Vì Sao Việt Nam Không Bị Đồng Hóa Sau 1000 Năm Bắc Thuộc? — Transcript

Full transcript

1. 0:10Có một dân tộc từng chinh phục và cai
2. 0:12trị toàn bộ Trung Hòa suốt gần 270 năm
3. 0:15nhưng hôm nay thứ tiếng của chính họ chỉ
4. 0:18còn chưa đến 70 người nói được [âm nhạc]
5. 0:20trong tổng số gần 10 triệu người mang
6. 0:22danh tính dân tộc đó. Trong khi đó, một
7. 0:24dân tộc nhỏ hơn rất nhiều, từng bị đô hộ
8. 0:27trực tiếp hơn 1000 năm, đến giờ vẫn nói
9. 0:30đúng thứ tiếng của tổ tiên mình, không
10. 0:32hề đổi khác. Kẻ đi chinh phục lại đánh
11. 0:34mất chính mình, còn kẻ bị chinh phục lại
12. 0:36giữ được mình. Nghịch lý này chính là
13. 0:38điều chương trình hôm nay muốn bóp tách
14. 0:40và nó sẽ dẫn quý vị đi qua bốn dân tộc
15. 0:43từ châu Á sang tận châu [âm nhạc] Âu để
16. 0:45cuối cùng quay trở lại với chính Việt
17. 0:47Nam. Xin chào quý vị và các bạn. Chào
18. 0:50mừng đến với chương trình Á Lục Ký. Hôm
19. 0:52nay chúng ta sẽ đặt Việt Nam cạnh bốn
20. 0:54dân tộc khác Mãn Châu, Mông Cổ, Ba Lan
21. 0:57và Triều Tiên để trả lời một câu hỏi mà
22. 1:00rất ít người từng hỏi thẳng. Vì sao sống
23. 1:02cạnh khổng lồ hàng nghìn năm mà Việt Nam
24. 1:04vẫn chưa từng biến mất?
25. 1:07[âm nhạc]
26. 1:10Việt Nam nằm sát một trong những nền văn
27. 1:12minh lớn nhất, lâu đời nhất của nhân
28. 1:14loại suốt hơn 2000 năm liền. Đây không
29. 1:18phải một khoảng cách địa lý xa xôi gì cả
30. 1:20mà là biên giới sát vách. Núi liền núi,
31. 1:24sông liền sông. Theo lẽ thường, một dân
32. 1:27tộc nhỏ sống cạnh một siêu cường lâu đến
33. 1:29vậy, thường chỉ đi theo một trong hai
34. 1:31con đường. Một là bị sáp nhập hoàn toàn,
35. 1:35biến thành một phần của siêu cường đó,
36. 1:37hai là vẫn tồn tại trên bản đồ, nhưng
37. 1:40đánh mất dần tiếng nói, chữ viết, phong
38. 1:42tục của riêng mình để rồi trở thành một
39. 1:44cái bóng mờ nhạt của nền văn hóa lớn bên
40. 1:46cạnh. Đa số người Việt lớn lên với suy
41. 1:49nghĩ sống cạnh khổng lồ lâu như vậy,
42. 1:52kiểu gì cũng bị hòa tan phần nào. Và
43. 1:54trong đời sống hàng ngày đúng là có rất
44. 1:56nhiều dấu vết ảnh hưởng từ chữ Hán Việt,
45. 2:00từ Tết Nguyên Đán, từ Nho giáo. Nhưng có
46. 2:03một sự thật ít khi được nhìn thẳng vào,
47. 2:05đó là tiếng Việt hôm nay hoàn toàn khác
48. 2:08hệ với tiếng Hán. Giới ngôn ngữ học xếp
49. 2:10tiếng Việt vào ngữ hệ Nam Á cùng nhóm
50. 2:13với tiếng Khơ me chứ không thuộc ngữ hệ
51. 2:16Hán Tạng như tiếng Hán. Nói cách khác,
52. 2:19dù vay mượn rất nhiều từ vựng Hán Việt,
