Vì Sao Người Việt Ở Đức Chia Thành Hai Cộng Đồng Đối Nghịch? — Transcript

Full transcript

1. 0:10Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng
2. 0:12đến với chương trình Á Lục Ký. Có một
3. 0:14bức tường đã sụp đổ vào một đêm mùa thu
4. 0:18năm 1989 [âm nhạc]
5. 0:20và cả thế giới đã dõi theo khoảnh khắc
6. 0:22đó như biểu tượng của tự do. Đó là bức
7. 0:25tường Berlin nhưng có một bức tường
8. 0:27khác, không xây bằng bê tông, không xuất
9. 0:30hiện trên bất kỳ tấm ảnh lịch sử nào. Và
10. 0:33cho đến hôm nay, nhiều người vẫn nói
11. 0:35rằng nó chưa từng thực sự sụp đổ. Bức
12. 0:37tường đó nằm ngay giữa lòng cộng đồng
13. 0:39người Việt tại nước Đức, chia đôi những
14. 0:41người cùng một dòng máu, cùng một tiếng
15. 0:44nói, nhưng đã đi qua cuộc chiến Việt Nam
16. 0:46từ hai phía đối nghịch nhau. Một bên là
17. 0:48những người rời miền Nam bằng thuyền
18. 0:51được nước Đức phía Tây đón nhận như hiện
19. 0:52thân của thế giới tự do. Một bên là
20. 0:55những người được đưa từ miền Bắc sang
21. 0:56phía đông để lao động trong một hệ thống
22. 0:58mang tên tình anh em xã hội chủ nghĩa.
23. 1:00Khi nước Đức thống nhất, hai nhóm người
24. 1:02Việt ấy bất ngờ phải sống chung trong
25. 1:04cùng một quốc gia, mang theo ký ức về
26. 1:06nhau như những người từng đứng ở hai
27. 1:08chiến tuyến. Hơn 30 năm đã trôi qua kể
28. 1:11từ đó. Câu hỏi đặt ra là họ đã thực sự
29. 1:14trở thành một cộng đồng [âm nhạc] hay
30. 1:16bức tường vô hình ấy vẫn còn đó, chỉ là
31. 1:19không còn ai nhìn thấy nó bằng mắt
32. 1:21thường nữa. Hôm nay chúng ta sẽ đi qua
33. 1:23hai con đường đã đưa người Việt đến nước
34. 1:25Đức, đi qua đêm lửa cháy đã thử thách cả
35. 1:28hai nhóm người và đi tìm câu trả lời cho
36. 1:31câu hỏi đó. Ngay ở thế hệ đang lớn lên
37. 1:34hôm nay.
38. 1:36[âm nhạc]
39. 1:39Để hiểu vì sao có một bức tường vô hình,
40. 1:41chúng ta cần quay lại điểm khởi đầu. Nơi
41. 1:44hai nhóm người Việt bước vào nước Đức
42. 1:46bằng hai cánh cửa hoàn toàn khác nhau.
43. 1:48Tháng 12 năm 1978,
44. 1:52640 người từ con tàu mang tên Hải Hồng
45. 1:55được đưa đến và bang Neer Saken trở
46. 1:58thành nơi đầu tiên ở Tây Đức mở cửa đón
47. 2:01người tị nạn Việt Nam. Một năm sau, hai
48. 2:03vợ chồng nhà báo Đức là Rupert Nodeck và
49. 2:06Crystal Nodeck cùng với nhà văn từng
50. 2:08đoạt giải Nobel Henrick Bell đã thuê một
51. 2:11con tàu chở hàng mang tên Cap Anamer để
52. 2:14[âm nhạc] đi cứu người trên biển Đông.
