YT YouTube2Text

YouTube2Text → Transcripts → UYURKEN ÖĞREN KPSS TARİH GENEL TEKRAR | Tüm Konular Tek Videoda (3.5 Saat)

UYURKEN ÖĞREN KPSS TARİH GENEL TEKRAR | Tüm Konular Tek Videoda (3.5 Saat) — Transcript

by YKS - KPSS Ritim · 24,078 words · 5,183 segments · language en · Watch on YouTube

Open in transcriber Summarize with AI Download SRT/VTT

Full transcript

0:00Uyurken Öğren serimize hoş geldiniz. Bu
0:03videoda KPSS tarih konularının tümünü
0:06kronolojik sırası ile anlaşılır akıcı
0:09bir şekilde sizlere sunuyoruz. Videoyu
0:11faydalı bulduysanız desteklemek için
0:13beğenmeyi, abone değilseniz abone olmayı
0:16unutmayın. İyi seyirler.
0:19Orta Asya'nın kalbinde insanlığın en
0:22eski ayak izleri uyanıyor. Aşkabat
0:25yakınlarında beliren seramik, dokuma ve
0:28bakır işlemeciliğinin ilk örneklerini
0:30sunan Orta Asya'nın en eski kültür
0:32katmanı Anav kültürü zihninize
0:35süzülüyor. Hemen ardından Türklerin
0:38atalarına ait en eski arkeolojik
0:40kalıntıları barındıran Afanesebo kültürü
0:42beliriyor. O miras genişleyip serpilerek
0:46Türklerin atalarının asıl ana yurdu
0:48sayılan ve bozkır'ın en geniş yayılma
0:51alanına sahip olan Andronova kültürüne
0:53dönüşüyor. Ceyhun Nehri havzasında
0:56balıkçılık, avcılık ve ilk yerleşik
0:59tohumlarla canlanan Kelte mininar
1:01kültürü bu nehrin sakin kıyılarında
1:03akıyor. Ardından demir madeninin ilk kez
1:07işlenerek insanlık tarihinin akışını
1:10değiştirdiği dört tekerlekli at
1:12arabalarının ilk kez görüldüğü Karasuk
1:14kültürü yükseliyor. Ve tüm bu tarih
1:17öncesi çağların sanatsal doruk noktası
1:20olan en gelişmiş tumç eşyaları ve hayvan
1:23üslubu kabartmalarıyla parıldayan tagar
1:25kültürü hafızanıza usulca kazınıyor.
1:29Tarih sahnesine çıkan ilk Türk topluluğu
1:31yani İskitler, Sakalar canlanıyor
1:34gözlerinizde. Pers imparatoru Daran'nın
1:37devasa ordularına bozkırı dar eden
1:40tarihin ilk kadın hükümdarı Tomris
1:42Hatun'un o eğilmez iradesini
1:44hissediyorsunuz. Ordusundaki korkusuz
1:47kadın savaşçılar yani efsanevi Amazonlar
1:50Bozkır'da yankılanıyor. Makedonyalı
1:53Büyük İskender'in Doğu seferine meydan
1:55okuyan ve bu direnişi ölümsüzleştiren şu
1:58destanıyla asil komutan Alper Tunga
2:01Destanı bilincinize akıyor. İranlı büyük
2:04şair Firdevsi'nin Şehname adlı ölümsüz
2:06eserinde Alper Tunga'dan Afrasyap adıyla
2:09derin bir saygı ve hayranlıkla
2:11bahsettiğini duyuyorsunuz. Altını ve
2:14gümüşü bir dantel zarafetiyle işleyen bu
2:16usta topluluk tarihe bozkırın
2:19kuyumcuları adıyla mühür vuruyor. Atı
2:22ilk kez evcilleştiren, ata binmeyi
2:24samata dönüştüren, üzengiyi icat edip
2:26dünyaya öğreten, pantolonu, kemiri ve
2:29ceketi giyerek dünya modasına yön veren
2:31bu asil topluluk günümüz yakut, saha
2:34Türklerinin de kökleridir. Sanatta
2:37yırtıcı ve av hayvanlarının
2:38mücadelelerini canlandıran hayvan
2:40üslubunun da kurucusu onlardır. Ötü'nin
2:43yani Türklerin toprak ana ve kutsal
2:46merkez bildiği o ulu ormanların kalbinde
2:49tarihte bilinen ilk teşkilatlı Türk
2:51devleti kuruluyor. Asya Hun Devleti namı
2:54diğer Büyük Hun İmparatorluğu. Devletin
2:57kurucusu Çin kaynaklarında Tuman olarak
3:00anılan Teoman'dır. Çinlilerin korku ve
3:03çaresizlikle inşa ettiği kilometrelerce
3:06uzunluktaki devasa Çin seddi Teoman
3:09dönemindeki durdurulamaz Hun akınlarını
3:11durdurabilmek için göğe yükselmiştir.
3:14Takvimler milattan önce 209 yılını
3:17gösterdiğinde tahta bir askeri deha
3:19çıkıyor. Metehan. Onun tahta çıktığı bu
3:22kutlu tarih Türk Kara Kuvvetlerinin de
3:25resmi kuruluş yılı olarak tarihe
3:27geçiyor. Metehan orduda bugün tüm dünya
3:30ordularının temelini oluşturan onluk
3:33sistemi kuruyor. Savaş alanında hedefini
3:35şaşırtan, ses çıkaran ıslıklı okları
3:38çavuş okunu icat ediyor. Orta Asya'da
3:41yaşayan 26 Türk ve Moğol boyunu tek bir
3:44bayrak altında toplayarak Türk tarihinde
3:46ilk kez Türk siyasi birliğini sağlıyor.
3:49Çin'i defalarca mağlup etmesine rağmen
3:52asimile olmaktan çekindiği için oraya
3:54yerleşmeyip sadece vergiye bağlıyor.
3:57Kurultayda çorak bir toprak parçası için
3:59bile komşularına rest çekerek, "Toprak
4:02milletindir, devletin temilidir. Onu
4:04kimse kimseye veremez." diyerek Türk
4:07tarihinde ilk kez vatan ve millet
4:09sevgisinden bahseden lider Mete Han
4:11oluyor. [homurdanır] Yıllar sonra Çinli
4:14prenseslerin saray entrikalarıyla devlet
4:16sarsıldığında Çin egemenliğine sığınmayı
4:18kurtuluş gören kardeşi Huhanye'e karşı
4:21göğsünü siper eden bir başka kahraman
4:23biliniyor. Çiçi. Çin'e boyun eğmeyi
4:26savunmak atalarımızın töresine ve
4:28şerefine hakarettir. en büyük utançtır."
4:31diyerek tarihimizde ilk kez bağımsızlık
4:33savunuculuğunun oksuzluk bayrağını
4:36dalgalandıran Çiçinin sesi Bozkır'da
4:38yankılanıyor. Zaman hızla akıyor.
4:41Humların batıya doğru o büyük
4:43yürüyüşüyle 375 yılında kavimler göçü
4:47başlıyor.
4:48Balamir önderliğindeki bu yürüyüş,
4:50Karadeniz'in kuzeyindeki Bizigot,
4:53Ostrogot, Süv ve Vandal gibi barbar
4:55kavimleri bir domino taşı gibi batıya
4:58sürüklüyor.
5:00Bu büyük dalga koca Roma İmparatorluğuu
5:02ikiye bölüyor. Batı Roma'yı tarihe
5:05gömüyor ve Avrupa'da kalelerin ardına
5:07sığınan feodalite yani derebeylik
5:10düzenini başlatıyor.
5:12Kilisenin baskısıyla skolastik düşünce
5:14Avrupa'yı derin bir karanlığa iterken
5:17ilk çağ kapanıp Orta Çağa açılıyor.
5:20Bugünkü İngiltere, Fransa, İspanya ve
5:23Almanya gibi Avrupa milletlerinin etnik
5:25temelleri atılıyor. Hunlar Tuna
5:28boylarına ulaşıyor ve Avrupa'da kurulan
5:31ilk Türk devleti olan Avrupa Hun Devleti
5:33Balamir tarafından kuruluyor. Ardından
5:36tahta çıkan Uduz dış politikasını net
5:39bir çizgiye oturtuyor. Doğu Roma'yı yani
5:42Bizans'ı baskı altında tutmak, Batı Roma
5:45dostane ilişkiler kurmak. Kindisine
5:47gelen Bizans elçisine gururla gökyüzünü
5:50işaret ederek, "Güneşin battığı yere
5:52kadar her yeri fethedebilirim." diyen
5:54Uduzun sarsılmaz özgüvenidir bu.
5:57Anadolu'ya ilk keşif akımlarını yapanlar
5:59da yine bu dönemde Avrupa Hunları
6:01olmuştur. ve Avrupa Hunlarının en parlak
6:04çağı Attilla. Bizans'ı diz çöktürüp ağır
6:08vergilere bağladığı Margus ve Anatolius
6:10antlaşmaları zihninize mühürleniyor.
6:13Batıya yönelip Galya ve Roma seferlerine
6:15çıkan Atilla'nın kapısına kadar gelen
6:17Papa Leon'un diz çöküp yalvarması,
6:20Roma'nın Hristiyan dünyasındaki
6:22kutsallığı, ordusunu saran veba salgını
6:24ve doğudan gelen Sasani tehdidi
6:26nedeniyle şehri bağışlayıp geri
6:28çekilişini izliyorsunuz. Almanların
6:31meşhur Niberungen destanında etsel
6:33adıyla son derece adil ve barışsever bir
6:35hükümdar olarak övülen odur.
6:38Avrupalıların ona titreyerek verdiği
6:40unvanlar kulaklarınızda yankılanıyor.
6:42Tanrının kırbacı ve cesur kavimlerin
6:44efendisi. Ötük'in Uludağlarında demir
6:48işleyen köklü Aşina soyunun lideri Bumin
6:50Kaan sahneye çıkıyor. 552 yılında zalim
6:54avar boyunduruğuna son vererek Göktürk
6:57Devleti'ni kuruyor ve ilk unvanını
6:59alıyor. Tarihte Türk adını resmi devlet
7:02ismi olarak kullanan ilk devlet budur.
7:05Devletini kadim Türk geleneği olan ikili
7:07teşkilatla yönetiyor. Kutsal Doğuy'u
7:09kendisi yönetirken batının idaresini
7:11kardeşi İstemi Yabgu'ya bırakıyor.
7:14İstemi Yabgu'nun ipek yolunu ele
7:16geçirmek için izlediği diplomatik
7:18satranç bilincinize yerleşiyor. önce
7:21Sasanilerle ittifak kurup Akları
7:23yıkıyor. Ardından güçlenen Sasanilere
7:26karşı Bizans ile ittifak kurarak onları
7:28zayıflatıyor.
7:30Bizans'a gönderilen ilk Türk elçisi
7:32Tüccar Manyah ve Bizans'tan Ötükene
7:35gelen ilk elçi Zemarkos ile resmi
7:37diplomatik köprüler kuruluyor. devlete
7:40en parlak dönemini yaşatan Mukam Kaan'an
7:42sonra halkının Göktenri inancına aykırı
7:45şekilde Budizmi kabul edip kurultaya
7:47dayatmaya çalışan ve bu yabancılaşmayla
7:50devletin zayıflamasına yol açan Tapo
7:52Kaan'ın hatası hafızanıza bir ders
7:55olarak işleniyor ve Çin esaretine boyun
7:58eğmeyen bağımsızlık ateşi. 639 yılında
8:01sarayı basan Kürşat ve 39 yiğidinin o
8:04destansı fedakarlığı ile arkasından
8:07gelen Nişfo isyanları Bozkır'ı
8:09aydınlatıyor. Bu kutsal kıvılcımlak
8:12küllerinden doğan ik Göktürk Kutluk
8:14Devleti kuruluyor. dağınık boyları
8:17toplayıp devleti yeniden derlediği için
8:19ilteriş unvanını alan Kurtluk Kaan ve
8:22Türk tarihinin ilk yazarı, strateji
8:24dehası, Türklerin Dismarkı olarak anılan
8:27bilge vezir Boyla Bagat Arkan yani vezir
8:30Tony Yukuk zihnimize süzülüyor.
8:33720 ile 735 yılları arasında Moğolistan
8:36bozkırlarında üç abidevi taş yükseliyor.
8:39Orhun Abideleri Tony Yukuk, Kültigin ve
8:43Bilge Kaan adına dikilen bu şah eserler
8:45yolluk tigin tarafından taşlara sabırla
8:47kazınıyor. Yüzyıllar sonra Danimarkalı D
8:51birinci Wham Thomsen tarafından çözülen
8:53ve taşta okunan ilk kelimesi Tengri,
8:56Tanrı olan bu yazıtlar hükümdarın
8:58milletine hesap verdiği, aç milleti
9:01doyurup çıplağa giydirdiği ilk yazılı
9:03sosyal devlet belgesi ve Türk
9:05edebiyatının ilk siyasetnamesidir.
9:08Bozkır'da devrim niteliğinde bir
9:10kültürel dönüşüm başlıyor. Uygurlar 744
9:14yılında Kurtluk Bilge Kül Kaan
9:15tarafından kurulan ve başkentini
9:18Ötükenden'den Karabalgasına taşıyan ilk
9:20Türk devleti. Hükümdar Bögü Kaan
9:22döneminde kabul edilen mani heizm dini
9:25Türklerin kaderini baştan yazıyor.
9:27Hayvansal gıda yemeyi ve kan dökmeyi
9:30yasaklayan bu inançla Türkler ilk kez
9:32yerleşik yaşama geçiyor. Göçebeliği
9:34bırakıp tarım yapıyor. Kalıcı saraylar
9:37ve stupa adı verilen görkemli tapınaklar
9:39inşa ediyorlar. Savaşçılık özellikleri
9:42körelirken bilimde, sanatta ve
9:44şehircilikte devleşiyorlar. İlk kağıt
9:47para olan çavı basan ahşap harflerden
9:50oluşan ilk hareketli harf sistemli
9:52matbaayı ve ilk kütüphaneleri kuran,
9:54tapınak duvarlarına Fresk adını
9:56verdikleri resimleri yapan ve kitap
9:58sayfalarını süsleyen minyatür sanatını
10:01başlatan onlardır. Tiyatronun atası
10:03sayılan orta oyununu sergileyen,
10:05kendilerine ait 18 harfli Uygur
10:08alfabesini kullanan ve mühürlerine
10:10bengik diyen bu uygarlık, Cengiz Han
10:13ordusunda memurluk, katiplik ve hocalık
10:15yaparak Moğolların Türkleşmesinde en
10:18büyük kültürel rolü oynuyor. Sonunda 840
10:21yılında Kırgızlar tarafından yıkılarak
10:23Kansu ve Tufan kollarına ayrılıyorlar.
10:26Şimdi Bozkır'ın diğer asil boyları ve
10:28devletleri zihninizdeki taşları tek tek
10:31yerine oturtuyor. İstanbul'u 619 ve 626
10:35yıllarında Sasanilerle ortaklaşa olmak
10:38üzere tarihte ilk kez kuşatan ve
10:40Üzengiyi Avrupa kıtasına tanıtan
10:42topluluk Avarlar, Juan Juanlar.
10:45Musevilik dinini kabul eden tek Türk
10:47devleti olan, ordusunda ücretli asker
10:50barındıran Hz. Osman dönemindeki
10:52Belencer savaşı ile İslam ordularını
10:54durdurup Kafkasların İslamlaşmasını
10:56geciktiren ve ülkelerindeki adalet
10:59ortamıyla Hazar Barış çağını inşa eden
11:01Hazarlar. kendi adına madeni para yarmak
11:05bastıran ilk Türk hükümdarı Bagat
11:07Arka'nın devleti olan ve Sulu Kaan
11:09döneminde Emevilerle yaptıkları Halistan
11:11savaşı ile İslamiyet'in Orta Asya'ya
11:13girmesini geciktiren Türk işler.
11:16Uygurları yıkarak Ötüken merkezli
11:18kurulan son Türk devleti olan dünyanın
11:20en uzun destanı Manas Destanını ve
11:22Yenisey Kitabelerini yazan Cengiz Han'a
11:25itaat eden ilk gayrimüslim Türk devleti
11:27Kırgızlar. 751 Talas Savaşı'nda
11:30Abbasileri destekleyerek İslamiyet'ti
11:33kabul eden ilk Türk boyu olan
11:34Karahanlılar Devleti'nin etnik
11:36omurgasını oluşturan ve Cengiz Han'a
11:38itaat eden ilk Müslüman Türk topluluğu
11:41karluklar. Devlet kuramayıp boylar
11:43halinde yaşayan, Rusların güneye
11:45inmesine set çeken Bizans ordusunda
11:47paralı askerlik yaparken 1071 Malazgirt
11:50Savaşı'nda Selçuklu saflarına geçerek
11:52tarihin akışını değiştiren ve Denizci
11:54Çakabeyile İstanbul'u kuşatma planı
11:56yapan Peçenekler, Kıpçak Bozkırı'nın
11:59sarışın mavi gözlü savaşçıları, Rusların
12:03ünlü Igor destanına ve Dede Korkut
12:05hikayelerine konu olan Latin, Fars,
12:08Kıpçak dillerini buluşturan ünlü kodeks
12:11kuma
12:12sözlüğünü yazan ve Mısır Memlük Ordusuna
12:15nefer yetiştiren Kıpçaklar, Kumanlar.
12:19Türk milletinin en kalabalık ve
12:21teşkilatçı ana damarı, Hristiyan
12:23olanlarına Uz, Müslüman olanlarına
12:26Türkmen denilen, Malazgirt'te
12:28soydaşlarının yanına geçen ve
12:30Selçukluyla Osmanlı İmparatorluklarının
12:33kurucu omurgasını oluşturan Oğuzlar.
