YT YouTube2Text

YouTube2Text → Transcripts → Vũ Đình Huỳnh: Người Biết Mọi Bí Mật Của Bác - Cuối Đời Tại Sao Lại Chết Trong Oan Ức?

Vũ Đình Huỳnh: Người Biết Mọi Bí Mật Của Bác - Cuối Đời Tại Sao Lại Chết Trong Oan Ức? — Transcript

by Bodycam Uncensored TV · 15,074 words · 1,776 segments · language en · Watch on YouTube

Open in transcriber Summarize with AI Download SRT/VTT

Full transcript

0:00Có một chi tiết mà tôi đọc đi đọc lại
0:02nhiều lần và mỗi lần đọc lại tôi đều
0:04phải dừng lại. Đêm ngày 18 tháng 10 năm
0:071967,
0:09công an ập vào một ngôi nhà ở Hà Nội để
0:12bắt một ông già đã về hưu được 3 năm. Họ
0:15mang theo còng số tám nhưng còng sắt
0:18không vừa tay ông. Vì vậy họ dùng dây
0:21thừng. Họ chói giật cánh khuỷu ông lại,
0:24kiểu chói dành cho tội phạm nguy hiểm
0:26rồi dẫn ông đi trong đêm tối. Người vợ
0:28đứng nhìn bà tên là Phạm Thị Tề và sau
0:32này khi viết đơn kêu oan gửi đến tất cả
0:34các cơ quan quyền lực nhất của đất nước,
0:37bà chỉ nói một câu về đêm đó tàn bạ và
0:40man dợ gấp bội phần so với thời thực
0:42dân. bà biết mình đang so sánh gì bởi vì
0:4627 năm trước năm 1940, bà cũng đã đứng
0:49nhìn chồng mình bị bắt. Lần đó là do
0:52thực dân Pháp.
0:53Lần đó ông bị kết án ba năm tủ khổ sai
0:56vì tội hoạt động chống chế độ thuộc địa.
0:59Lần đó ít ra còn có một bản án, một tòa
1:03án, một lý do được nói ra thành lời. Còn
1:06lần này không có gì cả. Không bản án,
1:09không tòa án, không lý do chính thức,
1:12chỉ có dây thừng và bóng đêm. Người đàn
1:14ông bị chói trong đêm đó tên là Vũ Đình
1:17Huỳnh. [hắng giọng] Ông từng là bí thư
1:19riêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
1:21Ông từng là người đầu tiên được phong
1:23hàm đại tá của nước Việt Nam Dân chủ
1:25Cộng hòa. Ông từng đứng bên cạnh Bác Hồ
1:28tại Paris năm 1946 trong phái đoàn dự
1:32hội nghị Fontaneblo
1:34và ông là người duy nhất được Bác tin
1:36tưởng cất giữ bước chân dung mà danh họa
1:39Pablo Picasso đã vẽ tặng. Ông là người
1:42đích thân đón Bác Hồ từ Tân Trào về Hà
1:44Nội trong những ngày tháng năm 1945 lịch
1:48sử.
1:48>> Ông là người lo nơi chú ẩn an ninh. bữa
1:51ăn cho bác trong những ngày đầu tiên
1:52chính quyền mới còn chưa vững. Và đêm
1:54ngày 18 tháng 10 năm 1967, người ta chói
1:58ong bằng dây thừng. Bạn đang theo dõi
2:00kênh Hồ sơ Việt sử, nơi chúng tôi kể lại
2:03những câu chuyện lịch sử mà không phải
2:05lúc nào cũng được kể đầy đủ. Nếu đây là
2:08lần đầu bạn ghé thăm kênh, hãy nhấn theo
2:10dõi để không bỏ lỡ những hành trình tiếp
2:12theo. Còn nếu bạn đã ở đây rồi, hãy ở
2:16lại đến cuối câu chuyện này. Vì câu
2:18chuyện của Vũ Đình Huỳnh không kết thúc
2:21ở đêm bị bắt. Nó kết thúc bằng một người
2:24vợ, một câu nói và một câu trả lời mà cả
2:27đời bà chờ đợi nhưng không bao giờ đến.
2:30Tôi muốn bắt đầu bằng câu hỏi mà bà Phạm
2:32Thị Tề đã mang theo đến cuối đời. Tại
2:36sao người ta phải sợ chồng bà đến vậy?
2:39Một ông già đã nghỉ hưu, không còn quyền
2:41lực, không còn chức vụ. Tại sao họ cần
2:44còng tay ông giữa đêm khuya, tịch thu
2:46mọi tấm ảnh ông từng chụp chung với Bác
2:48Hồ và sau đó cấm báo chí nhắc đến tên
2:51ông suốt nhiều thập kỷ?
2:54Câu trả lời tôi tin nằm ở một từ duy
2:57nhất ký ức. Vũ Đình Huỳnh biết quá nhiều
3:01ông đã ở quá gần, quá lâu, quá sâu trong
3:04những tầng bí mật mà nhiều người muốn
3:07chôn vùi. Và đó, theo lời con trai ông,
3:10nhà văn Vũ Thư Hiên, chính là tai họa
3:12lớn nhất của cuộc đời ông. Nhưng để hiểu
3:15tại sao ký ức của một người lại có thể
3:17nguy hiểm đến vậy, chúng ta cần quay
3:19ngược về điểm xuất phát. về một huyện
3:22nhỏ ở Nam Định, về năm 1905, về một cậu
3:26bé lớn lên trong gia đình Công giáo,
3:29nhiều đời người mà không ai có thể ngờ
3:31rằng một ngày nào đó sẽ trở thành người
3:34đàn ông đứng gần Hồ Chí Minh nhất, biết
3:36nhiều về Hồ Chí Minh nhất và vì chính
3:39điều đó mà phải chịu đựng nhiều nhất.
3:43Câu chuyện bắt đầu từ rất xa và nó dài
3:46hơn một đời người. Huyện Trực Minh, tỉnh
3:48Nam Định. Những năm đầu thế kỷ 20, đây
3:51là vùng đất Công giáo lâu đời, nơi nhà
3:53thờ đứng sừng sững giữa làng. Từ đời này
3:56sang đời khác, nơi tiếng chuông buổi
3:58sáng quen thuộc hơn cả tiếng gà. Gia
4:01đình Vũ Đình Huỳnh là một trong những
4:03gia đình Công giáo nhiều đời tại đây.
4:06Nghĩa là đức tin không phải thứ họ chọn
4:08lựa mà là thứ họ sinh ra đã có, thấm vào
4:11xương tủy từ trước khi họ kịp hiểu đức
4:14tin là gì.
4:15Năm 1905, Vũ Đình Huỳnh chào đời trong
4:19bầu không khí đó. Tôi hay nghĩ đến những
4:20người sinh ra trong giai đoạn lịch sử
4:22này những năm đầu thế kỷ 20, trên đất
4:24nước còn đang chìm sâu trong ách thuộc
4:26địa. Họ lớn lên với hai thứ song song
4:29tồn tại. Một bên là đức tin tôn giáo dạy
4:32về sự phục tủng và hy vọng vào đời sau.
4:35Một bên là thực tế nhãn tiền của một dân
4:38tộc bị cai trị, bị bóc lột, bị tước đoạt
4:41ngay trong đời này. Hai thứ đó không
4:44phải lúc nào cũng dung hòa được với nhau
4:46và với nhiều người. Đến một lúc nào đó,
4:49họ buộc phải chọn. Vũ Đình Huỳnh chọn
4:51vào năm ông 16 tuổi.
4:52>> Theo lời bà Phạm Thị Tề, người vợ sau
4:55này sẽ đồng hành với ông suốt cả cuộc
4:56đời ông, giác ngộ cách mạng từ rất sớm.
4:59Năm 1921, khi còn là một thiếu niên, ông
5:03đã bắt đầu tiếp xúc với những tư tưởng
5:05mới đang lan truyền trong giới thanh
5:06niên yêu nước. Và đến năm 1925, khi
5:10Nguyễn Ái Quốc thành lập tổ chức Việt
5:12Nam thanh niên cách mạng đồng chí hội
5:14tại Quảng Châu, tiền thân trực tiếp của
5:16Đảng bịt Việt Nam sau này, Vũ Đình Huỳnh
5:19đã có mặt trong hàng ngũ những người đầu
5:20tiên tham gia. Ông khi đó 20 tuổi. Điều
5:23đáng chú ý ở đây là xuất thân công giá
5:26của ông không phải chi tiết ngẫu nhiên.
5:28Trong một xã hội mà người Công giáo
5:30thường bị nhìn với ánh mắt nghi ngờ từ
5:32phía phong trào cách mạng. Vì nhiều
5:34người cho rằng đạo Công giáo gắn với
5:36thực dân Pháp. Việc một thanh niên từ
5:39gia đình Công giáo nhiều đời dấn thân
5:41vào con đường này đòi hỏi một sự dứt
5:43khoát không nhỏ.
5:45Ông không chỉ chọn một lý tưởng chính
5:46trị, ông chọn đứng ở một phía trong một
5:49cuộc chia các lớn hơn nhiều. Theo lời bà
5:51Tề viết trong đơn kêu oan, bà lấy ông
5:53chính vì yêu mến lý tưởng mà ông ấy theo
5:56đuổi, đấu tranh, chống chế độ thực dân
5:58để giành quyền độc lập, tự do cho dân
6:00tộc. Đây không phải câu nói hoa mỹ về
6:03sau này. Đây là điều bà thực sự tin khi
6:06còn trẻ, khi bà chấp nhận theo một người
6:08đàn ông mà con đường phía trước đầy bất
6:10chấp. Và quả thật, những năm tiếp theo
6:13xác nhận rằng bà đã không nhầm về sự bất
6:16chắc đó. Sau khi tham gia Việt Nam thanh
6:18niên cách mạng đồng chí hội năm 1925,
6:22Vũ Đình Huỳnh chính thức trở thành đảng
6:23viên Đảng viện Việt Nam vào năm 1935
6:27đảng được thành lập. Ông thuộc thế hệ
6:29đảng viên đầu tiên, những người đặt nền
6:31móng cho tổ chức từ những ngày còn hoạt
6:33động bí mật, còn bị săn đuổi, còn không
6:36biết ngày mai ra sao. Ông lộc nghiệp tại
6:38Hà Nội và đây là điểm quan trọng cần
6:40hiểu rõ về Vũ Đình Huỳnh.
6:43Ông không phải người hoạt động theo kiểu
6:45võ trang hay tuyên truyền công khai. Ông
6:48là người của mạng lưới người, của quan
6:50hệ. Ông trở thành một nhân sĩ có tiếng
6:53tại Hà Nội, quen biết rộng trong giới
6:55trí thức, thương nhân, chức sắc, tôn
6:57giáo, công chức, có tinh thần yêu nước.
7:00Ông có khả năng đặc biệt trong việc kết
7:02nối những người đang do dự, những người
7:05chưa chọn phe, những người có tài, có
7:07tiền nhưng chưa biết đặt lòng tin vào
7:09đâu. Trước năm 1945, ông mang bí danh
7:13Triệu Vân, cái tên xuất hiện trên các tờ
7:15tín phiếu Việt Minh, phát hành để kêu
7:18gọi đóng góp tài chính cho tổ chức.
7:20Chữ ký Triệu Vân trên những tờ giấy đó
7:23là cầu nối giữa phong trào cách mạng còn
7:25trong bóng tối với giới thương nhân Phú
7:27Hào đang ngồi cân nhắc xem có nên tin
7:30tưởng hay không. Và rõ ràng nhiều người
7:33đã tin bởi vì Vũ Đình Huỳnh là người họ
7:36biết mặt, biết tên, biết tính cách. Đây
7:39chính là vai trò mà Hồ Chí Minh sau này
7:40sẽ chính thức giao cho ông, người phụ
7:42trách quan hệ với các tầng lớp xã hội
7:44đang dao động. Nhưng điều đó thuộc về
7:47năm 1945.
7:49Trước khi đến đó, gia đình ông ở phố nhà
7:51Diệu phải đối mặt với những năm tháng
7:54nguy hiểm hơn nhiều. Ngôi nhà số 27 BIS
7:56và số 65 phố nhà Diệu tên thời Pháp
8:00thuộc là phố Ser Livet trở thành một
8:03trong những cơ sở bí mật quan trọng nhất
8:05của phong trào buý tại Hà Nội trong
8:07những năm 1930 và đầu những năm 1940.
8:12Những cái tên mà sau này sẽ trở thành
8:15trụ cột của chế độ Trường Trinh Võ
8:17Nguyên Giáp, Nguyễn Lương Bằng, Hoàng
8:19Quốc Việt, Trần Đăng Ninh. Tất cả đều đã
8:22từng chú ẩn tại ngôi nhà đó.
8:24>> Và trong suốt thời gian đó, người lo
8:26liệu tất cả không phải là Vũ Đình Hình
8:28mà là vợ ông bà Phạm Thị Tề. Bà buôn bán
8:32để có tiền nuôi con, nuôi chồng, nuôi cả
8:35những người khách bí mật ra vào ngôi
8:36nhà.
8:37Bà là vỏ bọc hoàn hảo, một người phụ nữ
8:40buôn bán bình thường, không ai nghi ngờ.
8:43Bên trong ngôi nhà đó, những quyết định
8:45có thể thay đổi vận mệnh đất nước đang
8:47được bàn bạc. Bên ngoài, cuộc sống vẫn
8:50diễn ra như thường. Cho đến năm 1940,
8:54năm đó, mạng lưới bí mật bị phá vỡ, thực
8:57dân Pháp tiến hành những đợt bắt bớ quy
8:59mô lớn nhắm vào các đảng viên Bíp tại Hà
9:01Nội và nhiều tỉnh thành. Vũ Đình Huỳnh
9:03bị bắt. Ông bị kết án ba năm tủ khổ sai
9:07và bị đẩy lên nhà tủ Sơn La, nơi mà
9:09nhiều đảng viên BP bị giam giữ trong
9:11điều kiện khắc nhiệt trên vùng núi rừng
9:13phía Bắc. Bà Tề ở lại Hà Nội một mình
9:16với các con. Trong những năm Âu ở Sơn
9:18La, có một chi tiết mà mãi đến sau này
9:20mới được hiểu rõ ý nghĩa của nó. Tại nhà
9:23tù Sơn La, Vũ Đình Huỳnh gặp và quen
9:25biết nhiều đảng viên bíp khác đang bị
9:27giam cùng. Trong số đó có một người tên
9:30là Lê Đức Thọ. khi đó còn là một cán bộ
9:33trung cấp chưa có vị thế gì đặc biệt.