53. 2:21cái khung xương của ngôn ngữ Việt, cách
54. 2:24phát âm, cách đặt câu vẫn là một hệ hoàn
55. 2:27toàn riêng, không hề bị thay thế. Đây là
56. 2:31điều không phải quốc gia nào từng bị đô
57. 2:33hộ lâu dài cũng giữ được. Hãy thử nhìn
58. 2:36quanh khu vực. Không ít cộng đồng bản
59. 2:38địa từng sống cạnh những đế chế lớn. Sau
60. 2:41vài thế kỷ, con cháu họ chỉ còn nhớ tên
61. 2:43tổ tiên qua sách xử chứ không còn nói
62. 2:45được thứ tiếng tổ tiên từng nói. Việt
63. 2:48Nam lẽ ra cũng có thể rơi vào đúng kịch
64. 2:50bản đó. Nhưng có thật là cứ nhỏ, cứ sống
65. 2:53cạnh khổng lồ là sẽ mất mình không? Câu
66. 2:56trả lời nằm ở chính những dân tộc từng
67. 2:57mạnh hơn Việt Nam rất nhiều, thậm chí
68. 3:00từng là kẻ đi chinh phục người khác, đi
69. 3:02áp đặt luật lệ lên cả một vùng lục địa
70. 3:04rộng lớn và chớ trêu thay chính họ chứ
71. 3:07không phải Việt Nam mới là bên cuối cùng
72. 3:09đánh mất mình. Phần tiếp theo sẽ đưa quý
73. 3:12vị đi qua bốn câu chuyện. Mỗi câu chuyện
74. 3:14là một dân tộc từng đứng ở đỉnh cao
75. 3:16quyền [âm nhạc] lực hơn Việt Nam rất
76. 3:17nhiều lần.
77. 3:21[âm nhạc]
78. 3:26>> [âm nhạc]
79. 3:31>> Câu chuyện bắt đầu từ hơn 2000 năm
80. 3:33trước, suốt giai đoạn thường được gọi là
81. 3:35thời kỳ bắt thuộc. Từ khoảng [âm nhạc]
82. 3:38năm 179,
83. 3:40trước công nguyên cho đến năm 938,
84. 3:43Việt Nam [âm nhạc] liên tục nằm dưới sự
85. 3:45cai trị trực tiếp của các triều đại
86. 3:47phương Bắc xen kẽ. vài lần vùng dậy dành
87. 3:50độc lập ngắn ngủi rồi lại bị dập tắt.
88. 3:53Trong toàn bộ thời gian đó, chữ viết
89. 3:55hành chính chính thức là chữ Hán tầng
90. 3:57lớp quan lại. Nho sĩ học chữ Hán để thi
91. 4:00cử, để làm quan. Nhưng điều đáng chú ý
92. 4:03là tiếng nói hàng ngày trong dân gian
93. 4:06vẫn là tiếng Việt, không hề bị thay thế.
94. 4:08Vì sao lại như vậy? Câu trả lời nằm ở
95. 4:11một thứ tưởng như rất bình thường. Lũy
96. 4:13tre làng. Làng Việt Cổ được bao quanh
97. 4:16bởi những lũy tre dày đặc. Vừa là công
98. 4:18sự phòng thủ tự nhiên chống lại các cuộc
99. 4:20càn quét quân sự, vừa là một ranh giới
100. 4:23vô hình mà Quang lại đô hộ khó lòng
101. 4:25xuyên thủng. Bộ máy cai trị phương Bắc
102. 4:28dựa trên hệ thống quận huyện có quang
103. 4:30lại, có sổ sách, có thuế nhưng bộ máy đó
104. 4:34gần như [âm nhạc] dừng lại ở cổng làng
105. 4:36quan phương Bắc Chì Cai Trị được đến cấp
106. 4:38quận cấp huyện. Còn phía sau [âm nhạc]
107. 4:40lũy tre, đời sống làng xã gần như vận
108. 4:43hành theo luật lệ riêng của người Việt.