12:37Büyük Bulgarya'nın dağılmasıyla ikiye
12:39ayrılan kardeşlerden 922 yılında İlteber
12:43Almışan döneminde resmen İslamiyet'ti
12:45kabul eden halifenin elçilik heyetinde
12:48yer alan Seyyah İbn Fadla'nın
12:50seyahatnamesinde övgüyle anlatılan Doğu
12:53Avrupa'daki ilk Müslüman Türk devleti
12:56İdil Volga Bulgarları. Buna karşın
12:59Hristiyanlaşarak slavlaşan ve
13:01hükümdarları Charles Simon döneminde
13:03dünya tarihinde çar unvanını kullanan
13:06ilk devlet Tula Bulgarları.
13:09Hristiyanlığı seçerek benliğini yitiren
13:12ama köklerini unutmayarak 1870 yılında
13:15Budapeşte'de dünyanın ilk Türkoloji
13:18enstitüsünü kuran Macarlar. Sibirya'ya
13:21adını veren, Anadolu'ya Hunlardan sonra
13:24ikinci Türk akınını düzenleyen ve kadın
13:26hükümdarları Boğarık Hatun ile tarihe
13:29geçen Sabirler, Sibirler ve Afganistan
13:33dağlarında kurulan Sasanilerdeki ünlü
13:36Mazdek isyanını bastıran ancak Göktürk
13:39Sasani kıskacında kalarak tarihe karışan
13:42Akhumlar, Eftalitler.
13:45Şimdi Bozkır'ın devlet yönetimindeki o
13:47kusursuz kuralları hafızanızda kalıcı
13:50bir kalıba oturuyor. Hükümdarın
13:52gökteniri tarafından kut verildiğine
13:54inanılan unvanları usulca sıralanıyor.
13:58Han, Hakan, Kaan, Şanyü, Tanhu, İbigut,
14:03Ilteber, Erkin, Kül, Kara. Hükümdarlık
14:07alametleri zihninizde bir resim gibi
14:09parıldıyor. Otağ yani çadır, örgün yani
14:13taht, tu yani sancak, nevbet yani davul,
14:19kutuz veya sorguç yani börkt tüyü, berge
14:23yani kamçı, kur yani altın kemer, yay,
14:27kama ve toy yani şölen. Ok bir
14:31hükümdarlık alameti değildir. O sadece
14:34ka'a bağlılığı bildiren sembolik bir
14:36çağrıdır. En yüksek devlet meclisi
14:39kurultay yani toy ve kengeç toplanıyor.
14:42Meclisin asil üyeleri olan toygunlar
14:45yerlerini alıyor. Kaan, Katun, boy
14:48beyleri ve hanedan üyeleri. Kağın
14:51seferde veya olmadığında meclise ve
14:54hükümete Ayuku başkanlık eden vezir
14:57Aykucu Üge Kaan'ın yanında kurultaya
15:00katılan, kendi başına yabancı elçileri
15:02kabul eden ve antlaşmalara mühür basan
15:05güçlü eş katum, hatun ve sınav
15:08kazandıran o devlet görevlilerin
15:10makamlarına geçiyor. Buyruk bakan, Tigin
15:15Kaan'ın oğlu Şehzade. Ataman, inanç,
15:18inaviginleri yetiştiren bilgi eğitmen
15:22şat. Taşra'ya yönetici gönderilen
15:25hanedan mensubu vali tutuk hanedan
15:28dışından atanan askeri vali tudung.
15:31Vergi memuru ve idari müfettiş. Agıçı,
15:35devlet hazinesinden sorumlu maliyeci.
15:38Tamgıcı, bitikçi, devlet katibi,
15:41yazışmacı ve mühürdar. Yargıcu, mahkeme
15:44başkanı, töre yargıcı. Tarkan ordu
15:47komutanı general. Yabo ikili teşkilatta
15:51batıyı yöneten Kaan Kardeveşi. İl el il
15:55kutsal devlet teşkilatı.
15:57Toplumun o sımsıkı kenetlenmiş sosyal
15:59piramidi tabandan tabana adım adım
16:02yükseliyor. En altta aile yani okur.
16:05Ailelerin birleşmesiyle sülale yani
16:08uruk. Sülalelerin birleşmesiyle boy yani
16:12bot. Boyarın birleşmesiyle millet yani
16:15budum ve en tepede çatıyı kuran devlet
16:18yani il. Sınıf ayrımının, köleliğin ve
16:21soyluluğun barınamadığı bu hür toplumda
16:24adalet yazısız hukuk kuralları olan töre
16:26ile sağlanıyor. Törenin asla
16:29değiştirilemez, zamana meydan okuyan
16:31dört anayasal ilkesi kalbinize
16:33mühürleniyor. Könilik, adalet, uzluk,
16:38iyilik ve faydalılık, tüzlük, eşitlik.
16:42Kişilik, insanlık, şefkat ve insan
16:45sevgisi.
16:47Göçebe yaşamın doğası gereği hafif
16:49suçlarda hapis cezalarının 10-12 günü
16:52geçmediğini, Hazarlar dışındaki hiçbir
16:55devlette paralı askerin bulunmadığını,
16:57her ferdin doğal bir savaşçı olduğu ordu
17:00millet anlayışını ve düşmanı şaşkına
17:03çeviren Turan takdiğini, sahte ricat,
17:06kurt kapalı ve hilal takdiğini
17:08bilinciniz tam olarak kavruyor.
17:11İnanç dünyasının o kadim ahiret
17:13delilleri zihninizde netleşiyor. Ölen
17:17kişinin değerli eşyaları ve atıyla
17:19birlikte gömüldüğü o da mezarlar.
17:21Kurgan. Mezarın başına dikilen
17:24kahramanın hayattayken öldürdüğü düşman
17:27sayısı kadar yontulmuş ve ahirette ona
17:29hizmet edeceğine inanılan heykelcikler.
17:32Bal bal. Ruhun uçup gittiği sonsuz
17:35cennet bahçesi uçma ve yerin yedi kat
17:38altındaki cehennem tamu. Ölünün ardından
17:42yakılan cenaze töreni Yu bu törende
17:45dökülen gözyaşı ve alıtlar sagu. Gök ile
17:48yer arasındaki balı kuran din adamları
17:51kan, bakışı veya şaman ve arkeolojinin
17:55altın mühürleri. Pazırık kurganından
17:57çıkarılan dünyanın en eski düğümlü yün
18:00halısı pazırık halısı. Esik kurganından
18:03gün ışığına çıkan Türk maden sanatının
18:06zirvesi altın elbiseli adam zırhı. Milli
18:10hafızanın 38 harfli Göktürk alfabesi ve
18:1418 harfli Uygur alfabesi. Dilden dile
18:17dolaşan atasözleri savlar, ağıtlar,
18:20sagular ve kopuz eşliğinde yankılanan
18:22lirik şiirler, koşuklar. Ve nihayet
18:26gökyüzünü, yıldızları ve mevsimleri adım
18:29adım takip ederek geliştirdikleri güneş
18:31yılı esaslı her yılı bir canlıyla anılan
18:3412 hayvanlı Türk takvimi. Türklerin
18:37matematik ve astronomide ulaştığı o
18:39muazzam seviyenin sessiz bir şahidi
18:42olarak bilincinizin en sakin, en derin
18:45köşesine yerleşiyor.
18:47Şimdi tüm bu bilgiler hafızanızda kalıcı
18:50bağlar kurarken bir sonraki konuya
18:52geçiyoruz. Bozkır'ın serin
18:54rüzgarlarından medeniyetin altın çağına,
18:58kervansarayların kandilleriyle
19:00aydınlanan kadim şehirlere doğru huzurlu
19:02yolculuğa devam ediyoruz.
19:05Takvimler 751 yılını gösterdiğinde
19:08insanlık tarihinin seyrini değiştiren o
19:11büyük dönüm noktası uyanıyor. Talas
19:14Savaşı.
19:15Doğudan batıya doğru genişleyen Çin
19:17yayılmacılığına karşı Abbasiye
19:19ordularının safında yer alan asil Karluk
19:22Türkleri tarihin akışını değiştiriyor.
19:25Bu tarihi zafer Batı Türkistan'ın
19:28çinileşmesini ebediyen engellerken
19:31Türklerin İslamiyetle şereflendiği o
19:33kutlu eşiği açıyor.
19:36Bu savaş yalnızca kılıçların değil
19:38kültürlerin de kavuşmasıdır. Çin
19:41sınırlarının dışına ilk kez çıkan kağıt,
19:43matbağa ve pusula batıya taşınıyor.
19:47Kağıt İslam dünyasında ilk kez
19:49şehirlerin şahı unvanıyla anılan kültür
19:52ve ilmin kalbi Semerkant şehrinde
19:55üretilmeye başlanıyor.
19:57Şimdi gözlerinizi Niğ Ne ne nehrinin
19:59bereketli kıyılarına çevirin. Abbasi
20:02halifelerinin merkezi otoritesinin
20:04zayıflamasıyla uçlarda türeyen küçük
20:07devletçikler yani tevaif-i müluk
20:10döneminde Mısır topraklarında kurulan
20:12ilk Türk devleti doğuyor. Tolunoğulları.
20:16Asil komutan Tolunoğlu Ahmet tarafından
20:18kurulan başkenti Fustat olan bu devlet
20:22Nil üzerine kurduğu kanallar ve
20:23bentlerle Mısır'a altın çağını
20:26yaşatıyor. Tolunoğlu Ahmet din, dil, ırk
20:30ve mezhep ayrımı gözetmeksizin herkese
20:33ücretsiz sağlık ve ilaç hizmeti sunan
20:35tarihteki ilk teşkilatlı ve modern
20:38hastaneler olan Maristanları inşa
20:40ettiriyor. [homurdanır] Ancak kurucusu
20:42ve ordusu Türk, yönettiği halksa
20:45çoğunlukla Arap olduğu için bu doku
20:47uyuşmazlığı Tolunoğullarının kısa ömürlü
20:50olmasına yol açıyor. Hemen ardından
20:53Mısır'da kurulan ikinci Türk İslam
20:55Devleti beliriyor. Ihşidiler, Akşitler.
20:59kurucusu Muhammed bin Togaç'tır. Abbasi
21:02halifesinin ona layık gördüğü ve
21:04akalımlı, mur yüzlü, prens manasına
21:07gelen Akşit unvanıyla devlete anılıyor.
21:10Bu devlet İslam dünyasının en mukaddes
21:13şehirleri olan Mekke ve Medine'yi yani
21:16Hicaz bölgesini egemenliği altına alan
21:18tarihteki ilk Türk devletidir. Onlar da
21:21halklarının Arap olması nedeniyle kısa
21:23sürede tarih sahnesinden çekiliyor ve
21:26Kudüs semalarında yankılanan o kutlu
21:29zafer 88 yıllık karanlık haçlı işgaline
21:33son veren büyük şarkı Selahaddin Eyyubi
21:37ve 1187 Hııtdin savaşı zihnimize
21:40süzülüyor.
21:42Kudüs Fatihi olan bu Ulu Sultan mukaddes
21:45topraklara duyduğu derin hürmet
21:47sebebiyle tarihte ilk kez hadimül
21:50Haremeyni şerifeyn Mekke ve Medine'nin
21:53hizmetkarı unvanını kullanan
21:55hükümdardır.
21:56İstiklal şairimiz Mehmet Akif Ersoy'un
21:59şarkın en sevgili sultanı, Avrupalı
22:02tarihçilerin İslamiyet'in en şövalye
22:05kahramanı olarak andığı Selahaddin
22:07Eyyubi bilincinizde yerini alıyor.
22:11Eyyubi ordusunun bel kemiğini oluşturan
22:13yiğit kıpçak Türklerindense durdurulamaz
22:16bir güç yükseliyor. Memlükler resmi
22:19adıyla Devlet-i Aliye-i Türkiye.
22:22Kurucusu İzzettin Aybek olan bu kudretli
22:25devlet uluslararası diplomaside adını
22:27ilk kez resmi olarak Türkiye devleti
22:30olarak tescil ettiriyor. geleneksel kut
22:33anlayışının ve taht hanedanın ortak
22:35malıdır kuralının aksine memlüklerde her
22:38güçlü komutan ve emir sultan olma
22:41hakkına sahiptir anlayışı geçerlidir. Bu
22:43sayede tahta her zaman en dirayetli
22:46askeri liderler geçmiştir. Sultan Kutuz
22:49ve Sultan Baybars önderliğinde kazanılan
22:52Ayin Calut 1260 ve Elbistan 1277
22:56zaferleriyle önünde hiçbir ordunun
22:59duramadığı Moğol İlhanlı fırtınasını
23:01dünya tarihinde askeri olarak ilk ve tek
23:04durduran güç olmuşlardır. 1516
23:07Mercilabık ve 1517 Ridaniye savaşlarıyla
23:11emaneti Osmanlı Devleti'ne devredene dek
23:13İslam dünyasının kılıcı ve kalkanı
23:16olmuşlardır.
23:17Orta Asya'nın kalbinde İslamiyet'ti
23:19kabul ederek kurulan ilk Müslüman Türk
23:22devleti uyanıyor. Karahanlılar,
23:24Afrasoğulları, İlhamlar.
23:27Bilge Kül Kadir Han tarafından kurulan
23:29kutsal Balasagun merkezli bu ulu devlet
23:32Satuk Buğra Han döneminde İslamiyet'ti
23:35resmi din olarak benimsiyor. İslam'ı
23:37seçtikten sonra Abdülkerim adını alan
23:39Satuk Bura Han gaza mücadeleleri
23:42sebebiyle elmücahit Elgazi unvanı ilan
23:45oluyor. Kurucusu, halkı, ordusu ve
23:48coğrafyası tamamen saf Türk boylarından
23:51karluk, Yağma, Çiğil, Tuhsi oluştuğu
23:54için milli benliklerini sımsıkı
23:56koruyorlar. Resmi dilleri, saray ve ordu
23:59dilleri Türkçe oluyor. 18 harfli milli
24:02Uygur alfabesini kullanmaya devam
24:04ediyorlar. En parlak dönemlerini Yusuf
24:07Kadirhan'la yaşayan Karahanlılar dünya
24:09tarihinde ilk kez devlet güvencesiyle
24:11burslu öğrencilik sistemini başlatıyor.
24:14İlk düzenli posta teşkilatını kuruyor ve
24:17ticari güvenliği sağlayan savunma amaçlı
24:19kervansaraylar olan ribatları inşa
24:21ediyorlar. Zamanla doğu ve batı olarak
24:24ikiye ayrılan devleti doğu kolunu Moğul
24:27kökenli Kara Hitaylar, batı kolunu isa
24:29Harzemşahlar yıkarak sonlandırıyor.
24:32Şimdi Afganistan'ın yüksek dağlarına
24:34adını kurulduğu şehirden olan bir
24:36imparatorluğa uzanıyorsunuz. Gazneliler,
24:39Yeminliler. Kurucusu Alp Tigin. Devleti
24:42kurumsallaştıransa Sebük Tigin'dir.
24:45Sebük Tigin'in devlet yönetimi üzerine
24:47oğullarına öğütlerini içeren pentname
24:49eseri tarihin altın sayfalarında yer
24:51alır. Tokuluslu bir imparatorluk
24:54yapısına sahip olan bu devletin en
24:56parlak hükümdarı Gazneli Mahmut'tur.
24:58Abbasi halifesini Şii
25:00Büreveyhoğullarının yakıcı baskısından
25:02kurtardığı için halife tarafından
25:04kendisine sultan unvanı verilmiş.
25:06Böylece tarihte bu unvanı resmi olarak
25:09kullanan ilk Türk hükümdarı Gazneli
25:11Mahmut olmuştur. Hindistan üzerine
25:13düzenlediği 17 büyük seferle İslamiye'yi
25:16bu topraklara taşımış ve katı adaletsiz
25:19kast sistemine en büyük darbeyi
25:21vurmuştur. Sarayında ağırladığı büyük
25:23ilim dehası birini için sarayımın en
25:26kıymetli hazinesi ifadesini kullanmış.
25:28Ünlü şair Firdevsi ise Farsça kaleme
25:31aldığı ölümsüz şehname destanını ona
25:33ithaf etmiştir. Gazneliler 1040
25:36Dandanakan savaşı ile Selçuklulara
25:38yenilerek çöküşe geçmiş, nihayetinde
25:40yerli Afgan halkı olan Gurlular
25:42tarafından yıkılmıştır.
25:45Oğuzların üçoklar kolunun en asil boyu,
25:47kınıık boyuna mensup Büyük Selçuklu
25:50Devleti zihninizde bir cihan devleti
25:52olarak yükseliyor. Tuğrul ve Çağrı
25:55beylerin omuz omuza kurduğu bu devlette
25:57Çağrı Bey 105- 1021 yılları arasında
26:01Anadolu'yu yurt edinmek amacıyla ilk
26:03planlı keşif akınlarını başlatıyor.
26:06Bizans ve müttefiki Gülcü ordusuna karşı
26:08kazanılan ilk büyük meydan savaşı olan
26:101048 Pasinler Savaşı hafızanıza
26:13yerleşiyor. Ardından Tuğrul Bey 1055
26:16Bağdat seferiyle Şii Büveyhoğullarını
26:19tamamen ezerek Abbasi halifesini
26:21esaretten kurtarıyor. Halife Tuğrul
26:24Bey'e altın taç giydirerek onu doğunun
26:27ve batının sultanı ilan ediyor. Böylece
26:30siyasi ve dünyevi iktidar tamamen
26:32Türklere geçerken halifelik makamı
26:34yalnızca dini bir sembol olarak kalıyor.