9:35Hai người là đồng hương đồng chí cùng
9:37chịu đựng những điều kiện khắc nghiệt
9:38trong tù. Họ quen biết nhau ở mức độ mà
9:41chỉ những người cùng bị giam mới có cái
9:43sự quen biết. Chứng kiến cả những phần
9:45tối nhất, những điểm yếu nhất, những bí
9:48mật mà người ta không bao giờ muốn ai
9:49biết. Bà Tề sau này viết: "Chồng tôi và
9:53ông Lê Đức Thọ là đồng hương quen biết
9:55và cùng hoạt động từ ngày cách mạng còn
9:57trong chứng nước rồi cùng tủ Sơn La." Đó
10:00là một câu mô tả bình thường về tình
10:01đồng chí. Nhưng bà cũng thêm một câu
10:04nữa, câu mà tôi nghĩ là quan trọng nhất
10:06trong toàn bộ đơn kêu oan của bà.
10:09Ông Huỳnh biết quá nhiều về ông Thọ và
10:12điều này thực sự là một tai họa với ông.
10:16Năm 1940 khi Vũ Định Huỳnh bước vào nhà
10:19tủ Sơn La, không ai biết rằng cuộc gặp
10:22gỡ với người đồng hương tên Lê Đức Thọ ở
10:24đó sẽ trở thành một trong những nguyên
10:27nhân dẫn đến thảm kịch 27 năm sau. Lịch
10:30sử đôi khi gieo hạt theo những cách mà
10:31người trong cuộc không thể nào nhìn thấy
10:33trước. Có những ngôi nhà mà lịch sự đi
10:36qua mà không để lại dấu vết bên ngoài.
10:38Phố nhà rượu ở Hà Nội những năm 1930 và
10:42đầu những năm 1940 trông không khác gì
10:45những con phố khác trong khu phố cổ.
10:48Người qua lại hàng quán tiếng Dao buổi
10:49sáng mùi than tổ ong từ những bếp lò
10:51nhỏ. Không có gì đặc biệt để nhìn vào từ
10:54bên ngoài. Đặc biệt là không có gì để
10:57mật thám pháp chú ý. Ít nhất là trong
10:59một thời gian dài. Nhưng bên trong ngôi
11:01nhà số 27 BIS và số 65, một trong những
11:05mạng lưới nguy hiểm nhất của phong trào
11:06cách mạng đang vận hành âm thầm. Tôi
11:08muốn dừng lại ở chi tiết này một chút
11:10bởi vì tôi nghĩ chúng ta hay đọc những
11:12dòng như gia đình ông là cơ sở nuôi giấu
11:16cán bộ mà không thực sự hình dung được
11:18điều đó có nghĩa là gì trong thực tế
11:20hàng ngày. Nó có nghĩa là có những người
11:23lạ ngủ trong nhà bạn, ăn trong nhà bạn,
11:26có thể ở lại nhiều ngày hoặc nhiều tuần.
11:30Nó có nghĩa là mọi người trong nhà, kể
11:32cả những đứa trẻ phải học cách không
11:34nhìn, không hỏi, không nói. Nó có nghĩa
11:37là bất kỳ buổi sáng nào cũng có thể là
11:39buổi sáng mà tiếng gõ cửa đột ngột vang
11:41lên và mọi thứ sụp đổ. Mà Phạm Thị Tề
11:44sống trong trạng thái đó suốt nhiều năm.
11:47Những người từng chú ẩn tại nhà ông bà
11:49không phải những cán bộ vô danh. Trường
11:52Trinh người sau này sẽ trở thành Tổng Bí
11:54thư Đảng đã ở đây. Võ Nguyên Giáp người
11:58sau này sẽ chỉ huy quân đội qua hai cuộc
12:00chiến tranh đã ở đây. Nguyễn Lương Bằng
12:03người sau này sẽ trở thành Phó Chủ tịch
12:05nước đã ở đây. Hoàng Quốc Việt, Trần
12:09Đăng Ninh, Bùi Lâm, Nguyễn Khang tất cả
12:12đều đã từng là khách của ngôi nhà trên
12:14phố nhà rượu. Đây là điều quan trọng cần
12:16ghi nhớ bởi vì sau này khi Vũ Đỉnh Huỳnh
12:19bị bắt và bị giam không xét xử, không
12:21một ai trong số những người đó lên
12:23tiếng. Không một ai. Nhưng năm 1943, khi
12:27Vũ Định Huỳnh mãn hạn tù tại Sơn La và
12:29trở về, câu chuyện đó còn ở rất xa trong
12:32tương lai. Ông trở về Hà Nội trong một
12:35bối cảnh đang thay đổi nhanh chóng.
12:38Chiến tranh thế giới thứ hai đang đi đến
12:40hồi kết. Phát xí Nhật đang thay thế thực
12:43dân Pháp trong vai trò lực lượng kiểm
12:44soát thực tế trên đất Đông Dương và
12:47phong trào Việt Minh dưới sự lãnh đạo
12:49của Nguyễn Ái Quốc lúc này đã bắt đầu
12:52được gọi là Hồ Chí Minh đang tích cực
12:54chuẩn bị cho thời điểm mà họ tin là sắp
12:57đến. Vũ Đình Huỳnh trở lại với công việc
12:59cũ, xây dựng mạng lưới kết nối vận động
13:01tài chính. Bí danh Triệu Vân tiếp tục
13:03xuất hiện trên những tờ tín phiếu Việt
13:05Minh.
13:06Ngôi nhà trên phố nhà rượu tiếp tục đón
13:09những vị khách không tên trong sổ hộ
13:10khẩu. Rồi tháng 8 năm 1945 đến, đây là
13:14giai đoạn mà mọi thứ diễn ra với tốc độ
13:16chóng mặt đến mức ngay cả những người
13:18trong cuộc cũng khó lòng xử lý kịp.
13:21Nhật đầu hàng đồng minh ngày 15 tháng ,
13:24chính quyền thuộc địa Pháp vốn đã bị
13:26Nhật lật đổ trước đó vài tháng chưa kịp
13:28phục hồi. Khoảng chống quyền lực mở ra
13:31và Việt Minh với bộ máy bí mật đã xây
13:34dựng suốt nhiều năm sẵn sàng lấp vào
13:36khoảng trống đó. Ngày 16 tháng năm 1945,
13:41Đại hội Quốc dân Việt Minh khai mạc tại
13:43Tân Trào, tỉnh Tuyên Quang. Đây là sự
13:46kiện then chốt nơi quyết định chính thức
13:48phát lệnh tổng khởi nghĩa. Vũ Đình Huỳnh
13:51có mặt tại đó không phải với tư cách một
13:53lãnh đạo cấp cao mà với tư cách người lo
13:56hậu cần, người kết nối, người làm những
13:58việc cần thiết mà không cần tên tuổi
14:00được sướng lên. Và chính tại Tân trào Hồ
14:04Chí Minh đã để ý đến ông.
14:06>> Theo các tài liệu ghi lại, Hồ Chí Minh
14:08đánh giá cao ở Vũ Đình Huỳnh không phải
14:10tài năng quân sự hay lý luận chính trị.
14:13Ông đánh giá cao khả năng đặc biệt của
14:14Vũ Đình Huỳnh trong việc tiếp cận và
14:16thuyết phục những người đang do dự.
14:19Chính quyền mới cần sự ủng hộ không chỉ
14:21từ những người đã tin trước mà còn từ
14:23giới nhân sĩ, trí thức, phú hào, những
14:26người có ảnh hưởng xã hội rộng nhưng
14:28chưa chắc đã sẵn sàng đặt cược tất cả
14:30vào một lực lượng chính trị, còn chưa
14:32kiểm soát được bất cứ vùng đất nào. Nó
14:34là bài toán mà Vũ Đình Hình được giao
14:36giải. Sau khi đại hội bế mạc Hồ Chí Minh
14:39bắt đầu hành trình trở về Hà Nội và
14:41người đích thân đi đón bác từ bên Gia
14:43Lâm qua cầu Long Biên về nội thành,
14:45không phải một vị tướng, không phải một
14:48ủy viên Ban Chấp hành Trung ương, đó là
14:51Vũ Đình Huỳnh. Ông lo chỗ chú ăn, ông lo
14:53an ninh, ông lo bữa ăn. Trong những ngày
14:56đầu tiên khi Hồ Chí Minh ở Hà Nội, trước
14:58khi lễ tuyên ngôn độc lập ngày tháng
15:01diễn ra, mọi nhu cầu thiết yếu của vị
15:03lãnh đạo tối cao đều do Vũ Đình Huỳnh lo
15:06liệu.
15:07Đây là kiểu tin tưởng không đến từ chức
15:09vụ hay lý lịch trên giấy tờ. Đây là kiểu
15:12tin tưởng đến từ việc nhìn một người
15:14trong suốt nhiều năm và biết rằng người
15:17đó sẽ không phản bội trong bất cứ hoàn
15:19cảnh nào. Nhưng sự tin tưởng đó, tôi cứ
15:21nghĩ mãi. Về điều này có vẻ như chỉ đi
15:24một chiều. Trong những ngày tháng 9 năm
15:261945 hối hà đó, khi chính quyền mới đang
15:29cố gắng thiết lập trật tự giữa môn và
15:31thách thức, Vũ Đình Huỳnh được chính
15:33thức giao vai trò bí thư riêng cho Hồ
15:36Chí Minh. Đây không phải chức vụ hành
15:38chính thông thường. Bí thư riêng trong
15:40bối cảnh đó có nghĩa là người tiếp nhận
15:43và lọc thông tin, người sắp xếp các cuộc
15:45gặp gỡ, người biết lịch trình, người
15:48biết những gì đang xảy ra đằng sau những
15:50cánh cửa đóng, người biết tất cả. Và khi
15:53nhớ lại điều này, tôi hiểu hơn tại sao
15:56bà Phạm Thị Tề khi viết đơn kêu oan sau
15:59này đã dùng chính xác những từ đó. Ông
16:02Huỳnh biết quá nhiều. Không phải biết
16:05quá nhiều về kẻ thù mà biết quá nhiều về
16:08những người đồng chí. Và trong một hệ
16:11thống mà quyền lực dựa trên sự kiểm soát
16:14thông tin đó là điều nguy hiểm hơn bất
16:17kỳ thứ gì khác. Tháng 5 năm 1946, Hồ Chí
16:21Minh chuẩn bị dẫn đầu phái đoàn sang
16:22Pháp dự hội nghị Phong Chanlow. Cuộc đàm
16:25phán quyết định xem liệu Việt Nam có thể
16:27giành được độc lập bằng con đường ngoại
16:29giao hay không. và trong danh sách những
16:31người tháp tùng có tên Vũ Đình Huỳnh,
16:33chuyến đi đó sẽ đưa ông đến Paris, sẽ
16:36cho ông đứng bên cạnh Bác Hồ trong những
16:38khoảnh khắc lịch sử và sẽ cho ông cầm
16:40trên tay một bức tranh mà sau này khi nó
16:43bị tịch thu trong đêm tối trở thành biểu
16:45tượng cho tất cả những gì đã bị cướp đi
16:47khỏi cuộc đời ông.
16:50Nhưng trước khi lên tàu sáng Pháp, có
16:52một câu chuyện nhỏ xảy ra trong một buổi
16:54họp chính phủ mà tôi muốn kể lại. Một
16:56câu chuyện vừa hài hước vừa ẩn chứa
16:59nhiều điều hơn bề ngoài của nó. Câu
17:00chuyện về một hàm.
17:03Đại tá một vị tướng pháp tên X Lan và
17:06một câu nói của Hồ Chí Minh mà những
17:08người có mặt hôm đó chắc chắn không thể
17:10quên.
17:12Trước ngày phái đoàn lên đường sang
17:13Pháp, Hồ Chí Minh triệu tập một buổi họp
17:15chính phủ. Không ai biết chính xác buổi
17:17họp đó diễn ra vào ngày nào trong tháng
17:195 năm 1946.
17:22Nhưng những gì xảy ra trong buổi họp đó
17:24được ghi lại trong nhiều nguồn tư liệu
17:25khác nhau đủ để chúng ta tin rằng câu
17:28chuyện này là thật. Hồ Chí Minh đứng dậy
17:31giữa buổi họp và giới thiệu người bí thư
17:33riêng của mình với các thành viên chính
17:35phủ.
17:36Ông nói đại ý như sau: "Anh Vũ Đỉnh
17:38Huỳnh thư ký riêng của tôi. Trước đây ta
17:40phong cho Huỳnh chức đại úy đi đường gặp
17:42quan tư pháp phải chào. Nay tôi nhân
17:45danh chính phủ phong cho anh Huỳnh chức
17:47đại tá, như thế anh Huỳnh sẽ chỉ phải
17:49chào có một xa lăng thôi." Tiếng cười
17:53trong phòng họp tôi hình dung hẳn là
17:55sảng khoái. Tướng Raul Salent khi đó là
17:57một trong những sĩ quan Pháp cấp cao
17:59nhất trong phái đoàn sẽ cùng tháp tùng
18:01Hồ Chí Minh sảng Pháp. Theo quân hàng
18:04pháp, một đại tá chỉ phải chào những
18:07người có cấp bậc cao hơn, tức là chỉ các
18:09tướng lĩnh. Bằng cách phong Vũ Đình
18:11Huỳnh hàm đại tá, Hồ Chí Minh đã đảm bảo
18:14rằng người bí thư của mình không phải
18:17cúi đầu trước hầu hết các sĩ quan Pháp
18:19trong phái đoàn. Đây là chi tiết nhỏ
18:21nhưng tôi thấy nó nói lên nhiều điều về
18:23cách Hồ Chí Minh hiểu ngoại giao không
18:25chỉ là những bàn đàm phán lớn mà còn là
18:28từng cử chỉ nhỏ trong từng khoảnh khắc
18:30hàng ngày. Và nó cũng nói lên điều gì đó
18:33về mối quan hệ giữa ông và Vũ Đình Huỳnh
18:36đủ gần để bác quan tâm đến cả chuyện
18:39người bí thư của mình có phải cúi chào
18:41ai trên đường hay không. Như vậy Vũ Đình
18:43Huỳnh trở thành người đầu tiên được
18:45phong quân hàm sĩ quan và là đại tá đầu
18:48tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
18:51Không phải vì ông chỉ huy một trận đánh,
18:53không phải vì ông có công lao quân sự
18:55đặc biệt mà vì một lý do thực tế hơi hài
18:58hước và hoàn toàn mang tính Hồ Chí Minh
19:01để ông chỉ phải chào có một lă thôi.
