Vì sao Việt Nam chưa ký hợp đồng thương mại chính thức với Mỹ? — Transcript

Full transcript

1. 0:10Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng
2. 0:12đến với chương trình Á Lục Ký. Một
3. 0:14chuyến tàu container rời cảng Hải Phòng
4. 0:16hôm nay [âm nhạc] sẽ mất khoảng 25 ngày
5. 0:18để cập bến Los Angeles. Nhưng tốc độ của
6. 0:22một con tàu viễn dương gần như không bao
7. 0:24giờ đuổi kịp tốc [âm nhạc] độ thay đổi
8. 0:26luật chơi tại Washington. Trong 25 ngày
9. 0:29nó lênh đênh trên biển, mức thuế đang
10. 0:31chờ nó ở bờ bên kia có thể đã bị viết
11. 0:34lại hoàn toàn không phải vì ai đó quyết
12. 0:36định vào phút chót mà vì điều đó đã được
13. 0:38lập trình sẵn trong luật từ nhiều tháng
14. 0:41trước. Có một chiếc đồng hồ đang đếm
15. 0:43ngược đến đúng nửa đêm ngày 24 tháng
16. 0:46khi kim đồng hồ đó dừng lại một mức thuế
17. 0:49mà hàng trăm nghìn doanh nghiệp Việt Nam
18. 0:51đang trả sẽ tự động biến mất đúng nghĩa
19. 0:53đen. Không ai ký lệnh xóa nó. Nó chỉ đơn
20. 0:57giản là hết hạn. Còn con số 20% con số
21. 1:00mà cả nước đã tranh cãi ròng rã gần 1
22. 1:02năm, nó đã không còn tồn tại trên bất kỳ
23. 1:05văn bản nào có hiệu lực kể từ tháng hai
24. 1:08năm nay. Á lục ký không có ý định phán
25. 1:10xét đúng sai trong những lựa chọn chính
26. 1:12sách. Điều chúng tôi muốn làm là cùng
27. 1:14quý vị mở những văn kiện gốc ra đọc, đối
28. 1:17chiếu với những gì đã thực sự xảy ra sau
29. 1:19đó và để mỗi người tự rút ra kết luận
30. 1:22cho riêng mình. Ngày 26 tháng 10 năm
31. 1:24ngoái tại Quala Lampur, ba quốc gia Đông
32. 1:27Nam Á cùng ký kết văn kiện thương mại
33. 1:30với Hoa Kỳ. Trong cùng một ngày,
34. 1:32Campuchia và Malaysia ký một thứ gọi là
35. 1:35hiệp định. Việt Nam ký một thứ gọi là
36. 1:37khung hiệp định. Nghe qua thì có vẻ chỉ
37. 1:40là khác biệt về tên gọi. Nhưng trong
38. 1:42suốt 9 tháng tiếp theo, khác biệt đó đã
39. 1:44hai lần làm đảo lộn hoàn toàn câu hỏi ai
40. 1:47đang thắng, ai đang thua trong ván cờ
41. 1:49thuế quan giữa Việt Nam và Hoa Kỳ. Trong
42. 1:52chương trình hôm nay, chúng ta sẽ làm ba
43. 1:54việc. Một, đọc đúng một câu chữ trong
44. 1:58văn kiện mà Malaysia đã ký để nhìn thấy
45. 2:01điều mà Việt Nam chưa từng cam kết. Hai,
46. 2:04theo dõi cách luật chơi bị viết lại
47. 2:07không phải một lần mà hai lần chỉ trong
48. 2:10vòng 9 tháng. Ba, nhìn thấy khoảng trống
49. 2:13đó 8 tháng sau được định giá bằng một
50. 2:16con số cụ thể.
51. 2:21>> [âm nhạc]
52. 2:22>> Để hiểu được ngày 26 tháng 10 phải lùi
53. 2:25lại một chút. Đầu tháng 4 năm ngoái,
54. 2:28chính quyền Trump công bố một loạt thuế
55. 2:30đối ứng nhắm vào gần như cả thế giới cái
56. 2:32mà họ gọi là ngày giải phóng. Việt Nam
57. 2:35bị đe dọa mức 46%.
58. 2:37Đầu tháng 7, sau một cuộc điện đàm giữa
59. 2:40hai nhà lãnh đạo, con số đó hạ xuống
60. 2:4220%. Kèm theo một điều khoản khác, 40%
61. 2:46dành cho hàng hóa bị nghi là chuyển tải
62. 2:49qua nước thứ ba để né thuế. Rồi đến ngày
63. 2:5226 tháng 10 tại hội nghị thượng đỉnh
64. 2:55Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á ở Quala
65. 2:58Lumper, ba văn kiện được công bố cùng
66. 3:00lúc Campuchia và Malaysia ký cái mà phía
67. 3:03Mỹ gọi là hiệp định thương mại đối ứng.