109. 4:45từ cách [âm nhạc] chia ruộng, cách cưới
110. 4:46hỏi, cách thờ cúng cho đến cách dạy con
111. 4:49cháu nói năng. Dân gian đúc kết điều này
112. 4:52thành một câu nói còn tồn tại đến ngày
113. 4:54nay. Phép vua thua lệ làng. Tiếng háng
114. 4:57ngự trị trên nha môn, trên văn bản hành
115. 4:59chính, nhưng tiếng Việt vẫn sống trong
116. 5:01ca giao, trong tục ngữ, trong lời ru sau
117. 5:04lũy tre, nơi không một đạo sắc chỉ nào
118. 5:06từ phương bắc có thể vươn tới. Song song
119. 5:09với đó là một chuỗi những cuộc nổi dậy
120. 5:11không bao giờ dứt hẳn từ khởi nghĩa hai
121. 5:13bà Trưng đến bà Triệu. Lý Bí, Mai Hắc
122. 5:16Đế, Phùng Hưng. [âm nhạc] Mỗi lần bị dập
123. 5:18tắc, Quân Đô Hổ lại quay về. Nhưng ý
124. 5:21thức ta không phải họ, không hề bị dập
125. 5:24theo mà tiếp tục được nuôi dưỡng cho thế
126. 5:27hệ sau. Âm ỷ như lửa dưới tro. Đến năm
127. 5:30938,
128. 5:32Ngô Quyền dùng kế cắm cọc gỗ trên lòng
129. 5:34sông, đánh bại quân Nam Hán trên sông
130. 5:36Bạch Đằng, chấm dứt hẳn thời kỳ Bắc
131. 5:39thuộc, mở ra hơn 900 năm tự chủ liên tục
132. 5:42của các triều đại người Việt. Nhưng câu
133. 5:44chuyện chưa dừng ở đó. Đến khoảng thế kỷ
134. 5:4710, người Việt bắt đầu phát triển một hệ
135. 5:50thống chữ viết riêng gọi là chữ nôm,
136. 5:52dùng chính bộ phận cách cấu tạo của chữ
137. 5:55Hán để ghi lại âm thanh tiếng Việt. Một
138. 5:57thứ chữ mà người Trung Hoa nhìn vào
139. 5:59không thể đọc được vì nó không ghi tiếng
140. 6:01Hán mà ghi đúng tiếng Việt. Nhiều thế kỷ
141. 6:05sau, những áng văn chương lớn nhất của
142. 6:07người Việt như Truyện Kiều của Nguyễn Du
143. 6:10đều được viết bằng chính thứ chữ này.
144. 6:12Nói cách khác, người Việt lấy công cụ
145. 6:14của kẻ từng đô hộ mình rồi biến nó thành
146. 6:17phương tiện, ghi lại chính ngôn ngữ,
147. 6:19chính tâm hồn của mình. Đây chính là mấu
148. 6:21chốt sẽ quay lại ở phần sau. Khi chúng
149. 6:24ta đặt Việt Nam cảnh những dân tộc khác,
150. 6:26hãy chú ý điều này bởi đây chính là điểm
151. 6:28mà rất ít người để ý. Giữ được tiếng nói
152. 6:31chỉ là bước đầu. Bước tiếp theo khó hơn
153. 6:34nhiều là phải tự tạo ra được công cụ để
154. 6:36ghi lại tiếng nói đó thành văn bản,
155. 6:38thành thơ ca, thành xử sách của riêng
156. 6:40dân tộc mình. Nhưng giữ được tiếng nói,
157. 6:43có được chữ viết riêng ghi lại tiếng nói
158. 6:45đó không phải là điều đương nhiên với
159. 6:47mọi dân tộc từng bị đô hộ hay từng đi đô
160. 6:50hộ người khác. Và câu chuyện tiếp theo
161. 6:52sẽ cho thấy ngay cả những đế chế từng
162. 6:54hùng mạnh bậc nhất lịch sử nhân loại
163. 6:57cũng có thể đánh mất chính mình.
164. 7:00>> [âm nhạc]
165. 7:03>> Hãy bắt đầu với trường hợp chớ trêu
166. 7:05nhất. Người Mãn Châu năm 164,
167. 7:10người Mãn Châu không phải là kẻ bị đô hộ
168. 7:13mà ngược lại họ chinh phục toàn bộ Trung
169. 7:15Hoa và lập ra nhà Thanh triều đại cai
170. 7:18trị Trung Hoa suốt gần 270 năm cho đến
171. 7:21năm 1912.