19:04Tháng năm 1946, phái đoàn Việt Nam lên
19:08đường sang Pháp. Để hiểu ý nghĩa của
19:10chuyến đi này, cần nhìn lại tình hình
19:11lúc đó. Chính quyền Việt Nam Dân chủ
19:14Cộng hòa mới chỉ được thành lập chưa đầy
19:16một năm. Ngân khố quốc gia gần như trống
19:18rỗng. Nạn đói năm 1945 vừa cướp đi hơn 1
19:23triệu sinh mạng đất nước kiệt sức. Quân
19:26Tưởng Giới Thạch đang đóng ở miền Bắc
19:27theo thỏa thuận đồng minh. Quân Pháp
19:30đang quay trở lại miền Nam. Chính quyền
19:32mới đang đứng giữa vô số áp lực từ khắp
19:35phía với rất ít lá bài trong tay. Hội
19:37nghị phong chai Neblo là canh bạc lớn
19:39nhất lúc đó. Nếu đàm phán thành công, có
19:42thể tránh được một cuộc chiến tranh. Nếu
19:44thất bại, con đường duy nhất còn lại là
19:47bạo lực.
19:47>> Phái đoàn Việt Nam sáng Pháp trong bộ
19:49dạng của một chính quyền non trẻ đang cố
19:51gắng được công nhận như một thực thể
19:53nang hàng. Mỗi chi tiết từ trang phục
19:56đến cách xưng hô đến quân hàm của người
19:58trong đoàn đều mang ý nghĩa biểu tượng.
20:01Và Vũ Đình Huỳnh trong bộ quân phục với
20:03cấp hiệu Đại tá đứng bên cạnh Hồ Chí
20:05Minh suốt những tuần lễ đó tại Paris.
20:08Ông không chỉ là người lo hậu cần, ông
20:10là người ghi nhớ, người quan sát, người
20:13biết những gì diễn ra không chỉ trên bản
20:15đàm phán chính thức mà còn trong những
20:17cuộc gặp gỡ bên lề, những câu chuyện
20:19riêng tư, những thỏa thuận ngầm mà không
20:22bao giờ được ghi vào biên bản chính
20:23thức.
20:25Và tại Paris năm 1946 có một cuộc gặp gỡ
20:29mà Vũ Đình Huỳnh chứng kiến. Một cuộc
20:31gặp gỡ không liên quan gì đến chính trị
20:34hay đàm phán nhưng lại trở thành một
20:36trong những chi tiết đáng nhớ nhất của
20:38cả chuyến đi. Hội nghị Fonen Blow khai
20:40mạc vào tháng 7 năm 1946 và kéo dài
20:44nhiều tuần. Nhưng trước đó, trong thời
20:46gian phái đoàn đang ổn định tại Paris,
20:49Hồ Chí Minh sắp xếp một chuyến thăm
20:50riêng.
20:52Không phải thăm một chính khách, không
20:53phải thăm một đồng minh tiềm năng mà
20:56thăm một người bạn cũ, danh họa Pablo
20:58Picasso.
21:00Vũ Đình Huỳnh đi cùng, theo lời kể của
21:02ông được ghi lại trong cuốn sách Xuất
21:04bản năm 2010. Cuộc gặp diễn ra tại xưởng
21:07vẽ của Picasso.
21:09Hồ Chí Minh đến không báo trước, người
21:11giúp việc đưa khách đến gần cửa và
21:14Picasso đã nhận ra ngay người khách từ
21:16xa. Ông chạy tới, hai người ôm trầm lấy
21:19nhau. Picasso lùi lại một bước nhìn
21:21người bạn cũ. Anh chóng già quá nhưng
21:25đôi mắt vẫn trẻ và như sáng hơn thời
21:27chúng ta gặp nhau ở trụu sở nhóm Clte.
21:30Đây là cuộc tái ngộ sau hơn 35 năm. Hai
21:33người từng quen biết nhau tại Paris
21:35những năm 1920 khi Nguyễn Ái Quốc còn là
21:39một thanh niên làm đủ nghề để tồn tại và
21:41Picasso đã là một họa sĩ nổi tiếng. Họ
21:45đã gặp nhau qua những sinh hoạt văn
21:46nghệ, qua nhóm Clte, qua những mối liên
21:49hệ trong giới hoạt động tả khuynh tại
21:51Paris thời đó. 35 năm sau, một người trở
21:56lại Paris với tư cách nguyên thủ quốc
21:58gia. Người kia đã trở thành danh họa vĩ
22:00đại nhất thế kỷ 20. Picasso đưa Hồ Chí
22:03Minh đi xem phòng tranh mời uống nước.
22:05Rồi ông lấy giấy ra và bắt đầu phát thảo
22:08vài nét nhanh và dứt khoát theo phong
22:11cách của ông. Ông cất tờ giấy vào cặp,
22:14khi tiện khách ra cửa, ông mới lấy ra và
22:16trao lại. Đó là bức chân dung phác thảo
22:19Hồ Chí Minh, tác phẩm duy nhất mà
22:22Picasso vẽ về vị lãnh đạo Việt Nam. Hồ
22:26Chí Minh nhận bức tranh rồi quay sang
22:28trao cho Vũ Đình Huỳnh. Anh cất giữ. Vũ
22:31Đình Huỳnh cất bức tranh vào cặp của
22:33mình. Ông mang nó về Việt Nam. Ông giữ
22:36nó trong nhà qua những năm kháng chiến,
22:38qua những lần gia đình phải di chuyển từ
22:40Hà Nội lên Việt Bắc rồi lại về. Ông giữ
22:43nó như một vật chứng của một khoảnh khắc
22:45lịch sử mà chỉ rất ít người được chứng
22:48kiến. Ông giữ nó cho đến đêm ngày 18
22:52tháng 10 năm 1967. Đêm đó khi công an
22:55lục soát nhà và mang đi tất cả những tấm
22:57ảnh chụp chung với Hồ Chí Minh, họ cũng
23:00lấy đi bức tranh của Picasso. Bà Phạm
23:02Thị Tề nhìn thấy tận mắt và từ đó đến
23:05nay bức tranh đó biến mất. Không ai biết
23:07nó đang ở đâu, không ai xác nhận nó còn
23:10tồn tại hay đã bị tiêu hủy. Nhưng câu
23:13chuyện về bức tranh đó tôi sẽ kể tiếp ở
23:16phần sau. Bởi vì đến năm 2026 có một
23:19manh mối mới xuất hiện từ một nơi không
23:22ai ngờ đến. Trước đó hãy quay lại Paris
23:24năm 1946 bởi vì hội nghị Fontain Blow
23:29không chỉ mang lại cho Vũ Đình Huỳnh bức
23:31tranh của Picasso, nó còn cho ông chứng
23:34kiến toàn bộ quá trình một cuộc đàm phán
23:36ngoại giao quan trọng nhất của đất nước
23:38diễn ra và thất bại như thế nào. Hội
23:41nghị Feneblow kết thúc vào tháng 9 năm
23:441946 mà không đạt được thỏa thuận thực
23:46chất nào. Phía Pháp không sẵn sàng công
23:49nhận nền độc lập thực sự của Việt Nam.
23:52Hồ Chí Minh ở lại Paris thêm vài tuần,
23:54ký một bản tạm ước vào ngày 14 tháng
23:57như một giải pháp tạm thời để trì hoãn
23:59xung đột. Nhưng tất cả những người có
24:02mặt đều biết đó chỉ là biện pháp câu
24:04giờ. Vũ Định Huỳnh đã ở đó, ông thấy tất
24:07cả. Ông biết những cuộc trao đổi nào
24:09diễn ra sau cánh gà, những nhượng bộ nào
24:12được cân nhắc rồi bác bỏ, những tính
24:14toán nào đứng sau từng quyết định chính
24:16thức. Khi phái đoạn trở về Việt Nam vào
24:18cuối năm 1946, cuộc chiến tranh toàn
24:21quốc bùng nổ chỉ vài tháng sau đó. Ngày
24:2519 tháng 12 năm 1946,
24:28Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi toàn quốc
24:30kháng chiến. Gia đình Vũ Đình Huỳnh rời
24:32Hà Nội lên chiến khu Việt Bắc, bắt đầu
24:35những năm tháng mà bà Tề sau này gọi là
24:37những năm tháng thật đẹp. Nhưng trước
24:40khi bước vào giai đoạn kháng chiến, tôi
24:42muốn dừng lại ở một điều. Trong suốt
24:44những năm từ 1945 đến 1946,
24:48Vũ Đình Huỳnh đã tích lũy một thứ mà
24:51không có chức vụ hay quân hàm nào có thể
24:53đo được. Ký ức ông biết ai đã nói gì
24:56trong những buổi họp bí mật. Ông biết ai
24:59đã làm gì trong những thời điểm then
25:00chốt. Ông biết những mâu thuẫn nội bộ
25:03nào đang âm ỷ bên dưới bề mặt đoàn kết.
25:06Và ông biết những điều về từng con người
25:08cụ thể. Những điều mà người ta muốn giữ
25:11kín. Đó là tài sản lớn nhất của ông.
25:14Và 20 năm sau đó cũng sẽ là thứ khiến
25:17ông phải trả giá đắt nhất. Tôi muốn kể
25:19kỹ hơn về bức tranh đó bởi vì trong toàn
25:22bộ câu chuyện về Vũ Đình Huỳnh đây là
25:25chi tiết mà tôi thấy ám ảnh nhất không
25:27phải vì nó kịch tính mà vì nó cụ thể
25:30theo một cách rất đặc biệt. Một bức
25:33tranh là thứ có thể cầm trên tay, có thể
25:36nhìn thấy, có thể chứng minh rằng một
25:38khoảnh khắc nào đó đã thực sự xảy ra. Và
25:41khi người ta tịch thu bức tranh đó trong
25:43đêm tối, họ không chỉ lấy đi một vật
25:45phẩm, họ đang cố xóa đi bằng chứng rằng
25:48người đàn ông này từng đứng ở trung tâm
25:50của lịch sử.
25:52Nhưng hãy bắt đầu từ Paris năm 1946
25:56và từ người họa sĩ đã ngồi phác thảo
25:58trong xưởng vẽ của mình vào một buổi
26:00chiều mà có lẽ ông cũng không ngờ rằng
26:03mấy nết bút đó sẽ trở thành một bí ẩn
26:06kéo dài 80 năm. Pablo Picasso năm 1946
26:10đang ở đỉnh cao uy tín và ảnh hưởng. Bức
26:13Gik tác phẩm phản chiến vĩ đại nhất của
26:15ông đã ra đời 9 năm trước và đang lưu
26:18lạc ở Mỹ vì chiến tranh. Tháng 10 năm
26:211944, Picasso chính thức gia nhập đẳng
26:24BP Pháp.
26:26Ông giải thích lựa chọn đó trên tờ
26:28Lumanite. Nghệ thuật của ông là vũ khí
26:31và ông muốn vũ khí đó phục vụ sự giải
26:33phóng con người.
26:34>> Trong bối cảnh đó, cuộc gặp gỡ với Hồ
26:36Chí Minh, người lãnh đạo phong trào giải
26:38phóng dân tộc đang được quốc tế cánh tả
26:40theo dõi với sự chú ý không phải ngẫu
26:42nhiên.
26:43Đây là cuộc gặp gỡ của hai người đàn ông
26:45từng biết nhau từ trước, từng cùng đứng
26:48ở những vòng ngoài của giới hoạt động tả
26:50khuynh Paris những năm 1920 này, tái ngộ
26:54nhau với tư cách đã hoàn toàn khác. Vũ
26:57Định Huỳnh đứng trong xưởng vẽ và quan
26:59sát tất cả. Ông kể lại rằng Picasso đưa
27:01Hồ Chí Minh đi xem các tác phẩm đang
27:03treo trong xưởng, giải thích từng bước
27:05theo cách của một người nghệ sĩ đang
27:07chia sẻ thế giới nội tâm của mình với
27:09một người bạn hiểu được ngôn ngữ đó.
27:12Rồi Picasso lấy giấy ra, không có nghi
27:14lễ gì, không có thông báo trước, ông chỉ
27:17bắt đầu vẽ theo cách mà những người từng
27:19thấy Picasso làm việc mô tả là gần như
27:22thiền định, hoàn toàn tập trung, những
27:25nét bút dứt khoát và không thể thu hồi.
27:28Vài phút sau, ông cất tờ giấy vào cặp,
27:31cho đến khi tiễn khách ra cửa, ông mới
27:33lấy ra và trao lại. Hồ Chí Minh nhận bức
27:36tranh nhìn một lúc rồi quay sang Vũ Đình
27:38Huỳnh và nói, "Anh cất giữ.
27:42Theo lời kể của Vũ Đình Huỳnh được ghi
27:44lại trong tạp chí Văn nghệ quân đội và
27:46sau này trong cuốn sách do nhà xuất bản
27:48Kim Đồng phát hành năm 2010, bức tranh
27:51đó được ông mang về Việt Nam và cất giữ
27:54cẩn thận qua nhiều năm,
27:57qua kháng chiến, qua những lần gia đình
27:59phải chuyển chỗ ở, qua tất cả những biến
28:01động của hai thập kỷ đầy sóng gió.