68. 3:06Việt Nam ký một tuyên bố chung về khung
69. 3:09của một hiệp định. Câu hỏi đặt ra là sự
70. 3:11khác biệt giữa hai loại văn kiện này có
71. 3:13thật sự quan trọng không? Hay chỉ là
72. 3:16chuyện đặt tên? Hãy hình dung nó giống
73. 3:18như sự khác biệt giữa một hợp đồng đã ký
74. 3:21và một biên bản ghi nhớ nói rằng hai bên
75. 3:24sẽ cùng nhau soạn hợp đồng trong thời
76. 3:26gian tới. Một cái tạo ra nghĩa vụ ngay
77. 3:28lập tức. Cách còn lại chỉ là một lời hứa
78. 3:30sẽ ngồi lại bàn tiếp. Và chính khắc biệt
79. 3:33tưởng như chỉ nằm trên giấy tờ đó sẽ là
80. 3:35sợi chỉ xuyên suốt toàn bộ câu chuyện
81. 3:37chúng ta sắp kể. Câu chuyện về một con
82. 3:39tàu phải đi qua hai chế độ thuế khác
83. 3:41nhau chỉ trong một chuyến hải trình. Bây
84. 3:44giờ chúng ta cùng đọc nguyên văn. Trong
85. 3:47văn kiện mà Malaysia đã ký với Hoa Kỳ có
86. 3:50một điều khoản viết rằng Malaysia phải,
87. 3:53xin nhấn mạnh là phải, ban hành và thực
88. 3:55thi lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa được sản
89. 3:58xuất bằng lao động cưỡng bức. Chữ tiếng
90. 4:00Anh dùng ở đây là shell, một động từ
91. 4:03mang tính mệnh lệnh. Nó không phải là hy
92. 4:05vọng, không phải là dự định. Nó là nghĩa
93. 4:08vụ. Nếu Malaysia không làm, phía Mỹ có
94. 4:12căn cứ pháp lý để khởi kiện hoặc trả đũa
95. 4:14thương mại. Giờ hãy lật sang văn kiện
96. 4:17của Việt Nam. Câu tương ứng gần nhất có
97. 4:20thể tìm thấy chỉ viết rằng Việt Nam sẽ
98. 4:22cung cấp quyền tiếp cận thị trường ưu
99. 4:25đãi. Chữ dùng ở đây là will, một động
100. 4:27[âm nhạc] từ chỉ ý định hướng tới tương
101. 4:29lai. Và quan trọng hơn cả, trong toàn bộ
102. 4:32tuyên bố [âm nhạc] chung của Việt Nam
103. 4:34không hề có một câu nào tương đương với
104. 4:36điều khoản về lao động cưỡng bức mà
105. 4:38chúng ta vừa đọc. Đây không phải là một
106. 4:40khác biệt về văn phong. Trong luật quốc
107. 4:42tế có một khái niệm gọi là ý định ràng
108. 4:44buộc. Để một văn bản được xem là một
109. 4:47điều ước quốc tế thực sự, các bên phải
110. 4:49thể hiện rõ ý định tạo ra nghĩa vụ có
111. 4:51thể thực thi. Ngôn ngữ mệnh lệnh như
112. 4:54sell tạo ra điều đó. Ngôn ngữ mang tính
113. 4:57định hướng như will thì không. Nói cách
114. 5:00đơn giản, nếu có tranh chấp xảy ra, hiệp
115. 5:03định của Malaysia là một tờ hợp đồng có
116. 5:06thể mang ra tòa. Còn tuyên bố chung của
117. 5:09Việt Nam giống một bản ghi nhớ về thiện
118. 5:11trí hơn là một dàng buộc có thể cưỡng
119. 5:13chế. Nhiều người khi nhìn vào việc Việt
120. 5:16Nam chưa ký một hiệp định đầy đủ, thường
121. 5:19nghĩ đơn giản là đàm phán chưa xong.
122. 5:21Điều đó có thể đúng một phần, nhưng đọc
123. 5:24kỹ hai văn kiện đặt cạnh nhau, có một
124. 5:26khoảng trống cụ thể đo lường được chứ
125. 5:29không chỉ là cảm tính. Khoảng trống về
126. 5:32một cam kết liên quan đến lao động cượng
127. 5:34bức, chúng ta sẽ còn quay lại khoảng
128. 5:36trống này vì nó sẽ có một cái giá rất cụ
129. 5:39thể chỉ vài tháng sau. Nhưng trước khi
130. 5:42tới đó có một biến cố lớn hơn đã xảy ra
131. 5:45làm đảo lộn toàn bộ bàn cờ. Chỉ trong
132. 5:48một buổi sáng tháng hai, tòa án tối cao
133. 5:50Hoa Kỳ ra một phán quyết đánh sập toàn
134. 5:53bộ nền tảng pháp lý phía sau mức thuế
135. 5:55đối ứng mà Tổng thống Trump từng áp đặt
136. 5:57lên gần như cả thế giới. Tòa án cho rằng
137. 6:00đạo luật mà tổng thống dựa vào để áp
138. 6:02thuế, một đạo luật [âm nhạc] vốn được
139. 6:04thiết kế để xử lý các tình huống khẩn
140. 6:06cấp về kinh tế, không hề trao cho ông
141. 6:09quyền đánh thuế. quyền đánh thuế theo
142. 6:11hiến pháp Mỹ thuộc về Quốc hội, không
143. 6:14thuộc về Nhà Trắng, hậu quả tức thời.