53. 2:16Trong nhiều năm sau đó, con tàu này đã
54. 2:18cứu sống hơn 11.300 300 người. Theo các
55. 2:22tài liệu ghi lại chiến dịch nhân đạo
56. 2:23này, áp lực từ truyền thông và từ Cao ủy
57. 2:26Liên hợp quốc về người tị nạn đã buộc
58. 2:28chính phủ Tây Đức phải nâng dần hạn
59. 2:30ngạch tiếp nhận, cuối cùng đạt mức
60. 2:3235.000 đến 38.000 người. Nhưng đằng sau
61. 2:35lòng nhân đạo đó còn có một tính toán
62. 2:37khác. Giữa cuộc chiến tranh lạnh, việc
63. 2:40mở cửa đón nhận những người chạy trốn
64. 2:41khỏi một nhà nước cộng sản là một cơ hội
65. 2:44hiếm có để phương Tây chứng minh sự ưu
66. 2:46việt của mình. Huyền nhân Việt Nam. Vì
67. 2:48vậy không chỉ được đón nhận vì thương
68. 2:50cảm mà còn vì họ là bằng chứng sống cho
69. 2:53câu chuyện mà Tây Đức muốn kể với thế
70. 2:55giới. Họ được phân bổ giải giác khắp các
71. 2:58bang theo một cơ chế gọi là Kic Steiner
72. 3:01Slussel được học tiếng Đức miễn phí được
73. 3:04các gia đình bản địa nhận đỡ đầu và được
74. 3:06khuyến khích hòa nhập từ ngày đầu tiên.
75. 3:09Nhưng cùng lúc đó ở phía bên kia nước
76. 3:11Đức một câu chuyện hoàn toàn khác đang
77. 3:13diễn ra. Ngày 11 tháng 4 năm 1980, Cộng
78. 3:17hòa Dân chủ Đức và Việt Nam ký một hiệp
79. 3:19định mang tên Hiệp định Đào tạo và sử
80. 3:21dụng lao động Việt Nam tại các xí nghiệp
81. 3:23của Cộng hòa Dân chủ Đức. Đây không phải
82. 3:25là một câu chuyện tị nạn, đây là một
83. 3:27cuộc trao đổi kinh tế giữa hai nhà nước.
84. 3:30Đông Đức đang thiếu nhân công trầm trọng
85. 3:31cho những ngành công nghiệp nặng nhọc và
86. 3:33độc hại nhất. Những công việc mà chính
87. 3:35người Đông Đức cũng không muốn làm. Còn
88. 3:37Việt Nam sau chiến tranh cần giải quyết
89. 3:40tình trạng thất nghiệp và cần trả các
90. 3:41khoản nợ thương mại cho khối các nước xã
91. 3:43hội chủ nghĩa thông qua việc khấu trừ
92. 3:46trực tiếp [âm nhạc] một phần thu nhập
93. 3:47của chính những người lao động này. Đến
94. 3:49giai đoạn cao điểm những năm 1987 đến
95. 3:521989
96. 3:54có khoảng 60.000 lao động Việt Nam đang
97. 3:57làm việc tại Đông Đức. Nếu thuyền nhân
98. 3:59được chào đón như những vị khách của thế
99. 4:00giới tự do thì lao động hợp đồng lại bị
100. 4:02đối xử như một nguồn lực tạm thời. Họ
101. 4:05sống trong các khu ký túc xá tách biệt
102. 4:08hoàn toàn khỏi khu dân cư người Đức. Hợp
103. 4:10đồng lao động thường chỉ kéo dài 4 đến 5
104. 4:12năm. Việc giao tiếp cá nhân với người
105. 4:15bản địa không được khuyến khích và quyền
106. 4:17đoàn tụ gia đình. Thứ mà nhóm thuyền
107. 4:19nhân ở phía tây được tạo điều kiện thì
108. 4:21hoàn toàn bị cấm đối với nhóm lao động ở
109. 4:23phía đông. Hãy hình dung hai khung cảnh
110. 4:26diễn ra gần như cùng thời điểm. ở hai
111. 4:28nửa của cùng một đất nước ở phía tây.
112. 4:31Một gia đình người Đức đứng đón một
113. 4:32thanh niên Việt Nam vừa đặt chân xuống
114. 4:34sân bay dẫn anh về nhà, dạy anh những
115. 4:37câu tiếng Đức đầu tiên và xem việc đó
116. 4:40như một phần trách nhiệm công dân. Ở
117. 4:42phía đông, một chuyến xe buýt chở đầy,
118. 4:45thanh niên Việt Nam đi thẳng từ sân bay
119. 4:47đến một khu ký túc xá nằm cạnh nhà máy.
120. 4:50Nơi cánh cổng khép lại sau lưng họ và
121. 4:53việc bước ra ngoài để trò chuyện với một
122. 4:55người Đức bất kỳ đã là điều. không được
123. 4:57khuyến khích, cùng là người Việt Nam,
124. 5:00cùng đặt chân đến cùng một quốc gia,
125. 5:02nhưng ngày đầu tiên của họ đã khác nhau
126. 5:04hoàn toàn. Hai con đường cùng xuất phát
127. 5:07từ một dân tộc nhưng đi vào nước Đức
128. 5:10bằng hai cánh cửa khác nhau đến mức nếu
129. 5:12không biết trước, người ta sẽ nghĩ đây
130. 5:14là hai dân tộc hoàn toàn xa lạ với nhau.