28:03>> Đây là điểm mà tôi cần dừng lại và nói
28:05thật rõ ràng toàn bộ câu chuyện về cuộc
28:07gặp Picasso đến từ lời kể của chính Vũ
28:10Đình Huỳnh.
28:11Ông là nhân chứng duy nhất còn kể lại
28:13chi tiết. Picasso đã mất năm 1973, Hồ
28:18Chí Minh đã mất năm 1969.
28:21Không có tài liệu độc lập nào xác nhận
28:23hoặc phủ nhận câu chuyện này ở mức độ
28:25chi tiết như vậy. Biên niên sử của bảo
28:28tàng Hồ Chí Minh ghi nhận ngày 28 tháng
28:306 năm 1946,
28:33Bark có các cuộc gặp gỡ tại vùng Scoud
28:36trùng với giai đoạn mà theo Vũ Đình
28:37Huỳnh, cuộc thăm Picasso diễn ra. Nhưng
28:40chỉ vậy thôi, tôi kể điều này không phải
28:42để nghi ngờ ông. Tôi kể điều này vì ông
28:45xứng đáng được đối xử trung thực, không
28:47thêm thắt, không bớt xén. Và sự thật là
28:50dù câu chuyện Picasso có thật hay không,
28:53điều xảy ra tiếp theo là hoàn toàn có
28:55thật. Bởi vì bà Phạm Thị Tề đã tận mắt
28:59chứng kiến, viêm ngày 18 tháng 10 năm
29:011967 khi công an ập vào nhà và tiến hành
29:04lục soát, họ mang đi tất cả những tấm
29:07ảnh chụp chung với Hồ Chí Minh. Tất cả
29:09ảnh ở chính khu Việt Bắc, ảnh ở phố hàng
29:12ngang những ngày bác viết tư môn độc
29:13lập, ảnh tại Paris khi ông được phong
29:16đại tá và bức tranh của Picasso.
29:19Bà nhìn thấy họ lấy đi tất cả những thứ
29:22đó và bà hiểu ngay lúc đó rằng đây không
29:24phải bắt người vì tội danh gì cụ thể,
29:27đây là xóa người, xóa khỏi ký ức cập
29:29thể, xóa khỏi lịch sử. Sau đó báo chí bị
29:32cấm nhắc tên Vũ Đình Huỳnh, bị cấm đăng
29:35bất kỳ tấm ảnh nào của Hồ Chí Minh mà
29:37trong ảnh có ông.
29:38Một người từng đứng bên cạnh vị lãnh đạo
29:40tối cao trong những khoảnh khắc lịch sử
29:42nhất của đất nước bỗng nhiên trở thành
29:44người không tồn tại. Nếu bạn biết thêm
29:46bất cứ thông tin gì về số phận của bức
29:48tranh Picasso sau năm 1967, dù là qua
29:52lời kể của người thân, qua tài liệu lưu
29:54trữ hay qua bất cứ nguồn nào, hãy chia
29:57sẻ ở phần bình luận. Đây là một khoảng
30:00trắng trong lịch sử mà cho đến nay vẫn
30:03chưa được lấp đầy. Và đây cũng là lúc
30:04thích hợp để tôi nhờ bạn một việc nhỏ.
30:07Nếu câu chuyện này khiến bạn suy nghĩ,
30:09hãy nhấn like và chia sẻ để nhiều người
30:11hơn được biết đến Vũ Đình Huỳnh, người
30:13mà lịch sử chính thống gần như đã xóa
30:15tên hoàn toàn.
30:18Bức tranh Picasso biến mất năm 1967
30:22và trong suốt gần 60 năm sau đó không có
30:25thêm thông tin chính thức nào về nó. Cho
30:27đến năm 2026. Đầu năm 2026 tại thành phố
30:32Degu, Hàn Quốc có một triển lãm mang tên
30:35Picasso and the Great Masters diễn ra
30:38tại Barack Nanum Gallery. Trong triển
30:41lãm đó xuất hiện một bức tranh được cho
30:43là ký họa chân dung Hồ Chí Minh do
30:46Picasso vẽ. Ngày tháng ghi trên bức
30:48tranh trùng với giai đoạn Hồ Chí Minh
30:50đang ở Pháp năm 1946.
30:54Phong cách phác thảo phù hợp với những
30:55gì người ta biết về cách Picasso làm
30:57việc. Gia đình nhà văn Vũ Thư Hiên, con
31:00trai của Vũ Đình Huỳnh xác nhận rằng cụ
31:02Vũ Đình Huỳnh từng cùng Hồ Chí Minh đến
31:05gặp Picasso và danh họa có vẽ chân dung.
31:09Theo thông tin mà nhà văn Đạm Trương
31:10Ngạn thu thập được từ gia đình Vũ Thư
31:12Hiên, bức ký họa đó từng do cụ Vũ Đình
31:15Huỳnh cất giữ cho đến sau biến động năm
31:18196. Liệu đây có phải bức tranh bị tịch
31:21thu trong đêm bắt giam không?
31:23Đến thời điểm tôi kể câu chuyện này, câu
31:25hỏi đó vẫn chưa có câu trả lời chính
31:27thức. Các cơ quan có thẩm quyền của Việt
31:30Nam chưa lên tiếng xác minh. Xuất xứ của
31:32bức tranh tại triển lãm Hàn Quốc vẫn còn
31:34là dấu hỏi. Nhưng nếu bức tranh đó là
31:36thật, nếu đây thực sự là bức ký họa mà
31:39Picasso trao cho Hồ Chí Minh và Hồ Chí
31:42Minh trao cho Vũ Đình Huỳnh cất giữ năm
31:451946
31:46thì hành trình của nó từ một xưởng vẽ ở
31:48Paris đến một phòng trưng bày ở Hàn Quốc
31:51đi qua đêm tối của năm 1967
31:55là một hành trình mà tôi không biết dùng
31:57từ gì để diễn tả ngoài từ bi thảm, một
32:00bức tranh chứng minh sự tồn tại của một
32:02con người bị cướp đi để xóa con người đó
32:06và có thể đang treo ở một nơi nào đó
32:08trên thế giới mà không ai biết đầy đủ
32:10câu chuyện đằng sau nó. Còn Vũ Đình
32:13Huỳnh, người từng cầm bức tranh đó trên
32:15tay, người từng đứng trong xưởng vẽ của
32:18Picasso trong một buổi chiều Paris năm
32:211946.
32:23Ông trở về từ chuyến đi lịch sử đó và
32:25bước thẳng vào những năm tháng kháng
32:27chiến, những năm mà bà Tê gọi là đẹp
32:31nhất trong cả cuộc đời họ. Bởi vì đó là
32:33những năm mà mọi thứ còn rõ ràng. Kẻ thù
32:36đứng ở phía bên kia, đồng chí đứng bên
32:39cạnh và lý tưởng mà họ theo đuổi chưa bị
32:42thứ gì làm cho vần đục. Những năm đó sẽ
32:45không kéo dài mãi. Nhưng trong lúc chúng
32:47còn đang diễn ra, Vũ Đình Huỳnh và gia
32:50đình ông đã sống trọn vẹn trong đó lên
32:53chiến khu chịu gian khổ, tin vào điều họ
32:56đang làm.
32:57Bà Phạm Thị Tề dùng đúng hai từ để mô tả
33:00những năm tháng kháng chiến. Thật đẹp.
33:03Tôi đọc câu đó trong đơn kêu oan của bà.
33:06Một văn bản viết bởi một người phụ nữ
33:08đang cố gắng đòi lại công bằng cho chồng
33:10mình. Viết trong đau đớn và phẫn uất. Và
33:14tôi phải đọc lại lần nữa. Bởi vì thật
33:16đẹp không phải ngôn ngữ của người đang
33:19kêu oan. Đó là ngôn ngữ của người đang
33:22hồi tưởng về điều gì đó họ thực sự trân
33:25trọng.
33:26Bà giải thích rõ hơn.
33:28Không có đặc quyền đặc lợi, cấp trên cấp
33:31dưới đâu ra đấy mà vẫn thương yêu nhau
33:33hết mực.
33:34>> Câu đó tôi nghĩ không chỉ là hoài niệm,
33:36đó là sự so sánh ngầm với những gì xảy
33:38ra sau này khi đặc quyền đặc lợi xuất
33:40hiện, khi cấp trên cấp dưới không còn
33:42thương yêu nhau nữa, khi tất cả những
33:45điều đó dẫn đến đêm ngày 18 tháng 10 năm
33:481967.
33:51Nhưng năm 1946 khi gia đình Vũ Đình
33:54Huỳnh rời Hà Nội lên chiến khu, tất cả
33:57những điều đó còn ở rất xa. Ngày 19
33:59tháng 12 năm 1946, Hồ Chí Minh phát lời
34:03kêu gọi toàn quốc kháng chiến, Hà Nội
34:06bắt đầu những ngày chiến đấu
34:08trong lòng thành phố. Gia đình Vũ Đình
34:11Huỳnh, bà Tề, các con và ông theo dòng
34:13người tản cư rời khỏi thủ đô. Họ lên
34:16chiến khu Việt Bắc rồi phiêu bạt qua Nam
34:19Định, Ninh Bình, Thanh Hóa. Theo từng
34:21giai đoạn của cuộc chiến, Vũ Định Huỳnh
34:23tiếp tục làm Bí thư cho Hồ Chí Minh tại
34:25phủ chủ tịch trong an toàn khu khu vực
34:27bí mật ở Thác Dẫng, huyện Sơn Dương,
34:30tỉnh Tuyên Quang. Đây là nơi mà chính
34:32quyền kháng chiến đặt trụ sở, nơi mà
34:35những quyết định lớn nhất của cuộc chiến
34:36được đưa ra trong những ngôi nhà đơn sơ
34:39giữa rừng núi. Ông vẫn là người gần Hồ
34:41Chí Minh nhất trong những năm tháng đó.
34:43Vẫn là người biết lịch trình, biết các
34:45cuộc gặp gỡ, biết những gì đang được bàn
34:47bạc. Và trong bối cảnh chiến khu, sự gần
34:51gũi đó còn sâu hơn nữa. Bởi vì cuộc sống
34:53kháng chiến không có khoảng cách giả tạo
34:55của nghi lễ và giao thức. Người ta ăn
34:58cùng nhau, ngủ gần nhau, đối mặt với
35:01cùng những nguy hiểm. Ngày 7 tháng
35:03năm 1947,
35:05Vũ Đình Huỳnh nhận một nhiệm vụ đặc
35:07biệt. Ông được cử làm đặc phái viên của
35:09Chính phủ đi công cán tại miền duyên
35:11Hải, Bắc Bộ. Nhiệm vụ cụ thể là dàn xếp
35:14những mâu thuẫn đang nảy sinh giữa cộng
35:16đồng Thiên Chúa giáo và chính quyền
35:18kháng chiến. Đây là nhiệm vụ tinh tế và
35:20không dễ. Cộng đồng Công giáo tại các
35:22tỉnh đồng bằng Bắc Bộ là một lực lượng
35:24xã hội quan trọng, đông người, có tổ
35:26chức, có ảnh hưởng. Mối quan hệ giữa họ
35:29và chính quyền kháng chiến không đơn
35:31giản bởi vì trong lịch sử Đạo Công giáo
35:33tại Việt Nam gắn bó với sự hiện diện của
35:36người Pháp theo những cách mà không phải
35:39lúc nào cũng dễ tách rời. Và trong bối
35:42cảnh chiến tranh, sự nghi ngờ từ cả hai
35:44phía rất dễ leo thang thành xung đột.
35:46>> Vũ Đình Huỳnh được chọn cho nhiệm vụ này
35:48không phải ngẫu nhiên.
35:50Ông xuất thân từ gia đình Công giáo
35:51nhiều đời. Ông hiểu ngôn ngữ, hiểu tâm
35:54lý, hiểu những lo ngại thực sự của cộng
35:56đồng đó từ bên trong. Và ông có khả năng
35:59nói chuyện với người đang do dự theo
36:01cách không làm họ cảm thấy bị đe dọa hay
36:03bị coi thường. Đây là đặc điểm xuyên
36:05suốt của Vũ Đình Huỳnh mà tôi thấy nổi
36:07lên rõ ràng qua nhiều giai đoạn khác
36:09nhau của cuộc đời ông. Ông là người của
36:12những khoảng giữa, người có thể đứng ở
36:14ranh giới giữa hai thầy giới và được cả
36:16hai tin tưởng đủ để nói chuyện thật.
36:19Đó là tài năng hiếm có và trong những
36:21năm kháng chiến, tài năng đó phục vụ đất
36:24nước theo những cách mà không bao giờ
36:26được ghi vào xử sách chính thức. Sau khi
36:28hoàn thành nhiệm vụ tại miền duyên Hải,
36:30Vũ Đình Huỳnh tiếp tục công việc tại
36:32chiến khu. Những năm 1947, 1948,
36:371949 trôi qua trong nhịp sống kháng
36:39chiến, vừa gian khổ về vật chất vừa đầy
36:42ắp ý nghĩa. Bà Tề theo chồng qua những
36:45nơi chú đóng khác nhau. Các con lớn lên
36:48trong rừng núi Việt Bắc. Con trai cả Vũ
36:50Thư Hiên khi đó còn là thiếu niên hay
36:53vào phủ chủ tịch chơi và được Hồ Chí
36:55Minh yêu mến, thỉnh thoảng được nhờ
36:57những việc lạt vặt. Đây là chi tiết mà
36:59tôi thấy vừa ấm áp vừa cay đắng khi nhìn
37:01lại. Cậu bé Vũ Thư Hiên lớn lên ra vào
37:04phủ chủ tịch như nhà mình, được vị lãnh
37:07đạo tối cao của đất nước yêu mến. Và 20
37:10năm sau, cậu bé đó sẽ bị bắt trên đường
37:13phố Hà Nội, bị công an chìm kéo lên ô tô
37:16trong lúc đang đạp xe và giam 9 năm
37:18không xét xử. Nhưng năm 1949 không ai
37:22biết điều đó. Cuộc kháng chiến vẫn đang
37:24diễn ra. Chiến dịch biên giới năm 1950
37:28sẽ là bước ngoặt.