144. 6:16Toàn bộ hệ thống thuế quan dựng lên từ
145. 6:18đầu năm ngoái sụp đổ trong vài giờ. Mức
146. 6:2146% từng đe dọa Việt Nam, mức 20% theo
147. 6:25khung thỏa thuận. Mức 19% mà Campuchia
148. 6:28và Malaysia đạt được nhờ ký sớm, tất cả
149. 6:31đều mất căn cứ pháp lý cùng một lúc. Đây
150. 6:34là điểm đáng dừng lại để suy ngẫm.
151. 6:36Campuchia và Malaysia khi ký hiệp định
152. 6:39ràng buộc hồi tháng 10 đã chấp nhận đánh
153. 6:42đổi một phần không gian chính sách của
154. 6:44mình để đổi lấy một con số cố định 19%
155. 6:47thấp hơn Việt Nam một điểm. 4 tháng sau
156. 6:50con số đó không còn tồn tại. Cái họ nhận
157. 6:53lại là một tờ giấy ràng buộc pháp lý cho
158. 6:56một mức thuế đã biến mất. Việt Nam quốc
159. 6:59gia chưa ký gì ràng buộc không mất gì
160. 7:01trong lần lật kèo này. Nhưng nếu câu
161. 7:03chuyện dừng lại ở đây, phần thắng
162. 7:05nghiêng hẳn về phía thận trọng. Sự thật
163. 7:07là luật chơi chưa được viết lại lần
164. 7:10cuối.
165. 7:13[âm nhạc]
166. 7:15Ngay khi phán quyết của tòa án tối cao
167. 7:17khiến công cụ thuế quan cũ sụp đổ, chính
168. 7:20quyền Mỹ không hề bỏ cuộc. Chỉ vài giờ
169. 7:22sau, họ viện dẫn một đạo luật khác. từ
170. 7:25năm 1974
171. 7:28cho phép áp một khoản phụ phí tạm thời
172. 7:3110% áp dụng cho gần như toàn bộ hàng
173. 7:34nhập khẩu vào Mỹ nhằm giải quyết một vấn
174. 7:36đề gọi là thâm hụt cán cân thanh toán.
175. 7:39Nhưng đạo luật này có một giới hạn cứng
176. 7:42được viết sẵn trong luật từ năm 1974.
177. 7:46Nó chỉ có hiệu lực tối đa 150 ngày.
178. 7:49Không ai, kể cả tổng thống có quyền tự ý
179. 7:52gia hàng. Chúng ta sẽ quay lại chiếc
180. 7:55đồng hồ 150 ngày này ở phần sau vì nó
181. 7:59chính là quá bom hẹn giờ của cả câu
182. 8:01chuyện. Nhận ra công cụ tạm thời này sắp
183. 8:04hết hạn, cơ quan đại diện thương mại Hoa
184. 8:06Kỳ lập tức chuẩn bị công cụ thay thế lâu
185. 8:09dài hơn và đáng gồm hơn nhiều các cuộc
186. 8:12điều tra theo mục 301 của luật thương
187. 8:14mại Mỹ. Khác với công cụ tạm thời vừa
188. 8:17sụp đổ, thuế theo mục 301 không có ngày
189. 8:20hết hạn và không có mức trần. Chỉ trong
190. 8:22hai ngày liên tiếp giữa tháng ba, hai
191. 8:25cuộc điều tra được mở cùng lúc. Một,
192. 8:28nhắm vào tình trạng dư thừa công suất
193. 8:30sản xuất ở 16 nền kinh tế. Hai, nhắm vào
194. 8:34việc không ngăn chặn hàng hóa sản xuất
195. 8:36bằng lao động cưỡng bức ở 60 nền kinh
196. 8:38tế, trong đó có Việt Nam. Và đây là lúc
197. 8:42chúng ta cần quay lại điều khoản mà mình
198. 8:44đã đọc ở phần trước. Đầu tháng s, cơ
199. 8:47quan đại diện thương mại Hoa Kỳ công bố
200. 8:49kết luận của cuộc điều tra lao động
201. 8:51cưỡng bức. Cả 60 nền kinh tế đều bị xác
202. 8:54định là chưa ngăn chặn hiệu quả. Nhưng
203. 8:56mức thuế đề xuất được chia làm hai bậc,
204. 8:59không áp dụng đồng đều. Bậc thấp 10%
205. 9:02dành cho những nền kinh tế đã ban hành
206. 9:04lệnh cấm nhập khẩu hàng lao động cưỡng
207. 9:06bức hoặc, và đây là điểm mấu chốt đã cam
208. 9:09kết điều đó thông qua đàm phán thương
209. 9:11mại Campuchia và Malaysia. Nhờ đúng cái
210. 9:14điều khoản mang tính mệnh lệnh mà chúng
