên phức tạp hơn nhiều. Ông kể rằng trong khi Cô liên tục ám chỉ
168. 13:44rằng phía Mỹ đồng thuận với việc thay đổi chính quyền thì chỉ vài ngày trước
169. 13:49đó vào tối ngày 22 tháng 10, chính tướng Paul Harkins, tư lệnh lực lượng quân sự
170. 13:55Mỹ tại Việt Nam lại nói với ông trong một bữa tối rằng ông hoàn toàn phản đối
171. 14:00một cuộc đảo chính và không thấy lý do gì để loại bỏ Tổng thống Diệm. Trần Văn
172. 14:05Đôn thừa nhận rằng đứng giữa hai luồng thông tin trái ngược từ hai người Mỹ
173. 14:08khác nhau, ông và các đồng sự của mình đã rất bối rối không biết đâu mới là lập
174. 14:13trường thật sự của Washington. Và có lẽ đó chính xác là vị trí khó khăn nhất mà
175. 14:18bất kỳ đồng minh nào của một siêu cường cũng từng phải trải qua khi phải tự mình
176. 14:22đoán xem trong rất nhiều tiếng nói khác nhau phát ra từ cùng một chính phủ,
177. 14:27tiếng nói nào mới thực sự là tiếng nói cuối cùng. Các tài liệu điện tín của CIA
178. 14:31đã giải mật được lưu trữ trong bộ hồ sơ quan hệ đối ngoại của Mỹ giai đoạn 1961
179. 14:37đến 1963 cho thấy các cuộc tiếp xúc giữa Côen và nhóm tướng lĩnh diễn ra rất thận
180. 14:44trọng và có kiểm soát chặt chẽ từ phía đại sứ quán chứ không phải là hành động
181. 14:49tự phát của riêng cô nên một cuộc gặp khác diễn ra tại sân bay Tân Sơn Nhất
182. 14:53vào ngày mùng tháng 10 và một cuộc gặp tại Nha Trang ngay sau đó đều được ghi
183. 14:59lại Chi tiết trong các bước điện gửi về Washington cho thấy mọi bước đi đều được
184. 15:04báo cáo và phê duyệt. Cuối cùng tại chính phòng khám nha khoa đó, Cô nên đã
185. 15:09xác nhận với tướng đôn điều mà nhóm tướng lĩnh đang chờ đợi, đó là quân đội
186. 15:13Mỹ sẽ không viện trợ để giúp chính quyền Diệm đàn áp một cuộc đảo chính và viện
187. 15:17trợ Mỹ sẽ tiếp tục được duy trì nếu có một chính phủ mới lên nắm quyền. Với xác
188. 15:22nhận này, kế hoạch coi như đã được thông qua trên thực tế, nhưng để một cuộc đảo
189. 15:27chính có thể vận hành trơn chu, còn cần đến một yếu tố rất thực tế nữa, đó chính
190. 15:32là tiền.
191. 15:40Sáng ngày mùng 01 tháng 11 năm 1963, cuộc đảo chính thức nổ ra. Lucien Conin
192. 15:48có mặt tại trụ sở Bộ Tổng Tham mư Quân lực Việt Nam Cộng hòa mang theo một khẩu
193. 15:53súng Rulo Magnum 357, một thiết bị liên lạc vô tuyến riêng để báo cáo trực tiếp
194. 15:58về đại sứ [âm nhạc] quán và một khoản tiền mặt đáng kể. Đây là một trong những
195. 16:03chi tiết gây tranh cãi nhất của toàn bộ sự kiện và cũng là nơi chúng ta cần đặc
196. 16:07[âm nhạc] biệt thận trọng khi trình bày số liệu. Theo báo cáo của tổng thanh tra
197. 16:11CIA hoàn thành ngày 31 tháng năm 1967 và được giải mật đầy đủ trong đợt công
198. 16:19bố năm 2024. Cô đã đưa cho tướng Trần Văn Đôn khoảng 65.000 đô la Mỹ chia làm
199. 16:27hai đợt một đợt vào ngày 11 tháng và một đợt khác ngay trong ngày diễn ra
200. 16:31đảo chính nhằm mục đích thuyết phục các đơn vị quân đội còn do dự đứng về phía
201. 16:35đảo chính. Tuy nhiên, con số chính xác không hoàn toàn thống nhất giữa các
202. 16:40nguồn chính Lucien C khi điều trần trước một ủy ban thượng viện Mỹ vào năm 1975
203. 16:47lại đưa ra một con số khác gần 70.000 đô la tương đương 3 triệu đồng tiền Việt
204. 16:53Nam Cộng hòa khi đó một số nguồn khác dựa trên tỷ giá quy đổi chính thức tại
205. 16:57thời điểm đó lại đưa ra con số thấp hơn chỉ khoảng 42.000 đô la. Sự chênh lệch
206. 17:04giữa các con số ngay trong chính lời khai của những người trong cuộc cho thấy
207. 17:08một điều thú vị đó là ngay cả một cơ quan tình báo được xem là chuyên nghiệp
208. 17:13bậc nhất thế giới như CIA cũng không thể giữ được sự thống nhất tuyệt đối khi
209. 17:18hạch toán lại chính những giao dịch bí mật của mình. Một tài liệu khác cũng rất
210. 17:23đáng chú ý đó là một bản ghi nhớ do chính tướng Trần Văn Đôn soạn thảo năm
211. 17:291971. Trong đó ông cố gắng minh bạch hóa việc
212. 17:32phân chia khoản 3 triệu đồng này. Theo bản ghi nhớ đó, khoảng 1.U50.000đ
213. 17:37được phát có biên nhận cho các đơn vị chỉ huy cụ thể. Còn khoảng 1.50.000đ
214. 17:43được phát không có biên nhận với lý do được nêu ra là dùng để mua thực phẩm cho
215. 17:48binh lính và làm tiền tuất cho gia đình những người lính tử trận trong cuộc đảo
216. 17:52chính. Và ở đây có một nghịch lý rất đáng để chúng ta dừng lại suy nghĩ.
