Vì Sao Sihanouk Từng Đề Nghị Từ Bỏ Phú Quốc, Rồi Sau Đó Lại Đổi Ý? — Transcript

Full transcript

1. 0:10Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng
2. 0:12đến với chương trình Á Lục Ký. Chương
3. 0:14trình hôm nay bắt đầu từ một tờ giấy
4. 0:16chưa đầy một tràng được viết ra chỉ để
5. 0:18giải quyết một chuyện rất nhỏ. Ai được
6. 0:21quyền tuần tra cảnh sát ở vùng biển nào?
7. 0:23Gần 90 năm sau, tờ giấy ấy vẫn là trung
8. 0:26tâm của những cuộc tranh cãi nảy lửa
9. 0:28trên mạng xã hội Campuchia và từng khiến
10. 0:31một nhà nghiên cứu phải nhận lời đe dọa
11. 0:33tính mạng chỉ vì dám nói ra điều mà
12. 0:35chính văn bản gốc đã viết rõ. Trước khi
13. 0:37đi tiếp, có lẽ nên dừng lại một chút để
14. 0:40giới thiệu bối cảnh cho những khán giả
15. 0:41lần đầu theo dõi loạt chương trình này.
16. 0:44Phú Quốc là một hòn đảo nằm trong vịnh
17. 0:47Thái Lan ở phía tây nam Việt Nam, hiện
18. 0:50là một phần lãnh thổ của Việt Nam. Người
19. 0:52Khơme gọi hòn đảo này là CR và trong
20. 0:55nhận thức của không ít người Campuchia,
21. 0:57đây vẫn là một vùng đất gắn liền với ký
22. 0:59ức lịch sử của dân tộc họ. Đây là kỳ
23. 1:01phát sóng thứ ba trong loạt sáu kỳ mà Á
24. 1:04Lục Ký thực hiện xoay quanh chủ đề này.
25. 1:06Ở hai kỳ trước, chương trình đã kể về
26. 1:08quá trình mặc cửu khai phá vùng đất Hà
27. 1:10Tiên dưới sự bảo trợ của triều đình Khơ
28. 1:12Mê trước khi thần phục Chúa Nguyễn. Và
29. 1:14về bức thư năm 1856
30. 1:18của vua An Duông gửi hoàng đế pháp. Một
31. 1:20văn bản sau này được một số nhà hoạt
32. 1:23động khơme hiện đại xem như bằng chứng
33. 1:25cho yêu sách của họ. Về mặt pháp lý quốc
34. 1:28tế, chủ quyền của Việt Nam đối với Phú
35. 1:30Quốc đã được xác lập từ lâu và được các
36. 1:33hiệp định song phương công nhận. Nhưng
37. 1:35khoảng cách giữa thực tế pháp lý đó và
38. 1:37ký ức dân gian ở Campuchia vẫn là một
39. 1:40chủ đề đáng để tìm hiểu kỵ. Kỳ phát sóng
40. 1:42hôm nay sẽ đi sâu vào một trong những
41. 1:44văn bản gây tranh cãi nhất trong toàn bộ
42. 1:46hồ sơ này. Một sắc lệnh hành chính thời
43. 1:48Pháp thuộc được biết đến với tên gọi
44. 1:50đường Brevia. Ở kỳ phát sóng trước,
45. 1:53chúng ta đã nói về ngôi đền Preavier và
46. 1:56một nguyên tắc luật pháp quốc tế nghe có
47. 1:58vẻ khó tin rằng sự lặng thinh trong một
48. 2:02số điều kiện nhất định cũng có thể mang
49. 2:04giá trị tương đương một chữ ký. Thái Lan
50. 2:06đã mất một ngôi đền chỉ vì suốt hơn 50
51. 2:09năm không lên tiếng phản đối một tấm bản
52. 2:11đồ. Nhưng nếu sự lặng thinh thôi đã đủ
53. 2:13sức nặng đến vậy thì một hành động chủ
54. 2:16động lặp đi lặp lại của chính một nhà
55. 2:18nước độc lập sẽ mang sức nặng đến mức
56. 2:20nào. Đó chính là câu hỏi nằm ở trung tâm
57. 2:22câu chuyện hôm nay. Có một điều á lục ký
58. 2:25muốn nói thẳng với quý vị trước khi bắt
59. 2:26đầu. Ở kỳ phát sóng trước, Việt Nam
60. 2:30không phải một bên trong câu chuyện nên
61. 2:32chương trình có thể đứng ở vị trí một
62. 2:34người quan sát trung lập tuyệt đối. Còn
63. 2:36hôm nay thì khác đảo Phú Quốc mà người
64. 2:39Khơme gọi là Cal là một phần lãnh thổ