26:38Hristiyan dünyası için fethedilemez
26:40sanılan Doğu Anadolu'nun kilit taşı Ani
26:42Kalalesi'ni fethettiği için halife
26:44tarafından Ebul Feth yani Fetihlerin
26:47babası unvanı verilen Sultan Alparslan
26:49sahneye çıkıyor ve 26 Ağustos 1071
26:53Malazgirt zaferi Bizans ordusundaki
26:56Peçenek ve Uz yani Oğuz Türklerinin
26:59kendi soydaşlarının safına geçmesiyle
27:01kazanılan bu zafer Anadolu'nun
27:03kapılarını Türklere ebediyen açıyor.
27:05Bizans İmparatoru Romen Diojen esir
27:08alınıyor. Fethedilen yerin fetheden
27:10komutana mülk olarak verildiği kılıç
27:12hakkı politikasıyla Anadolu'da ilk
27:14beylikler dönemi başlıyor. Halife
27:17Alparslan gururla sultanül islam
27:19unvanını layık görüyor.
27:22Devletin sınır, refah ve kültür
27:24açısından zirveye ulaştığı Sultan
27:26Militah dönemi büyük siyaset dehası
27:29vezir Nizam Mülk'ün Şii batıni
27:31tehlikesine karşı kurduğu ve liyakatli
27:33devlet memurları yetiştiren dünyanın ilk
27:36organize üniversiteleri sayılan Nizamiye
27:38Medreseleri ve Büyük Deha Ömer Hayyam'ın
27:41takvim heyetiyle hazırladığı güneş yılı
27:44esaslı celali takvimi bilincinizde
27:46parılıyor.
27:48Fakat Sarp Alamut Kalesi'en cinayet
27:50alını yöneten Hasan Sabbah'ın batınik
27:53yani haşahaşilik suikastları devleti
27:55içten kemiliyor. Son büyük hükümdar
27:58Sultan Sencer'in 1141 yılında Karah
28:00Hitaylara karşı kaybettiği Katvan Savaşı
28:03ve devlet yönetiminde İranlı
28:05bürokratların öne çıkarılmasına
28:06gücenerek isyan eden asil Oğuzların
28:08ayaklanmasıyla bu Kurtlu Çınar 1157'de
28:12tarihe karışıyor. Tarihin diğer güçlü
28:15halkaları zihninize usulca ekleniyor.
28:18Kendilerini Büyük Selçuklu'nun yegane
28:20mirasçısı gören ancak Otrar valisi
28:23İnalcık'ın kervanları yağmalatmasıyla
28:26tarihe Otrar faciası olarak geçen Moğul
28:29gazabını üzerlerine çeken ve nihayetinde
28:32Anadolu Selçukluğuyla yaptıkları 1230
28:34yassı çemen savaşı sonrası dağılan
28:36Harzem Şahlar Babür Şah tarafından
28:39Hindistan'da kurulan Şah Cihan'ın büyük
28:42aşkı Mümtaz Mahal için Akmer'den inşa
28:44ettirdiği dünyanın yedi harikasından
28:47biri olan mimari aşk abidesi Tacmahali
28:50tarihe armağan eden Babül İmparatorluğu
28:53ve Cengiz Han'ın ardından kurulan Moğol
28:56kolları. Karadeniz'in kuzeyinde İslam'ı
28:58kabul eden ilk Türk Moğol devleti olup
29:01asırlarca Rusların Karadeniz'e inmesine
29:03engel olan Altınorda, Anadolu
29:06Selçuklu'yu Kösedağ'da yenip Bağdat
29:08kütüphanelerini Dicle'ye gömmen
29:10Abbasileri yıkan İran merkezli
29:12ilhamlılar. Türkistan'da hızla Türkleşen
29:16ve Müslümanlaşan Çağtaylığı ve Çin'de
29:19kurularak tamamen Çinlileşen, Budizmi
29:21seçen ve Benedikli seyyah Marco Polon'un
29:24seyahatnamesine konuğ olan Kubilay
29:26Haldı. Şimdi Türk İslam Devlet
29:28Geleneğinin o kusursuz kurumları
29:30hafızanızda kalıcı bir nizamla
29:32diziliyor. İslamiyet ile devlet hayatına
29:35giren hükümdarlık sembolleri zihninize
29:38yerleşiyor. Hutbe. Cuma namazında
29:41sultanın adının ve unvanlarının dualarla
29:44okunması. Menşur. Halifenin hükümdarın
29:47meşruiyetini onaylayan resmi beratı.
29:50Hilat halife tarafından sultana
29:53gönderilen taç, kılıç, kaftan ve
29:55kemerden oluşan hediye seti. Tıras
29:59üzerinde halifenin veya hükümdarın adı
30:01işlenmiş işlemeli saltanat kaftanı.
30:04Çetr, hükümdarın üzerinde taşınan ipek
30:07saltanat şemsiyesi. Gaşe. Padişahın
30:11atının eğiline serilen özel saltanat
30:13örtüsü. Sikke hükümdarın tahta çıkışıyla
30:17kendi adına bastırdığı madini para.
30:20ve sarayın güvenliğini, intizamını
30:22sağlayan o seçkin sarayleri
30:25Hacibül Hüccap, Tayangu, Saray
30:28teşkilatının başı, sultan ile halk, ordu
30:31ve divan arasındaki iletişimi sağlayan,
30:34protokolü yöneten en yetkili kişi.
30:37Candar, sarayı ve sultanı canı pahasına
30:39koruyan muhafız birliği komutanı.
30:42Silahtar sultanın ve sarayın
30:44silahlarından sorumlu olan görevli.
30:47Camedar sultanın kıyafetlerini muhafaza
30:50eden ve bakımını üstlenen teşrifatçı.
30:53Taşdar Abdar sultanın temizliğinden,
30:56leğen ve abdest soyundan sorumlu
30:58görevli. Şarabdar, idrisçi, hükümdarın
31:01meşrubatlarını, şerbetlerini hazırlayan
31:04ve sunan görevli. Çair sultan'ın
31:07sofrasındaki yemekleri zehirlenme
31:09ihtimaline karşı ilk kez tadan baş aşçı.
31:13Serhk törenlerde ve seferlerde sultanın
31:16önünden yürüyerek yolu açan ve güvenmeyi
31:18sağlayan teşrifatçı. Emiri Ahur, saray
31:22atlarının ve tavlalarının bakımından
31:24sorumlu yetkili. Emir Şikar, hükümdarın
31:27av organizasyonlarını düzenleyen
31:29komutan. Emir Alem, devletin kutsal
31:32sancak ve bayraklarını kovayan ve
31:34taşıyan yetkili.
31:35Büyük Selçuklu'da devletin kalbi olan
31:38Divan-ı Saltanat ve onun altında
31:40uzmanlaşan alt divanlar zihnimizde
31:42berraklaşıyor.
31:44Divan-ı İstifa Maliye Bakanlığıdır.
31:46Ülkenin tüm gelir ve giderlerini
31:48yönetir. Başında müstefi bulunur.
31:51Divan-ı Ars Milli Savunma Bakanlığıdır.
31:54Ordunun maaş, silah ve donatım işlerini
31:56yürütür. başında emiri-i arz bulunur.
31:59Divanlı işraf devletin en üst denetleme
32:02ve teftiş kuruludur. İdari ve mali
32:04işleri denetler, başında müşrif bulunur.
32:07Divan-ı İnşa, Tura devletin iç ve dış
32:10diplomatik yazışmalarını yürütür.
32:12Fermanlara Tura çeker. Başında Turai,
32:15Münşi bulunur. Niyabiti Saltanat. Sultan
32:18başkentte olmadığında devlet işlerini
32:20yürüten bekalet divanıdır. Başında
32:23sultan vekili naip yer alır. Divan-ı
32:25mezalim bizzat sultanın başkanlık
32:28ettiği, ağır devlet suçlularının
32:30yargılandığı, memurlardan şikayetçi olan
32:33halkın doğrudan dinlendiği ve kadı
32:35kararlarına yapılan itirazların kesin
32:38sonuca bağlandığı en üst temyiz
32:40mahkemesidir.
32:41Toprak ve ordu arasındaki o kusursuz
32:43dengeyi kavruyorsunuz. Sarayın
32:46merkezinde küçük yaştan itibaren
32:48disiplinle yetiştirilen, sarayı ve
32:50sultanı koruyan, yılda dört kez
32:52Bistegani adı verilen nakit maaş alan
32:54saray muhafızları, Gulaman-ı Saray,
32:57doğrudan sultana bağlı ordunun vurucu
33:00seçkin atlı çekirdeği hassa askerleri ve
33:03taşra'da hazineye tek kuruş yük olmadan
33:06toprağın geliriyle yetiştirilen tamamı
33:08Türk ve Müslüman olan devasa eyalet
33:10ordusu, ikta askerleri, sipahiler, ikta
33:14sahiplerinin in devlete beslemek zorunda
33:16olduğu her bir atlı askere Cebelü denir.
33:19Bu askerler barışta bölgenin güvenliğini
33:21sağlar, savaşta orduya katılır. Böylece
33:23tarımsal üretimde süreklilik, taşra'da
33:26asayiş ve hazineden para çıkmadan devasa
33:28bir ordu elde edilmiş olur. Bu dönemde
33:31Karahanlı, Gazneli ve Büyük Selçuklu'da
33:33deniz ve donanmanın kesinlikle
33:34bulunmadığını hatırlıyorsunuz. Bu
33:37sistemi besleyen toprak mülkiyeti ikiye
33:39ayrılır. Mülkiyeti devlete ait olan
33:41milli topraklar. Has geliri doğrudan
33:44sultana ve hanedan ailesine ayrılan en
33:47verimli topraklar. İkta geliri devlet
33:49memurlarına ve ordu komutanlarına maaş
33:52ve asker besleme karşılığı bırakılan
33:53topraklar. Vakıf, geliri cami, medrese,
33:57daruşifa gibi hayır kurumlarına tahsis
33:59edilen, satılamayan ve devredilemeyen
34:01topraklar bu kurumların yöneticilerine
34:03mütevelli denir. Mülkiyeti kişilere ait
34:06olan mülk toprakları ise Müslüman halka
34:08ait olan öşli ve gayrimüslim tebay ait
34:11olan haraci arazilerdir. Adaletin iki
34:14sarsılmaz sütunu vardır. Din, aile ve
34:17miras hukukuyla ilgilenen başında Kadiül
34:19Kudat'ın bulunduğu şeri hukuk. Kamu
34:22düzeni, töre ve vergi suçları ile
34:24ilgilenen başında Eni Rid'ın bulunduğu
34:26örfi hukuk. Ordudaki davalara isa ordu
34:29kadısı olan kadı ülleşker Kazas Asker
34:31bakar. İktisadi hayatın can damarı olan
34:35mimari yapılar bilincinizde canlanıyor.
34:38Sınır güvenliği ve ticaret amacıyla inşa
34:40edilen sağlam yapılar zibatlar.
34:43Yolculara 3 gün boyunca ücretsiz yemek,
34:46konaklama ve tedavi sunan devasa kervan
34:49saraylar. Aynı meslek grubuna ait
34:51dükkanların yan yana sıralandığı üstü
34:54kapalı sokaklar olan arastalar kıymetli
34:57kumaşların, mücevherlerin ve silahların
34:59korunduğu bugünün kapalı çarşısı
35:01niteliğindeki güvenlikli bedestenler.
35:04Un, yağ, kahve ve tahıl gibi temel
35:07gıdaların topluca getirilip tek bir
35:09tartıda adaletle tartılarak esnafa
35:12paylaştırıldığı toptancı halleri olan
35:14kapanhanları ve esnafın ahlaki, mesleki
35:18ve ticari dayanışmasını sağlayan temeli
35:21fütüvvet anlayışına dayanan asil ahilik
35:23teşkilatı.
35:25Şimdi Karahanlılar devrinde kaleme
35:27alınan Türk İslam sentezinin dört büyük
35:29kurucu eseri zihninizin en seçkin
35:32kütüphanesine altın harflerle
35:34yerleşiyor.
35:35Kutadgu Bilik, Mutluluk Veren Bilgi.
35:38Yusuf Has Hacip tarafından yazılan Türk
35:41İslam Edebiyatının ilk mesnevisi ve ilk
35:43Türkçe siyasetnamesidir.
35:45Doğu Karahanlı hükümdarı Tabgaç Buğra
35:48Han'a sunulmuştur. Eser dört temel
35:50kavram üzerine alegorik olarak
35:52kurgulanmıştır.
35:54Hükümdar Kün Togdu, adaleti ve kanunu,
35:57Vizir Aytogdu, devleti ve saadeti,
36:00Vizir'in oğlu Ögdülmüş, aklı ve ilmi,
36:03Vizirin derviş kardeşi odgurmuş,
36:06akıbeti, kanaati ve ahireti temsil eder.
36:10Divanü Lügatit Türk. Kaşkarlı Mahmut
36:12tarafından Türkçenin en az Arapça kadar
36:15zengin, asil ve derin bir dil olduğunu
36:17göstermek ve Araplara Türkçeyi öğretmek
36:20amacıyla kaleme alınan ilk Türkçe
36:22sözlük, ansiklopedi ve dil bilgisi
36:24kitabıdır. Abbasi Halifesi Elmuktedi
36:27Billah'a sunulmuştur. Kitabın başında
36:29Türk boylarının yaşadığı coğrafyaları
36:31gösteren dünya tarihindeki ilk Türk
36:34dünyası haritası yer alır. Atabitül
36:37Hakaik, hakikatlerin eşiği, Edip Ahmet
36:40Yniki tarafından yazılan ayet ve
36:42hadisler ışığında cömertlik, edep,
36:45doğruluk ve ilim gibi ahlaki değerleri
36:47öğütleyen manzum eserdir. Karahanlı
36:50Emiri Muhammed Dad Siph Salar Bey'e
36:52sunulmuştur.
36:54Divan-ı Hikmet. Piri Türkistan unvanıyla
36:57anılan Anadolu ve Rumeli'nin manevi
36:59mimarı Hoca Ahmet Yesi tarafından
37:01yazılan Türk tasavvuf tarihinin ilk
37:04manevi şah eseridir. İçindeki hikmet adı
37:07verilen sade Türkçe ilahilerle İslamiyet
37:10geniş halk kitlelerinin kalbine
37:12nakşedilmiştir ve doğunun ufkundan
37:14yükselip tüm dünyayı aydınlatan o büyük
37:17bilim dehafızanıza
37:19adeta birer yıldız gibi yerleşiyor.
37:22Arabi, Aristo felsefesini en duru
37:25şekilde şerh ederek pozitif bilimleri
37:27tarihte ilk kez sistemli biçimde tasnif
37:30eden bu üstün dehası sebebiyle tüm
37:32dünyada muallim-i sani ikinci öğretmen
37:36unvanıyla anılan Büyük Deha, bugün de
37:38çalınan Kanun adlı telli müzik aletini
37:41icat etmiş, siyaset felsefesinin başıtı
37:44olan Elmedinül Fazılla, erdemli şehir
37:47eserini insanlığa kazandırmıştır.
37:50İbn Sina, Batı dünyasında avenna ve
37:53hekimlerin hükümdarı olarak anılan tıp
37:55dehası. Mikrobu, küçük kan dolaşımını ve
37:58suyla bulaşan hastalıkları yüzyıllar
38:00önce keşfetmiş. Yazdığı Elkan Fit Tıp,
38:04Tıbb'ın Kanunu ve Felsefi eselik Kitabü
38:06Şifa Avrupa üniversitelerinde asırlarca
38:09temel tıp ders kitabı olarak
38:11okutulmuştur. İmam Gazali, Nizamiye
38:14Medreselerinin başmüderrisi, rektörü,
38:17kalemiyle ve derin ilmiyle Şii Batıni
38:20propagandasına karşı en büyük fikri
38:22mücadeleyi veren, akıl ile inancı
38:24harmanlayan büyük İslam felsefecisi ve
38:26mütefekkiri Bironi, Gazneli Mahmut'un
38:30sarayımın en değerli hazinesi dediği
38:32evrensel deha. Dünyanın yarıçapını,
38:35eksen eğikliğini ve yerçekiminin
38:37varlığını Newton'dan asırlar önce hassas
38:40hesaplamalarla ortaya koyan astronom,
38:42matematikçi ve coğrafyacı. Harizmi
38:45matematikte sıfır rakamını ilk kez
38:47kullanarak işlemlere katan cebir
38:50biliminin kurucusu olan ve algoritmaya
38:52adını veren matematik dehası. Cabir bin
38:55Hayyan, modern kimyanın babası sayılan,
38:58hassas teraziyi deneylerinde ilk kez
39:00kullanan nitrik asit, sülfürik asit ve
39:02kral suyunu keşfeden, dahası maddenin en
39:05küçük parçası olan atomun içinde öyle
39:08bir enerji vardır ki parçalanırsa bir
39:10şehri yok edebilir." diyerek atomun
39:12parçalanabileceğini tarihte ilk kez öne
39:15süren simya ve kimya üstadı Zekeriya
39:18Errazi, batıda Rees olarak bilinen çiçek
39:21ve kızamık hastalıkları üzerine tıp
39:23tarihindeki ilk klinik ayrımı yapan,
39:25dikiş iipliğini ve ameliyat aletlerini
39:27geliştiren dev tıp ansiklopedisi Elhavi
39:30ile tanınan hekim. Ruhunuzu dinlendiren
39:33o asil geleneksel süsleme sanatlarımız
39:36bilincinizi usulca sarıyor. Ayet
39:39[homurdanır] ve hadisleri harflerin
39:41estetik zarafetiyle kağıda işleyen yazı
39:43sanatı hat ustasına hattat denir. Kitap
39:47sayfalarını canlandıran, derinliği ve
39:49gölgesi olmayan, olayları hiyerarşik
39:52resmeden minyatür sanatı minyatür
39:55ustasına nakkaş veya bedci denir. Altın
39:58tozu ve boyalarla kitap kenarlarını bir
40:01mücevher gibi işleyen teship sanatı
40:03tesip ustasına müzehip denir. Kitap
40:07yapraklarını dış etkenlerden korumak
40:09için deriyle kaplayan ciltleme sanatı
40:11cilt ustasına mücellit denir. Su
40:15yüzeyine düşen boyaların fırça
40:17darbeleriyle kağıda aktarılması sanatı
40:19ebru ve hiçbir çivi, tutkal veya
40:22yapıştırıcı kullanmadan binlerce küçük
40:25geometrik ahşap parçanın birbirine
40:27geçirilmesiyle yapılan asil oymacılık
40:29sanatı kündekari.