131. 5:17Và điều khắc nghiệt nhất trong cách đối
132. 5:19xử với nhóm lao động hợp đồng lại không
133. 5:21nằm ở nơi ở hay giờ giấc làm việc. Nó
134. 5:24nằm ở một điều khoản mà rất ít người bên
135. 5:26ngoài từng biết đến.
136. 5:28[âm nhạc]
137. 5:34[âm nhạc]
138. 5:39Cộng hòa dân chủ Đức khi đó thường xuyên
139. 5:42nói về tình đoàn kết vô sản quốc tế, về
140. 5:44tình anh em giữa các dân tộc xã hội chủ
141. 5:47nghĩa. Nhưng phía sau khẩu hiệu ấy là
142. 5:50một điều khoản lao động lạnh lùng đến
143. 5:52mức khó tin. Theo các hợp đồng lao động
144. 5:54được ký kết, phụ nữ Việt Nam sang Đông
145. 5:57Đức làm việc không được phép mang thai.
146. 5:59Lý do được ghi rõ trong văn bản
147. 6:01[âm nhạc] rằng việc sinh con nằm ngoài
148. 6:03lợi ích kinh tế của Cộng hòa Dân Chủ
149. 6:05Đức. Nếu một nữ công nhân mang thai, cô
150. 6:08sẽ phải đối mặt với một trong hai lựa
151. 6:09chọn bị trục xuất ngay lập tức về nước
152. 6:11cùng khoảng nợ từ chi phí chuyến đi hoặc
153. 6:14phải chấm dứt thai kỳ để được tiếp tục ở
154. 6:16lại làm việc. Cho đến khi điều khoản này
155. 6:18dần được nới lọng vào cuối thập niên 80.
156. 6:21Ước tính mỗi năm có khoảng 300 phụ nữ
157. 6:23Việt Nam phải rời khỏi Đông Đức vì lý do
158. 6:25này. Đây là một chi tiết mà rất ít video
159. 6:29nói về cộng đồng người Việt ở Đức từng
160. 6:31nhắc đến nhưng nó cho thấy rõ ràng nhất
161. 6:34khoảng cách giữa lời hứa và thực tế.
162. 6:37Trong khi nhóm thuyền nhân ở phía tây
163. 6:39được khuyến khích đoàn tụ gia đình, được
164. 6:41xem là những con người cần được tái
165. 6:42thích cuộc sống thì nhóm lao động ở phía
166. 6:45đông [âm nhạc] chỉ được nhìn nhận như
167. 6:46một dây chuyền sản xuất, nơi mà một sinh
168. 6:49mệnh mới không nằm trong kế hoạch. Những
169. 6:51khóa học tiếng Đức dành cho họ cũng chỉ
170. 6:53kéo dài vài tháng, đủ để đọc hiểu bạn
171. 6:56hướng dẫn trong nhà máy chứ không nhằm
172. 6:57[âm nhạc] mục đích giúp họ thực sự bước
173. 7:00vào xã hội Đức. Với một người trẻ tuổi
174. 7:02rời quê hương với hy vọng về một tương
175. 7:04lai tốt hơn, thực tế mà họ gặp phải là
176. 7:06một cuộc sống khép kín sau cánh cổng ký
177. 7:08túc xá, nơi mọi quyết định quan trọng
178. 7:11của đời mình, kể cả việc có được làm cha
179. 7:13làm mẹ hay không đều nằm ngoài tầm tay
180. 7:15của họ. Cùng thời gian đó, chính quyền
181. 7:18Đông Đức cũng cố gắng kiểm soát chặt chẽ
182. 7:20cộng đồng lao động Việt Nam thông qua sự
183. 7:23phối hợp với cơ quan an ninh mang tên
184. 7:24Stasi, một trong những bộ máy giám sát
185. 7:27được xem là hiệu quả nhất của khối xã
186. 7:29hội chủ nghĩa. Nhưng theo các hồ sơ giải
187. 7:31mật của cơ quan an ninh Đông [âm nhạc]
188. 7:32Đức sau này, việc theo dõi cộng đồng lao
189. 7:35động Việt Nam lại gặp rất nhiều khó khăn
190. 7:37thực tế. Một phần vì giào cản ngôn ngữ,
191. 7:41một phần vì tính khép kín trong sinh
192. 7:43hoạt của cộng đồng. Bộ máy vốn được xem
193. 7:46là gần như hoàn hảo ấy, khi đối diện với
194. 7:49một cộng đồng nhỏ nhưng gắn kết chặt chẽ
195. 7:51[âm nhạc] với nhau lại không thể xâm
196. 7:53nhập sâu như những gì họ mong muốn. Rồi
197. 7:56tháng 10 năm 1989,
198. 8:00bức tường Berlin sụp đổ đối với phần lớn
199. 8:03thế giới. Đó là một ngày của tự do.