172. 7:24Họ là kẻ thống trị, không phải kẻ bị
173. 7:27trị. Nhưng chính vì đóng quân, sống lẫn
174. 7:30và duy trì bộ máy cai trị bằng chính văn
175. 7:32hóa, chữ viết, hệ thống qua lại người
176. 7:34Hán, người Mãn Châu dần dần chỉ còn dùng
177. 7:36tiếng Hán trong sinh hoạt hàng ngày. Đến
178. 7:39cuối thời nhà Thanh, một bộ phận lớn quý
179. 7:41tộc Mãn Châu chỉ còn biết nói tiếng Hán,
180. 7:44tiếng mẹ đẻ của chính [âm nhạc] họ, trở
181. 7:45thành thứ ngôn ngữ xa lạ ngay trong
182. 7:48chính gia đình mình. Ngày nay, trong số
183. 7:50gần 10 triệu người mang danh tính Mãn
184. 7:52Châu, chỉ còn chưa đến 70 người nói được
185. 7:54tiếng Mãn Châu như tiếng mẹ đẻ. và hầu
186. 7:57hết đều đã ngoài 80 tuổi. Sống tại một
187. 8:00vài ngôi làng hẻo lánh ở vùng Đông Bắc
188. 8:02Trung Quốc, nơi có những cụ bà vẫn cố
189. 8:05hát ru cháu bằng câu hát tiếng Mãn Châu.
190. 8:07Dù biết rằng khi thế hệ mình mất đi có
191. 8:10thể không còn ai hát tiếp câu hát đó
192. 8:12nữa. Một dân tộc từng ngồi trên ngai
193. 8:14vàng của cả Trung Hoa. Giờ đây, ngôn ngữ
194. 8:17của chính họ đứng ngay trước bờ vực
195. 8:18tuyệt chủng. Điều thú vị là các nhà xử
196. 8:21học vẫn tranh luận vì sao chuyện này lại
197. 8:23xảy ra với Mãn Châu mà không xảy ra với
198. 8:25Mông Cổ. Dân tộc cũng từng cai trị Trung
199. 8:28Hoa trước đó một cách lý giải phổ biến
200. 8:30là người Mông Cổ. Dưới thời nhà Nguyên,
201. 8:33chủ trương giữ khoảng cách với văn hóa
202. 8:35Hán, còn người Mạn Châu thời nhà Thanh
203. 8:37lại rơi vào một cái bẫy hành chính rất
204. 8:39tinh vi. Để cai trị một đế chế Hán khổng
205. 8:42lồ. Quý tộc Mãn Châu buộc phải học chữ
206. 8:45Hán để đọc tấu trương, buộc phải dùng
207. 8:47quan lại người Hán, buộc phải thi cử
208. 8:49theo Tứ thư ngũ kinh của Nho giáo, công
209. 8:51cụ để cai trị người khác, dần dần lại
210. 8:53quay ngược lại nuốt chừng chính bản sắc
211. 8:55của kẻ đi cai trị. Đây là điều đáng để
212. 8:57giữ trong đầu. Vì phần sau chúng ta sẽ
213. 9:00thấy người Việt cũng dùng công cụ của kẻ
214. 9:02đô hộ để tồn tại, nhưng theo một cách
215. 9:05hoàn toàn ngược lại. Trường hợp thứ hai
216. 9:08còn gây bất ngờ hơn. Mông Cổ đây từng là
217. 9:12đế chế có lãnh thổ liền mạch lớn nhất
218. 9:14trong lịch sử loài người trải dài
219. 9:16[âm nhạc] từ Á sang Âu dưới thời thành
220. 9:18Cát Tư Hãn và chính thành Cát Tư Hãn là
221. 9:21người ra lệnh tạo ra chữ viết mông cổ
222. 9:23truyền thống khi ông bắt được một viên
223. 9:26quan giữ ấn tín người Wigo rồi giao cho
224. 9:28người này dùng bộ chữ cái của mình để
225. 9:30ghi lại tiếng Mông Cổ thống nhất cách
226. 9:33viết cho cả một đế chế đang mở rộng trên
227. 9:35lưng ngựa thứ chữ viết đó tồn tại hàng
228. 9:38trăm năm sau khi vị khả hãn qua đời.
229. 9:41Nhưng đến năm 1691,
230. 9:44chính ngoại Mông lại bị nhà Thanh khuất
231. 9:46phục và bị cai trị suốt gần 200 năm cho
232. 9:49tới năm 1911. Sang thế kỷ 20, dưới ảnh
233. 9:54hưởng của Liên Xô, chữ viết chính thức
234. 9:56của Mông Cổ bị thay đổi tới hai lần chỉ
235. 9:58trong vòng chưa đầy 20 năm, có giai đoạn
236. 10:01ngắn chuyển sang chữ La Tinh. Rồi đến
237. 10:03năm 1946
238. 10:06chính thức chuyển hẳn sang bảng chữ cái
239. 10:08Kirin của Nga thay thế cho hệ chữ viết
240. 10:11truyền thống đã tồn tại hàng trăm năm.