211. 9:16ta vừa đọc trong hiệp định đã ký hồi
212. 9:18tháng 10 thuộc nhóm này bậc cao 12,5%
213. 9:23dành cho những nền kinh tế chưa có cam
214. 9:25kết tương đương. Việt Nam với tuyên bố
215. 9:28chung không hề chứa một dòng nào về lao
216. 9:30động cưỡng bức rơi vào nhóm này. Nói
217. 9:33cách khác, điều khoản mà chúng ta đọc ở
218. 9:35phần trước và khoảng trống mà chúng ta
219. 9:37chỉ ra khi đối chiếu hai văn kiện 8
220. 9:39tháng sau đã được định giá thành một con
221. 9:42số cụ thể 2,5 điểm ph. Nghe qua 2,5 điểm
222. 9:47phần trăm có vẻ là một con số nhỏ nhưng
223. 9:50hãy đặt nó cạnh một thực tế khác của
224. 9:52ngành gia công xuất khẩu trong ngành dệt
225. 9:55may hay da dày. Biên lợi nhuận ròng của
226. 9:58nhiều nhà máy tại Việt Nam đôi khi chỉ
227. 10:00nằm trong khoảng 3 đến 5%. Với một biên
228. 10:03lợi nhuận mỏng như vậy, chên lệch 2,5
229. 10:06điểm phần trăm tiền thuế không còn là
230. 10:08chuyện lãi nhiều hay lãi ít, nó có thể
231. 10:10là ranh giới giữa việc giữ được một đơn
232. 10:13hàng và việc mất đơn hàng đó vào tay một
233. 10:16nhà máy ở quốc gia khác. Chỉ vì quốc gia
234. 10:19đó nằm ở bậc thuế thấp hơn. Trong thế
235. 10:21giới gia công xuất khẩu, chênh lệch 2,5
236. 10:24điểm phần trăm đó không chỉ đơn thuần
237. 10:27làm giá thành nhích lên một chút. Nó có
238. 10:29thể là lý do đủ để bộ phận thu mua của
239. 10:32một tập đoàn bán lẻ tại Mỹ ngay sáng hôm
240. 10:34sau nhấc điện thoại gọi cho một nhà máy
241. 10:37khác ở một quốc gia láng giềng chỉ để
242. 10:39hỏi giá và yêu cầu gửi hàng mẫu. Cần nói
243. 10:41rõ đây vẫn là mức thuế đề xuất, chưa
244. 10:45chính thức có hiệu lực. Tại thời điểm
245. 10:47chúng tôi thực hiện chương trình này,
246. 10:49phiên điều trần công khai vừa diễn ra
247. 10:50đầu tháng 7 và quyết định cuối cùng được
248. 10:53cơ quan này nhắm tới trước cuối tháng 7
249. 10:55phía Việt Nam. Thông qua người phát ngôn
250. 10:57Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng đã lên tiếng
251. 11:00ngay sau khi kết luận được công bố,
252. 11:02khẳng định kết luận đó không phản ánh
253. 11:03chính xác tình hình thực tế rằng Việt
254. 11:06Nam cấm mọi hình thức lao động cưỡng bức
255. 11:08theo tiêu chuẩn của tổ chức lao động
256. 11:09quốc tế và sẽ tiếp tục tham vấn với phía
257. 11:12Mỹ trên tinh thần xây dựng. Điều đáng
258. 11:14nói thêm lao động cưỡng bức không phải
259. 11:16là mặt trận duy nhất. Cuối tháng tư Việt
260. 11:19Nam bị xếp vào một danh sách mang cái
261. 11:21tên nghe qua tưởng như một tin [âm nhạc]
262. 11:22vui quốc gia ưu tiên. Nhưng trong báo
263. 11:25cáo thường niên của Mỹ về sở hữu trí
264. 11:27tuệ, đây lại là mức cảnh báo nghiêm
265. 11:29trọng nhất mà một đối tác thương mại có
266. 11:32thể nhận. Và đây là lần đầu tiên Việt
267. 11:34Nam rơi vào nhóm này kể từ năm
268. 11:372013. Ngay sau đó, một cuộc điều tra mục
269. 11:41301 thứ ba được mở riêng chỉ nhắm vào
270. 11:44Việt Nam về vấn đề bảo hộ sở hữu trí
271. 11:47tuệ. Điều này có nghĩa là tính đến thời
272. 11:50điểm hiện tại, Việt Nam là nền kinh tế
273. 11:52duy nhất trên thế giới, đồng thời đối
274. 11:54mặt với ba cuộc điều tra mục 300 lẻ một