200. 8:06Nhưng đối với 60.000 lao động Việt Nam ở
201. 8:08Đông Đức. Đó là ngày mọi thứ họ đang có
202. 8:10bắt đầu sụp đổ theo. Các xí [âm nhạc]
203. 8:12nghiệp quốc doanh nơi họ làm việc lần
204. 8:14lượt đóng cửa, chính phủ chuyển tiếp khi
205. 8:16đó. Dưới thời thủ tướng Lotade Maer đưa
206. 8:19ra một chính sách hỗ trợ 3000 mắt đức
207. 8:22cùng vé máy bay để khuyến khích lao động
208. 8:24Việt Nam hồi hương đứng trước viễn cảnh
209. 8:27thất nghiệp ngay tại Đức. Khoảng 45.000
210. 8:30người đã chọn quay về, còn khoảng 15.000
211. 8:33đến 20.000 người quyết định ở lại dù
212. 8:37không biết tương lai của mình sẽ ra sao.
213. 8:39Những người ở lại rơi vào một trạng thái
214. 8:42pháp lý lấp lửng được gọi là du đung,
215. 8:44tức tình [âm nhạc] trạng tạm dung cho
216. 8:46phép họ không bị trục xuất ngay lập tức,
217. 8:48nhưng cũng không được phép làm việc hợp
218. 8:50pháp. Đây là một dạng nghịch lý pháp lý
219. 8:53gần như tàn nhẫn. Nhà nước Đức khi đó
220. 8:55không đuổi họ đi nhưng cũng không mở cho
221. 8:57họ bất kỳ con đường hợp pháp nào để tồn
222. 8:59tại. Chính sự nửa vời đó đã đẩy chính
223. 9:03những con người này vào chân tường. Và
224. 9:05đây là gốc rễ của một trong những chương
225. 9:07đen tối nhất trong lịch sử cộng đồng
226. 9:08người Việt tại Đức không được làm việc
227. 9:10hợp pháp. Nhiều người buộc phải chuyển
228. 9:13sang bán thuốc lá lậu ngoài đường phố để
229. 9:15[âm nhạc] sinh tồn. Thị trường chợ đen
230. 9:17này nhanh chóng trở thành nơi tranh
231. 9:19giành địa bàn khốc liệt. Trong suốt thập
232. 9:22[âm nhạc] niên 90, hàng chục người Việt
233. 9:24đã thiệt mạng. Trong các cuộc thanh toán
234. 9:27liên quan đến việc buôn bán thuốc lá lậu
235. 9:29tại Berlin và các thành phố phía đông,
236. 9:31báo Chí Đức khi đó đặt cho hiện tượng
237. 9:33này một cái tên băng đảng thuốc lá. Và
238. 9:36hình ảnh đó nhanh chóng phủ bóng lên
239. 9:39toàn bộ cộng đồng lao động cũ, bất kể
240. 9:41phần lớn trong số họ chưa từng liên quan
241. 9:44đến bất kỳ hoạt động phi pháp nào. Điều
242. 9:46đáng nói là chính hình ảnh này lại tạo
243. 9:49ra một vết rạn khác. không phải giữa
244. 9:51người Việt và xã hội Đức mà là giữa
245. 9:54chính hai nhóm người Việt với nhau.
246. 9:58[âm nhạc]
247. 10:01Tháng 9 năm 1991,
248. 10:04tại thị trấn Hoersweda thuộc bang Saxon
249. 10:08bạo lực bùng phát khi một nhóm người
250. 10:10theo tư tưởng cực đoan tấn công những
251. 10:12người bán thuốc lá dạo gốc Việt ngay tại
252. 10:14khu chợ. Xung đột nhanh chóng, leo thang
253. 10:17thành nhiều ngày bạo loạn. Hàng trăm kẻ
254. 10:19quá khích ném đá, chai lọ và bom xăng
255. 10:22vào khu ký túc xá nơi những lao động hợp
256. 10:24đồng cũ và người xin tỉ nạn đang sinh
257. 10:26sống. Lực lượng cảnh sát phản ứng chậm
258. 10:28trễ, còn một bộ phận người dân địa
259. 10:30phương đứng xem mà không hề can thiệp.