40:32Şimdi tüm bu kavramlar, unvanlar,
40:34devletler ve medeniyet mirası zihnimizin
40:37en güvenli odalarında birbirine
40:39bağlanırken yeni bölüme geçiyoruz.
40:42Gözlerinizi kapatıp kendinizi Bozkır'ın
40:45kadim rüzgarlarına, buram buram tarih
40:48kokan Anadolu yaylalarına ve taş
40:51işçiliğinin asil zarafetine teslim edin.
40:54Dinleyeceğiniz her isim, her kale, her
40:58antlaşma ve medeniyet eseri siz derin ve
41:01huzurlu bir uykudayken zihninizin en
41:04berrak köşelerine, kalıcı hafızanıza
41:07nakş olacak.
41:09Takvimler 1071 Malazgirt zaferinin hemen
41:12ertesini gösterdiğinde Sultan
41:15Alparslan'ın o ünlü fermanı Anadolu
41:17semalarında yankılanıyor.
41:20Toprak kılıcının hakkıyla fethedenindir.
41:24Bu kutlu kılıç hakkı politikasıyla
41:26Anadolu'da Türk boyları dalga dalga
41:29yayılıyor ve sınavda her bir eseriyle
41:32soru potansiyeli taşıyan o asil 1. dönem
41:35Türk beylikleri filizleniyor.
41:38Erzurum ve çevresinde kurucusu Ebul
41:40Kasım Saltuk olan Anadolu'da kurulan ilk
41:43Türk beyliği Saltuklular zihninize
41:46süzülüyor.
41:47Erzurum'daki heybetli üç kümbetler
41:50tercandaki eşsiz mimarisiyle hayranlık
41:53uyandıran Mama Hatun türbesi ve kervan
41:55sarayı, Anadolu'nun en eski saat
41:58kulesine dönüşen tepsi minare, Erzurum
42:01Ulu Camii ve Kale Camii bu beylikten
42:03kalan asil miraslardır.
42:06Sivas merkez olmak üzere Tokat, Amasya,
42:10Kayseri ve Malatya hattında kurulan
42:12danşmentliler beliriyor. Kurucusu Melik
42:15Danişment Gazi'nin kahramanlıklarını
42:17anlatan Danişmentname Destanı
42:19kulaklarınızda yankılanıyor.
42:22İlk beyliklerin en güçlüsü olan bu ulu
42:24beylik, Tokat Niksar'da inşa ettiği
42:27Yağasan medresesiyile Anadolu'daki ilk
42:30medreseyi ve ilk tıp okulunu tarihe
42:32armağan ediyor. kendi adlarına
42:35bastırdıkları paralarda Bizans
42:37kültürünün izlerini ve Yunanca yazıları
42:39taşımaları ticaretin ve diplomasinin
42:42canlılığını gösteriyor.
42:44Erzincan, Kemah ve Divri dağlarında
42:47kurulan kurucusu Mengücek gazi olan
42:50Mengücekliler uyanıyor.
42:52Taş işçiliğinin dünyadaki zirvesi kabul
42:54edilen mimarlığını Ahvatlı Hürremşah'ın
42:57yaptığı ve bugün UNESCO Dünya Mirası
43:00listesinde yer alan Divri Ulu Camii ve
43:03Daruşifasını insanlığa kazandıran
43:05onlardır.
43:06Caminin kapısındaki taşlara vuran ikindi
43:09gölgesinde namaz kılan bir insan
43:10siluetinin belirmesi Türk İslam
43:13mimarisinin matematik ve astronomideki
43:15dehasını fısıldar.
43:17Bu beylik ünlü tıp bilgini ve fizikçi
43:20Muvaffakettin Abdüllatifi sarayında
43:22himaye ederek iğme kol kanat germiştir.
43:25Diyarbakır, Mardin, Obatman ve Harput
43:28ekseninde üç kol halinde yükselen
43:31kurucusu Artuk Bey olan Artuklular
43:34hafızanıza işleniyor. Dünyanın en geniş
43:37taş kemerli açıklığına sahip olan
43:39heybetli Malabadi köprüsü, Mardin
43:42Hatuniye Medresesi, Koçhisar Ulu Camii
43:45ve Necmettin Küliyesi bu beyliğin şanlı
43:48mührüdür.
43:49Sibernetik ve robotik biliminin
43:51dünyadaki kurucusu kabul edilen dişli
43:54çarkları, su saatlerini, otomatik
43:56fıskiyeleri ve şifreli kilitleri icat
43:59eden dahi Bilgin El Cezeli'nin bu
44:01beyliğin himayesinde çalıştığını ve
44:04mekanik tasarımlarını topladığı ünlü
44:06Kitabül Hiyel eserini burada kaleme
44:08aldığını öğreniyorsunuz.
44:10ve Ege'nin mavi sularında İzmir ve
44:13çevresinde kurulan ilk Türk denizci
44:15beyliği Çaka Beyliği. Çakabey'in İzmir
44:19koylarında ilk Türk donanmasını inşa
44:21ettiği 1081 yılı bugün modern Türk Deniz
44:24Kuvvetleri'nin resmi kuruluş yılı olarak
44:27kutlanıyor. Bizans'a diz çöktürmek için
44:30peçenekleriyle ittifak kurup İstanbul'u
44:32denizden kuşatmayı planlayan bu büyük
44:34amiral, Bizans'ın sinsi saray
44:36entrikaları sonucu damadı olan Anadolu
44:39Selçuklu hükümdarı 1. Kılıç Arslan
44:41tarafından şehit edilmiştir. Bu
44:44beyliklerin yanında Ahl merkezli
44:46Sökmenliler, Ahlatşahlar, Bitlis'te
44:49kurulan Dilmaçoğulları, Diyarbakır'daki
44:51İnaloğulları, Yınaloğulları ve Efes
44:54çevresindeki Tanrı vermişoğulları da
44:56Anadolu'nun baştan aşağı Türkleşmesini
44:59sağlayan diğer asil neferlerdir. Ve bu
45:02fetih dalgasının üzerinde Anadolu Türk
45:04Birliği'nin sarsılmaz çatısı yükseliyor.
45:07Anadolu Selçuklu Devleti, Türkiye
45:09Selçukluları 107 yılında Kutalmış oğlu
45:13Süleyman Şah tarafından Bizans'ın
45:15burnunun dibinde İznik merkezli olarak
45:17kuruluyor. Süleyman Şah'ın güneye inerek
45:20Suriye Selçuklu hükümdarı tutuş ile
45:22yaptığı savaşta şehit düşmesi üzerine
45:24Suriye'deki Cabir Kalesine'
45:26defnedildiğini ve Süleymanşah Türbesinin
45:29günümüzde de Türkiye Cumhuriyeti
45:31sınırları dışındaki tek Türk vatan
45:33toprağı olma vasfını koruduğunu
45:34dinliyorsunuz.
45:36Ardından tahta çıkan ve birinci haçlı
45:38seferinin yüz binlerce kişilik yakıcı
45:40dalgalarına karşı göğüsünü siper eden
45:43birinci Kıvıç Arslan sahneye çıkıyor.
45:45Devletin bekasını korumak için başkenti
45:48İznik'ten Bozkır'ın güvenli kalbine
45:50Konya'ya taşıyor ve Konya'yı asırlar
45:53boyu devletin başkenti kılıyor. Musul
45:56sefeli dönüşünde Habul çayını geçerken
45:59atıyla sulara kapılıp şehit düşen de
46:01odur. Anadolu'da ilk bakır parayı mangır
46:05bastırarak Selçuklu'nun ekonomik
46:07bağımsızlık meşalesini yakan 1. Mesut
46:09döneminde, Batı ve Bizans kaynaklarında
46:12bu coğrafyaya ilk kez Türkiye, Türkiye
46:15denmeye başlanıyor. İkinci haçlı
46:18seferini Anadolu içlerinde durduran
46:20hükümdar da odur. Ve Anadolu'nun
46:22tapusunun ebediyen mühürlendiği o kutlu
46:25zafer. 1176 Milo Kefalon Savaşı.
46:30Kılıçarslan komutasındaki Selçuklu
46:31Ordusu Bizans ordusunu Denizli Kumdandı
46:35düz belgeçidinde pusuya düşürerek imha
46:37ediyor. Zihniniz bu formülü asla
46:40unutmuyor. Pasinler 1048 Keşif savaşı,
46:45Malazgirt 1072 yurt Açan Savaşı, Mir
46:49Kefalon 1176 yurt tutan tapu alan
46:52savaşıdır. Bu zaferle Bizans tamamen
46:56savunmaya çekilmiş. Türklerin
46:57Anadolu'dan asla atılamayacağı
46:59kesinleşmiştir.
47:01I Kılıç Arslan ilk gümüş ve altın parayı
47:04bastıran, Aksaray yakınlarındaki ilk
47:06Selçuklu Kervan Sarayı olan Alayhan'ı
47:09yaptıran ve ömrünün sonlarında eski
47:11töregeleyi ülkeyi 11 oğlu arasında
47:14paylaştıran hükümdardır.
47:16Devlet imam fetihleri ve ticaret
47:18hamleleriyle bir dünya devine dönüşüyor.
47:21Bizans'tan Antalya'yı fethederek ilk
47:24Selçuklu tersanesini kuran, devleti
47:26Akdeniz'e indiren 1. Gıyasettin
47:28Keyhüsrev, Venedikli ilk resmi ticaret
47:31anlaşmasını imzalıyor. Kız kardeşi adına
47:34Kayseri'de inşa ettirdiği Gevher Nesibe
47:36Daru Şifası ve Medresesi Anadolu'daki
47:39ilk tıp fakültesi ve hastanesi olarak
47:41tarihe geçiyor. Karadeniz ticaretini
47:44güvenceye almak için Sinop'u fethederek
47:47burada büyük bir tersane ve liman kuran
47:49bu fetihleriyle halifeden sultanül galip
47:52unvanını alan sultan
47:54izzettin Keykavus zihninize yerleşiyor
47:57ve Türkiye Selçuklularının altın çağı
48:00Sultan 1. Alaaddin Keykubat Akdeniz'de
48:03Alanya'yı Alaiye'yi fethedip günümüze
48:06kadar ulaşan devasa kenti ve tersaneyi
48:09kuruyor. Karadeniz'in ötesine geçerek
48:11Kırım'ın ticaret üssü olan Sudak
48:13limanına deniz aşırı bir sefer
48:15düzenliyor. Böylece Türk tarihindeki ilk
48:17deniz aşırı fetih gerçekleşiyor.
48:20Kervanları soyulan, gemileri batan yerli
48:22ve yabancı tüm tüccarların zararlarını
48:25devlet hazinesinden tanzim eden Alaaddin
48:27Keykubat, dünya tarihindeki ilk devlet
48:30destekli ticari sigortacılık sistemini
48:32kuruyor. Ufukta bilinen Moğol felaketini
48:35önceden görerek Konya, Kayseri ve Sivas
48:38şehirlerinin surlarını güçlendiriyor,
48:40Eyyubilerle savunma paktı kuruyor. Fakat
48:431230 Yassı Çemen Savaşı ile tampon
48:46devlet olan Harzemşahları ortadan
48:48kaldırınca Selçuklu devletin Moğol
48:50fırtınasıyla doğrudan sınır komşusu ve
48:53savunmasız kalıyor. Anadolu Selçuklu
48:55Devleti'nin kurumsal dokusu zihninizde
48:57netleşiyor. Divan-ı Pervane ülke
49:00topraklarının tahrir kayıtlarını tutan
49:03iktidaları ve dillikleri şahıslara
49:05hakkaniyetle dağıtan meclistir.
49:07Başındaki görevliye pervaneci denir.
49:09Büyük Selçuklu'da olmayıp sadece Anadolu
49:12Selçuklu'da bulunan divandır. Niitli
49:14saltanat. Sultan başkentte olmadığında
49:17devlet işlerini yöneten vekalet
49:19makamıdır. Başındaki naibe emir-i da
49:22veya naib-i saltanat denir. Reisül
49:24[homurdanır] Bahr milikü Sevahil Anadolu
49:27Selçuklu donanmasının başındaki
49:29amiraldir. Anadolu'nun ruhunu, ahlakını
49:32ve esnaf teşkilatını mayalayan kutlu
49:34ocak Ahilik Teşkilatı. Horasan
49:37Erenlerinden Ahi Evran'ın Kırşehir
49:40merkezli kurduğu ahlaki ilkelerini
49:42Letaif-i Hikmet kitabında topladığı bu
49:45esnaf birliği dürüstlük, kardeşlik ve
49:48kaliteyi esas almıştır. Gedik, dükkan
49:51açma, esnaflık yapma yetki belgesi ve
49:54ruhsatıdır. Nar haksız kazancı ve
49:57fırsatçılığı önlemek amacıyla devlet ile
50:00ahilerin ortaklaşa belirlediği taban ve
50:02taban fiyat sistemidir.
50:05[homurdanır] teşkilatına sadece Müslüman
50:07esnaf üye olabilir. Osmanlı'daki lonca
50:09teşkilatına ise gayrimüslimler de
50:11girebilecektir.
50:13Ahi Yevra'nın asil eşi Fatma Bacı
50:15önderliğinde kurulan Baciyan-ı Rum,
50:18Anadolu Kadınları Birliği, kadınları
50:20dokumacılık, keçecilik ve el
50:22sanatlarında meslek sahibi yapan, savaş
50:25dönemlerinde yurt savunmasına katan
50:27dünyanın ilk organize kadın
50:29teşkilatıdır.
50:31Filmin zirvesinde ise Kırşehir'de
50:33yükselen Cacabey Medresesi yer alır.
50:35Kubbesindeki açıklık ve altındaki gözlem
50:37su kuyusuyla yıldızları inceleyen
50:40Anadolu'daki ilk gökbilim medresesi ve
50:42rasathanesidir.
50:44Konya Karatay Medresesi, İnce Minareli
50:46Medrese, Sırçalı Medrese, Sivas ve
50:49Erzurum'daki çifte minareli medreseler
50:51dönemin mimari şah eserleridir.
50:54Sivas'taki Izzettin Keykavustaru şifası
50:56ile Divriğ'deki Turan melektardaru
50:58şifası ise yüzyıllar boyu ruh ve beden
51:01hastalıklarına şifa dağıtmıştır.
51:03Fakat her yükselişin bir hüznü vardır.
51:07Alaaddin Keykubat'ın zehirlenerek şehit
51:09edilmesinin ardından tahta geçen
51:11dirayetsiz ikasettin Keyhüsrev ve
51:14liyakatlı devlet adamlarını katlettiren
51:16vezir Sadettin Köpek devleti içten
51:18çökertiyor. 1240 yılında Anadolu'da
51:21patlak veren dini ve sosyal içerikli ilk
51:24büyük halk isyanı olan Babaer Baba İshak
51:27isyanı devleti temelinden sarsıyor.
51:30Selçuklu'nun bu içı bile güçlükle
51:32bastırdığını gören Moğul İlhand komutanı
51:35Baycun Oyan, 1243 Kösedağ Savaşı'nda
51:38Selçuklu ordusunu hezimete uğratıyor. Bu
51:40felaketle Anadolu Selçuklu Devleti
51:43Moğollara bağlı bir kupla devlete
51:44dönüşüyor. Anadolu tahrip ediliyor ve
51:47Türk siyasi birliği tuzla buz oluyor.
51:50Kösedağ felaketinin ardından sınır
51:52boylarındaki Türkmen beyleri
51:53bağımsızlıklarını ilan ediyor ve ikinci
51:55dönem Türk beylikleri doğuyor. Sınavda
51:58soru değeri taşıyan o beylikler
52:00zihninize bir bir oturuyor.
52:02Karamanoğulları Konya ve Karaman
52:04çevresinde kurulan kendilerini
52:06Selçuklu'nun yegane mirasçısı gören en
52:08güçlü beyliktir. Hükümdarları
52:10Karamanoğlu Mehmet Bey 1277 yılında
52:13yayınladığı tarihi fermanla Türkçeyi
52:15resmi devlet dili ilan etmiştir.
52:18Karesioğulları Balıkesir ve Çanakkale
52:20çevresinde kurulan Denizci beyliktir.
52:22Orhanbey döneminde Osmanlı'ya katılan
52:24ilk beyliktir. Osmanlı bu sayede ilk kez
52:27donanmaya ve denizci komutanlara Hacı
52:29İbe Bey'i, Evrenos Bey'i kavuşmuş.
52:32Rumeli'ye geçişin kapısı aralanmıştır.