241. 10:13Chính hệ chữ mà Thành Cát Tư Hãn từng
242. 10:16đích thân ra lệnh tạo ra. Hứ chữ viết
243. 10:18được sinh ra để thống nhất các bộ lạc
244. 10:20trên lưng ngựa, cuối cùng lại bị chính
245. 10:22hậu duệ của vị khả hãn từ bỏ để viết
246. 10:25theo bảng chữ cái của một cường quốc
247. 10:26khác. Đến tận hôm nay, phần lớn người
248. 10:29Mông Cổ sinh ra và lớn lên chỉ biết đọc
249. 10:31chữ Kirin. Còn thứ chữ viết truyền thống
250. 10:33từng theo chân thành Cát Tư Hãn đi khắp
251. 10:36lục địa với họ lại trở thành một loại
252. 10:38chữ khó đọc gần như xa lạ. Chỉ còn được
253. 10:41dùng phổ biến ở khu tự trị nội Mông bên
254. 10:43Trung Quốc. Nhưng câu chuyện chưa dừng
255. 10:45lại ở chữ viết. Phần tiếp theo sẽ đưa
256. 10:47chúng ta rời châu Á đến một dân tộc từng
257. 10:50biến mất hoàn toàn khỏi bản đồ thế giới
258. 10:53không phải theo nghĩa bóng mà theo đúng
259. 10:55nghĩa đen.
260. 10:56>> Trường hợp thứ ba đưa chúng ta sang Châu
261. 10:59Âu. Ba Lan cuối thế kỷ 18. Ba Lan bị
262. 11:02Nga, phổ và áo chia cắt tới ba lần vào
263. 11:06các năm 1772,
264. 11:08[âm nhạc] 1793
265. 11:11và 1795.
266. 11:14Sau lần chia cát thứ ba, Ba Lan hoàn
267. 11:16toàn biến mất khỏi bản đồ châu Âu suốt
268. 11:19123 năm, từ năm 1795
269. 11:23cho đến năm 1918.
270. 11:26Không hề tồn tại, một quốc gia mang tên
271. 11:28Ba Lang trên bản đồ thế giới. Các thế
272. 11:30lực chiếm đóng còn thi hành chính sách
273. 11:32Nga hóa, Đức hóa, cố tình xóa dần tiếng
274. 11:35Ba Lan khỏi trường học. Cấm trẻ em nói
275. 11:38tiếng mẹ đẻ trong lớp học, nhưng người
276. 11:40Ba Lan không có lũy tre để ẩn mình như
277. 11:43người Việt. Họ có một thứ khác, những
278. 11:45lớp học bí mật gọi là đại học bay. Tổ
279. 11:48chức lén lúc tại Warsaw suốt từ năm
280. 11:511985,
281. 11:53nơi giáo sư Ba Lan dạy sinh viên bằng
282. 11:56chính tiếng mẹ đẻ, di chuyển liên tục
283. 11:58giữa các căn nhà riêng để tránh bị mật
284. 12:00thám phát hiện. Hình thức giáo dục ngầm
285. 12:02này còn được người Ba Lan Tái dựng lại
286. 12:05nhiều thập kỹ sau. Mỗi khi bản sắc dân
287. 12:07tộc lại đứng trước nguy cơ bị bóp nghẹt,
288. 12:10nhà thờ Công giáo cũng đóng vai trò
289. 12:12tương tự, trở thành nơi duy nhất mà
290. 12:14tiếng ba lang, văn hóa ba lang vẫn được
291. 12:17gìn giữ công khai. Đây chính là điểm giữ
292. 12:19chân đáng để dừng lại. Dù ở Á hay ở Âu,
293. 12:23khi bộ máy nhà nước chính danh sụp đổ,
294. 12:25bản sắc dân [âm nhạc] tộc chỉ có thể
295. 12:27được cứu bởi những cấu trúc nằm ở tầng
296. 12:29đáy xã hội, làng xã đối với người Việt,
297. 12:32lớp học bí mật và nhà thờ đối với người
298. 12:34Ba Lan. Ba Lan mất tên trên bản đồ nhưng
299. 12:37chưa [âm nhạc] từng mất tiếng nói. Còn
300. 12:39trường hợp cuối cùng sau đây lại đi theo
301. 12:41một hướng tàn khốc hơn nhiều. Khi kẻ
302. 12:44chiếm đóng nhắm thẳng vào chính cái tên
303. 12:47của [âm nhạc] từng con người. Trường hợp
304. 12:48cuối cùng và có lẽ tan khốc nhất về mặt
305. 12:51bản sắc cá nhân là Triều Tiên. Dưới thời
306. 12:55Nhật Bản chiếm đóng, chính sách mang tên
307. 12:57Soshi Cim ban hành năm 1939,
308. 13:02buộc người Triều Tiên phải đổi cả họ và
309. 13:04tên riêng của mình sang kiểu Nhật Bản.