65. 2:42Việt Nam. Chính vì vậy, để giữ được sự
66. 2:45khách quan cần thiết, chương trình hôm
67. 2:47nay sẽ dựa chủ yếu vào các tài liệu của
68. 2:49bên thứ ba trung lập, đặc biệt là một
69. 2:52báo cáo kỹ thuật của Bộ Ngoại giao Hoa
70. 2:55Kỳ và sẽ trình bày đầy đủ cả những lập
71. 2:58luận phản biện từ phía Campuchia chứ
72. 3:00không chỉ kể một nửa câu chuyện. Ba điều
73. 3:02chúng ta sẽ cùng khám phá hôm nay. Thứ
74. 3:05nhất, một lá thư hành chính vốn dĩ không
75. 3:08hề định đoạt chủ quyền của ai đã dần
76. 3:11đông cứng thành một đường biên giới như
77. 3:13thế nào. Thứ hai, vì sao chính chuỗi
78. 3:16hành động của Campuchia chứ không phải
79. 3:18của người Pháp hay người Việt mới là thứ
80. 3:21khép lại số phận của cô Troll? Và thứ
81. 3:23ba, liệu con dao hai lưỡi ấy có thực sự
82. 3:26sắc gọn một nhát hay vẫn còn để lại
83. 3:29những vết nứt cho tranh cải? Nhưng trước
84. 3:31khi đến với những bàn cờ ngoại giao của
85. 3:32thập niên 1960, chúng ta cần quay lại
86. 3:35một buổi chiều cuối tháng 1 năm 1939
87. 3:39để gặp người đã đặt bút ký tờ giấy định
88. 3:41mệnh ấy.
89. 3:46Vào những năm cuối thập niên 1930, vùng
90. 3:49biển giữa Nam Kỳ và Campuchia thuộc Pháp
91. 3:52là một khoảng xám khó quản lý. Ngư dân
92. 3:54hai bên qua lại đánh bắt tự do. Còn cảnh
93. 3:57sát và nhân viên thuế quan của hai vùng
94. 3:59liên tục giẫm chân nhau khi truy bắt
95. 4:01buôn lậu muối, thuốc phiện và rượu. Vấn
96. 4:04đề càng phức tạp hơn bởi hai vùng này có
97. 4:07quy chế hành chính hoàn toàn khác nhau.
98. 4:09Nam Kỳ mà người Pháp gọi là Cochin Chin
99. 4:12là một thuộc địa trực trị chịu sự quản
100. 4:15lý trực tiếp của pháp luật pháp. Còn
101. 4:17Campuchia là một sứ bảo hộ vẫn giữ triều
102. 4:19đình riêng dưới sự giám sát của Khâm sứ
103. 4:21Pháp. Người được giao giải quyết mớ rắc
104. 4:23rối hành chính này là Jules Bravia, toàn
105. 4:26quyền Đông Dương từ năm 1936 đến năm
106. 4:301939.
107. 4:32Và ở đây có một chi tiết khiến bức chân
108. 4:34dung của ông không hề đơn giản như người
109. 4:37ta tưởng. Brevia không phải kiểu quan
110. 4:40chức thực dân cứng rắn theo khuôn mẫu.
111. 4:42Ông được chính phủ mặt trận bình dân
112. 4:44thiên tả của Leon Bloom bổ nhiệm và
113. 4:46trong những năm đầu tại Đông Dương, ông
114. 4:48nổi tiếng vì các chính sách khá ôn hòa,
115. 4:51ân xá tù chính trị, nới lòng kiểm duyệt
116. 4:53báo chí, giảm bớt hạn chế với các đảng
117. 4:56phái theo chủ nghĩa dân tộc. Nhưng vài
118. 4:58năm sau khi rời Đông Dương, khi nước
119. 5:01Pháp thất thủ trước Đức Quốc xã và bị
120. 5:02chia đôi, Brã đã có một lựa chọn khác
121. 5:05hẳn. Ông chọn phục vụ chính quyền vi
122. 5:07chi, chính quyền hợp tác với phe trục và
123. 5:09từng giữ chức bộ trưởng phụ trách các
124. 5:11thuộc địa của chính quyền đó trong
125. 5:13khoảng một năm. Cái giá phải trả đến sau
126. 5:15khi chiến tranh kết thúc. Khi chính nước
127. 5:17Pháp tức bỏ quân hàm và lương hưu của
128. 5:19ông vì sự hợp tác này. Một người từng
129. 5:21nổi tiếng vì đường lối ôn hòa ở Đông
130. 5:24Dương, cuối sự nghiệp lại bị chính Tổ
131. 5:26quốc mình khép vào diện phải trừng phạt.