275. 11:57cùng lúc, một chi tiết đáng chú ý, cuộc
276. 12:00điều tra sở hữu trí tuệ này không bị
277. 12:02ràng buộc bởi hạn chót cuối tháng bả như
278. 12:04hai cuộc điều tra kia. Theo luật, cơ
279. 12:07quan này có thời hạn tới cuối tháng 11
280. 12:09mới phải kết luận. Nói cách khác, đây
281. 12:12giống như một quân bài mà phía Mỹ vẫn
282. 12:14đang giữ lại, chưa cần dùng ngay cho
283. 12:17những vòng đàm phán về sau. Nhìn toàn
284. 12:19cảnh Joseph Damon, chuyên gia cấp cao về
285. 12:22khu vực Đông Nam Á tại Trung tâm nghiên
286. 12:24cứu chiến lược và quốc tế ở Washington
287. 12:26cho rằng việc Việt Nam giữ vị thế chưa
288. 12:29ràng buộc hồi tháng 10 là một lựa chọn
289. 12:32có tính toán giúp bảo toàn không gian
290. 12:34đàm phán trong ngắn hạn vì lợi ích kinh
291. 12:37tế mà Việt Nam đặt cược vào thị trường
292. 12:39Mỹ lớn hơn nhiều so với Campuchia. Nhưng
293. 12:41cũng chính giới phân tích thương mại
294. 12:43quốc tế thừa nhận chính sự chưa ràng
295. 12:46buộc ấy là một phần lý do khiến Việt Nam
296. 12:49trở thành mục tiêu duy nhất của cả ba
297. 12:51mũi điều tra cùng lúc. Đây không phải là
298. 12:53một câu chuyện có đáp án đúng sai rõ
299. 12:54ràng mà là một sự đánh đổi với cái giá
300. 12:57chỉ lộ diện dần theo thời gian.
301. 13:04Giờ hãy quay lại chiếc đồng hồ 150 ngày
302. 13:07mà chúng ta nhắc ở phần trước. Khoản phụ
303. 13:09phí 10% được kích hoạt ngay sau khi tòa
304. 13:12án tối cao ra phán quyết. Có hiệu lực từ
305. 13:15ngày 24 tháng cộng thêm 150 ngày. Nó sẽ
306. 13:19tự động hết hiệu lực đúng nửa đêm. Ngày
307. 13:2224 tháng
308. 13:24điều đáng chú ý không nằm ở bản thân
309. 13:25giới hạn thời gian đó mà nằm ở cách cơ
310. 13:28quan thương mại Mỹ sắp xếp lịch trình
311. 13:30xung quanh nó. Thời gian lấy ý kiến công
312. 13:32chúng hai cuộc điều tra mục ba trăm lẻ
313. 13:35một đều được đóng lại trong tuần đầu
314. 13:37tháng 7. Các phiên điều trần công khai
315. 13:39cũng diễn ra ngay sau đó, chỉ vài ngày
316. 13:42trước khi khoản phụ phí cũ hết hạn. Đây
317. 13:44không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên,
318. 13:46đó là một cỗ máy hành chính. Vận hành có
319. 13:49chủ đích. Khi công cụ pháp lý cũ đến
320. 13:52ngày hết hạn theo luật định, công cụ
321. 13:54pháp lý mới đã được chuẩn bị sẵn sàng để
322. 13:56tiếp quản ngay lập tức, không để lộ ra
323. 13:58một khoảng chống thuế quan nào. Dù chỉ
324. 14:01một ngày, một câu hỏi tự nhiên được đặt
325. 14:03ra. Nếu có trục trặc, [âm nhạc] nếu
326. 14:05Washington chậm trễ dù chỉ vài ngày,
327. 14:08chuyện gì sẽ xảy ra? Lịch sử hải quan Mỹ
328. 14:11từng có một tiền lệ đáng để [âm nhạc]
329. 14:12nhắc lại. Đầu những năm 2020,
330. 14:16khi một chương trình ưu đãi thuế quan
331. 14:18hết hạn mà Quốc hội chậm trễ ra hạn, các
332. 14:21doanh nghiệp nhập khẩu vào Mỹ đã phải
333. 14:23nộp thừa, tổng cộng gần 4 tỷ đô la Mỹ
334. 14:25tiền thuế. Trong lúc chờ đợi các thủ tục
335. 14:28hoàn trả kéo dài nhiều năm sau đó, song
336. 14:31song với chiếc đồng hồ đếm ngược đó, còn
337. 14:33có một cuộc chiến pháp lý khác đang diễn
338. 14:35ra tại tòa án Mỹ thách thức tính hợp
339. 14:37pháp của chính khoản phụ phí 10% này.