310. 13:06Tiếng Triều Tiên bị loại khỏi chương
311. 13:07trình giáo dục, sách báo tiếng Triều
312. 13:09Tiên bị cắm xuất bản. Học sinh trong
313. 13:12trường học bị bắt phải dùng tiếng Nhật,
314. 13:14ngay cả khi nói chuyện với bạn bè, ai lỡ
315. 13:16nói tiếng mẹ đẻ có thể bị phạt ngay
316. 13:18trước lớp. Thống kê cho thấy đến giữa
317. 13:21những năm 40 của thế kỷ 20, phần lớn
318. 13:24người Triều Tiên đã buộc phải mang một
319. 13:26cái tên nghe như tên người Nhật. Dù
320. 13:28trong lòng họ vẫn tự gọi nhau bằng cái
321. 13:30tên thật của mình. Đây không chỉ là
322. 13:33chiếm đóng lãnh thổ mà là một nỗ lực có
323. 13:35hệ thống nhằm xóa bỏ chính danh tính của
324. 13:37từng con người, đi sâu tới tận phòng
325. 13:40khai sinh, tận sổ hộ tịch của mỗi gia
326. 13:42đình. Bốn câu chuyện trên có một điểm
327. 13:46chung đáng chú ý. quy mô sức mạnh của họ
328. 13:48tại đỉnh cao đều vượt xa Việt Nam ở cùng
329. 13:52thời kỳ tương ứng. Mãn Châu từng cai trị
330. 13:55cả Trung Hoa. Mông Cổ từng là đế chế lớn
331. 13:59nhất lịch sử nhân loại nhưng mạnh tại
332. 14:01một thời điểm, không đồng nghĩa với giữ
333. 14:04được mình về lâu dài. Vậy còn Việt Nam
334. 14:06thì sao? Đây là lúc cần nhìn thẳng,
335. 14:09không né tránh. Việt Nam cũng từng đối
336. 14:12mặt với một nỗ lực xóa, bỏ bản sắc gần
337. 14:14giống hệt những gì Triều Tiên từng trải
338. 14:17qua. Đầu thế kỷ 15, quân nhà Minh xâm
339. 14:20lược và đô hộ Đại Việt suốt 20 năm, từ
340. 14:23năm 1407
341. 14:26đến năm 1427,
342. 14:29họ cho thu gom và thiêu hủy phần lớn
343. 14:31sách vở, xử liệu của người Việt, trong
344. 14:35đó có cả bộ Đại Việt xử ký gốc của Lê
345. 14:37Văn Hưu. Họ còn ra lệnh ép dân chúng
346. 14:41phải đổi trang phục, đổi kiểu tóc theo
347. 14:43phong tục người Hán. Ai làm trái sẽ bị
348. 14:46trị tội. Nhưng nhà Minh còn đi xa hơn
349. 14:49thế. Họ không chỉ đốt sách mà còn rút
350. 14:51ruột tầng lớp tinh hoa của Đại Việt.