260. 10:32Sự việc kết thúc bằng việc chính quyền
261. 10:34phải sơ tán toàn bộ người nước ngoài
262. 10:36khỏi thị trấn. Một tiền lệ đáng lo ngại
263. 10:39cho thấy bạo lực đã đạt được điều nó
264. 10:41muốn. Nhưng đỉnh điểm thực sự đến gần
265. 10:44một năm sau, vào tháng 8 năm 1992 tại
266. 10:48khu Rostock Littenhagen, một tòa nhà
267. 10:50mang tên Sonen Bloom House, [âm nhạc]
268. 10:53ngôi nhà hoa hướng dương khi đó là nơi ở
269. 10:56của trung tâm tiếp nhận người tị nạn và
270. 10:58của hơn 100 cựu lao động hợp đồng Việt
271. 11:00Nam. Trong nhiều đêm liên tiếp, hàng
272. 11:03trăm kẻ quá khích đã bao vây tòa nhà.
273. 11:05Theo các ghi chép còn lưu [âm nhạc] lại,
274. 11:07đám đông lên tới khoảng 3000 đến 5000
275. 11:10người đứng xem và nhiều người trong số
276. 11:12đó đã vỗ tay khi bom xăng được ném vào
277. 11:14tòa nhà khiến nó bốc cháy. Lực lượng
278. 11:17cảnh sát rút lui vào tối hôm đó xe cứu
279. 11:20hỏa không thể tiếp cận vì đám đông bao
280. 11:22vây. Còn lính cứu hỏa chỉ có thể đứng
281. 11:24nhìn từ xa bên trong tòa nhà đang cháy.
282. 11:27Những người Việt Nam bị kẹt lại không
283. 11:29còn lựa chọn nào khác ngoài việc tự phá
284. 11:31một lối thoát trên mái nhà để chạy sang
285. 11:33tòa nhà bên cạnh trong bóng tối và khói
286. 11:35lửa. Không có ai đến giải cứu họ trong
287. 11:38những giờ phút đó. Và trong chính khoảnh
288. 11:40khắc ấy, họ đối diện với một sự thật mà
289. 11:42không tấm giấy tờ cư chú nào có thể che
290. 11:45chở. Rằng nhà nước mà họ đang sống dưới
291. 11:47mái nhà của nó đã hoàn toàn buông tay.
292. 11:49Việc tự phá mái nhà để thoát thân. Vì
293. 11:52vậy không chỉ là một phản xạ sinh tồn mà
294. 11:55còn là khoảnh khắc cả một cộng đồng hiểu
295. 11:57ra rằng từ nay họ sẽ phải học cách chỉ
296. 12:00dựa vào chính mình. Nhà nghiên cứu kiên
297. 12:02nghi ha hiện giảng dạy tại đại học
298. 12:05Tubingen sau này đã chỉ ra một điều đáng
299. 12:07suy ngẫm. Ông cho rằng làn sóng bạo lực
300. 12:10này không đơn thuần chỉ đến từ một nhóm
301. 12:13nhỏ những kẻ cực đoan mà còn phản ánh
302. 12:15một sự thất bại rộng lớn hơn của giới
303. 12:17chính trị Đức thời điểm đó khi họ dùng
304. 12:19người tị nạn và người nhập cư. như một
305. 12:22lối giải thích dễ dàng cho những bất ổn
306. 12:24kinh tế xã hội hậu thống nhất. Chính
307. 12:25giai đoạn này cuối cùng đã dẫn đến việc
308. 12:27Quốc hội Đức sửa đổi quyền tị nạn được
309. 12:29ghi trong hiến pháp. Một quyết định vẫn
310. 12:32còn gây tranh luận cho đến ngày nay. Có
311. 12:34một sự kiện khác xảy ra trước Roostock
312. 12:3712 năm nhưng lại ít được nhắc đến hơn
313. 12:39nhiều. Năm 1980 tại Hamburg, hai thuyền
314. 12:43nhân tên Nguyễn Ngọc Châu và Đỗ Anh Lân
315. 12:46đã bị một nhóm cực hữu sát hại. Đây được
316. 12:48xem là một trong những vụ giết người vì
317. 12:50thù ghét chủng tộc đầu tiên tại Đức thời
318. 12:52Hậu Chiến. Nhưng suốt nhiều thập niên,
319. 12:55vụ việc gần như bị lãng quên trên truyền
320. 12:57thông chính thống. Điều này cho thấy một
321. 12:59sự thật khó chịu rằng cả hai nhóm người
322. 13:02Việt dù đến từ hai phía chính trị đối
323. 13:05lập đều từng là nạn nhân của cùng một
324. 13:07dạng phân biệt chủng tộc trên đất Đức.