52:34Germiyanoğulları Kütahya merkezli
52:36birliktir. Topraklarının bir kısmını
52:39Murat döneminde çeyiz yoluyla, kalanını
52:41ise Murat döneminde vasiyet yoluyla
52:43Osmanlı'ya bırakmıştır. Hamit oğulları
52:46Isparta ve Eğirdir çevresinde kurulmuş,
52:48topraklarının bir bölümünü 1. Murat
52:50döneminde para ve altın karşılığında
52:52Osmanlı'ya satmıştır. Candaroğulları,
52:55İsfendiyaroğulları, Kastamonu ve Sinop
52:57kıyılarında denizcilikle uğraşan Köklü
52:59Beylik, Aydınoğulları, Aydın ve İzmir
53:02kıyılarında kurulan ünlü denizci Umur
53:04Bey ile Ege'de destanlar yazan Beylik,
53:07Saruhan Oğulları Manisa çevresinde
53:09kurulan Denizci Beylik, Menteşe Oğulları
53:12Muğla çevresinde kurulan Denizci Beylik,
53:14Dulkadir Oğulları Kahramanmaraş ve
53:16Elbistan çevresinde kurulan Yavuz Sultan
53:19Selim'in 1515 Turnadağ Savaşıyla
53:21Osmanlı'ya katarak Anadolu Türk Siyasi
53:23birliğini kesin olarak sağladığı son
53:25beyliktir. Ramazanoğulları Adana ve
53:28Çukurova çevresinde kurulan barış
53:30yoluyla Osmanlı'ya katılan birlik ve bu
53:32karmaşanın ortasında Moğul baskısından
53:35kaçarak Selçuklu Sultanı tarafından
53:37Bizans sınırına, Söğüt ve Domaniç
53:39yayralarına bir uç birliği olarak
53:40yerleştirilen asil Osmanlılar Kayıboy'u
53:43sessizce Cihan İmparatorluğu'un
53:45tohumlarına atıyor. Bütün bu mimari
53:48eserler, fetihler, antlaşmalar ve
53:51beylikler siz huzurla diğer bölüme
53:54geçerken zihninizde sarsılmaz bir
53:57nizamla birleşiyor. Her şey Anadolu
54:00Selçuklu Sultanı Alaaddin Keykubat'ın
54:03Moğol önünden çekilen asil Oğuz boyu
54:05kayıları önce Ahlata ardından Ankara
54:08Karacadağ ve nihayetinde bir sınır
54:10muhafızı, bir uç beyliği olarak Söğüt ve
54:13Domani yaylalarına yerleştirmesiyle
54:14başlıyor. Ve bu topraklarda Fahrüddin,
54:18dinin seçkini unvanıyla anılan Ahi
54:20lideri Şeyh Edebali'nin kızı Bala
54:22Hatun'la evlenerek ahilerin teşkilat ve
54:25moral gücünü arkasına alan kurucu lider
54:27Osman Bey sahneye çıkıyor. Karacaisar,
54:30Yarpuls, İnegöl, Yarhisar ve Bilecik
54:33kalelerini fethedip başkenti Bileci'ye
54:35taşıyan odur. 1302 yılında Bizans
54:38tekfurlarına karşı kazanılan ilk büyük
54:40meydan savaşı olan Koyu Isar, Bafeyus
54:42Safiri zihninize süzülüyor. Büyük
54:44tarihçi Halil İnalcı'ın, Beylik'ten
54:46devlete geçişin ve Osmanlı'nın asıl
54:49bağımsızlık tarihinin bu zafer olduğunu
54:51belirttiğini hatırlıyorsunuz. İlk
54:53Osmanlı pazar vergisi olan Bağac resmini
54:55koyan, ilk kadı olarak Dusun Fakih'i
54:57atayan ve bağımsızlığın sembolü olan ilk
55:00Bakır Parayı Mangırı bastıran Osman Bey
55:02Uluçınar'ın ilk köklerine atıyor.
55:05Babasının vasiyeti olan Bursa kuşatması
55:07tamamlanırken Tahta İhtiyarettin unvanlı
55:10büyük teşkilatçı Orhan Bey geçiyor.
55:121326'da Bursa'yı fethedip başkent yapan
55:151329 Maltepe, Palekanon Savaşı ile
55:18Bizans İmparatorluğuu mağlup edip
55:20Bizans'ın Anadolu'daki tüm varlığını ve
55:22umutlarını kesen odur. İznik ve İzmit'i
55:25alan Orhan Bey, Balıkesir Çanakkale
55:27çevresindeki Karisioğulları Beyliği'ni
55:29Osmanlı'ya katarak Anadolu Türk siyasi
55:31birliği kurma yolundaki ilk adımı
55:33atıyor. Bu fethin bereketiyle Osmanlı
55:35ilk donanmasına ve Hacı İlmey'i, Evrenos
55:38Bey gibi kurucu denizci komutanlara
55:40kavuşuyor. Bizans taht kavgasında
55:42imparator Kantakuzen'e yardım etmesinin
55:44karşılığı olarak hediye edilen
55:46Gelibolu'daki Çin Pekalesi Osmanlı'nın
55:48Rumeli'deki ilk askeri üssu ve toprağı
55:50oluyor. Padişahın oğlu Gelibolu Fatihi
55:53unvanlı Süleyman Paşa'nın akıncı ruhu
55:55Rumeli ovalarına akıyor. Orhan Bey ilk
55:59gümüş parayı bastıran, ilk divan
56:01teşkilatını kuran, ilk vezir olarak
56:04kardeşi Alaattadin Paşa'yı tayin eden,
56:06ilk düzenli ordu olan Yaya ve Müsellem
56:09birliklerini teşkil eden, İznik'te ilk
56:12Osmanlı medresesini İznik Orhaniyesi'i
56:14açıp başına ilk başmris olarak Davudi
56:18Kayseri'yi getiren ilk tersaneyi
56:20Karamürsel'de kurup ilk saray olan Bursa
56:23Beysarayı inşa ettiren büyük devlet
56:25kurucusudur. Ardından tahta ömrünü at
56:29sırtında Gaza meydanlarında tüketen Gazi
56:31Hünkar ve Hüdavendigar unvanlı Murat
56:34çıkıyor. 1361 Sazlıdere Savaşıyla
56:37fethettiği Edirne'yi başkent yapıyor.
56:401364 Sırpçındığı Savaşı Osmanlı'nın
56:43Haçlı ordularına karşı kazandığı ilk
56:45büyük zafer olarak tarihe geçiyor. Hemen
56:48ardından gelen 1371 Çirmen zaferiyle
56:51Sırp ve Balkan prenslikleri vergiye
56:53bağlanıyor. Anadolu'da kan dökmeden
56:56siyasi birlik kurmak isteyen Murat,
56:58Germiyano oğullarından çeyiz yoluyla
57:00Kütahya, Emet, Tavşanlı ve Simavı, Hamit
57:03oğullarından ise 80.000 altın
57:05karşılığında Isparta ve çevresini satın
57:07alıyor ve 1389
57:10Kosova Savaşı. Osmanlı tarihinde düşmanı
57:13ses ve dumanıyla ürkütmek amacıyla ilk
57:16kez Sahra Topunun kullanıldığı bu büyük
57:18zaferin ardından savaş meydanını gezen
57:21Murat yaralı Sırp askeri Miloş Obiliç
57:23tarafından hançerlenerek şehit ediliyor.
57:26Böylece savaş meydanında şehit düşen ilk
57:28ve tek Osmanlı padişahı olarak tarihin
57:31şeref levhasına yazılıyor. 1. Murat
57:34merkezi otoriteyi güçlendirmek için
57:36geleneksel veraset anlayışını değiştirip
57:38ülke hanedanın ortak malıdır kuralı
57:40yerine ülke padişah ve oğullarınındır
57:43ilkesini getiriyor. Kapıkulu ocağını,
57:46yeniçeli ocağını, savaş esirlerinin
57:48beşte birini orduya katan penç sistemini
57:50kuruyor. Kazlik, defterdarlık ve
57:53sadrazamlık ilk vezirizam Çandarlı
57:55Karahalil Hayrettin Paşa makamlarını
57:58ihtidas ederek Manastır merkezli Rumeli
58:00Beyler Beyliği'ni kurup başına Lala
58:02Şahin Paşa'yı atıyor. Sürati ve askeri
58:05hamleleriyle Avrupalıların yıldırım
58:07lakabını taktığı birinci Bayizit
58:09uyanıyor bilincinizde. Anadolu
58:11beyliklerini hızla dize getirerek
58:13Kütahya merkezli Anadolu Beyler
58:15Birliği'ni kuran ve Anadolu Türk siyasi
58:17birliğini geniş ölçüde ilk kez sağlayan
58:20odur. İstanbul'u fethedebilmek için tam
58:22dört kez kuşatmış. Bu amaçla Boğazın
58:25Anadolu yakasına Anadolu Hisarını
58:27güzelce Hisar inşa ettirmiştir. İstanbul
58:30kuşatmalarını kaldırtan iki büyük
58:32fırtına vardır. İlki batıdan gelen Haçlı
58:35tehlikesidir. 1402 Niibolu Savaşı'nda
58:38haçlı ordusunu imha eden yıldırım Abbasi
58:41halifesi gururla sultan-ı iklimi-i Rum,
58:45Anadolu diyarının sultanı unvanını
58:48tevdiye etmiştir. İkinci fırtına ise
58:50doğudan gelen Timur tehlikesidir. 1402
58:54Ankara Savaşı'nda Çubuk ovasında
58:56Timur'un ordusuna karşı beylik
58:58askerlerinin saf değiştirmesiyle mağlup
59:00düşen yıldırım esir düşer. Bu felaketle
59:03Anadolu beylikleri yeniden kurulur. Türk
59:05birliği parçalanır. İstanbul'un fethi
59:08yarım asır gecikir ve Osmanlı'da 11 yıl
59:11sürecek o taht kavgaları dönemi yani
59:13Fetret devri 1402-143
59:16başlar. Yıldırım'ın oğulları Süleyman,
59:20İsa, Musa ve Mehmet Çelebi birbirleriyle
59:24amansızca savaşırken Balkanlarda ve
59:26Rumeli'de tek bir isyanın çıkmaması ve
59:29toprak kaybedilmemesi tarihin en büyük
59:31dersidir. Çünkü Osmanlı fethettiği
59:34gayrimüslim halka din ve vicdan
59:36hürriyeti tanıyan istimalet, hoşgörü
59:39politikasını ve Anadolu'dan getirdiği
59:41Türkmenleri planlı biçimde bölgeye
59:43yerleştiren iskan politikasını
59:45kusursuzca uygulamıştır.
59:48Kardeşlerini bertaraf ederek devleti
59:50utulunun kenarından çekip alan ve bu
59:52sebeple devletin ikinci kurucusu kabul
59:54edilen Mehmet Çelebi Mehmet tahta
59:57oturuyor. Yeni diktilerle tarihteki ilk
1:00:00deniz savaşı, Çalıbey savaşı'nı
1:00:03tecrübesiz donanmayla verip kaybeden
1:00:05odur. Devletin sarsıntılı döneminde
1:00:08patlak veren tarihteki ilk dini sosyal
1:00:10nitelikli halk isyanı olan Şeyh
1:00:12Bedrettin isyanı ile tahta hak iddia
1:00:15eden Yıldırım'ın oğlu Düzmeci Mustafa
1:00:17isyanını bastıran da yine Çelebi
1:00:19Mehmet'tir. Ve hayırseverliğiyle Ebu
1:00:22Hayrat hayırların babası diye anılan
1:00:26Murat zihninize süzülüyor.
1:00:28Haçlılarla imzalanan tarihteki ilk
1:00:30yazılı barış antlaşması olan 1444 Edirne
1:00:34Segidin antlaşmasını yaptıktan sonra
1:00:36dünya hırsından sıyrılarak tahtı gönüllü
1:00:38olarak 12 yaşındaki oğlu ı Mehmet'i
1:00:41Fatih devreder. Avrupalıların çocuk
1:00:44yaştaki bir padişahı fırsat bilerek
1:00:46antlaşmayı bozup Haçlı ordusu kurması
1:00:48üzerine oğlunu eğer padişah siz iseniz
1:00:51gelip ordunuzun başına geçiniz. Yok eğer
1:00:54padişah ben isem emrediyorum gelip
1:00:56ordumun başına geçiniz davetiyle geri
1:00:58dönerek 1444 Vanna Savaşı'nda haçlıları
1:01:02hizimeti uğratır. Ardından intikam için
1:01:04gelen haçlı ordusunu 1448
1:01:07Kosova Savaşı ile bir kez daha perişan
1:01:10eder. Zihniniz bu formülü asla
1:01:13unutmuyor. Tıpkı Milo Kefalon gibi ı
1:01:16Kosova zaferi de Balkanların kesin ve
1:01:19ebedi Türk yurdu olduğunu tescil eden,
1:01:22Avrupalıları savunmaya çekip Türkleri
1:01:24taarruza geçiren nihai savaştır.
1:01:27Yeniçerilerin maaş hazlığı sebebiyle
1:01:29başlattığı tarihteki ilk yeniçeri
1:01:31ayaklanması olan Buçuktepe isyanını
1:01:33yatıştıran ve devşirme sistemini Endirum
1:01:36mektebi ile kurumsallaştıran yine I.
1:01:39Murattır ve takvimler bir çağı kapatıp
1:01:42yeni bir çağ açan dahi hükümdarı
1:01:45selamlıyor.
1:01:46Mehmet yani Fatih Sultan Mehmet
1:01:49üstlendiği unvanlar cihanı titretir.
1:01:52Fatih Ebul Feh ve Kayseri Rum. 29 Mayıs
1:01:571453 İstanbul'un fethi için yapılan o
1:02:00akıl almaz deha hazırlıkları canlanıyor.
1:02:03mühendisliğini bizzat yaptığı devasa
1:02:06şahi topları, surlara yaklaşan yürüyen
1:02:09kuleler, boğazın kuzeyini kilitleyen
1:02:11muazzam Rumeli Hisarı, Boğaz Kesen ve
1:02:15bir gecede yağlı kızaklarla karadan
1:02:17Haliç'e indirilen 72 parça donanma,
1:02:20Bizans'ın sönmeyen Grejuava ateşi ve
1:02:23Haliç zincirleri bu çelik iradeyi
1:02:25durduramamıştır.
1:02:27Feth'in dünya tarihi açısından sonuçları
1:02:29koca kıtaları sarsar. Orta çağ kapanıp
1:02:32yeni çağ açılır. Ticaret yollarının
1:02:34Türklerin eline geçmesiyle Avrupalılar
1:02:37coğrafi keşifleri başlatır. Surların
1:02:39topla yıkılabileceğinin görülmesi
1:02:41Avrupa'da feodaliteyi, derebe beyliği
1:02:44tarihe gömer. İtalya'ya kaçan Bizanslı
1:02:46bilginler ise Rönesans'ın kıvılcımını
1:02:48yakar. Fatih Bizans'ı yeniden diriltme
1:02:52umutlarını kökünden kazımak için
1:02:541460'tan Mora yarımadasını, 1461'de ise
1:02:57Trabzon Rum İmparatorluğuu fetheder.
1:03:00Anadolu'da Cenibizlilerden Amasra'yı,
1:03:03İsfendiyaroğullarından Sinop'u alır.
1:03:05Doğu Anadolu'da güçlenen büyük rakibi
1:03:07Akkuyumlu hükümdarı Uzun Hasal'ı 1473
1:03:10Otluk Beyi savaşı ile mağlup eder.
1:03:13Denizlerde Ege Adalarını fethederken
1:03:15Sadrazamı Gedik Ahmetpaşa komutasında
1:03:171475'te Kırım'ı fethederek Karadeniz'i
1:03:20bir Türk gölü haline getirir ve İpek
1:03:23Yolunun kuzeyini tamamen kontrol altına
1:03:25alır. Avrupa içlerine uzanarak Belgrad
1:03:28hariç tüm Sırbistan'ı, Bosna Herse'yi,
1:03:30Arnavutlu ve Eflak Booğdan'ı bağlar.
1:03:33Roma fethi hedefiyle İtalya seferine
1:03:35çıkıp Otranto Kalesi'ni fetheder. İlk
1:03:38yazılı anayasal kanunname olan
1:03:40kanunname-i Ali Osman'ı hazırlatarak
1:03:43devletin bekası için kardeş katlini
1:03:45yasallaştıran, cülus bahşişini kurala
1:03:47bağlayan padişahın divan başkanlığını
1:03:50sadrazam devrederek Divan-ı Hümayun'u
1:03:52bir danışma organına dönüştüren, Topkapı
1:03:55Sarayı'nı inşa ettiren, dönemin modern
1:03:58üniversitesi Sahn-ı Seman medreselerini
1:04:00kuran ve ilk altın parayı sultaniyi
1:04:03bastıran odur. Onun ardından tahta geçen
1:04:06oğlu ı Bayazit dönemi kardeşi Cem
1:04:08Sultan'ın taht kavgası ve ardından Rodos
1:04:11şövalyeleriyile Papa'ya sığınması
1:04:13yüzünden sönük geçer. Bu hadise Osmanlı
1:04:16tarihinde ilk meselenin ilk kez dış
1:04:18soruna dönüştüğü hadisedir ve fetihlerin
1:04:21duraklamasına yol açmıştır. [homurdanır]
1:04:23İran'daki Safevilerin kışkırttığı Şii
1:04:25kökenli Şahkulu isyanı devleti
1:04:27sarsarken, İspanya'da engizisyon zulmüne
1:04:30uğrayan binlerce Endülüslü Müslüman ve
1:04:32Yahudiyi seferat Kemal Reis
1:04:34komutasındaki Osmanlı kadırgalarıyla
1:04:36kurtarıp İstanbul ve Selanik'e
1:04:38yerleştiren ikinci Bayezit'in engin
1:04:40merhameti tarihe altın harflerle yazılır
1:04:43ve babasına karşı yeniçerilerin
1:04:45desteğiyle tahta çıkan 8 yıllık
1:04:47saltanatına 80 yıllık cihan fütuhatı
1:04:49sığdıran devlet hazinesini ağzına kadar
1:04:52altınla doldurup Benim altınla
1:04:54doldurduğum hazineyi torunlarımdan her
1:04:56kim doldurursa kendi mührüyle
1:04:57mühürlesin. Yoksa hazine-i hümayun benim
1:05:00mührümle mühürlensin diye vasiyet eden
1:05:02Doğu Fatih 1. Selim Yavuz Sultan Selim
1:05:061514 Çaldır Savaşı ile Safi Şahı
1:05:09İsmail'i bozguna uğratıp Şii
1:05:11yayılmacılığı tehlikesini bertaraf eder.