132. 5:28Nhưng động cơ khiến Bré vía vẽ ra đường
133. 5:31ranh giới trên biển. Theo các ghi chép
134. 5:33còn lưu lại, không hề mang màu sắc chính
135. 5:35trị lớn lao nào. Nó xuất phát từ những
136. 5:38chuyện rất trần tục. Cảnh sát hai vùng
137. 5:40cần một danh giới rõ ràng để biết ai
138. 5:42quản lý khu vực nào. Và giới chủ đồn
139. 5:44điền hồ tiêu cùng các cơ sở làm nước mắm
140. 5:46của người Pháp tại Phú Quốc. Những người
141. 5:48đã đổ vốn đáng kể vào hòn đảo, có lý do
142. 5:51để mong muốn đảo được đặt dưới hệ thống
143. 5:53luật lệ và thương mại ổn định hơn của
144. 5:55Nam Kỳ thay vì của xứ bảo hộ Campuchia.
145. 5:59Đây là một suy luận có cơ sở địa chính
146. 6:01trị vững chắc từ giới xử học chứ không
147. 6:03phải một âm mưu đã được chứng minh bằng
148. 6:05văn bản lưu trữ nào. Để dẹp yên mớ rắc
149. 6:08rối đó, vào ngày 31 tháng năm 1939,
150. 6:13Brevia ký một bức thư gửi thống đốc Nam
151. 6:16Kỳ đồng gửi khâm xứ Pháp tại Campuchia.
152. 6:19Bức thư thiết lập một đường ranh giới
153. 6:21trên biển, tạo thành một góc 140 GR so
154. 6:25với kinh tuyến Bark Grị đo góc của Pháp
155. 6:28thời đó.
156. 6:29chia một vòng tròn thành 400 phần thay
157. 6:32vì 360 độ như hệ đo quốc tế hiện nay. Và
158. 6:36nếu quy đổi chính xác 140° tương đương
159. 6:40khoảng 126 độ. Vì đảo Phú Quốc nằm ngay
160. 6:43trên đường kẻ ấy. Brevia quy định đường
161. 6:45ranh giới không cắt qua đảo mà uốn vòng
162. 6:48cách bờ biển cực bắc của đảo một khoảng
163. 6:493 km. Khoảng cách này không phải chọn
164. 6:52tùy tiện, nó phản ánh đúng giới hạn lãnh
165. 6:55hải ba hải lý. Tiêu chuẩn phổ biến duy
166. 6:57nhất được công nhận theo tập quán quốc
167. 6:59tế trước giữa thế kỷ 20. Đôi khi được
168. 7:02gọi bằng cái tên hình tượng là nguyên
169. 7:04tắc tầm bán đại bác, tức là khoảng cách
170. 7:06mà một khẩu pháo đặt trên bờ có thể
171. 7:09khống chế được vùng biển ven bờ. Nói
172. 7:11cách khác, dù mục đích chỉ là hành
173. 7:13chính, cách brev vẽ đường ranh vẫn dựa
174. 7:15trên tư duy pháp lý hàng hải chuẩn mực
175. 7:17của thời đại ông không phải một nét bút
176. 7:20tùy hứng. Kết quả mọi hòn đảo phía Bắc
177. 7:22đường ranh thuộc quyền quản lý của
178. 7:24Campuchia. Còn mọi hòn đảo phía Nam bao
179. 7:26gồm toàn bộ Phú Quốc tiếp tục do Nam Kỳ
180. 7:29quản lý. Nhưng điều quan trọng nhất của
181. 7:31bức thư này và cũng là hạt giống của
182. 7:33toàn bộ nghịch lý mà chúng ta sẽ khám
183. 7:35phá hôm nay nằm ở một câu duy nhất mà
184. 7:38Brevía cẩn thận cài vào cuối văn bản.
185. 7:41Nguyên văn tinh thần của câu đó. Theo
186. 7:43các bản dịch được giới nghiên cứu trích
187. 7:45dẫn là quyết định này chỉ nhằm mục đích
188. 7:47quản lý hành chính và cảnh sát trên các
189. 7:50đảo này. Còn vấn đề chủ quyền lãnh thổ
190. 7:52của những hòn đảo ấy thuộc về ai thì vẫn
191. 7:55được bảo lưu hoàn toàn. Nói cách khác,
192. 7:57Brevía không hề tự cho mình quyền phân
193. 8:00xử ai làm chủ CRW.
194. 8:02Ông chỉ đang cố gắng để cảnh sát hai
195. 8:04vùng không còn dẫm chân nhau. Báo cáo
196. 8:07mang tên giới hạn trên các vùng biển số
197. 8:09155 do văn phòng địa lý thuộc Bộ Ngoại
198. 8:13giao Hoa Kỳ công bố năm 1976.