325. 13:09Nhưng chính ở đây câu chuyện lại rẽ sang
326. 13:12một hướng đầy nghịch lý. Lẽ ra cùng là
327. 13:15nạn nhân thì phải tìm được tiếng nói
328. 13:17chung. Thực tế lại không như vậy. Suốt
329. 13:20thập niên 80, cộng đồng thuyền nhân ở
330. 13:23phía tây đã dày công xây dựng cho mình
331. 13:24một hình ảnh mà báo Chí Đức, khi đó gọi
332. 13:27là công dân châu Á Kiều Mẫu. Những người
333. 13:29tị nạn, chăm chỉ, học giỏi, nhanh chóng,
334. 13:32hòa nhập. Khi hình ảnh băng đảng thuốc
335. 13:35lá xuất hiện gắn với nhóm lao động cũ ở
336. 13:37phía đông, nhiều người trong cộng đồng
337. 13:39thuyền nhân đã cảm thấy vị thế xã hội mà
338. 13:42họ dày công xây dựng đang bị đe dọa.
339. 13:44Thay vì đoàn kết, một khoảng cách tâm lý
340. 13:47đã hình thành. Nơi nhóm phía tây tìm
341. 13:49cách giữ khoảng cách với nhóm phía đông
342. 13:52để tránh bị đánh đồng trong mắt xã hội
343. 13:54Đức. Đây không phải là một sự chia rẽ vì
344. 13:56thù hận mà là một dạng chia rẽ âm thầm
345. 13:59hơn đến từ nỗi sợ đánh mất một hình ảnh
346. 14:02đã phải trả giá rất nhiều để có được.
347. 14:04Danh xưng công dân châu Á kiểu mẫu dù
348. 14:07được xây dựng bằng hàng chục năm nỗ lực
349. 14:09thực chất lại rất mong manh. Bởi trong
350. 14:11mắt những kẻ mang định kiến chủng tộc,
351. 14:13mọi gương mặt châu Á đều có thể bị gộp
352. 14:15chung làm một nỗi sợ của nhóm thuyền
353. 14:17nhân. Vì vậy, không chỉ đơn thuần là sợ
354. 14:20mất danh tiếng mà là một nỗi sợ sâu xa
355. 14:23hơn nhiều rằng chỗ đứng của họ trên một
356. 14:26đất nước xa lạ có thể bị tước đi bất cứ
357. 14:28lúc nào chỉ vì hành động của những người
358. 14:30mang chung màu da với mình. Nhưng cũng
359. 14:32chính từ trong tàn của những đêm lửa
360. 14:34cháy ấy. Một điều khác đã âm thầm nảy
361. 14:37sinh. Thay vì tiếp tục chịu đựng trong
362. 14:39yên lặng. Những cựu lao động hợp đồng
363. 14:41bắt đầu tự đứng lên tổ chức lấy chính
364. 14:43mình. Năm 1992,
365. 14:47ngay tại Rostock, một hiệp hội mang tên
366. 14:49Diên Hồng được thành lập để làm cầu nối
367. 14:51văn hóa và lên tiếng chống lại nạn phân
368. 14:54biệt chủng tộc. Một năm sau, tại Berlin,
369. 14:57một tổ chức khác ra đời với cái tên
370. 14:59chống cơm quy tụ cả người Việt lẫn người
371. 15:01Đức thiện chí để tư vấn pháp lý và đấu
372. 15:04tranh đòi quyền cư trú lâu dài cho những
373. 15:06người đang sống trong tình trạng tạm
374. 15:07[âm nhạc] dung. phải mất thêm nhiều năm
375. 15:10tranh đấu. Đến năm 1997,
376. 15:13Quốc hội Đức mới thông qua đạo luật
377. 15:16chính thức công nhận quyền cư chú vĩnh
378. 15:18viễn cho họ. Đó là một hành trình dài
379. 15:20nhưng nó cho thấy ngay cả nhóm người
380. 15:22từng bị xem là dễ tổn thương nhất cũng
381. 15:24đã tìm được cách để không còn là nạn
382. 15:26nhân thủ động.