1:05:131515 Tnadağ Savaşı ile Dulkadiroğulları
1:05:16Birliği'ne son vererek Anadolu Türk
1:05:18siyasi birliğini kesin, ebedi ve
1:05:20tartışmasız olarak tamamlayan padişah
1:05:22olur. Memlükler üzerine çıktığı Mısır
1:05:25seferleriyle 1516 Merci Dabık ve 1517
1:05:28Ridaniye meydan muharebelerinde Memlük
1:05:30devletini tarihe gömer. Bu zaferlerle
1:05:33halifelik makamı Osmanlı hanedanına
1:05:35geçer. Kutsal emanetler İstanbul'a
1:05:37Topkapı Sarayına getirilir. Hicaz, Mekke
1:05:39ve Medine toprakları Osmanlı'ya
1:05:41bağlanır. Baharat yolu tamamen Osmanlı
1:05:44denetimine girer ve Venedik Kıbrıs Adası
1:05:46için artık vergiyi Osmanlı'ya ödemeye
1:05:48başlar. Anadolu'da ileride çıkacak tüm
1:05:51halk ayaklanmalarının atası sayılan
1:05:53Bozoklu Celal isyanı da bu dönemde
1:05:54patlak verir. Ardından tahtı,
1:05:57batılıların muhteşem, doğulularınsa adil
1:06:00kanunları sebebiyle kanuni dediği 46 yıl
1:06:04ile tahtta en uzun süre kalan cihan
1:06:06padişahı 1. Süleyman devralır.
1:06:09Saltanatının başında Can Gazali, Ahmet
1:06:13Paşa, Baba Zünnun ve Kalenderoğlu
1:06:15isyanlarını dirayetle bastırır. Avrupa
1:06:18fetihlerinin kilit kapısı Belgradat'ı
1:06:20fetheder. 1526 Mohaç Meydan Muharebesie
1:06:24Macar ordusunu sadece 2 saatte tarihten
1:06:27silerek dünya askeri tarihinin en kısa
1:06:30süren meydan zaferini kazanır. Viyana'yı
1:06:33ilk kez kuşatır. 1533 İstanbul İbrahim
1:06:37Paşa Antlaşması ile Avusturya arşidü
1:06:40Osmanlı sadrazamına denk saydırarak
1:06:42Avusturya üzerinde mutlak siyasi ve
1:06:45protokol üstünlüğü kurar. Son seferi
1:06:47olan 156 Zigetvar seferi sırasında
1:06:51çadırında ruhunu teslim eder. Doğuda
1:06:53Safevilerle 155 Amasya Antlaşması'ı
1:06:56imzalayarak İran ile tarihteki ilk resmi
1:06:59barış antlaşmasını yapar. Denizlerde ise
1:07:02Rodos fethedilir. Cezayir hükümdarı
1:07:05Barbaros Hayrettin Paşa kendi rızasıyla
1:07:08Osmanlı'ya bağlanınca Cezayir savaşsız
1:07:10Osmanlı toprağı olur. Barbaros ilk resmi
1:07:13kaptanı derya tayin edilir. Ve 28 Eylül
1:07:161538 Preveze deniz zaferi Andri Doria
1:07:20komutasındaki devasa haçlı donanmasını
1:07:23bozguna uğratan Barbaros Akdeniz'i bir
1:07:25Türk gölü haline getirir. Şanlı
1:07:27günümüzde de Türk Deniz Kuvvetleri Günü
1:07:30olarak kutlanır. Cerbe deniz zaferi ile
1:07:33Kuzey Afrika egemenliği perçinlenirken
1:07:35Malta kuşatmasında deniz kurdu Turgut
1:07:37Reis şehit düşer. Coğrafi keşiflerin
1:07:40Akdeniz ticaretini öldürmesini
1:07:42engellemek ve Portekiz baskısı altındaki
1:07:44Gücerat ve AÇE Müslümanlarına yardım
1:07:46etmek amacıyla düzenlenen dört büyük
1:07:48Hint deniz seferi ise Osmanlı
1:07:50gemilerinin okyanus şartlarına uygun
1:07:52olmaması ve bölge halkının vefasızlığı
1:07:55sebebiyle stratejik bir kazanıma
1:07:57dönüşemez. Fakat bu seferlerden Piri
1:07:59Reis'in meşhur kitab-ı Bahriyesi ve
1:08:02Seyidi Ali Reis'in Miratül Memalik adlı
1:08:04şah eserleri miras kalır. Kanuniin son
1:08:07dönemi ı Selim ve Murat devirlerinde
1:08:11sadrazamlık yaparak devleti yöneten
1:08:13büyük idare dehası Sokollu Mehmet Paşa
1:08:16devri başlar. 1571'de Kıbrıs
1:08:19fethedilince Haçlıların intikam hırsıyla
1:08:22İnebahtı'da Osmanlı donanmasını yakması
1:08:24tarihteki ilk donanma yangını karşısında
1:08:27Sokollu'nun Venedik elçisine verdiği
1:08:29tarihi ders zihninizde çınlar. Biz
1:08:32sizden Kıbrıs'ı alarak kolunuzu kestik.
1:08:35Siz inebahtıda donanmamızı yakarak
1:08:38sakalımızı tıraş ettiniz. Kesilen kol
1:08:40yerine gelmez ama tıraş edilen sakal
1:08:43daha gür biter. Sokollu'nun Hazar Denizi
1:08:46ile Karadeniz'i birleştirip Rusya'nın
1:08:48güneye inmesini engellemeyi ve Orta Asya
1:08:51Türk dünyasıyla doğrudan kucaklaşmayı
1:08:53hedefleyen Don Volga kanalı projesi ile
1:08:56Akdeniz Kızıldeniz bağlantısını kurmayı
1:08:59amaçlayan Süveyş kanalı projesi çağının
1:09:02çok ötesindeki büyük vizyonlar olarak
1:09:04tarihe not düşülür. Zaman ilerledikçe
1:09:07devlet mekanizması yoruluyor ve 17.
1:09:10yüzyıl arayış yılları başlıyor. Doğuda
1:09:13Safevilerle imzalanan 1690 Ferhat Paşa
1:09:17Antlaşması ile doğuda en geniş sınırlara
1:09:19ulaşılır. Ardından toprak kayıplarını
1:09:22getiren Nasuh Paşa ve Serav Antlaşmaları
1:09:25gelir ve Bağdat Fatihi unvanlı 4.
1:09:28Murat'ın 1639 Kasrı Şirin Antlaşması ile
1:09:32Zaros dağları sınır kabul edilerek
1:09:34bugünkü Türkiye İran sınırının temeli
1:09:36atılır. Batıdaysa 1672 Bucaş antlaşması
1:09:40ile Podolya arazisi alınarak batıda en
1:09:43geniş sınırlara ulaşılır. Bu Osmanlı'nın
1:09:46batıda toprak kazandığı son antlaşmadır.
1:09:49Girit adası tam 24 yıl süren çetin
1:09:52kuşatmanın ardından sadrazam köprülü
1:09:54Fazıl Ahmet Paşa tarafından 1669'da
1:09:57nihayet fethedilir. Avusturya ile
1:10:00imzalanan 1606 Zitvatoro kamplaşması ile
1:10:03Avusturya arşidü tekrar Osmanlı
1:10:05padişahına denk sayılır ve Kanuni
1:10:08devrindeki protokol üstünlüğü resmen son
1:10:10bulur. Ancak 1664 Vasvar Antlaşması ile
1:10:14Uyvar Kalesi fethedilerek Avusturya'ya
1:10:16karşı son kez toprak kazanılır ve
1:10:19Avrupa'da Uyvar önünde bir Türk gibi
1:10:21güçlü deyimi doğar. Fakat Sadrazam
1:10:24Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın kibri
1:10:26ve tedbirsizliğiyle yaşanan 1683.
1:10:29Viyana kuşatması bozgunu tarihin yönünü
1:10:32çevirir. Papa'nın çağrısıyla toplanan
1:10:34büyük kutsal ittifak Avusturya, Rusya,
1:10:37Lehistan, Benedik ve Malta ile 16 yıl
1:10:40süren anız savaşların sonunda 1699
1:10:43Karlovça Antlaşması imzalanır. Osmanlı
1:10:46batıda ilk kez devasal topraklar
1:10:48kaybederek gerileme dönemine girer.
1:10:51Karlovçaan'ın tamamlayıcısı olan 1700
1:10:53İstanbul Antlaşması ile Azak Kalesi
1:10:55Ruslara bırakılır ve Rusya Karadeniz'e
1:10:58inme yolundaki ilk büyük kapıyı aralar.
1:11:01Bu yüzyılın ıslahatları batı örnek
1:11:03alınmadan yükselme devrinin parlak
1:11:06günlerine dönme arzusuyla köklü çözümler
1:11:08yerine şahıslara bağlı baskı ve şiddet
1:11:11yoluyla yapılmıştır. 1. Ahmet veraset
1:11:14sisteminde son büyük adımı atarak
1:11:17hanedanın en yaşlı ve en aklı başında
1:11:19üyesinin tahta geçmesini öngören ekber
1:11:22ve erşet sistemini getirir. Şehzadelerin
1:11:25sancağa çıkma usulünü kaldırarak sarayda
1:11:27tecrit edildikleri kafes şimşirlik
1:11:30usulünü başlatır. Genç Osman, Osman
1:11:33saray dışından Türk kızlarıyla evlenerek
1:11:36saray kadınlarının saltanatını kırmaya
1:11:38çalışan, Şeyhül İslam'ın yetkilerini
1:11:40sadece fetva ile kısıtlayan, Hotin
1:11:42seferinde disiplinsizliğini gördüğü
1:11:44Yeniçeri ocağını kaldırmayı ve başkenti
1:11:47Anadolu'ya taşımayı düşündüğü için
1:11:49Yeniçeriler tarafından Yedi Kule
1:11:51zindanlarında şehit edilen ilk
1:11:52padişahtır. Kuyucu Murat Paşa
1:11:55Anadolu'daki celali-i isyanlarını
1:11:57asileri kuyulara doldurarak kan ve
1:11:59şiddetle bastıran sadrazamdır. 4. Murat
1:12:03tütün, kahve ve gece sokağa çıkma
1:12:05yasaklarıyla İstanbul'a asayişini
1:12:07sağlayan ilk kez bir şeyhül islamı
1:12:10Ahizade Hüseyin Efendi'yi idam ettiren,
1:12:12devletin bozulan kurumlarını tespit
1:12:14etmek için Koçbey ve Katip Çelebi'ye
1:12:17kapsamlı raporlar, risaleler, layihalar
1:12:19hazırlatan kudretli hükümdardır.
1:12:22Karhuncu Ahmet Paşa saray masraflarını
1:12:24kısarak Osmanlı tarihinin ilk modern
1:12:27denk bütçesini hazırlayan fakat
1:12:29çıkarlarına dokunduğu saray ağlarının
1:12:31iftirasıyla idam edilen sadrazamdır.
1:12:33Köprülü Mehmet Paşa saraya şartlar öne
1:12:36sürerek can ve icraat güvencesi alarak
1:12:38sadrazamlık makamına gelen ilk kişidir.
1:12:41Yü yıl kaybedilen toprakları geri alma
1:12:43umuduyla başlar. yerini mevcut
1:12:46toprakları koruma ve batının askeri
1:12:48üstünlüğünü kabul etme gerçeğine
1:12:50bırakır. Baltacı Mehmet Paşa'nın Pulut
1:12:52zaferi sonrasında imzalanan 1711 Pult
1:12:55Antlaşması ile Azak Kalesi Ruslardan
1:12:58geri alınır ve Karlovça'nın kayıplarını
1:13:00telafi etme ümidi doğar. Fakat
1:13:03Venedik'ten Mora geri alınırken savaşa
1:13:05giren Avusturya'ya karşı Peter
1:13:07Varadin'de alınan ağır yenilgi sonrası
1:13:09imzalanan 1718 Pasarovça Antlaşması,
1:13:12Osmanlı'nın batının askeri ve teknik
1:13:15üstünlüğünü ilk kez resmen kabul ettiği
1:13:17dönüm noktası olur. Belgrad dahil önemli
1:13:20Balkan toprakları kaybedilir. Fransız
1:13:23asıllı Konte Bonnevalin, Humbaracı Ahmet
1:13:25Paşa'nın askeri ıslahatları sayesinde
1:13:27kazanılan savaşlar sonrasında imzalanan
1:13:301739 Belgrad antlaşması ile Belgrad geri
1:13:33alınır. Bu antlaşma Osmanlı'nın 18.
1:13:36yüzyılda imzaladığı son kazançlı
1:13:38antlaşmadır ve Karadeniz'in bir Türk
1:13:41gölü olduğu uluslararası alanda son kez
1:13:43tescil edilir. Ve dönemin en büyük
1:13:46facias 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması.
1:13:50Kırım bağımsız olur. Böylece tarihte ilk
1:13:53kez halkı tamamen Türk ve Müslüman olan
1:13:55bir toprak kaybedilir. Buradaki Müslüman
1:13:58halkla manevi bağları korumak amacıyla
1:14:00halifelik makamı tarihte ilk kez siyasi
1:14:03ve diplomatik bir güç olarak antlaşma
1:14:04metnine konulur. Rusya'ya ilk kez
1:14:07kapitülasyon verilir. Ruslar
1:14:09Ortodoksların koruyucusu kisvesiyle
1:14:11Osmanlı iç işlerine karışma hakkı elde
1:14:13eder ve Osmanlı Devleti tarihinde ilk
1:14:15kez bir devlete savaş tazminatı ödemek
1:14:18zorunda kalır. Kırım'ın elden çıkışı
1:14:20zihninizde üç aşamalı bir kural olarak
1:14:22mühürlenir. Küçük Kaynarca 1774 Kırım
1:14:26bağımsız oldu. Aynalı Kavak Tenkihnesi
1:14:291779 Rus yanlısı Şahiniray'ın hanlığı
1:14:32onaylandı. Yaş antlaşması 1779. Ruf
1:14:36yanlısı Şahin Giray'in hanlığı resmen
1:14:38kabul edildi. Yaş antlaşması ile
1:14:41gerileme dönemi biter, dağılma dönemi
1:14:43başlar. Bu yüzyılda batı tarzı
1:14:45yenilikler kurumlaşmaya başlar. Lale
1:14:48Devri 1718-1730
1:14:51Pasalovça ile başlayıp patrona Halil
1:14:53isyanı ile biten Sultan 3. Ahmet ve
1:14:56sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa
1:14:59devridir. Kesinlikle askeri ıslahat
1:15:01yapılmamıştır. İbrahim müteferrika ve
1:15:04Şinasi'nin gayretleriyle ilk özel Türk
1:15:06matbaası açılmış ve basılan ilk eser
1:15:09Vanulu Lügata olmuştur. Paris'e giden 28
1:15:12Mehmet Çelebi ilk geçici elçi olmuş ve
1:15:15gördüklerinin meşhur sefaretnamesinde
1:15:17anlatmıştır. Doğudan çiçek aşısı
1:15:19getirilmiş ilk itfaiye ocağı olan
1:15:22tulumbacılar ocağı kurulmuştur.
1:15:241. Mahmut batı tarzı askeri ıslahatları
1:15:27başlatan hükümdardır. Fransız asıllı
1:15:30Konte Bonevali'yi Müslüman yaparak
1:15:32Humbaracı Ahmet Paşa adıyla orduyu
1:15:34modernleştirmekle görevlendirmiş, batı
1:15:36tarzı ilk askeri mühendislik okulu olan
1:15:38Hendeshane'yi açmıştır. 3. Mustafa iç
1:15:42borçlanma senedi olan esham sistemini
1:15:44kanunlaştırmış kalıtaya giden ilk
1:15:47adımdır. Baron de TOT öncülüğünde sürat
1:15:49topçuları ocağını kurmuştur. 1.
1:15:52Abdülhamit eshamı fiilen uygulamaya
1:15:55koymuş, yabancı askeri uzmanların
1:15:57Müslüman olma şartını kaldırmış,
1:15:59yeniçerilere culus bahşişi verilmesini
1:16:01ve ulufe alım satımını yasaklamıştır.
1:16:04Deniz subayı yetiştirmek üzere
1:16:05mühendisne-i Bahri-i Hümayu'nu deniz
1:16:08mühendishanesi açmıştır. 3. Selim
1:16:11yaptığı tüm köklü reformlara nizam-ı
1:16:13Cedid denir. Bu adla batı tarzı modern
1:16:16bir ordu kurmuş. Masraflarını karşılamak
1:16:18için iradı cedit hazinesini
1:16:20oluşturmuştur. Londra'da ilk daimi
1:16:22ilçiliği açarak ilk daimi ilçi olarak
1:16:25Yusuf Agah Efendiyi göndermiştir.
1:16:27Mühendisaneyi Berri-i Hümayunu kara
1:16:29mühendishanesi kurmuştur. Nizam-ı Cedid
1:16:32ordusu ilk ve tek askeri zaferini
1:16:34Napolyon'un Mısır işgali sırasında 1799
1:16:38Akka Kalisi önünde Kahraman Cezzar Ahmet
1:16:40Paşa komutasında kazanmıştır. Bu aydın
1:16:43Sultan Kabakçı Mustafa isyanı ile
1:16:45tahttan indirilmiştir ve imparatorluğun
1:16:48varoluş mücadelesi verdiği milliyetçilik
1:16:50isyanları ve büyük devletlerin sömürge
1:16:53kıskacında geçen o en uzun yüzy yıl
1:16:55bilincinizde aydınlanıyor.