340. 14:40Một tòa án thương mại cấp dưới từng ra
341. 14:42phán quyết rằng khoản phụ phí đó vượt
342. 14:45quá thẩm quyền cho phép, nhưng tòa phúc
343. 14:47thẩm cấp trên sau đó đã tạm đình chỉ
344. 14:49phán quyết ấy, cho phép cơ quan hải quan
345. 14:52tiếp tục thuế trong lúc chờ xét xử. Điều
346. 14:55quan trọng cần hiểu rõ dù kết quả vụ
347. 14:58kiện này ra sao, nó cũng không thể trì
348. 15:00hoãn việc khoản phụ phí tự động hết hạn
349. 15:03vào ngày 24 tháng. Nó chỉ quyết định
350. 15:06liệu số tiền đã thu cho 150 ngày đó cuối
351. 15:09cùng có phải hoàn trả lại hay không.
352. 15:11>> Và đây là lúc chúng ta quay lại hình ảnh
353. 15:13mở đầu chương trình hôm nay. Con tàu
354. 15:15container rời cảng Hải Phòng. Thông
355. 15:17thường thuế nhập khẩu tại Mỹ được tính
356. 15:20theo ngày lô hàng làm thủ tục thông
357. 15:21quan, tức ngày cập cảng chứ không phải
358. 15:24ngày rời cản xuất phát. Nhưng trong
359. 15:26những đợt biến động thuế lớn, đôi khi cơ
360. 15:29quan hành pháp Mỹ ban hành một ngoại lệ
361. 15:31thường được gọi là ngoại lệ hàng đang
362. 15:33trên biển, cho phép tính thuế theo mức
363. 15:36cũ dựa trên ngày lô hàng được cậu lên
364. 15:38chuyến tàu viễn dương cuối cùng thay vì
365. 15:41ngày cặp cạn. Đây không phải là một quy
366. 15:42tắc mặc định mà là một sự ân hạn mà phía
367. 15:45Mỹ từng cấp trong một số đợt chuyển đổi
368. 15:47thuế quan trước đây. Liệu ngoại lệ này
369. 15:49có được áp dụng cho đợt chuyển giao ngày
370. 15:5124 tháng hay không? Tại thời điểm chúng
371. 15:54tôi thực hiện chương trình này vẫn còn
372. 15:56là một ẩn số. Nhưng dù ngoại lệ đó có
373. 15:59được cấp hay không, một chi tiết kỹ
374. 16:01thuật tưởng chừng nhỏ nhặt cũng đủ sức
375. 16:03[âm nhạc] trở thành ranh giới giữa lãi
376. 16:05và lỗ. Hãy hình dung một container được
377. 16:08cậu lên tàu lúc 1100 đêm. Thay vì chỉ 15
378. 16:11phút sau đó vào rạng sáng hôm sau, vài
379. 16:14chục phút chênh lệch ấy. Trong một số
380. 16:16trường hợp có thể quyết định lô hàng đó
381. 16:19sẽ được tính theo mức thuế cũ hay mức
382. 16:21thuế mới. Số liệu thống kê xuất khẩu
383. 16:24tháng sáu vừa qua phần nào phản ánh
384. 16:26chính điều này? Theo Tổng cục Thống kê,
385. 16:29kim ngạch xuất khẩu Việt Nam sang
386. 16:31[âm nhạc] Mỹ trong tháng s tăng tới
387. 16:3328,1%
388. 16:35so với cùng kỳ năm ngoái, mức [âm nhạc]
389. 16:37tăng mạnh nhất trong cả quý hai. Đây rất
390. 16:39có thể là dấu hiệu của một cuộc chạy
391. 16:41[âm nhạc] đua thầm lặng. Doanh nghiệp và
392. 16:43các nhà nhập khẩu Mỹ đang cố gắng đẩy
393. 16:46nhanh việc xếp hàng lên tàu trước khi
394. 16:48luật chơi đổi lần nữa. Đây không đơn
395. 16:50thuần, là một con số [âm nhạc] thống kê
396. 16:52khô khan. Nó là dấu vết còn lại của hàng
397. 16:54nghìn quyết định nhỏ được đưa ra gấp rút
398. 16:56tại các cảng biển trong những tuần gần
399. 16:58đây. Giữa tất cả những sáo [âm nhạc]
400. 17:00trộn về thuế quan cũng cần nói thêm một
401. 17:03điều để giữ bức tranh cân bằng. Theo
402. 17:05Tổng cục thống kê, 6 tháng đầu năm nay,
403. 17:08kinh tế Việt Nam vẫn tăng trưởng 8,18%
404. 17:11và vốn đầu tư nước ngoài đăng ký mới
405. 17:13tăng tới 61%
406. 17:15so với cùng kỳ. Nói cách khác, giữa cơn
407. 17:18bão thuế quan, nền kinh tế vẫn đang chạy
408. 17:21nhanh hơn phần lớn các dự báo thận trọng
409. 17:24từng được đưa ra trước đó.
410. 17:28[âm nhạc]
411. 17:30Có một câu hỏi nằm phía sau tất cả những
412. 17:32cuộc điều tra mà chúng ta vừa nhắc tới.
413. 17:34Tại sao phía Mỹ lại lo ngại đến vậy?