217. 17:58Những vị tướng đang chuẩn bị lật đổ một chính quyền đối mặt với án tử hình nếu
218. 18:02thất bại lại vẫn phải cẩn thận ghi chép biên nhận cho từng khoản chi. Phải chăng
219. 18:06điều đó cho thấy ngay cả trong khoảnh khắc táo bảo và nguy hiểm nhất của một
220. 18:11cuộc binh biến, tính toán quang lưu và sổ sách vẫn không hề biến mất. Một cuộc
221. 18:17đảo chính xét cho cùng có lẽ không chỉ được vận hành bởi lý tưởng chính trị hay
222. 18:22lòng trung thành. mà còn là một cỗ máy cần rất nhiều tiền để duy trì nơi từng
223. 18:26đồng bạc phải [âm nhạc] được phân bổ để mua sự trung thành của cấp dưới và để lo
224. 18:30hậu sự cho những người lính sẽ không bao giờ trở về. Cho đến nay, vẫn còn những
225. 18:35nghi vấn được một số nhà quan sát nêu ra về việc liệu toàn bộ phần tiền không có
226. 18:40biên nhận đó có thực sự được sử dụng đúng mục đích hay không. Nhưng đây là
227. 18:45một câu hỏi mà tài liệu [âm nhạc] hiện có chưa thể trả lời dứt khoát. Và chúng
228. 18:49tôi xin để ngõ câu hỏi này cho quý vị. Về mặt quân sự, cuộc đảo chính diễn ra
229. 18:55khá nhanh chóng. Các lực lượng còn trung thành với Tổng thống Diệm nhanh chóng bị
230. 18:59vô hiệu hóa hoặc buộc phải đầu hàng. Nhưng điều mà không một văn bản kế hoạch
231. 19:04nào nói rõ trước đó chính là số phận cụ thể sẽ dành cho hai anh em Tổng thống
232. 19:09Diệm và [âm nhạc] cố vấn Ngô Đình Nhu.