37:30Điện Biên Phủ năm 1954 sẽ là đỉnh điểm
37:33và sau hiệp định Jev, miền Bắc trở về
37:36tay chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng
37:38hòa.
37:40Năm 1954,
37:42gia đình Vũ Đình Huỳnh trở về Hà Nội.
37:44>> Thành phố họ rời đi 8 năm trước giờ đây
37:46đã thay đổi và chính quyền mà họ từng
37:49phục vụ trong những năm gian khổ giờ đây
37:51đang bước vào một giai đoạn mới. Giai
37:54đoạn của quyền lực được thể chế hóa, của
37:57bộ máy được xây dựng của những cuộc đấu
37:59tranh nội bộ bắt đầu thay thế dần những
38:01cuộc đấu tranh với kẻ thù bên ngoài. Vũ
38:03Định Huỳnh được bổ nhiệm làm vụ trưởng
38:05vụ lễ tân Bộ Ngoại giao. Đây là chức vụ
38:08phù hợp với kỹ năng của ông, người hiểu
38:11nghi lễ, hiểu quan hệ, hiểu cách ứng xử
38:14với những người từ nhiều nền văn hóa
38:15khác nhau. Ông làm việc trong vị trí đó
38:18qua những năm cuối thập kỷ 1950 và đầu
38:22thập kỷ 1960 trước khi chuyển sang làm
38:25vụ trưởng ban thanh tra Chính phủ. Những
38:27năm này tư liệu về Vũ Đình Huỳnh trở nên
38:30thưa thớt hơn nhiều so với giai đoạn
38:32trước. Ông không còn ở vị trí bí thư
38:34riêng, không còn ở trung tâm của mọi
38:36quyết định. Ông là một quan chức cấp vụ
38:39trưởng làm việc trong một bộ máy ngày
38:41càng phức tạp và ngày càng nhiều áp lực
38:43chính trị nội bộ. Nhưng ông không im
38:46lặng hoàn toàn. Theo lời con trai ông
38:48nhà văn Vũ Thư Hiên, trong giai đoạn
38:50này, Vũ Định Huỳnh bắt đầu bộc lộ rõ hơn
38:53những bất đồng với một số chính sách.
38:55Ông phản đối cách thức tiến hành cải
38:57cách dụng đất chiến dịch mà sau này
38:59chính Đảng thừa nhận là đã gây ra nhiều
39:01oan sai nghiêm trọng.
39:03Ông không đồng tình với việc đàn áp nhóm
39:05nhân văn giai phẩm, những trí thức và
39:07văn nghệ sĩ đã dám đòi hỏi tự do sáng
39:10tác và dân chủ trong đời sống văn hóa.
39:13Đây là những bất đồng nguy hiểm trong
39:14bối cảnh lúc đó. Nhưng Vũ Đình Huỳnh
39:16không phải người duy nhất có những suy
39:18nghĩ đó. Trong nội bộ Đảng, một luồng ý
39:21kiến đang hình thành. Những người tin
39:23rằng con đường đi tới độc lập và thống
39:25nhất không nhất thiết phải là con đường
39:27của bạo lực và áp đặt theo mô hình Trung
39:29Quốc.
39:31Năm 1964, Vũ Đình Huỳnh nghỉ hưu, ông
39:34khi đó 59 tuổi. Theo các tài liệu, việc
39:37nghỉ hưu diễn ra bình thường, không có
39:39dấu hiệu nào cho thấy ông bị buộc phải
39:41rời vị trí hay chịu bất kỳ áp lực trực
39:44tiếp nào vào thời điểm đó. Ông về sống
39:46tại nhà riêng ở Hà Nội cùng bà Tể và các
39:49con.
39:503 năm nghỉ hưu, 3 năm yên tĩnh hoặc ít
39:54nhất là trông có vẻ yên tĩnh từ bên
39:55ngoài. Bởi vì bên trong bộ máy quyển
39:57lực, những chuyển động ngầm đang diễn ra
39:59từ năm 1963.
40:02Những chuyển động mà Vũ Đình Huỳnh dù đã
40:04nghỉ hưu không thể thoát khỏi. Ông biết
40:07quá nhiều người, ông quen biết quá nhiều
40:10câu chuyện và ông từng ngồi trong tủ Sơn
40:12La với một người đàn ông tên Lê Đức Thọ,
40:15người mà năm 1964 đang là trưởng ban tổ
40:19chức trung ương và đang chuẩn bị cho một
40:22chiến dịch thanh lọc nội bộ, quy mô lớn
40:24nhất trong lịch sử đạo. Năm 1964, khi Vũ
40:28Định Huỳnh nghỉ hưu, bánh xe của số phận
40:30đã bắt đầu quay.
40:32Ông chưa biết điều đó, bà Tề chưa biết
40:34điều đó. Nhưng những gì sắp xảy ra đã
40:36được chuẩn bị từ rất lâu trước khi nó
40:39thực sự ập đến.
40:413 năm sau, đêm ngày 18 tháng 10 năm
40:441967,
40:46tiếng gõ cửa vang lên. Để hiểu tại sao
40:48Vũ Đình Huỳnh bị bắt, cần hiểu trước một
40:50cuộc chiến khác. Cuộc chiến không có
40:53tiếng súng, không có chiến trường nhưng
40:55không kém phần khốc liệt đang diễn ra
40:57ngay trong lòng Đảng Lao động Việt Nam.
41:00Từ đầu những năm 1960, đây là cuộc chiến
41:03về đường lối và để hiểu cuộc chiến đó
41:05cần đặt nó trong bối cảnh quốc tế lúc
41:07bấy giờ. Năm 1956, Nikita Kuschev lên
41:12nắm quyền ở Liên Xô và bắt đầu chiến
41:14dịch phi Stalin hóa, công khai lên án
41:17những tội ác của Stalin, đề xuất con
41:19đường chung sống hòa bình giữa các hệ
41:21thống chính trị khác nhau thay vì đối
41:23đầu trực tiếp. Sự kiện đó gây chấn động
41:26toàn bộ phong trảo bị quốc tế. Một bên
41:29là Liên Xô của Cuspev ủng hộ cải cách
41:32đối thoại giảm căng thẳng. Một bên là
41:34Trung Quốc của Mao Trạch Đông bác bỏ con
41:36đường đó coi đó là sự phản bội cách mạng
41:39tiếp tục nhấn mạnh đấu tranh giai cấp và
41:41bạo lực cách mạng. Cuộc tranh luận sâu
41:43chung đó lan vào tận từng đảng Bíp trên
41:45thế giới và Đảng Lao động Việt Nam không
41:48phải ngoại lệ. Trong nghệ vụ lãnh đạo Hà
41:49Nội hình thành hai khuynh hướng rõ rệt.
41:52Một bên mà phương Tây và nhiều tài liệu
41:54gọi là phe thân xô hay phe ôn hòa tin
41:57rằng có thể theo đuổi thống nhất đất
41:59nước bằng con đường ngoại giao và chính
42:01trị, tránh một cuộc chiến tranh toàn
42:03diện tốn kém. Đây là phe gắn với tên
42:06tuổi của trường Trinh, Võ Nguyên Giáp và
42:08một số đảng viên lão thành khác. Một bên
42:10mà nhiều tài liệu gọi là phe thân trung
42:13hay phe cứng rắn tin rằng chỉ có đấu
42:15tranh vũ trang mới có thể thống nhất đất
42:17nước và Việt Nam cần theo mô hình Trung
42:19Quốc cả trong chiến lược quân sự lẫn
42:22quản lý xã hội. Đây là phe của Lê Duẩn
42:25Nguyễn Chí Thanh và đặc biệt là Lê Đức
42:27Thọ. Hội nghị Trung ương lần thứ 9 tháng
42:3012 năm 1963 là thời điểm phe thứ hai
42:33giành chiến thắng quyết định. Nghị quyết
42:36chín chính thức xác nhận đấu tranh vũ
42:38trang là hình thức đấu tranh chủ yếu để
42:40thống nhất đất nước. Nghị quyết cũng đặt
42:43ra yêu cầu loại bỏ những thành phần
42:44không tuân phục trong nội bộ đảng. Những
42:47người bị coi là mang tư tưởng xét lại
42:49hiện đại, tức là những người đồng tình
42:51với đường lối của Cruchpy vì đường lối
42:54của Mao. Tháng 9 năm 1963, trước khi hội
42:57nghị Trung ương 9 diễn ra, Lê Đức Thọ đã
43:00đăng một bài báo trên tờ nhân dân cơ
43:03quan môn luận chính thức của Đảng. cảnh
43:05báo về nguy cơ chủ nghĩa xét lại trong
43:07nội bộ. Đây không phải bài viết học
43:09thuật, đây là tuyên bố chiến tranh nội
43:11bộ được ngụy trang dưới dạng bài phân
43:13tích lý luận. Vũ Đình Huỳnh đọc bài báo
43:16đó, ông hiểu nó có nghĩa là gì. Theo lời
43:19con trai ông, nhà văn Vũ Thư Hiên trong
43:21hồi ký, đêm giữa ban ngày cha ông thuộc
43:24nhóm những đảng viên lão thành không
43:26đồng tình với nghị quyết chín, không
43:28phải vì họ không muốn thống nhất đất
43:29nước mà vì họ không đồng ý với cách
43:32thức. Họ tin rằng còn có những con đường
43:35khác. Họ lo ngại về cái giá mà một cuộc
43:37chiến tranh toàn diệm sẽ đòi hỏi từ
43:40người dân và họ phản đối việc xích lại
43:43quá gần Trung Quốc theo mô hình mà họ
43:46cho là sẽ đẩy đất nước vào vòng ảnh
43:49hưởng nguy hiểm. Theo tài liệu nghiên
43:50cứu dựa trên kho lưu trữ của đại sử quán
43:52Đông Đức tại Hà Nội, một trong những
43:54nguồn độc lập hiếm hoi ghi chép về giai
43:56đoạn này, Vũ Định Huỳnh được nhắc đến
43:59cùng với Dương Bạch Mai và Bùi Công
44:01Trừng như những đảng viên lão thành dự
44:03quan điểm rằng vẫn còn nhiều con đường
44:05khác để giành độc lập dân tộc chứ không
44:08chỉ có bạo lực cách mạng.
44:10Những người này ngày càng phải lui vào
44:12thế phòng thủ và đứng trước nguy cơ bị
44:14tố cáo là những kẻ chủ bại. Từ chủ bại
44:17là từ nguy hiểm trong ngữ cảnh đó. Nó
44:20không chỉ là sự phê phán về quan điểm
44:22chính trị, nó là cáo buộc về phẩm chất
44:25đạo đức và lòng trung thành. Nhưng Vũ
44:28Đình Huỳnh không chỉ có những bất đồng
44:29về đường lối chiến lược, ông còn có
44:32những bất đồng cụ thể hơn, gần hơn về
44:34những điều đang xảy ra ngay trên đất
44:36nước mình. Ông phản đối cải cách rụng
44:38đất.
44:39Chiến dịch được tiến hành từ năm 1953
44:42đến 1956
44:44với hàng chục nghìn người bị đấu tố, bị
44:46xử tử, bị tù đày. Trong một chiến dịch
44:48mà mục tiêu ban đầu là phân phối lại
44:50ruộng đất nhưng nhanh chóng trở thành
44:52một cuộc thanh lọc xã hội tàn bạo. Đến
44:55năm 1956, chính Hồ Chí Minh phải công
44:58khai thừa nhận sai lầm và xin lỗi. Nhưng
45:01những người đã lên tiếng phản đối từ
45:03trước như Vũ Đình Huỳnh không được ghi
45:05nhận là đúng. Họ chỉ được ghi nhận là đã
45:08phản đối. Ông không đồng tình với vụ đàn
45:10áp nhóm nhân văn giai phẩm từ năm 1956
45:14đến 1958.
45:16Đây là nhóm trí thức và văn nghệ sĩ,
45:18trong đó có những tên tuổi như Phan Khôi
45:21Trần Dần, Phùng Quán, Hoàng Cẩm đã dám
45:24đòi hỏi tự do sáng tác và lên tiếng về
45:26những bất công trong xã hội. Họ bị đàn
45:29áp, bị tước quyền sáng tác, bị đẩy ra
45:32ngoài lề xã hội. Vũ Đình Huỳnh, người
45:35từng quen biết nhiều trong số họ, không
45:37nghĩ đó là cách một chính quyền cách
45:39mạng nên đối xử với trí thức. Những bất
45:41đồng đó ông giữ trong lòng. Ông không
45:43viết tuyên môn, ông không phát tán tài
45:46liệu, ông không tổ chức nhóm đối lập,
45:48ông chỉ nói thật khi được hỏi và nói
45:51thật với những người ông tin tưởng.
45:54Nhưng trong một hệ thống mà sự im lặng
45:56là nghĩa vụ và bất đồng là tội lỗi, chỉ
45:59vậy thôi đã là đủ. Tháng 12 năm 1963,
46:03Nghị quyết 9 được thông qua. Lê Đức Thọ,
46:06trưởng ban tổ chức trung ương bắt đầu
46:08chiến dịch chống chủ nghĩa xét lại hiện
46:10đại trong nội bộ đảng. Chiến dịch diễn
46:13ra dưới dạng các đợt học tập, chỉnh
46:15huấn, kiểm điểm. Những người có quan
46:17điểm khác biệt được yêu cầu thể hiện sự
46:19tuân phục. Những người không thể hiện đủ
46:22mức độ tuân phục cần thiết bắt đầu bị
46:24theo dõi. Điều quan trọng cần hiểu là vụ
46:26án xét lại chống đảng mà Vũ Đình Huỳnh
46:29sẽ là một trong những nạn nhân không xảy
46:31ra đột ngột vào năm 1967.