414. 17:37Không chỉ là chuyện lao động hay chuyện
415. 17:39sở hữu trí tuệ. Mối lo lớn nhất xuyên
416. 17:41suốt trong cách phía Mỹ nhìn về Việt Nam
417. 17:44suốt hai năm qua là khả năng hàng hóa từ
418. 17:46nơi khác, đặc biệt là từ Trung Quốc, chỉ
419. 17:49đi qua Việt Nam để lắp giáp sơ xài dán
420. 17:51nhãn lại rồi xuất sang Mỹ dưới danh
421. 17:53nghĩa hàng Việt Nam nhằm né các mức thuế
422. 17:56cao hơn dành riêng cho hàng Trung Quốc.
423. 17:59Cơ quan hải quan Mỹ có một bài kiểm tra
424. 18:01riêng cho việc này gọi là biến đổi đáng
425. 18:03kể. Một án lệ từ năm 1982
426. 18:08vẫn được áp dụng cho tới nay. quy định
427. 18:10rằng một sản phẩm chỉ được công nhận có
428. 18:12nguồn gốc tại nơi gia công cuối cùng.
429. 18:14Nếu quá trình đó tạo ra cho nó một tên
430. 18:16gọi mới, một đặc tính mới hoặc một công
431. 18:19dụng mới so với nguyên liệu ban đầu, chỉ
432. 18:22vặn ốc vít đóng gói lại hay dán nhãn
433. 18:26không đủ để vượt qua bài kiểm tra này.
434. 18:28Nếu một doanh nghiệp không chứng minh
435. 18:29được điều đó, hậu quả rất nặng. Họ không
436. 18:32chỉ bị truy thu các mức thuế vốn dành
437. 18:34cho hàng Trung Quốc mà còn phải chịu
438. 18:36thêm một khoản phạt gian lận xuất xứ có
439. 18:39thể lên tới 40% giá trị lô hàng. Điều éo
440. 18:42le là trong khi phía Mỹ áp dụng một tiêu
441. 18:45chuẩn rất chặt chẽ như vậy thì ngay tại
442. 18:47Việt Nam cho tới gần đây lại chưa hề tồn
443. 18:50tại một quy định pháp lý tương đương áp
444. 18:52dụng cho hàng hóa, lưu thông trong nước.
445. 18:55Việt Nam có quy tắc xuất xứ rất chi tiết
446. 18:57nhưng chỉ để phục vụ việc hưởng ưu đãi
447. 18:59thuế quan khi xuất khẩu theo các hiệp
448. 19:02định thương mại tự do. Còn với câu hỏi
449. 19:04đơn giản hơn nhiều, một sản phẩm bán
450. 19:07ngay trong nước phải đạt điều kiện gì
451. 19:09mới được gọi là sản xuất tại Việt Nam
452. 19:12suốt nhiều năm? Câu trả lời gần như bò
453. 19:15ngò. Đây chính là lỗ hổng mà nhiều lô
454. 19:18hàng có thể lợi dụng, nhập khẩu linh
455. 19:20kiện gần như hoàn chỉnh, thực hiện một
456. 19:22vài công đoạn lắp ráp đơn giản rồi dán
457. 19:24nhãn Việt Nam. Bộ Công Thương không phải
458. 19:27không biết điều này. Ý tưởng xây dựng
459. 19:29một nghị định nghĩa rõ ràng thế nào là
460. 19:32hàng hóa xuất xứ Việt Nam [âm nhạc] đã
461. 19:33được đưa ra bàn thảo từ năm
462. 19:362018 nhưng suốt năm lần soạn thảo liên
463. 19:39tiếp, không lần nào được ban hành chính
464. 19:42thức. Sự chậm trễ này không hẳn đến từ
465. 19:45sự trì trệ của bộ máy hành chính. Nó
466. 19:47phản ánh một thế lưỡng nan thực sự. Nếu
467. 19:50tiêu chuẩn xuất xứ được đặt ra quá khắt
468. 19:52khe, nhiều doanh nghiệp nội địa nhỏ vốn
469. 19:55vẫn đang phụ thuộc vào linh kiện nhập
470. 19:56khẩu có thể gặp khó ngay trên sân nhà.
471. 19:58Nhưng nếu tiêu chuẩn quá lỏng lẻo, lộ
472. 20:01hồng giang lận xuất xứ mà chúng ta vừa
473. 20:03nhắc tới sẽ tiếp tục bị khai thác. Giữ
474. 20:06bảng dự thảo nằm yên trong ngăn kéo suốt
475. 20:08nhiều năm có thể xem là một cách để né
476. 20:11tránh phải chọn hẳn giữa hai rủi ro đó.