383. 15:29[âm nhạc]
384. 15:33Hơn 30 năm sau, dấu vết của sự chia tắt
385. 15:35ấy vẫn còn hiện diện. Không phải trong
386. 15:38sách sử mà trong chính không gian sống
387. 15:40hằng ngày của người Việt tại Đức. Ở quận
388. 15:43Littenburg, phía đông Berlin có một khu
389. 15:46chợ tên là Đồng Xuân trả rộng trên nhiều
390. 15:48hội trường với tổng diện tích hàng chục
391. 15:50nghìn mét vuông người sáng lập ra nơi
392. 15:52này. Ông Nguyễn Văn Hiền từng là một
393. 15:55trong những lao động hợp đồng của thời
394. 15:57kỳ cũ sau khi nước Đức thống nhất. Thay
395. 15:59vì rời đi như phần lớn đồng hương, ông
396. 16:02đã cải tạo một khu công nghiệp bỏ hoang
397. 16:04thành trung tâm thương mại vào đầu những
398. 16:07năm 2000. Ngày nay, Đồng Xương không chỉ
399. 16:09là nơi buôn bán mà còn là một trung tâm
400. 16:11văn hóa của cộng đồng gốc lao động hợp
401. 16:13đồng cũ với mạng lưới thương mại vương
402. 16:16ra khắp Đông Âu. Ông Hiền cũng được biết
403. 16:18đến là người có quan hệ gần gũi với
404. 16:21chính quyền Việt Nam hiện tại. Cách đó
405. 16:23vài trăm cây số. Tại thành phố Hannover,
406. 16:26có một ngôi chùa mang tên viên giác được
407. 16:29xây dựng bởi cộng đồng thuyền nhân từ
408. 16:31đầu thập niên 90. Nơi đây không chỉ là
409. 16:33chốn tu tập mà còn là nơi lưu giữ ký ức
410. 16:36và văn hóa của những người rời miền Nam
411. 16:39Việt Nam sau năm 1975.
412. 16:42Hai không gian này, một khu chợ và một
413. 16:44ngôi chùa, cách nhau [âm nhạc] không quá
414. 16:46xa về địa lý nhưng lại đại diện cho hai
415. 16:49câu chuyện, hai hệ thống hội đoàn và ở
416. 16:52một mức độ nào đó hai cách nhìn khác
417. 16:54nhau về Việt Nam hôm nay. Sự chia tất
418. 16:57này không chỉ nằm trong quá khứ, vào
419. 16:59tháng 12 năm 2023, một nỗ lực thành lập
420. 17:03một hội liên hiệp, người Việt trên toàn
421. 17:06nước Đức đã vấp phải làn sóng phản đối
422. 17:08mạnh mẽ từ các tổ chức của cộng đồng
423. 17:10người Việt tị nạn. Những người phản đối
424. 17:12cho rằng đây là một nỗ lực mở rộng ảnh
425. 17:14hưởng chính trị từ phía chính quyền Việt
426. 17:16Nam vào cộng đồng hải ngoại. [âm nhạc]
427. 17:18Trong khi những người ủng hộ xem đây đơn
428. 17:20thuần là một nỗ lực kết nối cộng đồng
429. 17:23đang bị phân mãnh. Cho đến nay, đây vẫn
430. 17:25là một vấn đề còn nhiều tranh luận,
431. 17:27không có một câu trả lời được tất cả các
432. 17:29bên đồng thuận. Có một điều đáng chú ý,
433. 17:32nếu chúng ta nhìn sang một cộng đồng
434. 17:33khác cũng từng trải qua một câu chuyện
435. 17:35tương tự. Người Hàn Quốc tại Đức trong
436. 17:37thập niên 60 và 70 cũng từng được Tây
437. 17:40Đức tuyển mộ làm thợ mỏ và y tá và cũng
438. 17:43từng đối mặt với phân biệt đối xử tương
439. 17:45tự [âm nhạc] người Việt. Nhưng khác với
440. 17:47Việt Nam, bán đảo Triều Tiên chưa bao
441. 17:49giờ thống nhất nên số lao động từ miền
442. 17:51Bắc Triều Tiên gửi sang Đông Đức rất ít
443. 17:54và phần lớn đã được triệu hồi về nước
444. 17:56sau khi bức tường sụp đổ. Cộng đồng
445. 17:58người Hàn ở Đức. Vì vậy, không rơi vào
446. 18:01tình huống mà hai nhóm cựu thù phải bất
447. 18:04ngờ sống chung dưới một mái nhà chung
448. 18:06như người Việt. Điều này cho thấy câu
449. 18:08chuyện của người Việt tại Đức không chỉ
450. 18:10là câu chuyện về di cư mà còn là một
451. 18:13trường hợp gần như hiếm có khi chính sự
452. 18:15thống nhất của một quốc gia lại là thứ
453. 18:18khiến một dân tộc khác nhận ra rằng họ
454. 18:20vẫn [âm nhạc] còn bị chia cắt. Nhưng nếu
455. 18:22chỉ dừng lại ở đó, câu chuyện sẽ thiếu
456. 18:25đi phần quan trọng nhất. Phần đang được
457. 18:27viết bởi những người trẻ tuổi hôm nay.