46:34Nó được xây dựng trong suốt 4 năm trước
46:36đó, từng bước một, từng tên một, từng hồ
46:39sơ một.
46:40Năm 1964,
46:43Vũ Đình Huỳnh nghỉ hưu. Có thể đó là sự
46:45nghỉ hưu tự nguyện, có thể đó là dấu
46:48hiệu ông đã nhận ra những gì đang đến.
46:51Các tài liệu không nói rõ, nhưng việc
46:53ông rời vị trí vào đúng năm sau nghị
46:55quyết 90 phải chi tiết mà ta có thể bỏ
46:59qua hoàn toàn. Ba năm tiếp theo, ông
47:00sống ở nhà, không chức vụ, không ảnh
47:03hưởng chính thức một ông già về hưu
47:05trong ngôi nhà ở Hà Nội. Nhưng ông vẫn
47:08còn đó, vẫn còn nhớ, vẫn còn biết và đối
47:13với một số người, điều đó vẫn là mối
47:15nguy.
47:17Tháng 7 năm 1967,
47:19Hoàng Minh Chính, viện trưởng viện triết
47:21học Mar Lenin, người bị coi là đứng đầu
47:24nhóm xét lại chống đảng bị bắt. Đây là
47:28được bắt giữ đầu tiên trong một chiến
47:29dịch sẽ kéo dài nhiều tháng. Tiếp theo
47:32là Hoàng Thế Dũng, Phạm Viết Trần Châu,
47:35đột bắt giữ thứ hai diễn ra vào tháng 10
47:37năm 1967.
47:39lần này nhắm vào những người được cho là
47:41thân cận với Võ Nguyên Giáp, Đặng Kim
47:44Giang, Lê Liêm, Lê Trọng Nghĩa. Và trong
47:47cùng được đó, ngày 18 tháng 10 đến lượt
47:50Vũ Đình Huỳnh. Trong báo cáo nội bộ
47:53tháng 12 năm 1967, Lê Đức Thọ liệt kê Vũ
47:57Đình Huỳnh cùng với Đặng Kim Giang,
47:59Hoàng Minh Chính, Trần Minh Việt và Phạn
48:02Kỳ Vân với cá buộc đã phạm tội phản quốc
48:05và cố gây chia rẽ giữa đảo và quân đội
48:08phản quốc.
48:09Đó là cáo buộc mà họ dán lên người đầu
48:11tiên được phong đại tá của nước Việt Nam
48:14Dân chủ Cộng hòa. Người từng bích thân
48:16đón Hồ Chí Minh từ Tân Trào về Hà Nội.
48:19Người từng lo bữa ăn chỗ ngủ an ninh cho
48:22bác trong những ngày đầu tiên sau cách
48:24mạng tháng tám. Không có tòa án nào được
48:27triệu tập để xem xét cáo buộc đó. Không
48:30có luật sư nào được chỉ định. Không có
48:32phiên xét xử nào được mở. chỉ có dây
48:35thừng trong đêm tối và nhiều năm biệt
48:37giam phía trước. Tổng cộng gần 300 người
48:40bị bắt trong vụ án này, trong đó khoảng
48:4240 cán bộ cấp trung và cao cấp. Tất cả
48:45đều không qua xét xử, tất cả đều bị giam
48:48giữ theo lệnh miệng của một người. Lê
48:51Đức Thọ, người mà bà Phạm Thị Tề sau này
48:54viết, ông không có khái niệm gì về pháp
48:57luật. hay khi đang ở vị thế Thái Thượng
48:59Hoàng, ông cho rằng mình có quyền lực vô
49:02biên, muốn làm gì thì làm. Đến đây có lẽ
49:05bạn cũng đang tự hỏi giống tôi, trong
49:07tất cả những người bị bắt đó, tại sao Vũ
49:10Đình Huỳnh lại nằm trong danh sách ông
49:12đã nghỉ hưu 3 năm, ông không tham gia
49:14bất kỳ hoạt động chính trị nào được ghi
49:16nhận. Ông không phát tán tài liệu chống
49:18đối, ông không liên hệ với đại sư quán
49:21nước ngoài.
49:21>> Câu trả lời cho câu hỏi đó, câu trả lời
49:24thực sự không phải câu trả lời chính
49:25thức, nằm ở một buổi chiều trong nhà tù
49:27Sơn La 27 năm về trước. khi hai người
49:30đàn ông ngồi cạnh nhau và chia sẻ những
49:33điều mà người ta chỉ chia sẻ khi không
49:35còn gì để mất. Có một câu hỏi mà tôi đã
49:39giữ lại từ đầu câu chuyện này và bây giờ
49:42là lúc phải đối mặt với nó trực tiếp.
49:45Tại sao Lê Đức Thọ lại bắt Vũ Đỉnh
49:47Huỳnh? Câu trả lời chính thức được ghi
49:49trong báo cáo nội bộ tháng 12 năm 1967
49:53là phản quốc và gây chia rẽ giữa đảng và
49:56quân đội. Nhưng câu trả lời chính thức
49:58đó không đứng vững khi nhìn kỹ. Vũ Đình
50:01Huỳnh khi bị bắt đã nghỉ hưu được 3 năm.
50:05Ông không giữ bất kỳ vị trí nào trong bộ
50:06máy. Ông không có quyền tiếp cận tài
50:09liệu mật. Ông không tổ chức nhóm đối lập
50:11không phát tán tài liệu, không liên lạc
50:14với nước ngoài theo bất kỳ bằng chứng
50:15nào được công bố.
50:17Vậy tại sao bà Phạm Thị Tề, người phụ nữ
50:20sống cạnh ông hơn 50 năm và biết ông rõ
50:23hơn bất kỳ ai đã viết một câu trong đơn
50:25kiêu oan mà tôi tin là gần với sự thật
50:28nhất.
50:30Ông Huỳnh biết quá nhiều về ông Thọ và
50:33điều này thực sự là một tai họa với ổng.
50:35Nhà văn Vũ Thư Hiên trong hồi ký Đêm
50:38giữa ban ngày và trong nhiều cuộc phỏng
50:40vấn sau này bao gồm cuộc phỏng vấn với
50:42BBC tiếng Việt năm 2021 đã nói rõ hơn về
50:48điều mà mẹ ông chỉ nói bóng gió.
50:51Cha ông và Lê Đức Thọ đã ở tù cùng nhau
50:54tại Sơn La đầu những năm 1940.
50:58Và trong thời gian đó, Lê Đức Thọ nằm
51:01tại trạm xá y tế của tù. Và theo Vũ Thư
51:05Hiên, [hắng giọng] trong khoảng thời
51:06gian đó, một số bí mật nhạy cảm đã được
51:09biết đến bởi những tù nhân xung quanh.
51:13Vũ Đình Huỳnh là một trong số đó. Và cần
51:16nói thật rõ ràng ở đây, đây là cáo buộc
51:18đến từ phía gia đình nạn nhân, không
51:20phải từ tài lượng độc lập được xác minh.
51:23Lê Đức Thọ đã mất năm 1990, cùng năm với
51:27Vũ Đình Huỳnh và không để lại bất kỳ lời
51:29giải thích nào về lý do thực sự của
51:31những vụ bắt giữ đó. Vì vậy, những gì
51:34tôi kể tiếp theo cần được hiểu là suy
51:36luận có cơ sở. Có thể đúng, có thể chỉ
51:40đúng một phần nhưng chưa thể xác minh
51:42hoàn toàn với sự cẩn thận đó. Hãy xem
51:44xét một chi tiết mà nhiều nguồn tư liệu
51:46khác nhau đều nhắc đến trong danh sách
51:48những người bị bắt trong vụ án xét lại
51:50chống đảng. Có một tỷ lệ đáng chú ý,
51:53những người từng bị tù cùng Lê Đức Thọ
51:56tại Sơn La. Ngoài Vũ Đình Huỳnh còn có
51:59Hoàng Minh Chính, Đặng Kim Giang, Phạm
52:01Kỳ Vân, Lưu Động. Tất cả đều từng là tù
52:04nhân tại Sơn La trong cùng giai đoạn.
52:07Nhà nghiên cứu người Đức Phan Ba trong
52:09tài liệu 50 năm vụ án xét lại chống đảng
52:11xuất bản năm 2017 và dựa trên kho lưu
52:14trữ Đông Đức đã ghi nhận chi tiết này và
52:17đặt câu hỏi tương tự. Liệu có phải ngẫu
52:19nhiên không khi một tỷ lệ lớn các nạn
52:21nhân đều là người biết Lê Đức Thọ từ
52:24thời Sơn La.
52:26Tôi không biết câu trả lời chắc chắn và
52:28tôi không nghĩ ai còn sống hiện nay có
52:30thể trả lời chắc chắn. Nhưng có một điều
52:32tôi biết chắc khi Vũ Đình Huỳnh bị bắt,
52:35phản ứng của ít nhất một quan chức cấp
52:37cao trong bộ máy không phải là im lặng
52:39chấp nhận. Trong hồi ký đêm giữa ban
52:42ngày, Vũ Thư Hiên kể lại rằng khi nghe
52:45tin Vũ Đình Huỳnh bị bắt, Đỗ Người khi
52:47đó là một quan chức cấp cao đã sửng sốt
52:50và thốt lên, tại sao lại bắt anh Huỳnh?
52:53Những người cách mạng như thế sao có thể
52:55đổ cho người ta chống đảng được? Bậy
52:57quá, bậy quá. Câu nói đó nói lên điều gì
53:00đó quan trọng. Nó nói rằng ngay cả trong
53:03nội bộ bộ máy không phải ai cũng tin vào
53:05cả buộc, không phải ai cũng đồng ý với
53:08những gì đang xảy ra, nhưng không ai lên
53:10tiếng đủ to để tạo ra sự khác biệt. Và
53:13không ai trong tất cả những người mà gia
53:15đình Vũ Đình Huỳnh từng nuôi giấu, từng
53:18giúp đỡ, từng bảo vệ không ai đứng ra
53:21can thiệp. Trường Trinh, người từng ngủ
53:22trong nhà ông trên phố nhà Diệu im lặng.
53:25Võ Nguyên Giáp, người từng được gia đình
53:27ông che chở, im lặng. Nguyễn Lương Bằng,
53:30Hoàng Quốc Việt, tất cả im lặng. Tôi
53:33không phán xét họ. Tôi hiểu rằng lên
53:35tiếng trong bối cảnh đó có nghĩa là tự
53:37đặt mình vào nguy hiểm. Tôi hiểu rằng sự
53:40sống còn chính trị đòi hỏi những tính
53:42toán lạnh lùng mà người ngoài khó lòng
53:44thấu hiểu đầy đủ. Nhưng tôi cũng không
53:47thể không ghi nhận sự tương phản đó giữa
53:49những gì gia đình Vũ Đình Huỳnh đã làm
53:51cho họ và những gì họ làm khi gia đình
53:54ông cần. Nêm ngày 18 tháng 10 năm 1967,
53:58công an đến họ còng tay ông bằng khóa số
54:01tám. Khi còng sắt không vừa, họ dùng dây
54:04thừng chói giật cánh khuỷu. Họ lục soát
54:07nhà và mang đi tất cả những tấm ảnh chụp
54:10chung với Hồ Chí Minh. Bức tranh của
54:12Picasso, những vật chứng của một cuộc
54:15đời đứng ở trung tâm lịch sử.
54:17Rồi họ đưa ông đi trong đêm tối, không
54:20nói ông bị giam ở đâu, không nói ông bị
54:22buộc tội gì, không cho ông gặp vợ con,
54:26không cho ông gặp luật sư bởi vì không
54:28có luật sư nào được chỉ định, không có
54:31phiên tòa nào được mở, không có quy
54:33trình pháp lý nào được tuân theo.
54:37Bà Phạm thị Tề đứng trong ngôi nhà vừa
54:39bị lục soát, nhìn quanh những ngăn kéo
54:41bị mở toang, những tờ giấy bị vứt lung
54:44tung, những khoảng trống trên tường nơi
54:47những tấm ảnh từng treo. Bà biết mình
54:50đang đối mặt với điều gì. Bà bắt đầu đi
54:53kêu oan mà đến các cơ quan. Bà viết đơn,
54:56bà tìm gặp những người bà nghĩ có thể
54:58giúp. Nhưng có một điều bà tuyệt đối
55:01không làm. Một điều mà tôi thấy đáng chú
55:04ý đến mức không thể không nhắc đến. Bà
55:07không tìm đến Hồ Chí Minh, người đàn ông
55:09mà cả gia đình bà đã phục vụ nuôi giấu
55:12bảo vệ trong suốt 20 năm. Người mà chồng
55:15bà đã đón từ Tân Trào về Hà Nội lo bữa
55:18ăn chỗ ngủ trong những ngày đầu cách
55:20mạng. Tháp Tùng sang Paris làm bí thư
55:23riêng qua nhiều năm kháng chiến. Người
55:26mà chính tay chồng bà đang cất giữ bức
55:29tranh Picasso theo lời người đó trao. Bà
55:32không đến tìm ông. Tôi đọc chi tiết này
55:34và ngồi im một lúc. Có thể có nhiều lý
55:37do cho quyết định đó của bà. Có thể bà
55:39biết rằng lúc đó Hồ Chí Minh đã không
55:41còn nắm thực quyển như trước. Có thể bà
55:44biết rằng chính ông đã chấp thuận dù chỉ
55:47là im lặng chấp thuận cho những gì đang
55:48xảy ra. Có thể bà quá kiêu hãnh để cầu
55:52xin người mà bà đã hiến tặng quá nhiều.
55:55Các tài liệu không giải thích lý do, chỉ
55:57ghi nhận sự kiện bà không đến tìm Hồ Chí
56:00Minh. Trong khi đó Vũ Đình Hỳnh bị
56:02chuyển qua nhiều nhà tù khác nhau. Sáu
56:05năm biệt giam không phải giam chung với
56:07người khác mà biệt giam tức là hoàn toàn
56:10cô lập. Không sách, không báo, không thư
56:13từ, không thăm nuôi. Trong một thời gian
56:15dài, chỉ có bốn bức tường và thời gian.