199. 8:17Khi phân tích lại toàn bộ hồ sơ này
200. 8:19nhiều thập kỳ sau, thậm chí còn ghi nhận
201. 8:22rằng bằng chứng lịch sử cho thấy
202. 8:24Campuchia từng có chủ quyền với các đảo
203. 8:26này, ít nhất là đến giữa thế kỷ 19. Nói
204. 8:30cách khác, nếu câu chuyện dừng lại ở năm
205. 8:331939,
206. 8:35cánh cửa pháp lý để Campuchia đòi lại CR
207. 8:38vẫn hoàn toàn mở. Câu hỏi đặt ra là vậy
208. 8:41ai hoặc điều gì đã khép cánh cửa đó lại?
209. 8:44Và câu trả lời có lẽ sẽ khiến không ít
210. 8:47người bất ngờ. Không phải người Pháp
211. 8:51cũng không phải người Việt.
212. 8:57Câu chuyện không đóng lại ngay. Suốt gần
213. 9:00một thập kỷ rưỡi sau đó, phía Campuchia
214. 9:02thực ra đã hành xử đúng như một bên đang
215. 9:04cố gắng giữ lấy quyền lợi của mình. N
216. 9:071949
217. 9:09Quốc hội Pháp thông qua đạo luật chuyển
218. 9:11giao Nam Kỳ bao gồm cả Phú Quốc cho quốc
219. 9:14gia Việt Nam khi ký hiệp ước pháp khơme
220. 9:17cùng năm để xác lập quy chế của mình
221. 9:19trong Liên hiệp Pháp. Phía hoàng gia
222. 9:21Campuchia đã yêu cầu đưa vào một điều
223. 9:23khoản bảo lưu khẳng định việc ký kết
224. 9:26không đồng nghĩa với việc từ bỏ các
225. 9:28quyền lịch sử đối với vùng đất này và
226. 9:30đảo CRO. Năm 1954,
227. 9:34tại hội nghị Geneva, Campuchia tiếp tục
228. 9:37bảo lưu quyền đưa vấn đề ra Liên hợp
229. 9:39quốc dù sau đó không thực hiện. Năm
230. 9:421957,
231. 9:44một sắc lệnh của vua Suramarit về thềm
232. 9:47lục địa cũng tiếp tục bảo lưu CR. Nói
233. 9:50cách khác, ở giai đoạn này, Campuchia
234. 9:53hoàn toàn không lặng thinh bước ngoạt
235. 9:55đến vào giữa thập niên 1960 khi chiến
236. 9:58tranh Việt Nam ngày càng lan rộng và
237. 10:00tràn qua biên giới Campuchia. Tháng năm
238. 10:041964,
239. 10:06trong một sự kiện được gọi là vụ Chania,
240. 10:08quân đội Việt Nam Cộng hòa với sự yểm
241. 10:11trợ hỏa lực đã tấn công nhầm vào một
242. 10:13ngôi làng nằm sâu trong lãnh thổ
243. 10:14Campuchia khiến hàng chục thường dân
244. 10:16Khơme thiệt mạng. Để hiểu vì sao quốc
245. 10:19trưởng Norodam Sihanuk lại chọn con
246. 10:22đường ông chọn sau đó có lẽ cần đặt mình
247. 10:24vào vị trí của một nhà lãnh đạo đang
248. 10:26đứng giữa hai gọng kìm. Một bên là áp
249. 10:29lực quân sự từ phía Mị và Việt Nam Cộng
250. 10:31hòa. Bên kia là sự trỗi dậy của các lực
251. 10:35lượng cộng sản mà Shuk tin rằng cuối
252. 10:37cùng sẽ chiến thắng tại Nam Việt Nam.
253. 10:41Giữ những yêu sách còn mơ hồ về một vùng
254. 10:43biển khó kiểm soát trở thành thứ xa xỉ
255. 10:45nguy hiểm khi chính vùng lõi đất liền
256. 10:48của quốc gia đang bị đe dọa từng ngày.
257. 10:51Đây thực chất là một cuộc đánh đổi địa
258. 10:53chính trị có tính toán. Shú chấp nhận
259. 10:56nhượng bộ ở một nơi khó thực thi chủ
260. 10:58quyền trên thực tế để đổi lấy một sự bảo
261. 11:00đảm mà ông cho là sống còn hơn nhiều. an
262. 11:03ninh cho tuyến biên giới trên bộ nơi
263. 11:05sinh mạng người Khơme đang bị đe dọa mỗi
264. 11:09ngày.
265. 11:10>> Theo nhiều nguồn tài liệu ngoại giao,
266. 11:12trong đó có hồ sơ đối ngoại của chính
267. 11:14phủ Hoa Kỳ giai đoạn đó. Vào năm 1964,
268. 11:19Shuk đã đưa ra một bản đồ chấp nhận
269. 11:21đường Brevì làm ranh giới trên biển và
270. 11:23bản đồ này được chuyển cho phía Việt Nam
271. 11:25cũng như cho đại sứ quán Hoa Kỳ tại Fnom
272. 11:28Peng. Đây là một đề xuất và một nhượng
273. 11:31bộ ngoại giao chủ động. không phải một
274. 11:33sự lặng thinh bị động. Đổi lại vào ngày
275. 11:3631 tháng năm 1967,
276. 11:41Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam
277. 11:43Việt Nam ra tuyên bố công nhận và cam
278. 11:46kết tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ của
279. 11:48Campuchia trong đường biên giới hiện có.