233. 19:16[âm nhạc]
234. 19:18Ngày mùng 0 tháng 11 năm 1963, sau khi đã tuyên bố đầu hàng, Tổng thống
235. 19:26Ngô Đình Diệm và cố vấn Ngô Đình Nhu bị sát hại ngay trên xe thiết giáp chở tù
236. 19:30binh. Trong lúc đang được áp giải về trụ sở Bộ Tổng Tham mưu. Cho đến nay, không
237. 19:36có bất kỳ biên bản chính thức nào được công bố xác nhận rõ ràng ai là người
238. 19:39trực tiếp ra lệnh sát hại hai ông. Báo cáo của Tổng thanh tra CIA năm 1967
239. 19:46cho biết có một sĩ quan cấp trung đoàn của quân lực Việt Nam Cộng hòa không
240. 19:50được nêu danh tính trong tài liệu đã cung cấp cho phía CIA hình ảnh thi thể
241. 19:55của hai ông và nói rằng phần lớn các tướng lĩnh đã nghiêng về quyết định xử
242. 19:59tử thay vì để hai ông sống. Trong khi đó, chính tướng Trần Văn Đôn trong hồi
243. 20:04ký của mình đã phủ nhận việc có một cuộc bỏ phiếu chính thức nào giữa các tướng
244. 20:08lĩnh để quyết định số phận của hai anh em họ Ngô và đổ lỗi cho sự thiếu quyết
245. 20:13đoán chung của cả nhóm. Khoảng trống thông tin này tự nó đặt ra một câu hỏi
246. 20:18mà lịch sử nhiều cuộc chính biến trên thế giới cũng từng gặp phải. Đó là tại
247. 20:23sao những quyết định sinh tử nhất lại thường không để lại dấu vết văn bản rõ
248. 20:27ràng và đâu là rh giới giữa sự thận trọng chính đáng của những người trong
249. 20:30cuộc. với việc một phần sự thật có thể sẽ mãi mãi không bao giờ được biết đến
250. 20:35đầy đủ về ý nghĩa và trách nhiệm lịch sử của toàn bộ sự kiện này, giới học thuật
251. 20:40quốc tế hiện vẫn còn nhiều quan điểm khác biệt và chúng tôi xin trình bày lần
252. 20:44lượt để quý vị tự đánh giá. Giáo sư Edward Miller thuộc Đại học Dartm, tác
253. 20:51giả cuốn sách Liên minh sai lầm xuất bản bởi nhà xuất bản Đại học Harvard năm
254. 20:562013, cho rằng hình ảnh phổ biến về ông Diệm như một con rối hoàn toàn bị Mỹ
255. 21:01điều khiển là không chính xác. Theo Miller, ông Diệm sở hữu một tầm nhìn
256. 21:05kiến tạo quốc gia riêng biệt và sự sụp đổ của nền đệ nhất Cộng hòa là kết quả
257. 21:10của một bi kịch khi hai đối tác trong cùng một liên minh không thể rung hòa
258. 21:14được tầm nhìn chiến lược của nhau. Ở một hướng phân tích khác, Tiến sĩ Mark Moya,
259. 21:20Đại học Thủy quân lục chiến Mỹ, tác giả cuốn sách Chiến thắng bị đánh mất cho
260. 21:24rằng chính quyền Kennedy khi đó đã mắc phải một sai lầm chiến lược nghiêm
261. 21:28trọng. Khi nghe theo áp lực từ truyền thông và nhóm quan chức có xu hướng tự
262. 21:32do tại Bộ Ngoại giao dẫn đến việc loại bỏ một đồng minh chống cộng đang vận
263. 21:36hành hiệu quả và đẩy miền Nam Việt Nam vào nhiều năm bất ổn chính trị sau đó.
264. 21:4220 ngày sau, sự kiện tại Sài Gòn vào ngày 22 tháng 11 năm 1963,
265. 21:50chính Tổng thống John Kennedy cũng bị ám sát tại thành phố Dallas Bang Texas,
266. 21:56khép lại một chương đầy biến động của lịch sử. và để [âm nhạc] lại phía sau
267. 22:00nhiều câu hỏi mà cho đến nay vẫn chưa có lời giải đáp trọn vẹn. Và nếu nhìn rộng
268. 22:04ra bối cảnh của cả bàn cờ chiến tranh lạnh khi đó, sự kiện Sài Gòn năm 1963
269. 22:11còn mang một ý nghĩa khác. Ngoài số phận của riêng miền Nam Việt Nam, nó cho các
270. 22:15chính phủ đồng minh khác của Mỹ trên khắp thế giới thấy một thực tế lạnh lùng
271. 22:20rằng một chính thể dù từng được xem là đối tác thân cận vẫn có thể bị dỡ bỏ chỉ
272. 22:26trong vài tuần nếu quỹ đạo chiến lược của Washington thay đổi. Đây không phải
273. 22:30là một kết luận có thể khẳng định chắc chắn từ các tài liệu hiện có, nhưng nó
274. 22:35là một câu hỏi mà nhiều nhà nghiên [âm nhạc] cứu quan hệ quốc tế vẫn tiếp
275. 22:38tục đặt ra khi nhìn lại giai đoạn này.