56:19Con trai ông Vũ Thư Hiên bị bắt hai
56:21tháng sau đó. Công an chìm kéo ông lên
56:24xe ô tô trong lúc đang đạp xe trên phố
56:27Hà Nội đưa thẳng vào hỏa lò. Gia đình
56:30mãi về sau mới hay tin hai bố con bị
56:32giam ở hai nơi khác nhau. Không ai biết
56:34người kia đang ở đâu, đang như thế nào,
56:37còn sống hay không. Bà Tề một mình với
56:39chín người con còn lại, đứa lớn nhất
56:41chưa đến tuổi trưởng thành đủ để gánh
56:43vác. Đứa nhỏ nhất còn chưa hiểu chuyện
56:45gì đang xảy ra, ngôi nhà bị công an và
56:48mật vụ bao vây canh chừng theo dõi suốt
56:50ngày đêm. Từ một gia đình đại công thần
56:52của chế độ, họ bỗng chốc trở thành gia
56:55đình phản động, không có bản án, không
56:58có lý do chính thức, chỉ có sự im lặng
57:00của bộ máy và ánh mắt của hàng xóm láng
57:02giềng bắt đầu né tránh. Những năm đó đối
57:05với bà Tề và các con là những năm dài
57:07nhất trong cuộc đời. Nhưng có một điều
57:09xảy ra trong những năm đó mà tôi nghĩ
57:12nói lên rất nhiều về con người của Vũ
57:14Đình Huỳnh. [hắng giọng]
57:16Theo lời bà Tề ghi lại trong đơn kê oan
57:18và trong các tài liệu liên quan, những
57:20lần ông được gặp Lê Đức Thọ trong tủ,
57:23ông không xin tha, ông không nhận tội,
57:26ông không thỏa hiệp, ông yêu cầu đưa vụ
57:28việc ra xét xử công khai theo hiến pháp
57:30và pháp luật.
57:31>> Một ông già đã ngoài 60 tuổi đang bị
57:33biệt giam, đang ở thế yếu hoàn toàn, vẫn
57:36giữ quan điểm và yêu cầu đối phương tuân
57:38theo luật pháp mà chính họ đã đặt ra.
57:41Tôi không biết đó là dũng cảm hay ngoan
57:44cố hay chỉ đơn giản là một người đã quá
57:47mệt mỏi với sự giả rối đến mức không còn
57:50sức để giả vờ nữa. Có lẽ là cả ba. Nhưng
57:54dù là gì đi nữa, câu trả lời của Lê Đức
57:57Thọ vẫn không thay đổi. Im lặng và tiếp
58:01tục giam dữ. Có những người mà lịch sử
58:03ghi tên vì họ làm những việc lớn lao
58:05vang dội nhìn thấy được từ xa. Và có
58:08những người mà lịch sử đáng lẽ phải ghi
58:10tên nhưng không ghi vì những gì họ làm
58:13diễn ra trong im lặng trong bóng tối
58:16trong những căn phòng không có nhân
58:18chứng nào ngoài chính họ và những đứa
58:20con họ đang cố gắng che chắn khỏi sóng
58:23gió.
58:25Bà Phạm Thị Tề là người thứ hai đó. Tôi
58:28muốn giành phần này được kể về bà. không
58:30phải như một nhân vật phụ trong câu
58:31chuyện của chồng mà như một con người đã
58:34tự mình chiến đấu một cuộc chiến riêng
58:35dai rằng và không khoan nhượng trong
58:37suốt nhiều thập kỷ.
58:38>> Sau đêm ngày 18 tháng 10 năm 1967, bà Tề
58:42bước vào giai đoạn khó khăn nhất của
58:44cuộc đời mình. Chồng bị biệt giam ở nơi
58:46không ai biết. Hai tháng sau, con trai
58:49cả bị bắt theo cách tương tự, bị kéo lên
58:51xe, trên phố biến mất không tin tức. Bà
58:55có chín người con còn lại cần chăm sóc.
58:57ngôi nhà bị vây canh, tên chồng bị cấm
58:59nhắc đến trên báo chí, tấm ảnh chồng
59:02chụp cùng Hồ Chí Minh bị tịch thu đến
59:05tấm ảnh cũng không còn để nhìn lại và bà
59:08không có gì trong tay ngoài sự thật và
59:10sự kiền nhẫn.
59:11>> Bà bắt đầu đi kêu oan. Không phải một
59:13lần mà nhiều lần qua nhiều năm gửi đơn
59:16đến nhiều cơ quan khác nhau. Bà đến mặt
59:19trận Tổ quốc, bà đến hội luật gia, bà
59:22liên hệ với những người bạn tù Sơn La
59:23của chồng còn sống và còn tự do. Bà tìm
59:26đến họ hàng và bạn hữu để nhờ làm chứng
59:29nhưng bà không đến tìm Hồ Chí Minh. Và
59:31sau khi Hồ Chí Minh mất năm 1969,
59:35bà cũng không tìm đến những người kế
59:36nhiệm ông với thái độ van xin. Bà viết
59:39đơn yêu cầu không phải xin, yêu cầu đưa
59:42vụ án ra xét xử công khai theo hiến pháp
59:44và pháp luật. Đây là sự khác biệt quan
59:46trọng mà tôi muốn nhấn mạnh. Bà không
59:49cầu xin lòng thương của kẻ có quyền. Bà
59:51yêu cầu họ tuân theo chính luật pháp mà
59:54họ đã ban hành.
59:55Đó là thái độ của một người hiểu rằng
59:58phẩm giá không thể được mua lại bằng sự
1:00:00hạ thấp bản thân. Năm 1972, sau 6 năm
1:00:03biệt giam, Vũ Đình Huỳnh được thả ra
1:00:05khỏi nơi giam giữ nhưng không được trở
1:00:07về Hà Nội. Ông bị quản thúc tại thành
1:00:10phố Nam Định, quê hương của ông.
1:00:13Không án, không lý do chính thức, chỉ là
1:00:16một hình thức giam cầm khác rộng hơn về
1:00:18không gian, nhưng vẫn đủ chật để nhắc
1:00:20nhở ông rằng ông không tự do.
1:00:24Tại Nam Định, ông sống trong sự theo dõi
1:00:26liên tục. Những cuộc trò chuyện bị nghe,
1:00:29những người đến thăm bị ghi nhận. Ông
1:00:31không được làm việc, không được tham gia
1:00:33bất kỳ hoạt động xã hội nào có ý nghĩa.
1:00:36Một người từng đứng ở trung tâm của lịch
1:00:38sử, từng biết tên và mặt của tất cả
1:00:41những nhân vật quan trọng nhất của đất
1:00:42nước, nay ngồi trong một căn phòng ở Nam
1:00:45Định và chờ đợi. Chờ đợi điều gì chính
1:00:49ông có lẽ cũng không biết rõ. Trong khi
1:00:51đó tại Hà Nội, con trai ông Vũ Thư Hiên
1:00:53vẫn đang trong tù.
1:00:569 năm từ nhà tù Hỏa Lò chuyển sang Bất
1:00:59Bạt ở Sơn Tây, rồi Tân Lập ở Phú Thọ,
1:01:02rồi Phong Quang ở Hoàng Liên Sơn. 4 năm
1:01:05rưỡi trong số đó là biệt giam cá nhân xà
1:01:08lim, một mình không sách, không báo,
1:01:11không tiếp xúc với thế giới bên ngoài.
1:01:14Ông gia tù năm 1976
1:01:16không án, không xét xử, không lời giải
1:01:19thích. Chính quyền thả ông như cách họ
1:01:22bắt ông im lặng và không giải thích. Bà
1:01:24Tề viết trong đơn kêu an: "Gian chuân
1:01:27nối tiếp gian chuân nhưng cũng còn may
1:01:29mắn hơn một số người khác không đến nỗi
1:01:31phải bỏ xác trong tù như ông Phạm viết
1:01:33hoặc được tha để chết tại gia như ông
1:01:36Phạm Kỳ Vân." Câu đó viết bởi một người
1:01:40phụ nữ đã trải qua tất cả những điều đó,
1:01:43nghe như một sự an ủi không thể buồn
1:01:45hơn.
1:01:46Còn may mắn hơn người chết trong tủ. Đó
1:01:49là thước đo của may mắn trong hoàn cảnh
1:01:51đó.
1:01:51>> Năm 1975, Vũ Đình Huỳnh được phép trở về
1:01:55Hà Nội. 8 năm sau, đêm bị bắt, ông bước
1:01:58vào ngôi nhà của mình, già hơn, yếu hơn,
1:02:01điếc nặng. Trí nhớ bắt đầu suy giảng. Bà
1:02:05Tề nhìn chồng và nhìn thấy những gì tá
1:02:07năm đó đã làm với ông. Họ sống những năm
1:02:09cuối đời cùng nhau tại Hà Nội. Vũ Đình
1:02:12Huỳnh không còn tham gia vào bất kỳ hoạt
1:02:14động công khai nào. Tên ông vẫn bị cấm
1:02:16trên báo chí. Những tấm ảnh chụp cùng Hồ
1:02:19Chí Minh vẫn không được trả lại. Ông tồn
1:02:22tại trong một khoảng trống kỳ lạ, vẫn
1:02:25còn sống, vẫn còn nhớ nhưng chính thức
1:02:28không tồn tại trong ký ức tập thể của
1:02:30đất nước.
1:02:32Tuy nhiên, bà Tề không dừng lại những
1:02:34năm sau đại hội sáu của Đảng năm 1986,
1:02:37khi chính sách đổi mới mở ra những luồng
1:02:39không khí mới trong đời sống chính trị,
1:02:41bà tiếp tục viết. Ông Huỳnh cũng gửi thư
1:02:45đến Nguyễn Văn Linh, Tổng Bí thư lúc đó
1:02:47một lần nữa yêu cầu đưa vụ án ra ánh
1:02:49sáng. Không có hồi âm xứng đáng rồi đến
1:02:52những ngày cuối đời của Lê Đức Thọ,
1:02:54người trực tiếp chỉ đạo vụ bắt giữ năm
1:02:571967
1:02:58có một cuộc gặp gỡ cuối cùng. Lê Đức Thọ
1:03:01cho người đến đón Vũ Đình Huỳnh lên gặp.
1:03:04Nhưng khi đó ông Hỳnh đã rất yếu điếc
1:03:07nặng, trí nhớ không còn như xưa. Cuộc
1:03:10gặp không đi đến đâu. Sau đó Lê Đức Thọ
1:03:13mời bà Tề đến. Trong cuộc trò chuyện đó,
1:03:16ông tỏ ý sẵn sàng giải quyết riêng việc
1:03:19khôi phục danh dự cho Vũ Đình Huỳnh, xử
1:03:21lý trường hợp ông trước như một sự ưu
1:03:24tiên đặc biệt. Bà Tề từ chối. Câu trả
1:03:27lời của bà theo những gì bà ghi lại sau
1:03:29này là anh giải quyết như vậy thì tôi
1:03:32còn mặt mũi nào nhìn thấy những người bị
1:03:34oan ước khác.
1:03:36Tôi đọc câu đó và không biết mình nên
1:03:38cảm thấy gì. Trước hết ngưỡng mộ hay xót
1:03:42xa. Bởi vì câu đó vừa cho thấy một phẩm
1:03:45giá hiếm có, vừa cho thấy một sự cô đơn
1:03:48không thể đo được.
1:03:50Bà có thể đã chấp nhận, bà có thể đã nói
1:03:53được rồi, giải quyết cho chồng tôi trước
1:03:55đi. Bà xứng đáng được làm vậy sau tất cả
1:03:59những gì bà đã chịu đựng. Nhưng bà không
1:04:02làm vậy. Lê Đức Thỏ mất năm 1990.
1:04:05Vũ Đình Huỳnh mất cùng [hắng giọng] năm
1:04:07đó ngày tháng 0 năm 1990 tại nhà riêng ở
1:04:11Hà Nội. Hai người đàn ông từng ngồi cạnh
1:04:14nhau trong tủ Sơn La 50 năm trước, ra đi
1:04:17trong cùng một năm một người với đầy đủ
1:04:20danh hiệu và lễ tang quốc gia. Một người
1:04:23trong lặng lẽ và quan ức chưa được giải.
1:04:26Khi Vũ Đình Huỳnh chút hơi thở cuối
1:04:28cùng, mắt ông không nhắm lại được. Các
1:04:31con phải vuốt mắt cho cha. Bà Tề đứng
1:04:33bên cạnh và nhìn. Sau khi chồng mất, bà
1:04:36tiếp tục viết đơn, tiếp tục yêu cầu,
1:04:38tiếp tục gõ vào những cánh cửa mà bà
1:04:40biết có thể sẽ không bao giờ mở.
1:04:43Đơn kêu oan dài của bà gửi đến chánh án
1:04:45Tòa án nhân dân tối cao, viện trưởng
1:04:47Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Chủ tịch
1:04:50Quốc hội, Tổng Bí thư, Thủ tướng Chính
1:04:52phủ, Mặt trận Tổ quốc, Hội Luật gia, các
1:04:56cơ quan truyền thông, các bạn tù Sơn La,
1:04:58họ hàng và bạn hữu được lưu giữ và công
1:05:02bố trên nhiều tạp chí và diễn đản của
1:05:04cộng đồng người Việt hải ngoại tại Việt
1:05:06Nam. Nó vẫn không được thừa nhận chính
1:05:08thức. Bà viết ở cuối bằng giọng của một
1:05:10người phụ nữ đã ngoài 80 tuổi và biết
1:05:12rằng thời gian của mình không còn nhiều.