280. 11:50Chỉ vài ngày sau, chính phủ Việt Nam dân
281. 11:53chủ Cộng hòa cũng đưa ra một tuyên bố
282. 11:55tương tự. Nói cách khác, Sianú đã đạt
283. 11:58được đúng thứ ông cần đổi lấy, một sự
284. 12:01công nhận cho biên giới đất liền bằng
285. 12:03cách nhượng bộ trên biển. Và đây chính
286. 12:05là chỗ nghịch lý mà chúng ta đã nhắc ở
287. 12:08đầu chương trình trở nên sắc bén nhất. Ở
288. 12:10tập trước, Thái Lan mất một ngôi đền chỉ
289. 12:13vì đã lặng thinh một cách thụ động suốt
290. 12:15nhiều thập kỷ trước một tấm bản đồ do
291. 12:17người khác vẽ ra. Còn ở đây, Campuchia
292. 12:21không hề thụ động. Họ chủ động vẽ bản
293. 12:23đồ, họ chủ động trao nó cho phía bên
294. 12:26kia. Họ chủ động biến một làn danh hành
295. 12:28chính của thời thực dân thành một đề
296. 12:30xuất về đường biên giới quốc gia của
297. 12:32chính họ. Nếu một sự lặng thinh thôi
298. 12:35cũng đã đủ để trói buộc Thái Lan tại
299. 12:37Praya Vi thì theo đúng logic của chính
300. 12:39án lệ đó, một chuỗi hành động công khai
301. 12:42có chủ đích và lặp lại của một nhà nước
302. 12:45độc lập khó có thể mang sức nặng pháp lý
303. 12:47nhỏ hơn. nhưng lịch sử một lần nữa không
304. 12:51chịu nằm yên gọn gàng. Năm 1969
305. 12:56chính Sihanuk lại khôi phục yêu sách đối
306. 12:59với Kra và ra lệnh cho các chuyên gia
307. 13:01bản đồ của mình gỡ đường bre vía khỏi
308. 13:04các bản đồ in ấn chính thức. Nếu chuỗi
309. 13:06công nhận của Campuchia thực sự là một
310. 13:08sợi dây liền mạch thì đây chính là điểm
311. 13:10đứt gãy đầu tiên của sợi dây ấy. Và nó
312. 13:13sẽ là chỗ dựa quan trọng nhất cho những
313. 13:15ai muốn phản biện lại toàn bộ lập luận
314. 13:17mà chúng ta vừa trình bày.
315. 13:31Nếu chương trình dừng lại ở đây, chúng
316. 13:33ta mới chỉ kể một nửa câu chuyện. Và để
317. 13:35giữ đúng tinh thần khách quang mà Á Lục
318. 13:38Ký luôn theo đuổi, phần tiếp theo sẽ
319. 13:40dành cho phía bên kia của lưỡi dao những
320. 13:42lập luận mà một luật sư quốc tế giỏi
321. 13:45đứng về phía Campuchia hoàn toàn có thể
322. 13:48đưa ra. Lập luận thứ nhất liên quan đến
323. 13:51bản chất và thứ bậc của văn bản đồ phụ
324. 13:54lục 1. Tấm bản đồ từng định đoạt số phận
325. 13:57PR VH ra đời từ một hiệp ước quốc tế
326. 14:00song phương giữa Pháp và sim có hẳn một
327. 14:02ủy ban phân định biên giới hỗn hợp đứng
328. 14:04sau. Con đường Breavia chỉ là một bức
329. 14:07thư hành chính nội bộ giữa hai vùng cùng
330. 14:10thuộc quyền cai trị của Pháp. Và như
331. 14:12chúng ta đã thấy ở phần một, chính bức
332. 14:14thư đó tự tuyên bố rõ ràng rằng vấn đề
333. 14:17chủ quyền vẫn được bảo lưu. Một văn bản
334. 14:20tự nhận mình không định đoạt chủ quyền.
335. 14:22Theo lập luận này, khó có thể sau đó lại
336. 14:24được diễn giải như một hành vi định đoạt
337. 14:25chủ quyền. Lập luận thứ hai liên quan
338. 14:28đến sự bất cân xứng về quyền lực. Năm
339. 14:321939,
340. 14:33Campuchia vẫn là một xứ bảo hộ, không
341. 14:36nắm giữ đầy đủ thực quyền đối ngoại. Một
342. 14:39sự lặng thinh trong hoàn cảnh bị giám
343. 14:41sát chặt chẽ bởi chính quyền thực dân.