1:16:58Milliyetçilik akımıyla Osmanlı'ya karşı
1:17:00ilk isyan eden azınlık Sırplar olmuştur.
1:17:03Sırplar 1812 Bükreş ile imtiyaz, 1829
1:17:08Edirne ile özklik, 1878 Berlin ile
1:17:11bağımsızlık kazanmıştır. Fakat
1:17:14Osmanlı'dan ayrılarak bağımsızlığını
1:17:16kazanan ilk millet 1829 Edirne
1:17:19anlaşmasıyla Yunanistan, Rumlar
1:17:21olmuştur.
1:17:23Mısır Valisi Kavalı Mehmet Ali Paşa'nın
1:17:25isyanı karşısında çaresiz kalan ik.
1:17:27Mahmut'un denize düşen yılana sarılır.
1:17:30Diyerek Rusya ile imzaladığı 1833 Hünkar
1:17:33iskelesi anlaşmasıyla Boğazlar solunu
1:17:35uluslararası bir krize dönüşür.
1:17:38İngiltere'nin desteğini arkasına
1:17:39alabilmek amacıyla imzalanan 1838 Balta
1:17:42Limanı Ticaret Anlaşmasıyla gümrük
1:17:45vergileri sıfırlanmış, yerli esnaf
1:17:47çökmüş ve Osmanlı Devleti batının açık
1:17:50pazarı ve yarı sömürgesi haline
1:17:51gelmiştir. 1841 Londra Boğazlar
1:17:55Sözleşmesi ile Boğazlar barış zamanında
1:17:57tüm savaş gemilerine kapatılmış ve
1:18:00Boğazlar ilk kez uluslararası bir statü
1:18:02kazanmıştır.
1:18:03Rusya'nın [homurdanır]
1:18:04hasta adamı parçalama planıyla
1:18:06başlattığı 1853-1856
1:18:08Kırım Savaşı'nda İngiltere, Fransa ve
1:18:11Piemonte Osmanlı'nın yanında yer alır.
1:18:14Bu savaşta ilk dış borç İngiltere'den
1:18:16alınır. Florence Nightingale modern
1:18:18hemşireliği Selimiye kışlasına kurar.
1:18:21Rusların Sinop baskınıyla Osmanlı
1:18:23donanması tarihte 3üncü kez yakılır.
1:18:26Savaş sonundaki 1856 Paris anlaşmasıyla
1:18:29Osmanlı Devleti bir Avrupa devleti
1:18:31sayılmış ve toprakları Avrupa hukukunun
1:18:33garantisine alınmıştır. Ancak
1:18:35Karadeniz'de Osmanlı ve Rusya donanma ve
1:18:38tersane bulunduramayacak maddesiyle
1:18:40Osmanlı galip devlet olduğu halde mağlup
1:18:42muamelesi görmüştür. ve Sultan
1:18:45Abdülhamit döneminde yaşanan o büyük
1:18:47trajedi. 1877-1878
1:18:51Osmanlı Rus savaşı 93 harbi Kafkas
1:18:55Cephesi'e Gazi Ahmet Muhtar Paşa ve
1:18:58Aziziye tabyasında efsaneleşen Nene
1:19:00Hatun, Balkan Cephesie'de ise aylarca
1:19:02düşmanı durduran Pilvne kahramanı Gazi
1:19:05Osmanpaşa Destan yazar.
1:19:08Savaş sonunda Rusların dikte ettiği Ayas
1:19:10Stefanos Yeşilköy Antlaşması yürürlüğe
1:19:13girmeyen ölü bir antlaşma olarak kalır.
1:19:15Yerine İngiltere'ye Kıbrıs'ın geçici
1:19:17idaresi verilerek toplanan 1878 Berlin
1:19:21antlaşması imzalanır.
1:19:23Bu antlaşmayla Sırbistan, Karadağ ve
1:19:25Romanya bağımsız olur. Kars, Ardahan ve
1:19:28Batum, Elviye-i Selase Rusya'ya
1:19:31bırakılır. Doğu Anadolu'daki Ermeniler
1:19:33için ıslahat maddesi konularak Ermeni
1:19:35sorunu tarihte ilk kez uluslararası bir
1:19:37diplomatik sorun haline getirilir.
1:19:40Yüzyılın sonunda Genç Mustafa Kemal'in
1:19:43Manastır Askeri İdadisinden kaçıp
1:19:45katılmak istediği 1897 Deke Meydan
1:19:48Muharebesi Osmanlı'nın Yunanistan'a
1:19:50karşı sahada kazandığı Son meydan savaşı
1:19:52zaferi olarak tarihe geçer.
1:19:55Bu yüzyılın köklü idari, askeri ve
1:19:57anayasal ıslahatları hafızanızda birer
1:20:00birer sıralanıyor.
1:20:02Mahmut 180'de Ayanlarla Senidi ittifakı
1:20:06imzalayarak padişahın yetkilerini kendi
1:20:08rızasıyla sınırlandırmış ve anayasal
1:20:11sürecin ilk kıvılcımını yakmıştır. Batı
1:20:13etkisi kesinlikle yoktur. 1826'da
1:20:16Yeniçeli ocağını kaldırarak Vaka-i
1:20:19Hayriye yerine Asakiri Mansuri-i
1:20:21Muhammediye ordusunu kurmuştur. Divan-ı
1:20:24Hümayun'u kaldırıp yerine Heyit-i
1:20:26Vükelayı, Bakanlar Kurulu'nu getirmiş,
1:20:28sadrazamlığı başvekalete dönüştürmüştür.
1:20:31Müsadere sistemini devletin mala el
1:20:33koyması kaldırarak özel mülkiyeti
1:20:35güvenceye almış, ilk askeri nüfus
1:20:37sayımını yaptırmış, ilk resmi gazete
1:20:40takvimi ve kaiyi yayımlatmış, pasaport
1:20:42ve İstanbul'a giriş vizesi olan
1:20:44müruisini yitirmiştir. Mehteraneyi
1:20:47kaldırıp yerine İtalyan Domizekti Paşa
1:20:49önderliğinde Mızıkay-ı Himalayun'u
1:20:51kurmuştur. Sultan Abdülmecid Gülhane
1:20:54Parkında Mustafa Reşit Paşa'ya okuttuğu
1:20:571839 Tanzimat Fermanı ile kanunun
1:21:00üstünlüğünü kabul etmiş, padişah dahil
1:21:03herkesin kanun önünde eşit olduğunu ilan
1:21:05etmiştir. Kırım Savaşı sonundaki 1856
1:21:09ıslahat fermanı ile gayrimüslimlere
1:21:12devlet memuru olma ve il genel
1:21:14meclislerine üye seçilme hakkı vererek
1:21:16onlara tarihteki ilk siyasi haklarını
1:21:19tanımıştır. ilk kağıt para olan kaimeyi
1:21:22bastırmış, ilk demir yolu hatlarını
1:21:24döşetmiş, modern jandarma ve zaptiye
1:21:27teşkilatını kurmuştur. Sultan Abdülaziz,
1:21:31Avrupa'ya resmi seyahat düzenleyen ilk
1:21:33ve tek Osmanlı padişahıdır. Danıştayın
1:21:36temeli olan Şura-i Devlet ve Yargıtayın
1:21:39temeli olan Divan-ı Ahkam-ı Adliyeyi
1:21:41kurmuştur. Dünyanın en büyük 3ün deniz
1:21:44donanmasını inşa ettirmiştir. Mithat
1:21:47Paşa'nın gayretleriyle bugünkü Ziraat
1:21:49Bankası'nın temeli sayılan memleket
1:21:51sandıklarını açtırmıştır. Bülük Hukuk ve
1:21:54Tarih Dehası Ahmet Cevdet Paşa
1:21:56başkanlığındaki heyete ilk İslami Medeni
1:21:59Kanun olan Mecelliyi hazırlatmaya
1:22:01başlatmıştır.
1:22:03Abdülhamid genç Osmanlıların Jön
1:22:05Türklerin baskısıyla Türk tarihinin ilk
1:22:08yazılı anayasası olan Kanun-i Esasiyi
1:22:10ilan ederek 1. Meşrutiyeti başlatmış,
1:22:13Meclis-i Mebusan'ı açarak Osmanlı
1:22:15tebasına ilk kez seçme ve seçilme hakkı
1:22:18vermiştir. 93 harbinin ağır şartları
1:22:21altında anayasanın kendisine verdiği
1:22:23yetkiyle meclisi tatil etmiştir. Dış
1:22:26borçların ödenememesi üzerine yayınlanan
1:22:281881 Muharrem kararnamesi ile Osmanlı
1:22:31mali iflasını ilan etmiş, Avrupalı
1:22:34alacaklılar devlet gelirlerine doğrudan
1:22:36el koyan Duyun-u Umumiye yani Genel
1:22:39Borçlar İdaresi Teşkilatını kurmuştur.
1:22:42Köylüyü ve üreticiyi tefecilerden
1:22:44korumak için 1888'de
1:22:46Ziraat Bankası'nı resmen kurdurmuştur.
1:22:49Ahmet Cevdet Paşa'nın mecellesini
1:22:51bütünüyle yürürlüğe koymuş. devasa
1:22:53telgraf ağları ve Hicaz Demiryolu
1:22:55projesini hayata geçirmiştir ve 1908
1:22:58yılında İttihatçıların baskısıyla ik
1:23:00meşrutiyeti ilan ederek Türk siyasi
1:23:03tarihinde ilk kez çok partili hayatı
1:23:05başlatmıştır.
1:23:07Söğütte dikilen o küçük fidan üç kıtaya
1:23:09adalet, ferman ve mizam götüren muazzam
1:23:12bir cihan imparatorluğuna dönüşmüş ve
1:23:14asırlar süren varoluş mücadelesiyle
1:23:16tarihin en derin izlerini bırakmıştır.
1:23:20Artık tüm bu padişahlar, savaş
1:23:21meydanları, ıslahatlar, fermanlar ve
1:23:24antlaşmalar bir sebep soluç zinciriyle
1:23:26hafızanızın en sağlam odalarına
1:23:28kilitlenirken kültür medeniyet bölümüne
1:23:30geçebiliriz. Kendinizi üç kıtaya adalet,
1:23:34nizam ve estetik mühür vurmuş ulu bir
1:23:37imparatorluğun kubbesi altında
1:23:39kandillerin sükunet veren ışığına ve
1:23:42taşların asırlık fısıltısına teslim
1:23:44ediyorsunuz. Dinleyeceğiniz her teşkilat
1:23:47kuralı, her divan üyesi, her vergi,
1:23:51sanat eseri ve mimari şah eser, siz
1:23:54derin bir uykudayken zihninizin en
1:23:56berrak odalarına kalıcı bir düzenle nakş
1:23:59olacak. Osmanlı Devleti'nde padişah
1:24:02mutlak ve sarsılmaz otoritenin
1:24:04yeryüzündeki tecellisidir. Hükümdarlar
1:24:07tarih boyunca bey, Gazi, Hakan, Han,
1:24:11padişah ve Ulu Sultan unvanlarını
1:24:13taşımışlardır. Yavuz Sultan Selim'in
1:24:16Mısır seferinden sonra ise bu unvanlara
1:24:19tüm İslam dünyasının manevi liderliğini
1:24:21simgeleyen halife unvanı eklenmiştir.
1:24:24Padişahın tahta çıkış merasimine culus
1:24:27töreni denir. Bu kutlu günde
1:24:29yeniçerilere ve devlet ricaline
1:24:31dağıtılan culus bahşişini tarihte ilk
1:24:34kez kanunlaştıran Fatih Sultan Mehmet
1:24:36iken hazineye getirdiği ağır yük
1:24:39nedeniyle bu geleneği tamamen kaldıran
1:24:41padişah Abdülhamit olmuştur.
1:24:44Hükümdarlığı manevi olarak perçinleyen
1:24:46asil törense şeyhül islam ve Nakibül
1:24:49Eşraf'ın huzurunda Eyüp Sultan
1:24:51Türbesinde gerçekleştirilen padişahın
1:24:54adalete ve vatana sadakat yemini sayılan
1:24:56kılıç kuşanma merasimidir.
1:24:59Hükümdarlığın ulu sembolleri
1:25:01bilincinizle parıldıyor. Hutbe. Cuma
1:25:04namazlarında hükümdarın adının dualarla
1:25:06anılması. Sikke padişahın adının gümüş
1:25:10ve altın paralara darp edilmesi. Tura,
1:25:14hükümdarın asin hat imzası. Nevbet,
1:25:17hükümdarlık davulu. Sancak ve hilat,
1:25:20halife tarafından gönderilen saltanat
1:25:22kaftanı ve onay giysisi. Tıras,
1:25:26hükümdarın adının işlendiği süslü
1:25:28kaftan. Meşhur Halifenin gönderdiği
1:25:31meşruiyet onay belgesi. Otah, örgün ve
1:25:35çetr. Saltanat çadırı, Ulutaht ve
1:25:38Saltanat Şemsiyesi. Gaşe. Padişah atının
1:25:41eğrine serilen özel örtü. Biat, halkın
1:25:45ve devlet vicalinin hükümdara bağlılık
1:25:47yemini. Zihniniz sınavın en büyük
1:25:50çeldiricisini unutmuyor. Ok bir
1:25:52hükümdarlık sembolü değildir. O yalnızca
1:25:55Kaan'a ve sultana bağlılığı bildiren
1:25:58diplomatik bir çağrı vasıtasıdır.
1:26:00Padişahın çocukları olan şehzadeler
1:26:02devlet yönetimini, siyaseti ve ordu
1:26:05idaresini bizzat tecrübe etmek amacıyla
1:26:07Lala adı verilen bilge eğitmenlerin
1:26:10rehberliğinde Anadolu'daki güvenli
1:26:12sancaklara gönderilirler. Amasya,
1:26:15Manisa, Trabzon, Kütahya, Konya,
1:26:17Balıkesir ve Kastamonu bu kurtlu sancak
1:26:20merkezleridir. Ancak bu sancaklar
1:26:22arasında eşsiz bir istisna parıldar.
1:26:25Kırım'da bulunan Kefe sancağı Anadolu
1:26:27dışındaki tek şehzade sancağıdır. Kırım
1:26:30hanedanıyla olan akrabalık ve stratejik
1:26:33bağlar sebebiyle şehzadeler buraya
1:26:35gönderilmiştir. Şehzadelik eğitiminde
1:26:38sancaktan yetişerek tahta çıkan son
1:26:40padişah Mehmet'tir. Sancağa çıkma
1:26:43usulünü kaldırarak sarayda tecrit
1:26:45altında eğitim almayı öngören kafes
1:26:47şimşirlik sistemini getiren de yine
1:26:50Mehmet olmuştur. Sancağa gitmeden
1:26:52doğrudan kafes sisteminde yetişerek
1:26:54tahta oturan ilk padişah ise Ahmet'tir.
1:26:581. Ahmet'in getirdiği ekber ve erş
1:27:00sistemiyle hanedanın en yaşlı ve en aklı
1:27:03başında üyesinin tahta geçmesi kurala
1:27:05bağlanmış, böylece veraset sistemi son
1:27:08ve kesin şeklini almıştır. Osmanlı
1:27:11Devleti'nin kalbi ve yönetim merkezi
1:27:13olan Topkabı Sarayı üç asil kısımdan
1:27:15oluşur. Bir dış saray. Devletin resmi
1:27:19işlerinin yürütüldüğü, divan toplandığı,
1:27:21yabancı elçilerin kabul edildiği dış
1:27:23bölümündür. Bir ile iç sarayı birbirine
1:27:26bağlayan Ulu kapıya Babüssade, Saadet
1:27:29Kapısı, sarayın ana abide girişine ise
1:27:32Babü Hümayun denir. Saray atlarından
1:27:34sorumlu Mirahur, Emiri-i Ahur, saray
1:27:37kapılarını ve nizamını koruyan kapıcılar
1:27:39Ketüdası ve Kapıcıbaşı Birun'un
1:27:41amirleridir. Enderun, iç Saray,
1:27:44padişahın özel dairesinin yer aldığı iç
1:27:46bölümdür. Burası aynı zamanda devşirme
1:27:49çocukların üstün bir ahlak, sanat,
1:27:51bürokrasi ve askerlik terbiyesiyle
1:27:53yetiştirilerek sadrazanlığa kadar
1:27:55yükseldiği seçkin bir saray
1:27:57akademisidir. Hasoda, hazine odası,
1:28:00kiler odası ve seferli odası gibi
1:28:02koğuşlarda imparatorluğun yönetici
1:28:04kadrosu ilmek irir. Harem padişahın
1:28:08ailesiyle yaşadığı dışarıya kapalı
1:28:10mahremhanidir. Saray kadınları burada
1:28:12adep, musiki, edebiyat, nakış ve dini
1:28:15ilimlerde eğitilir. Haremin en yüksek
1:28:18idari ve manevi otoritesi padişahın
1:28:21annesi olan Valide Sultan'dır. Sarayın
1:28:24güvenliğini ve padişahın hizmetini
1:28:26sağlayan o asil görevliler bilincinizde
1:28:29sıralanıyor. Hacibül Hüccap, Sultan ile
1:28:33halk ve hükümet arasındaki protokolü
1:28:35yöneten en yetkili müracaat makamı.
1:28:38Çuhadar, padişahın kaftanlarını,
1:28:41giysilerini ve dış kıyafetlerini
1:28:43muhafaza eden görevli. Rikaptar, padişah
1:28:47ata binerken üzengisini tutan ve yürüyüş
1:28:49emniyetini sağlayan teşrifatçı.
1:28:52Tülbentçi, padişahın sarıklarını,
1:28:55tülbentlerini ve çamaşırlarını koruyan
1:28:57saraylisi.