351. 14:54Hàng loạt thợ khéo, thầy thuốc, học giả
352. 14:57giỏi nhất bị bắt giải về Trung Quốc để
353. 14:59bẻ gãy khả năng tự phục hồi của xã hội
354. 15:02Việt ngay từ gốc. Một trong số đó là một
355. 15:04thanh niên [âm nhạc] trẻ tên Nguyễn An,
356. 15:06quê ở Hà Đông, bị bắt sang Trung Quốc,
357. 15:09bị hoạn để trở thành thái giám. Nhưng
358. 15:12nhờ tài năng kiến trúc xuất chúng, ông
359. 15:14trở thành tổng công trình sư, người đứng
360. 15:17sau việc quy hoạch và xây dựng chính tử
361. 15:20cấm thành ở Bắc Kinh, công trình biểu
362. 15:22tượng bậc nhất của cả nền văn minh Trung
363. 15:24Hoa. Nghịch lý là ở đây. Chính tài năng
364. 15:27người Việt lại góp phần dựng nên biểu
365. 15:29tượng quyền lực của kẻ từng muốn xóa sổ
366. 15:32dân tộc mình. Nói cách khác, Việt Nam đã
367. 15:35từng đối mặt với một cuộc cưỡng ép xóa,
368. 15:38bỏ văn hóa, không hề nhẹ nhàng hơn những
369. 15:41gì Triều Tiên phải chịu dưới thời Nhật
370. 15:43Bản, thậm chí còn tính đến việc bứng
371. 15:46luôn cả tầng lớp tinh hoa, có thể lãnh
372. 15:49đạo sự phục hồi nhưng cuộc cưỡng ép đó
373. 15:51thất bại. Ngay từ tầng đáy của xã hội
374. 15:55chính là những ngôi làng sau lũy che đã
375. 15:57nói ở phần trước. Và nếu tính rộng ra cả
376. 16:00nghìn Nam Bắc thuộc trước đó, dù có xen
377. 16:02kẽ những lần vùng dậy ngắn ngủi, Việt
378. 16:04Nam đã sống dưới sự cai trị của ngoại
379. 16:05bang lâu hơn rất nhiều lần so với 123
380. 16:08năm mà Ba Lan từng biến mất khỏi bản đồ.
381. 16:11Vậy điều gì thực sự quyết định một dân
382. 16:13tộc giữ được mình hay không? Câu trả lời
383. 16:16không nằm ở sức mạnh quân sự, cũng không
384. 16:18nằm ở quy mô lãnh thổ tại một thời điểm
385. 16:20huy hoàng nào đó. Nó nằm ở việc dân tộc
386. 16:23đó có chủ động giữ lấy tiếng nói phong
387. 16:26tục của mình trong đời sống thường nhật.
388. 16:28ngay cả khi không còn quyền lực chính
389. 16:30trị hay không. [âm nhạc]
390. 16:39[âm nhạc]
391. 16:45Câu chuyện này không chỉ là chuyện quá
392. 16:47khứ, Việt Nam hôm nay vẫn đang sống cạnh
393. 16:50những nền kinh tế, nền văn hóa lớn hơn
394. 16:53mình rất nhiều lần. Làn sống văn hóa đại
395. 16:56chúng nước ngoài tràn vào mỗi ngày.
396. 16:58Tiếng Anh trở thành ngôn ngữ gần như bắt
397. 17:00buộc để hộ nhập. Nhưng giữ bản sắc chưa
398. 17:03bao giờ có nghĩa là đóng cửa, từ chối
399. 17:05mọi thứ đến từ bên ngoài. Nhìn lại cả
400. 17:08bốn câu chuyện vừa kể, không ai trong số
401. 17:10họ thất bại vì mở cửa đón nhận cái mới.