458. 18:28Các nghiên cứu về giáo dục tại Đức cho
459. 18:30thấy gần 50% học sinh gốc Việt đủ điều
460. 18:33kiện theo học tại hệ thống Gymnasium cấp
461. 18:36học dẫn thẳng đến kỳ thi để vào đại học
462. 18:39một tỉ lệ vượt trội so với phần lớn các
463. 18:41cộng đồng nhập cư khác tại Đức. Truyền
464. 18:43thông Đức đôi khi gọi đây là điều kỳ
465. 18:46diệu Việt Nam. Nhưng điều đáng nói hơn
466. 18:48cả tỷ lệ này là việc thế hệ trẻ ấy dù
467. 18:51cha mẹ họ đến từ phía đông hay phía tây,
468. 18:54dù lớn lên bên cạnh chợ đồng xuân hay
469. 18:56bên cạnh chùa Viên Giác, đều đang lớn
470. 18:59lên với cùng một ngôn ngữ, cùng một nền
471. 19:01giáo dục và cùng đối mặt với những câu
472. 19:02hỏi giống nhau về việc là người Đức gốc
473. 19:05việc nghĩa là gì với họ. Ranh giới Bắc
474. 19:08Nam của cha ông đang dần trở thành một
475. 19:10chương trong sách lịch sử gia đình. hơn
476. 19:13là một điều họ phải tiếp tục sống cùng.
477. 19:16[âm nhạc]
478. 19:20Trong suốt những năm tháng của cuộc
479. 19:21chiến tranh lạnh, người Việt Nam đã từng
480. 19:23là những quân cờ được đặt ở cả hai phía
481. 19:25của bức tường Berlin bởi những toan tính
482. 19:27vượt xa khỏi tầm kiểm soát của chính họ.
483. 19:30Nhưng cuối cùng chính con cháu của những
484. 19:32quân cờ ấy lại đang là những người từng
485. 19:34bước xóa đi làn ranh mà các cường quốc
486. 19:37từng vạch ra. Nước Đức đã mất một đêm để
487. 19:40bức tường Berlin sụp đổ. Nhưng bức tường
488. 19:43bên trong lịch sử của một dân tộc dường
489. 19:45như cần đến nhiều hơn một thế hệ để lặng
490. 19:47lẽ tan ra. Nó không sụp đổ trong một
491. 19:50khoảnh khác được cả thế giới chứng kiến
492. 19:52mà mòn dần đi theo từng tấm bằng tốt
493. 19:54nghiệp viết bằng tiếng Đức. Theo từng
494. 19:56đứa trẻ không còn hỏi cha mẹ mình từng ở
495. 19:58phía nào của cuộc chiến, theo từng nén
496. 20:00hương được thắp lên vào ngày rằm ở bất
497. 20:02kỳ ngôi chùa nào gần nhà nhất. mà không
498. 20:05cần biết ngôi chùa đó được xây bởi ai.
499. 20:08Có lẽ đó mới chính là cách những vết
500. 20:10chia cắt của lịch sử thực sự khép lại.
501. 20:12Không phải bằng một lời tuyên bố thống
502. 20:14nhất mà bằng sự lớn lên lặng lẽ của
503. 20:16những người không còn nhớ vì sao mình
504. 20:18từng phải đứng ở hai phía. Hẹn gặp lại
505. 20:21quý vị và các bạn trong kỳ phát sóng
506. 20:23tiếp theo của Á Lục Ký.
507. 20:27[âm nhạc]