344. 14:43Theo lập luận này, khó có thể được coi
345. 14:45là hoàn toàn tự nguyện theo đúng tinh
346. 14:47thần mà nguyên tắc chấp nhận ngầm đòi
347. 14:50hỏi. Lập luận thứ ba và có lẽ là lập
348. 14:53luận mạnh nhất nằm ở chính điều chúng ta
349. 14:56vừa nhắc ở cuối phần trước. Hồ sơ của
350. 14:58Campuchia không phải một chuỗi lặng thân
351. 15:01liền mặt. Họ phản đối năm 1949,
352. 15:06họ bảo lưu năm 1954
353. 15:10và năm 1957
354. 15:13và chính Sihanuk, người đã đưa ra bản đồ
355. 15:16nhượng bộ năm 1964,
356. 15:20lại rút lại chính nhượng bộ đó chỉ 5 năm
357. 15:22sau. Luật pháp quốc tế khi xét đến
358. 15:25nguyên tắc không được nói, ngược lại
359. 15:27hành vi trước đó của chính mình, thường
360. 15:30đòi hỏi một sự nhất quán liên tục, một
361. 15:33chỗi hành vi có những điểm đứt gãy như
362. 15:35vậy, ít nhất cũng mở ra khoảng trống để
363. 15:38tranh luận. Có một chi tiết khác cho
364. 15:40thấy sự phức tạp trong chính nội bộ giới
365. 15:42học giả Campuchia Sarenchak, nhà ngoại
366. 15:46giao và tác giả cuốn sách biên giới
367. 15:48Campuchia xuất bản tại Paris năm 1966
368. 15:54với lời tựa do chính Shenuk viết từng là
369. 15:57người bảo vệ mạnh mẽ nhất nguyên tắc giữ
370. 15:59nguyên hiện trạng biên giới do thực dân
371. 16:01để lại khi nói về biên giới trên bộ của
372. 16:04Campuchia với Thái Lan và Việt Nam. Thế
373. 16:07nhưng khi bàn đến chính đường Brevia
374. 16:09trên biển, ông lại lập luận theo hướng
375. 16:11ngược lại, cho rằng quyết định năm 1939
376. 16:16chỉ mang tính tạm đình chỉ chứ không cấu
377. 16:19thành một đường biên giới. Dùng một
378. 16:20nguyên tắc như tấm khiên để bảo vệ biên
379. 16:23giới trên bộ, rồi lại gỡ bỏ chính tấm
380. 16:25khiên đó khi bước ra ngoài biển. là một
381. 16:28tiêu chuẩn kép đáng chú ý mà luật pháp
382. 16:30quốc tế nhìn chung không dễ dàng chấp
383. 16:33nhận một quốc gia áp dụng chọn lọc
384. 16:35nguyên tắc chỉ khi nó có lợi. Nghịch lý
385. 16:37ấy lặp lại một lần nữa ở một mức độ kịch
386. 16:40tính hơn dưới thời khơ me đỏ. Theo tài
387. 16:43liệu do BanNích dẫn trong công trình
388. 16:46nghiên cứu về chế độ Paul Port, Bộ Ngoại
389. 16:48giao của chính quyền Dân chủ Campuchia
390. 16:51dưới sự chỉ đạo của Yan Seri ghi nhận
391. 16:54rằng đường Brevia mang tính chất hành
392. 16:58chính nhưng dân chủ Campuchia coi đó là
393. 17:00biên giới nhà nước do lịch sử để lại.
394. 17:03Nói cách khác, Chính khơ me đỏ trong các
395. 17:06cuộc đàm phán biên giới trên biển với
396. 17:09Việt Nam cuối thập niên 70 lại muốn giữ
397. 17:11đường Brevía làm ranh giới vì nó mang
398. 17:14lại cho họ một diện tích mặt nước lớn
399. 17:16hơn so với phương án đường trung tuyến
400. 17:18mà phía Việt Nam đề xuất. Cùng lúc đó,
401. 17:20họ vẫn tiếp tục đòi lại chính những hòn
402. 17:22đảo mà đường ranh giới ấy đã giao cho
403. 17:25phía Việt Nam quản lý từ năm 1939.