477. 20:14Cho đến khi sức ép từ các cuộc điều tra
478. 20:16của Mỹ khiến việc tiếp tục trì hoãng tự
479. 20:19nó trở thành rủi ro lớn hơn cả hai. Ngày
480. 20:229 tháng 6 năm nay, một bản dự thảo mới
481. 20:25lần thứ sáu chính thức được trình lên
482. 20:28chính phủ. Nội dung dự thảo xoay quanh
483. 20:30ba nguyên tắc. Hàng hóa sản xuất toàn bộ
484. 20:32từ nguyên liệu trong nước thì đương
485. 20:33nhiên được công nhận. Hàng hóa dùng
486. 20:35nguyên liệu nhập khẩu phải trải qua một
487. 20:37sự biến đổi đủ lớn được đo bằng việc
488. 20:39thay đổi mã số hàng hóa hoặc đạt tỉ lệ
489. 20:42giá trị gia tăng nội địa tối thiểu và
490. 20:45quan trọng nhất các hoạt động lắp giáp
491. 20:48đóng gói đơn giản sẽ chính thức bị loại
492. 20:50trừ không bao giờ được công nhận là hàng
493. 20:52Việt Nam. Nếu để ý kỹ trình tự [âm nhạc]
494. 20:55thời gian sẽ thấy một điều thú vị. Cuộc
495. 20:57điều tra sở hữu trí tuệ mở ngày 29 tháng
496. 21:00, kết luận về lao động cưỡng bức công bố
497. 21:02ngày 2 tháng 6 và chỉ một tuần sau đó
498. 21:05ngày 9 tháng 6, dự tháo nghị định này
499. 21:08được trình lên chính phủ. Chúng tôi
500. 21:10không khẳng định đây là quan hệ nhân
501. 21:11quả. Chỉ đơn giản là đặt các móc thời
502. 21:14gian đó cạnh nhau để quý vị tự nhìn thấy
503. 21:16trình tự. Nhìn ở góc độ nào đó, bản dự
504. 21:20thảo này giống như việc Việt Nam đưa
505. 21:22chính tiêu chuẩn mà hải quan Mỹ đang
506. 21:25dùng để giám sát mình vào trong luật nội
507. 21:27địa của chính mình một cách chủ động
508. 21:30trước khi nó bị biến thành lý do cho một
509. 21:32đợt trừng phạt khác.
510. 21:35[âm nhạc]
511. 21:38Con tàu rời cảng Hải Phòng mà chúng ta
512. 21:40nhắc tới ở đầu chương trình tại thời
513. 21:42điểm nó nhổ neo, có lẽ vẫn chưa thể biết
514. 21:44chắc mức thuế nào đang chờ nó ở đầu bên
515. 21:46kia đại dương. Không phải vì hải quan Mỹ
516. 21:48tùy tiện mà vì ngay cả chính nước Mỹ tại
517. 21:52thời điểm chúng tôi thực hiện chương
518. 21:53trình này cũng chưa có câu trả lời cuối
519. 21:55cùng. Một chiếc đồng hồ được lập trình
520. 21:58sẵn từ năm 1974
521. 22:02sẽ dừng đúng vào nửa đêm ngày 24 tháng
522. 22:06còn cỗ máy được thiết kế để thay thế nó
523. 22:09tại Washington vẫn đang trong những khâu
524. 22:11lắp giáp cuối cùng nhưng có một điều
525. 22:13chúng ta đã biết chắc vì đã tự mình đọc
526. 22:15được trong chính văn bản một điều khoản
527. 22:18vắng mặt trong một tờ giấy ký hồi tháng
528. 22:1910 năm ngoái 8 tháng sau đã có giá câu
529. 22:23hỏi còn lại không phải là Liệu Việt Nam
530. 22:26đã chọn đúng hay chọn sai khi giữ vị thế
531. 22:28chưa ràng buộc hồi tháng 10 năm ngoái.
532. 22:31Sau 9 tháng, câu trả lời cho câu hỏi đó
533. 22:34đã bị đảo ngược không chỉ một mà tới hai
534. 22:37lần. Câu hỏi đáng suy nghĩ hơn. Có lẽ là
535. 22:40trong một trật tự thương mại nơi luật
536. 22:42chơi có thể bị viết lại tới hai lần chỉ
537. 22:45trong 9 tháng. Khái niệm khôn ngoan liệu
538. 22:47có còn là một điều gì đó ổn định hay bản
539. 22:50thân sự khôn ngoan đó cũng chỉ có một
540. 22:52hạn sử dụng nhất định. Đúng bằng chu kỳ
541. 22:54vận hành của một cỗ máy chính sách ở
542. 22:56phía bên kia bán cầu. Hẹn gặp lại quý vị
543. 22:58và các bạn trong kỳ phát sóng tiếp theo
544. 23:00của hồ sơ Washington. Khi chúng ta mở ra
545. 23:03một văn kiện khác, nơi một dòng chữ duy
546. 23:05nhất ký từ năm 1995
547. 23:08vẫn đang quyết định số phận của hàng
548. 23:10nghìn con người ngay trong hôm nay.
549. 23:14[âm nhạc]
550. 23:16H