276. 22:47[âm nhạc] Sau sự kiện năm 1963,
277. 22:51Luen Conen được CIA trao tặng hôn chương, tình báo cho vai trò liên lạc
278. 22:56của mình. Nhưng theo chính lời ông kể lại trong các cuộc phỏng vấn sau này,
279. 23:00việc có mặt ngay trong đêm định mệnh đó đã trở thành một điều ông hiếm khi chủ
280. 23:04động nhắc tới. Trong một cuộc phỏng vấn với chương [âm nhạc] trình thời sự của
281. 23:08đài truyền hình NBC năm 1971, Conen kể lại rằng khi các tướng lĩnh tỏ
282. 23:14ra do dự trong quá trình hành động, ông đã thúc giục họ bằng một câu nói mà sau
283. 23:20này thường được nhắc lại rằng một khi đã tiến công, các ông phải tiếp tục. Nếu do
284. 23:26dự, [âm nhạc] các ông sẽ chết. bản thân cô nên sau đó luôn tự mô tả vai trò của
285. 23:33mình, chỉ đơn thuần là một người truyền đạt Chí thị ngoại giao, không có quyền
286. 23:37can thiệp sâu hơn vào những quyết định mang tính sinh tử của phía Việt Nam. Đó
287. 23:42có lẽ cũng là cách mà rất nhiều người từng đứng [âm nhạc] ở vị trí trung gian
288. 23:46trong lịch sử tự nhìn nhận về mình. Như những công cụ trung tính của một quần
289. 23:50máy lớn hơn dù [âm nhạc] trên thực tế chính bàn tay họ lại là nơi những quyết
290. 23:55định trừu tượng từ xa được chuyển hóa thành cụ thể. không thể rút lại. Năm
291. 24:011968, cô nên rời CEA. Đến năm 1973,
292. 24:08ông được bổ nhiệm phụ trách một nhánh hoạt động đặc biệt thuộc cơ quan phòng
293. 24:12chống ma túy Mỹ trước khi nghỉ hưu vào năm 1984,
294. 24:17ông qua đời năm 1998 tại bang Maryland, nước Mỹ và được an
295. 24:24táng tại nghĩa trang quốc gia Arlington. Nếu có một hình ảnh nào đọng lại sau tất
296. 24:29cả những tài liệu giải mật, những con số không thống nhất và những góc nhìn học
297. 24:33thuật trái chiều mà chúng ta vừa đi qua, có lẽ đó vẫn là hình ảnh một người đàn
298. 24:37ông ngồi yên lặng trên chiếc ghế nha sỉ, miệng há sẵn, giả vờ như không có chuyện
299. 24:42gì đang xảy ra. Trong khi bên ngoài cánh cửa, cả một đất nước đang lặng lẽ trôi
300. 24:47về phía một khúc quanh không thể đảo ngược. Lucien Conen đã sống một cuộc đời
301. 24:51dài đi từ một cậu bé mồ côi ở Paris đến một chàng trai nhảy dù xuống nước Pháp
302. 24:56bị chiếm đóng đến một người lính từng bắt tay với chính những người sau này
303. 25:00ông sẽ đối đầu và cuối cùng đến một người đàn ông có mặt trong căn phòng nơi
304. 25:05số phận của hai con người và một phần số phận của cả một dân tộc được định đoạt.
305. 25:10Ông mang theo mật danh Black Luigi suốt những năm tháng đó. Nhưng có lẽ cái tên
306. 25:14thật sự gắn với ông trong ký ức của những người Việt Nam từng sống qua giai
307. 25:17đoạn ấy không phải là một mật danh tình báo mà là hình ảnh của một người ngoại
308. 25:21quốc đã có mặt một cách gần như tình cờ. Vào đúng thời khắc mà lịch sử Việt Nam
309. 25:26rẽ sang một hướng khác. 60 năm đã trôi qua, những người từng ngồi trong căn
310. 25:31phòng khám nha khoa nhỏ bé đó và những người từng đứng trong trụ sở Bộ Tổng
311. 25:36Tham mưu vào rạng sáng mùng 01 tháng 10 một năm ấy nay đều đã khuất núi. Họ mang
312. 25:42theo mình những câu trả lời mà có lẽ không tài liệu giải mật nào có thể thay
313. 25:46thế được. Câu trả lời cho việc liệu vào giây phút quyết định họ đã hành động vì
314. 25:51điều gì họ tin là tốt nhất cho đất nước? vì áp lực từ một đồng minh mạnh hơn hay
315. 25:56đơn giản chỉ vì họ không còn lựa chọn nào khác trong dòng chảy siết của thời
316. 26:00cuộc phần chúng ta. Những người đến sau chỉ còn lại những trang hồ sơ đã ố vàng,
317. 26:05những cuốn băng phòng vẫn nhòe tiếng [âm nhạc] và một câu hỏi vẫn còn để ngỏ
318. 26:09rằng khi vận mệnh của một quốc gia có thể được thì thầm quyết định trong một
319. 26:13căn phòng nhỏ bé và tầm thường như vậy thì đâu mới thực sự là ranh giới giữa số
320. 26:17phận của một dân tộc và những toan tính rất con người, rất nhỏ bé của những cá
321. 26:22nhân tình cờ có mặt đúng nơi, đúng lúc. Hẹn gặp lại quý vị và các bạn trong kỳ
322. 26:26phát sóng tiếp theo của Á Lục Ký. [âm nhạc]