1:05:15Tôi làm đơn này không chỉ yêu cầu các cơ
1:05:17quan pháp luật đưa ra công khai vụ xét
1:05:20lại chống đảng, xác định trắng đen rõ
1:05:22ràng, giải tỏa oan ức cho chồng tôi và
1:05:25những nạn nhân khác mà còn hy vọng góp
1:05:27sức lực cuối đời của mình và quá trình
1:05:30xây dựng một nhà nước pháp quyền dân chủ
1:05:32thực sự. Và rồi bà viết thêm một câu
1:05:34cuối cùng trong đơn mà tôi sẽ để lại cho
1:05:37phần kết của câu chuyện này. Bởi vì câu
1:05:39đó theo tôi là di chúc thực sự mà bà để
1:05:42lại. Không phải cho chồng, không phải
1:05:45cho bản thân bà mà cho những đứa con và
1:05:48những thế hệ tiếp theo sẽ phải quyết
1:05:50định xem họ muốn sống trong đất nước như
1:05:52thế nào.
1:05:54Hà Nội đêm ngày 18 tháng 10 năm 1967.
1:05:58Chúng ta đã đi một hành trình dài từ đêm
1:06:01này, ngược về năm 1905, qua phố nhà
1:06:04Diệu, qua Tân trào, qua Paris và xưởng
1:06:08vẽ của Picasso, qua những năm kháng
1:06:10chiến đẹp nhất và những năm biệt giam
1:06:13dài nhất để bây giờ quay trở lại đây.
1:06:17Nhưng lần này sau tất cả những gì chúng
1:06:19ta đã biết, cảnh này trông khác đi không
1:06:22còn là câu chuyện về một ông già bị cỏng
1:06:24tay trong đêm tối mà là câu chuyện về
1:06:27điểm kết của một hành trình 62 năm từ
1:06:29một cậu bé Công giáo ở Trực Ninh đến
1:06:32người đàn ông đứng bên cạnh Hồ Chí Minh
1:06:34trong những khoảnh khắc lịch sử nhất của
1:06:36đất nước. Rồi đến người đàn ông bị chính
1:06:39chế độ mình xây dựng chói bằng dây thừng
1:06:42và đưa đi trong bóng tối. Bà Phạm Thị Tề
1:06:44đứng nhìn chồng bị dẫn đi. Bà nhìn những
1:06:47ngăn kéo bị mở toang. Bà nhìn những
1:06:49khoảng trống trên tường nơi những tấm
1:06:51ảnh từng treo. Bà nhìn chỗ bức tranh
1:06:54Picasso từng được cất giữ cẩn thận suốt
1:06:5621 năm. Tất cả đều trống không. Bà bà
1:07:00người phụ nữ đã một mình buôn bán nuôi
1:07:02chồng nuôi con. Suốt những năm hoạt động
1:07:04bí mật. Người đã theo chồng lên chiến
1:07:06khu Việt Bắc không một lời than vãn.
1:07:09Người đã nuôi giấu trong nhà mình, những
1:07:11người sau này sẽ trở thành trụ cột của
1:07:13chế độ. Bà quay lại với chín đứa con
1:07:15đang nhìn bà chờ đợi và bắt đầu tính
1:07:18toán xem ngày mai phải làm gì. Không
1:07:21khóc, không sụp đổ, không cầu xin, chỉ
1:07:24tính toán. Đó là con người của bà Phạm
1:07:27Thị Tề. Tá năm sau, đêm đó năm 1975,
1:07:31Vũ Đình Huỳnh được phép trở về Hà Nội.
1:07:34Ông bước qua cửa ngôi nhà mà ông đã rời
1:07:36đi trong đêm tối 8 năm trước. Bà Tề nhìn
1:07:39chồng, ông già hơn nhiều so với tuổi,
1:07:43điếc nặng, trí nhớ không còn sắc bén như
1:07:45xưa, dáng người đã không còn thẳng như
1:07:48ngày còn mặc quân phục đại tá tại Paris.
1:07:51Tám năm biệt giam đã làm được những điều
1:07:54mà thực dân Pháp với nhà tù Sơn La không
1:07:57làm được. Những năm cuối đời ông sống
1:07:59lẳng lẽ, vẫn còn đó nhưng như đã mờ dần.
1:08:02Tên ông vẫn bị cấm trên báo chí. Những
1:08:05người từng biết ông, những người từng ăn
1:08:07trong nhà ông, ngủ trong nhà ông, được
1:08:09ông bảo vệ, không ai đến gõ cửa hỏi
1:08:11thăm. Thành phố bên ngoài tiếp tục cuộc
1:08:14sống của nó. Bên trong ngôi nhà, một ông
1:08:17già ngồi với những ký ức mà không ai
1:08:20muốn nghe. Con trai ông Vũ Thư Hiên ra
1:08:22tù năm 1976 và bắt đầu hành trình tìm
1:08:25lại cuộc sống. Anh làm công nhân cao su,
1:08:28làm thợ điện, làm kỹ thuật, hóa bất kỳ
1:08:31việc gì có thể làm để tồn tại. Năm 1989,
1:08:36anh trở thành hội viên Hội Nhà văn Việt
1:08:38Nam với tác phẩm Miền Thơ ấu. Cuốn tiểu
1:08:42thuyết về tuổi thơ lớn lên trong chiến
1:08:44khu đoạt giải thưởng của Hội Nhà văn.
1:08:47Cuốn sách đó kể về những ngày đẹp nhất
1:08:50trước khi tất cả đổ vỡ. Năm 1993, Vũ Thư
1:08:53Yên qua Nga với tư cách phiên dịch. Ông
1:08:56ở lại đó và tại Moscova, ông bắt đầu
1:08:58viết cuốn hồi ký mà ông đã ấp ủ lâu,
1:09:01cuốn sách về 9 năm bị giam cầm về cha
1:09:04ông, về vụ án xét lại chống đảng, về
1:09:06những điều mà ông đã chứng kiến và không
1:09:08thể không kể.
1:09:10Ngày tháng năm 1990, trước khi cuốn hồi
1:09:14ký đó được viết xong, Vũ Đình Huỳnh chút
1:09:16hơi thở cuối cùng tại nhà riêng ở Hà
1:09:18Nội. Khi ông mất, mắt ông không nhắm lại
1:09:21được. Các con vuốt mắt cho cha. Bà Tề
1:09:24đứng bên cạnh và nhìn lần cuối khuôn mặt
1:09:26người đàn ông mà bà đã chọn từ hơn 50
1:09:28năm trước. Người đàn ông mà bà lấy vì
1:09:31yêu mến lý tưởng mà ông ấy theo đuổi. Lý
1:09:34tưởng đó đã dẫn ông đến những khoảnh
1:09:36khắc lịch sử vĩ đại nhất của đất nước.
1:09:39Và lý tưởng đó hay đúng hơn là sự phản
1:09:42bội lý tưởng đó đã dẫn ông đến căn phòng
1:09:45tối tăm này với đôi mắt không thể nhắm
1:09:48và những quan ức không được giải. Ông
1:09:50được an táng tại nghĩa trang Văn Điển,
1:09:52Hà Nội. Không có lễ truy điệu chính
1:09:54thức, không có đại diện nhà nước đến
1:09:56viếng, không có bài viết nào trên báo
1:09:58chí bởi vì tên ông vẫn còn bị cấm. Cùng
1:10:03năm đó, Lê Đức Thọ cũng mất.
1:10:06Ông được tổ chức quốc tang, báo chí đang
1:10:08tràn ngập. Tên ông được lắn lên nhiều
1:10:10con đường, nhiều công trình. Hai người
1:10:13đàn ông từng ngồi cạnh nhau trong tủ Sơn
1:10:15La ra đi trong cùng một năm với hai số
1:10:19phận hoàn toàn đối nghịch. Tháng 0 năm
1:10:211997, cuốn hồi ký Đêm giữa ban ngày của
1:10:25Vũ Thư Hiên được xuất bản tại Hoa Kỳ.
1:10:28Đây là lần đầu tiên toàn bộ câu chuyện
1:10:30về vụ án xét lại trúng đảng và về Vũ
1:10:33Đình Huỳnh được kể lại đầy đủ và công
1:10:35khai bởi một người trong cuộc. Cuốn sách
1:10:38gây tiếng vang lớn trong cộng đồng người
1:10:40Việt hải ngoại và được nhiều nhà nghiên
1:10:42cứu quốc tế tham khảo. Tại Việt Nam,
1:10:45cuốn sách bị cấm lưu hành Vũ Thư Hiên
1:10:47tiếp tục sống lưu vong ở nước ngoài
1:10:49Pháp, Thụy Sĩ, Đức trước khi trở về Việt
1:10:52Nam vào cuối năm 2022.
1:10:55Ông trở về ở tuổi gần 90, mang theo tất
1:10:57cả những gì ông đã viết và tất cả những
1:11:00gì ông đã chứng kiến. Vụ án xét lại
1:11:02chống đảng mang mã số X77 đến nay vẫn
1:11:05chưa được đưa ra xét xử công khai. Không
1:11:08có cơ quan nhà nước nào chính thức thừa
1:11:10nhận sai lầm. Không có nạn nhân nào được
1:11:12chính thức phục hồi danh dự theo quy
1:11:14trình pháp lý. Đảng BP Việt Nam vẫn im
1:11:17lặng về vụ án này sau hơn 50 năm và bức
1:11:20tranh Picasso, thứ mà Vũ Đình Huỳnh đã
1:11:22cất giữ 21 năm. Theo lời Hồ Chí Minh
1:11:25trao thứ bị tịch thu trong đêm tối năm
1:11:281967 vẫn chưa được tìm thấy chính thức.
1:11:32Câu hỏi về bức tranh ở triển lãm Hàn
1:11:34Quốc năm 2026 vẫn còn bỏ ngỏ chờ đợi xác
1:11:38minh từ các cơ quan có thẩm quyền. Có
1:11:41một câu mà bà Phạm Thị Tề viết ở cuối
1:11:43đường kêu oan. Câu mà tôi đã giữ lại từ
1:11:46phần trước để dành cho đây. Bà viết, nếu
1:11:50cái sự không mong muốn ấy lại đến, nếu
1:11:52đơn này lại được trả lời bằng sự im lặng
1:11:55thì tôi đành phải nói với các con tôi
1:11:57rằng, "Chưa có dân chủ thật sự đâu các
1:12:00con ạ, và các con tôi sẽ lên tiếng."
1:12:05Đơn đó được trả lời bằng sự im lặng. mà
1:12:07mất đi sau khi viết những dòng đó không
1:12:09nhận được câu trả lời mà cả đời bà chờ
1:12:11đợi. Nhưng bà đã làm điều mà bà hứa. Bà
1:12:15để lại lời đó cho các con và các con bà
1:12:18theo cách của từng người đã lên tiếng
1:12:21theo những cách khác nhau trong những
1:12:22hoàn cảnh khác nhau. Câu chuyện của Vũ
1:12:25Định Huỳnh là câu chuyện [hắng giọng] về
1:12:26một con người đã sống trọn vẹn với những
1:12:28gì ông tin. từ người thanh niên Công
1:12:30giáo ở Trực Ninh giác ngộ cách mạng năm
1:12:3216 tuổi đến người đàn ông đứng bên cạnh
1:12:35Hồ Chí Minh trong những khoảnh khắc lịch
1:12:37sử nhất đến người già bị còng tay bằng
1:12:40dây thừng và giam không xét xử đến người
1:12:42chết với đôi mắt không nhắm
1:12:44>> ông không đổi thay quan điểm trong tủ
1:12:46ông không ký bất kỳ lời thú tội nào được
1:12:48biết đến ông tiếp tục yêu cầu xét xử
1:12:51công khai cho đến khi không còn sức để
1:12:53yêu cầu nữa. Tôi không biết điều đó có
1:12:56đáng gọi là thắng lợi hay không. Ông
1:12:58chết trong oan ức, tên bị xóa khỏi lịch
1:13:00sử chính thức. Bức tranh Picasso bị tịch
1:13:03thu và biến mất. Theo bất kỳ thước đo
1:13:05thực tế nào, ông đã thua. Nhưng có một
1:13:08điều mà người ta không lấy đi được của
1:13:10ông và của bà Tể và của Vũ Thư Hiên và
1:13:13của những người con còn lại của họ. Sự
1:13:15thật về những gì đã xảy ra.
1:13:18Sự thật đó tồn tại trong những trang hồi
1:13:20ký, trong những đơn kêu oan, trong những
1:13:23bài viết của các nhà nghiên cứu quốc tế,
1:13:25trong ký ức của những người còn nhớ. Và
1:13:28bây giờ trong câu chuyện này, nó tồn tại
1:13:31thêm một lần nữa. Cuộc đời Vũ Đình Huỳ
1:13:33kéo dài 85 năm, từ 1905 đến 1990.
1:13:39Trong 85 năm đó, ông đã là nhân chứng và
1:13:42tham dự vào những khoảnh khắc định hình
1:13:44lịch sử Việt Nam thế kỷ 20.
1:13:47Ông đứng ở những nơi quan trọng nhất vào
1:13:49những thời điểm quan trọng nhất, bên
1:13:51cạnh những con người quan trọng nhất. Và
1:13:53vì tất cả những điều đó, ông phải trả
1:13:55một cái giá mà không ai đáng phải trả.
1:13:58Lịch sử chính thức của Việt Nam vẫn chưa
1:14:00dành chỗ cho tên ông. Những tấm ảnh bị
1:14:03tịch thu vẫn chưa được trả lại. Bức
1:14:05tranh Picasso vẫn chưa được tìm thấy
1:14:07chính thức. Vụ án X77 vẫn chưa được xét
1:14:11xử công khai nhưng câu chuyện của ông
1:14:14vẫn còn đây và miễn là còn có người kể
1:14:17lại ông chưa thực sự bị xóa. Cảm ơn bạn
1:14:20đã theo dõi hành trình kỳ này của Hồ sơ
1:14:22Việt Sử. Hẹn gặp lại ở những câu chuyện
1:14:24tiếp theo.

About this transcript

This page contains the full transcript of Vũ Đình Huỳnh: Người Biết Mọi Bí Mật Của Bác - Cuối Đời Tại Sao Lại Chết Trong Oan Ức? by Bodycam Uncensored TV, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 15,074 words across 1,776 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.

What you can do with it

Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to translate the transcript into 100+ languages.

Free YouTube transcript tool

YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, translation to 100+ languages, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.