402. 17:13Người Mãng Châu không mất mình vì học
403. 17:15tiếng Hán mà vì họ để tiếng mẹ đẻ biến
404. 17:18mất hoàn toàn trong quá trình đó. Bài
405. 17:20học thật sự nằm ở cách tiếp nhận chứ
406. 17:23không phải ở việc có tiếp nhận hay
407. 17:24không. Hãy nhớ lại chữ Nôm. Một công cụ
408. 17:27vay mượn từ chữ Hán được người Việt Bản
409. 17:30địa hóa để phục vụ chính tiếng Việt
410. 17:32nhiều thế kỷ sau, câu chuyện lặp lại
411. 17:34theo một cách khác. Chữ quốc ngữ ban đầu
412. 17:37là công cụ của các giáo sĩ phương Tây,
413. 17:39sau đó bị chính quyền thực dân Pháp định
414. 17:41dùng để cắt đứt người Việt khỏi kho tàng
415. 17:44Hán Nôm cũ. Nhưng đến đầu thế kỷ 20,
416. 17:47chính giới trí thức Việt Nam qua các
417. 17:50phong trào như Đông Kinh Nghĩa Thục lại
418. 17:52chủ động chớp lấy công cụ đó, dùng nó để
419. 17:55in báo, viết sách, truyền bá tinh thần
420. 17:58yêu nước thay vì chối bỏ nó. Chỉ vì nó
421. 18:01đến từ tay thực dân, kẻ đi áp đặt công
422. 18:03cụ đồng hóa, cuối cùng lại bị chính công
423. 18:06cụ đó quay lại phục vụ cho tinh thần độc
424. 18:09lập. Đây chính [âm nhạc] là điều khác
425. 18:11biệt cốt lõi. Người Việt không né tránh
426. 18:14ảnh hưởng bên ngoài mà chọn cách tiếp
427. 18:16nhận có chọn lọc rồi bản địa hóa nó,
428. 18:19biến công cụ của người khác thành vũ khí
429. 18:21của chính mình, miễn là công cụ đó. Phục
430. 18:24vụ cho lợi ích sinh tồn của chính người
431. 18:26Việt. Đó không phải là may mắn, càng
432. 18:29không phải là chuyện ngồi yên chờ số
433. 18:31phận mà là một năng lực chủ động, một
434. 18:33thứ có thể gọi là bản lĩnh thực dụng văn
435. 18:36hóa được tôi luyện suốt hàng nghìn năm.
436. 18:38Câu hỏi để lại cho quý vị hôm nay là
437. 18:41giữa thời đại toàn cầu hóa này chúng ta
438. 18:43có đang tiếp tục làm đúng điều mà tổ
439. 18:45tiên đã làm suốt hàng nghìn năm hay
440. 18:47không?
441. 18:49[âm nhạc]
442. 18:52Sự tồn tại của một dân tộc không được đo
443. 18:55bằng việc từng mạnh đến [âm nhạc] đâu
444. 18:56tại đỉnh cao quyền lực. Nó được đo bằng
445. 18:59một cái câu hỏi giản dị hơn nhiều. Sau
446. 19:01tất cả những biến động của lịch sử, dân
447. 19:03tộc đó có còn giữ được tiếng nói của
448. 19:05chính mình hay không? Mãn Châu từng cai
449. 19:07trị cả một đế chế, nhưng câu trả lời của
450. 19:09họ hôm nay gần như là không. Mông Cổ
451. 19:12từng khiến cả lục địa run sợ, nhưng cuối
452. 19:14cùng phải để người khác chọn hộ mình
453. 19:16bảng chữ cái. Ba Lan từng biến mất khỏi
454. 19:19bản đồ hơn 100 năm, nhưng cuối cùng vẫn
455. 19:21tìm lại được câu trả lời có. Còn Việt
456. 19:23Nam, sau hơn 1000 năm Bắc thuộc, sau 20
457. 19:27năm nhà Minh cố tình xõa sổ, sau bao lần
458. 19:30đứng cạnh những thế lực lớn hơn mình gấp
459. 19:31nhiều lần, câu trả lời vẫn luôn là có.
460. 19:34không hề đứt quãng, không hề phải tìm
461. 19:37lại từ đầu. Có lẽ đó mới là thứ đáng để
462. 19:40tự hào hơn bất kỳ chiến thắng quân sự
463. 19:42nào. Việt Nam chưa bao giờ để mất mình.
464. 19:45Không phải vì may mắn sống sót qua từng
465. 19:46cơn bạo lịch sử mà vì dân tộc này chưa
466. 19:49bao giờ từ chối học cái mới, miễn là cái
467. 19:52mới đó được dùng để phục vụ cho chính sự
468. 19:54tồn tại của người Việt. Không phải vì
469. 19:56Việt Nam chưa từng thua trận mà vì dù
470. 19:58thua bao nhiêu trận, dân tộc này chưa
471. 20:01bao giờ để mất đi thứ quan trọng nhất,
472. 20:03tiếng nói của chính mình. Hẹn gặp lại
473. 20:05quý vị và các bạn trong kỳ phát sóng
474. 20:07tiếp theo của Á Lục Ký.
475. 20:09[âm nhạc]
476. 20:11H