404. 17:30một sự mâu thuẫn giữa lý thuyết pháp lý
405. 17:32và tính toán thực dụng. Ngay trong nội
406. 17:34bộ của một chính quyền, bên cạnh những
407. 17:36tranh cãi pháp lý còn có một chi tiết kỹ
408. 17:39thuật nhỏ nhưng để lại hậu quả không nhỏ
409. 17:41trên thực địa. Như đã nhắc ở phần một,
410. 17:44Brevy vẽ đường rank ở góc 140 gr, tương
411. 17:47đương khoảng 126 độ theo hệ đo quốc tế
412. 17:51hiện nay. Nhưng Grường
413. 17:54đã lỗi thời và trong nhiều thập kỷ sau
414. 17:56đó, một số nhà hoạch định bản đồ cả ở
415. 17:59phía Campuchia lẫn trong hải quân Việt
416. 18:01Nam Cộng hòa đã có lúc nhầm lẫn 140 grới
417. 18:04140 độ, hai đại lượng hoàn toàn khác
418. 18:07nhau. Sự nhầm lẫn tưởng như vô hại về
419. 18:10đơn vị đo lường ấy đủ để tạo ra những
420. 18:12vùng trồng lấn trên thực địa và trở
421. 18:15thành một trong những nguyên nhân kỹ
422. 18:16thuật dẫn đến các vụ va chạm tàu cá và
423. 18:18hải quân trong suốt thập niên 1970. Một
424. 18:21lần nữa, giống như câu chuyện về tấm bản
425. 18:24đồ phụ lục một ở kỳ trước, chúng ta lại
426. 18:26thấy rằng những rắc rối lớn của lịch sử
427. 18:29đôi khi không cần một kẻ chủ mưu, chỉ
428. 18:32cần một con số bị đọc sai.
429. 18:39Để hiểu rõ hơn cách mà luật pháp quốc tế
430. 18:41thực sự vận hành trong những tranh chấp
431. 18:43kiểu này, có lẽ hữu ích nếu chúng ta rời
432. 18:45khỏi vịnh Thái Lan một lúc và nhìn sang
433. 18:48một hòn đảo đá nhỏ cách đó hàng nghìn km
434. 18:51ngay lối vào eo biển Singapore. Hòn đảo
435. 18:54ấy tên là Perabranka.
436. 18:56Về mặt lịch sử, nó từng thuộc vương quốc
437. 18:59Joho, tổ tiên của Malaysia ngày nay.
438. 19:02Nhưng trong suốt thế kỷ 19, người Anh
439. 19:05đại diện cho lợi ích của Singapore đã
440. 19:07xây dựng và duy trì một ngọn hải đăng
441. 19:09trên đảo mà không hề vấp phải phản đối
442. 19:11nào từ phía Joho năm 1953.
443. 19:15Để làm rõ tình trạng pháp lý của hòn
444. 19:17đảo, chính quyền thuộc địa Singapore gửi
445. 19:20thư hỏi phía Joho. Và quyền quốc vụ
446. 19:23khanh bang Joho khi đó đã trả lời bằng
447. 19:25một câu ngắn gọn nhưng mang sức nặng chí
448. 19:27mạng rằng chính phủ Joho không có yêu
449. 19:30sách sở hữu đối với hòn đảo này. Năm
450. 19:322008
451. 19:34khi vụ việc được đưa ra tòa án công lý
452. 19:36quốc tế, tòa đã dựa phần lớn vào chính
453. 19:39bức thư năm 1953
454. 19:42đó để trao chủ quyền hòn đảo cho
455. 19:44Singapore. Điều đáng chú ý là bức thư ấy
456. 19:47chỉ do một quan chức cấp bang ký, không
457. 19:49phải nguyên thủ quốc gia vậy mà vẫn đủ
458. 19:52sức mang tính ràng buộc để làm mất một
459. 19:54hòn đảo. Nếu một văn bản ở cấp bang đã
460. 19:57có sức nặng đến vậy thì bản đồ nhượng bộ
461. 19:59năm 1964
462. 20:02được đưa ra không phải bởi một quan chức
463. 20:04cấp thấp mà bởi chính quốc trưởng Shuk,
464. 20:07người đứng đầu nhà nước Campuchia lúc
465. 20:09bấy giờ. Theo cùng một logic pháp lý,
466. 20:11khó có thể mang sức nặng nhỏ hơn tòa án
467. 20:15công lý quốc tế. Trong cả hai vụ việc,
468. 20:18không phán xử dựa trên cảm xúc dân tộc
469. 20:20hay quyền lịch sử xa xưa. Nó là một cỗ
470. 20:23máy lạnh lùng, chỉ đọc hành vi mà một
471. 20:25nhà nước đã thực sự để lại trên giấy tờ.
472. 20:28>> Chuỗi hành vi ấy ở trường hợp Cotran còn
473. 20:31tiếp tục sau năm 1969.
474. 20:36Năm 1978,
475. 20:38Bộ Ngoại giao của chính quyền Dân chủ
476. 20:40Campuchia công bố một bản đồ chính thức,
477. 20:43trong đó vẫn thể hiện đường bre vía là
478. 20:45biên giới trên biển. Năm 1982,
479. 20:49Cộng hòa nhân dân Campuchia và Việt Nam
480. 20:51ký hiệp định vùng nước lịch sử. Một văn
481. 20:53kiện mà loạt chương trình này sẽ dành
482. 20:55riêng một kỳ phát sóng khác để phân tích
483. 20:57chi tiết. Nhưng ở đây chỉ cần biết rằng
484. 20:59hiệp định ấy tiếp tục lấy đường revía
485. 21:02làm căn cứ để phân chia các đảo và năm
486. 21:051999
487. 21:08trong khuôn khổ ủy ban liên hợp biên
488. 21:10giới Việt Nam Campuchia đại diện phía
489. 21:13Campuchia một lần nữa xác nhận đường
490. 21:15Brevía một lập trường được báo cáo lại
491. 21:18và được Quốc hội Campuchia khi đó chấp
492. 21:20thuận có một câu hỏi thường được đặt ra
493. 21:23ở đây dằng liệu những thỏa thuận ký dưới
494. 21:25các chính quyền khác nhau qua nhiều lần
495. 21:27thay đổi thể chế có còn giá trị ràng
496. 21:30buộc hay không. Luật pháp quốc tế có một
497. 21:32nguyên tắc khá gọn gàng cho câu hỏi này,
498. 21:35gọi là tính liên tục của quốc gia. Theo
499. 21:37nguyên tắc đó, một quốc gia không thể xé
500. 21:39bỏ những cam kết lãnh thổ của chính
501. 21:41quyền tiền nhiệm chỉ vì đã thay đổi
502. 21:43chính thể. Cam kết không neo vào cá nhân
503. 21:46Sihanuk, cũng không neo vào bất kỳ người
504. 21:48đứng đầu chính phủ nào sau đó, mà neo
505. 21:51vào một thực thể bền vững hơn tất cả
506. 21:53chính là nhà nước Campuchia. Về mặt pháp
507. 21:55lý, cánh cửa gần như đã khép nhưng lịch
508. 21:59sử hiếm khi chịu nằm yên trong hồ sơ tòa
509. 22:02án. Đầu năm 2026 khi Campuchia phê chuẩn
510. 22:07công ước Liên hợp quốc về luật biển, một
511. 22:09số tiếng nói đối lập trong nước đã lên
512. 22:11tiếng kêu gọi chính phủ đưa vấn đề Cra
513. 22:14cùng với một tranh chấp khác ở phía tây
514. 22:16với Thái Lan ra trước các cơ quan tài
515. 22:19phán quốc tế. Chính phủ Fnom Pen cho đến
516. 22:22thời điểm chương trình này lên sóng.
517. 22:25không hưởng ứng lời kêu gọi đó, nhưng
518. 22:27bản thân sự tồn tại của lời kêu gọi ấy
519. 22:30cũng đã nói lên một điều rằng có những
520. 22:32vết thương dù đã liền ra trên các văn
521. 22:35kiện pháp lý vẫn còn âm ỷ trong ký ức
522. 22:38chính trị của cả một dân tộc.
523. 22:44Có một sự đối lập đáng suy ngẫm giữa hai
524. 22:46đầu của câu chuyện hôm nay. Ở một đầu là
525. 22:49một tờ giấy chưa đầy một trang được một
526. 22:51viên toàn quyền kỹ trong vài phút để
527. 22:54giải quyết chuyện tuần tra cảnh sát với
528. 22:56một câu bảo lưu cẩn trọng rằng vấn đề
529. 22:58chủ quyền vẫn còn để ngỏ ở đầu kia là
530. 23:01hàng chục năm sau những cuộc phê chuẩn
531. 23:03công ức quốc tế, những lời kêu gọi trên
532. 23:05mạng xã hội và một học giả từng phải
533. 23:08nhận lời đe dọa chỉ vì nói ra điều mà
534. 23:11chính hồ sơ lưu trữ đã ghi lại từ lâu.
535. 23:14Điều khiến câu chuyện của Craw khác với
536. 23:15câu chuyện của Preav Here không phải là
537. 23:18kết quả pháp lý cuối cùng mà là cách
538. 23:20thức đi đến kết quả đó một bên bị trói
539. 23:23buộc bởi chính sự lặng thinh của mình.
540. 23:26Bên kia theo phần lớn hồ sơ còn lưu lại
541. 23:29đã tự tay viết nên những trang giấy trói
542. 23:32buộc chính mình dù với những khoảng đứt
543. 23:34gãy mà đến hôm nay vẫn còn chỗ cho tranh
544. 23:37luận. còn giao hai lưỡi của luật pháp
545. 23:40quốc tế xét cho cùng không phân biệt ai
546. 23:43từng là người chiến thắng ở một tòa án
547. 23:44khác. Hẹn gặp lại quý vị và các bạn
548. 23:47trong kỳ phát sóng tiếp theo của Á Lục
549. 23:49Kỳ.