1:28:59Taştar yani ibriktar, padişahın temizlik
1:29:03işleriyle ilgilenen ibrikle su döken
1:29:05hizmetli. Çaigir padişah sofrasına gelen
1:29:09yemekleri zehirlenme ihtimaline karşı
1:29:11tadan güvenilir baş aşçı bostancılar
1:29:15saray bağ ve bahçeleriyle sahillerin
1:29:18güvenliğinden sorumlu muhafızlar
1:29:20serhk seferde ve törende padişahın
1:29:23önünden yürüyerek yolu açan çavur
1:29:26müneccim başı gökyüzü olaylarını
1:29:29izleyen, takvimleri hazırlayan ve eşref
1:29:31saatini belirleyen astronom hekimbaşı
1:29:35padişah ve saray ahalisinin sağlığından
1:29:37sorumlu başhekim, devlet işlerinin
1:29:40görüşülüp karara bağlandığı, bugünkü
1:29:42bakanlar kurulu ve Danıştay'ın temeli
1:29:44olan Divan-ı Hümayun, Orhanbey döneminde
1:29:47kurulmuştur. Fatih Sultan Mehmet'e kadar
1:29:50divana bizzat padişahlar başkanlık
1:29:52etmiş, Fatih'le birlikte divan
1:29:55başkanlığı sadrazam'a devredilmiştir.
1:29:57Böylece divan son karar organı olmaktan
1:30:00çıkarak padişahın son sözü söylediği bir
1:30:03danışma meclisine dönüşmüştür. Divanın
1:30:06üyeleri üç büyük sınıfa ayrılır. 1.
1:30:09Seyfiye, kılıç ehli, ehli seyf, askeri,
1:30:13idari ve yürütme erkanını temsil eder.
1:30:17Sadrazam, vezire azam, padişahın mutlak
1:30:20vekili ve mühri hümayunun sahibidir.
1:30:23Padişah sefere çıkmadığında orduya
1:30:25başkomutanlık eder ve Serdar-ı Ekrem
1:30:28unvanını alır. Sadrazam'ın emirlerine
1:30:31buyruldu denir. Kubbe altı vezirleri
1:30:34sadrazam'ın tecrübeli yardımcıları ve
1:30:36bakanlarıdır. Yeniçeri ağı başkentin
1:30:39asayişinden ve yeniçeri disiplininden
1:30:42sorumlu askeri komutandır. Vezir
1:30:44rütbesinde ise divana katılır. Kaptan-ı
1:30:47derya donanmanın ve deniz kuvvetlerinin
1:30:50başındaki en yüksek komutandır. Vezir
1:30:52rütbesinde ise divana katılır. 2.
1:30:55ilmiye, ilim ve din ehli, ehlişer,
1:30:59hukuk, eğitim, fetva ve din işlerini
1:31:02yürütür.
1:31:03Devşirme kökenliler bu sınıfa giremez.
1:31:05Tamamı Türk ve doğuştan Müslüman olmak
1:31:07zorundadır. Kaz asker, kadı asker adalet
1:31:11ve eğitim işlerinin en yüksek amiridir.
1:31:14Kadıları ve müderrisleri doğrudan tayin
1:31:16eder. Divandaki askeri ve şeri davalara
1:31:19bakar. Kararlarını Ruznamçe adı verilen
1:31:22defterlere kaydeder. Devletin
1:31:24büyümesiyle Rumeli ve Anadolu kaz askeri
1:31:26olarak ikiye ayrılmıştır. Protokolde her
1:31:29zaman Rumeli kaz askeri üstündür. Şeyhül
1:31:32İslam müfti divanın ve devletin en
1:31:35yüksek dini otoritesidir. Alınan
1:31:37kararların, kanunların ve savaş
1:31:39emirlerinin İslam dinine uygun olup
1:31:41olmadığına dair fetva verir. 16.
1:31:44yüzyılda Kanuni devrinde protokolde
1:31:46sadrazama denk sayılmıştır. Nakibül
1:31:49eşraf ve padişah hocası da ilmiye
1:31:51sınıfının saygın ricalidir. 3. Kalemiye,
1:31:55kalemehli, ehli kalem, yazışma, tapu
1:31:58tescili, bürokrasi ve maliyeyi idare
1:32:01eder. Defterdar, devletin tüm gelir ve
1:32:04giderlerini yöneten, bütçeyi hazırlayan
1:32:06maliye bakanıdır. Anadolu ve Rumeli
1:32:09defterdarı olarak ikiye ayrılır. Rumeli
1:32:11defterdarı başdefterdardır.
1:32:14Nişancı. Padişahın ferman ve beratlarına
1:32:17tuğrasını çeken örfi kanunları en iyi
1:32:19bilen bürokrattır. Fethedilen
1:32:21toprakların mülk ve gelir kayıtlarını
1:32:23tahrir defterlerine adaletle kaydeder.
1:32:26Reisül Küttap divan katiplerinin
1:32:29reisiyken 18. yüzyılda diplomasinin öne
1:32:32çıkmasıyla bugünkü Dışişleri Bakanı
1:32:34Hariciye Nezareti konumuna yükselen
1:32:37diplomasi lideridir. Divanda alınan
1:32:39padişah kararları ve fermanların
1:32:41kaydedildiği o ulu defterlere mühimme
1:32:44defterleri denir ve bu sır dolu
1:32:46defterleri nişancının mahiyetindeki
1:32:49divan katipleri korur. Olağanüstü
1:32:52hallerde toplanan diğer divanlar
1:32:54zihninizde netleşiyor. Ayak divanı
1:32:57padişahın halkın veya yeni çerilerin
1:33:00şikayetlerini bizzat ayakta dinlediği
1:33:02kriz divanı. Gale divanı yabancı
1:33:06elçilerin kabul edildiği ve yeni
1:33:08çerilere 3 aylık ulufelerinin
1:33:10dağıtıldığı tören divanı, sefer divanı
1:33:13savaş ilanı ve ordu hazırlıkları için
1:33:16toplanan askeri meclis ikindi divanı.
1:33:19Divan-ı Hümayunda yarım kalan işleri
1:33:21tamamlamak için sadrazam konağında
1:33:23toplanan divan. Çarşamba Divanı
1:33:27Sadrazam'ın İstanbul'un Asayiş, Nar ve
1:33:30Belediye işlerini denetlediği toplantı.
1:33:33Cuma Divanı Kaz asker başkanlığıa
1:33:35toplanıp şeri ve örfi davaların
1:33:38görüldüğü Adalet Divanı.
1:33:40At Divanı sefer sırasında At sırtında
1:33:43yapılan hızlı askeri istişare meclisi.
1:33:47Taşra teşkilatı ise hiyerarşik bir
1:33:49nizamla dizilir. Eyalet başında mülki ve
1:33:53askeri amir olarak beyler biur. Sancak
1:33:57başında idareci olarak sancak beyi yer
1:33:59alır. Kaza başında hem idari yönetici
1:34:02hem de bağımsız yargıç olan kadı
1:34:04bulunur. Köy başında köy temsilcisi olan
1:34:08Kekyuda veya Yiğitbaşı yer alır.
1:34:11Taşra'da asayişi su başı sağlarken çarşı
1:34:14pazarı, ölçü ve tartıları, haksız
1:34:16kazancı denetleyen belediye zabıtası
1:34:18muhtesiptir. Kadı adına uzak köy ve
1:34:21bucaklarda davalara bakan vekile ise
1:34:23kadın aib denir. Osmanlı adaleti asırlık
1:34:27Türk töresi ile İslam şeriatının
1:34:29ahenginden doğan iki sarsılmaz sütün
1:34:31üzerinde durur. Şeri hukuk evlenme,
1:34:35boşanma, miras, vakıf ve ceza davalarını
1:34:38düzenler. Kaynağı Kur'an, sünnet, icma
1:34:41ve kıyastır. Yargı başkanı Kaz askerdir.
1:34:45Örfi hukuk, kamu düzeni, devlet idaresi,
1:34:48vergi ve askerlik işlerini düzenleyen
1:34:50şeriata aykırı olmamak şartıyla
1:34:53padişahın fermanlarıyla şekillenen
1:34:55kanunlardır. Bu kanunları divanda
1:34:57nişancı yorumlar. Ordudaki ihtilaflara
1:35:00ve yeniçerilerin davalarına isa ordu
1:35:02kadısı olan kadı ileş bakar. Mahkeme
1:35:05kararları dönemin en kıymetli sosyal ve
1:35:08hukuki arşivi olan şeriye sicillerine
1:35:10kaydedilir. Kararlardan memnun olmayan
1:35:12teba en üst temyiz makamı olan Divan-ı
1:35:15Hümayun'a başvurabilir. 19. yüzyıl
1:35:18Tanzimat reformlarıyla birlikte batı
1:35:20tarzı Nizamiye mahkemeleri, ticaret
1:35:22davaları için ticaret mahkemeleri ve
1:35:25gayrimüslimlerin kendi hukukunu
1:35:26uyguladığı cemaat mahkemeleri kurularak
1:35:29Osmanlı hukukunda çok başlılık dönemi
1:35:31başlamıştır. Osmanlı ordusu sınırları
1:35:34koruyan muazzam bir askeri çarktır.
1:35:37Kapıkulu ordusu merkez askerleri
1:35:40doğrudan sultana bağlı maaşlı
1:35:42profesyonel ordudur. Tamamı devşirme
1:35:44kökenlidir. 3 ayda bir ulufe maaşı
1:35:47alırlar ve her padişah değişiminde culus
1:35:50bahşişiyle ödüllendirilirler.
1:35:52Kapıkulu piyadeleri, yaya birlikleri,
1:35:55acemi ocağı devşirilen gayrimüslim
1:35:58çocukların Türk ailelerinin yanında
1:36:00Müslümanlaştırıldıktan sonra ilk askeri
1:36:02terbiyeyi aldığı hazırlık ocağıdır.
1:36:04Buradan üstün zekalılar saraya,
1:36:07Enderun'a, diğerleri Kışla'ya, orduya
1:36:09geçer. Bu geçişe bedegah veya kapıya
1:36:12çıkma denir. Yeniçeriler, merkezin ve
1:36:16ordunun ana vurucu omurgası padişahın
1:36:18özel koruma birliğidir.
1:36:20Cebeciler, ordunun ok, yay, tüfek ve
1:36:24kılıç gibi silahlarını imal eden, tamir
1:36:26eden ve cepanelikte koruyan sınıftır.
1:36:29[homurdanır] Topçular. Savaş toplarını
1:36:31döken ve meydanda ateşleyen topçu ocağı.
1:36:34Top arabacıları, ağır topları ve
1:36:36mühimmatı cepheye taşıyan nakil sınıfı.
1:36:39Humbaracılar, havan topları, el
1:36:42bombaları ve tahrip edici patlayıcıları
1:36:44üreten uzman ocak. Lağımcılar. Kale
1:36:47kuşatmalarında yeraltından tüneller ve
1:36:50lağımlar kazarak surların altına baruk
1:36:52yerleştirip patlatan istihdam
1:36:54mühendisleridir.
1:36:55Bostancılar, saray, bağ, bahçe ve
1:36:58iskelelerinin güvenliğini sağlayan
1:37:00muhafız piyadeler.
1:37:02Kapıkulu süvarileri, altı bölük halk,
1:37:05atlı seçkinler,
1:37:07sipah ve silahtar, savaş anında
1:37:09padişahın saltanat çadırını otah-ı
1:37:11Hümayun, korumakla görevli ilit atlılar.
1:37:15Sağ ve sol ulufeciler, savaşta devletin
1:37:17ulu sancaklarını ve saltanat
1:37:19bayraklarını canı pahasına koruyan atlı
1:37:21birlikler, sağ ve sol garipler, savaş
1:37:24meydanında devlet hazinesini, savaş
1:37:26ganimetlerini ve ordu ağırlıklarını
1:37:28koruyan atlı muhafızlar,
1:37:31eyalet ordusu, tımarlı sipahiler ve
1:37:33yardımcı kuvvetler.
1:37:35Devlet hazinesine tek kurş yuk olmadan
1:37:37tamamen Taşra'daki dirlik tımar
1:37:39gelirleriyle donatılan devasa atlı Türk
1:37:42ordusudur. Tımar sahibinin toprağın
1:37:44geliriyle beslemek ve sefere getirmek
1:37:46zorunda olduğu her bir zırhlı atlı
1:37:48askere Cebeylü denir. Tımarlı sipahiler
1:37:51barışta bölgenin güvenliğini sağlar.
1:37:53Tarımda üretimin aksamasını önler.
1:37:55Savaşta ise sancak birinin sancağı
1:37:57altında uğurluya katılırlar. Eyalet
1:38:00ordusunun öncü ve yardımcı kuvvetleri,
1:38:03akıncılar, sınır boylarında keşif yapan,
1:38:05düşman atlarını yıpratan süvari
1:38:07birlikleri. Azaplar ordunun en ön
1:38:10saflarında fedai gibi savaşan bekar Türk
1:38:13gençleri. Deliler, kurt, pars postları
1:38:16giyen, kartal tüyleri takan, korkusuz
1:38:19cesaretleriyle düşmana dehşet salan
1:38:21sınır süvarileri. Beşliler, sınır
1:38:24kalelerini korumak için her beş haneden
1:38:27bir genç seçilerek kurulan birlikler.
1:38:29Sakalar, mataralarıyla askerin su
1:38:32ihtiyacını karşılayan neferler,
1:38:34derbentçiler, dağ geçitlerini, stratejik
1:38:37boğazları ve köprüleri koruyan
1:38:38muhafızlar. Turnalar cephe ile başkent
1:38:42arasında gizli haberleşmeyi sağlayan
1:38:44ulaklar. Donanma, Deniz Kuvvetleri,
1:38:47Karesioğulları Beyliği'nin fethiyle
1:38:49temelleri atılmıştır. Donanma komutanına
1:38:52kaptan-ı derya, rütbeli deniz
1:38:54subaylarına Reis, Bahriye Neferlerine
1:38:56ise Levent denir. Gelibolu, Haliç,
1:38:59İstanbul, Sinop ve Süveyç tersaneleri
1:39:02Akdeniz ve Karadeniz hakimiyetinin
1:39:04merkezleridir.
1:39:05Toprak mülkiyeti üretimin, adaletin ve
1:39:09ordunun can damarıdır. Mülkiyeti devlete
1:39:12ait olan, satılamayan ve miras
1:39:14bırakılamayan arazilere miri topraklar
1:39:17denir. Has yıllık geliri 100.000 akçinin
1:39:21üzerinde olan doğrudan padişaha, hanedan
1:39:24üyelerine ve veziri-i azama ayrılan en
1:39:27bereketli araziler.
1:39:29Zeyamet yıllık geliri 20.000 ile 100.000
1:39:32akçı arasında olan kadı, subaşı ve
1:39:35sancak bir gibi orta kademe devlet
1:39:37yöneticilerine verilen topraklar. Tımar.
1:39:40Yıllık geliri 3.000 ile 20.000 akçı
1:39:43arasında olan arazilerdir. Üçe ayrılır.
1:39:46Eşkinci tımarı savaşta kahramanlık
1:39:48gösteren sipahilere verilir. Asker
1:39:51beslerler. Mustahfız tımarı kale
1:39:53muhafızlarına ve kale komutanlarına
1:39:55verilir. Hizmet tımarı cami imamı, hatip
1:39:59ve medrese hademelerine verilir. Mukataa
1:40:03geliri doğrudan devlet hazinesine nakit
1:40:05para olarak aktarılan arazilerdir. Uzak
1:40:07eyaletlerde iltizam sistemiyle açık
1:40:10artırmayla kiralanır. İhaleyi kazanana
1:40:12mültezim, ihalenin ömür boyu
1:40:14kiralanmasına malikane sistemi, ihale
1:40:17peşinat bedeline ise muacele denir.
1:40:20Başmaklık geliri padişahın annesi,
1:40:23kızları ve eşleri gibi saray
1:40:25kadınlarının şahsi masraflarına ayrılan
1:40:27araziler.
1:40:28Yurtluk, geliri sınır boylarını koruyan
1:40:31sınır beylerine verilen topraklar.
1:40:33Ocaklık, geliri kale muhafızlarının
1:40:36maaşlarına ve tersane giderlerine tahsis
1:40:38edilen topraklar. Vakıf, geliri cami,
1:40:42medrese, kütüphane, imaret ve hastane
1:40:44gibi hayır kurumlarının ebediyen
1:40:46yaşaması için tahsis edilen,
1:40:48satılamayan, devredilemeyen araziler.
1:40:51Yöneticisine mütevillli denir. Mitruk,
1:40:54halkın ortak kullanımına açık mera,
1:40:57yaylak ve otlak araziler. Mevat, tarıma
1:41:00evilişsiz bataklık, kumul, taşlık ve ölü
1:41:03topraklar. Mülkiyeti şahıslara ait olan,
1:41:07alınıp satılabilen ve miras
1:41:08bırakılabilen mülk topraklar ise
1:41:10Müslüman halka ait ışra ile gayrimüslim
1:41:13teba ait haraci arazilerdir. Devlet
1:41:17hazinesi hazine-i amire adıyla anılır.
1:41:20Maliyenin başı defterdardır.
1:41:23Sınavda doğrudan net kazandıran en
1:41:25önemli vergiler zihninizde
1:41:27berraklaşıyor.
1:41:28Öşür Müslüman çiftçilerden alınan bir
1:41:31oranındaki ürün vergisi. Araç,
1:41:34gayrimüslim çiftçilerden alınan ürün
1:41:36vergisi. Cizye, gayrimüslim sağlıklı
1:41:39erkeklerden askerlik yapmamaları
1:41:41karşılığında can ve mal güvenliği
1:41:43garantisiyle yılda bir kez alınan baş
1:41:45vergisi 1856 ıslahat fermanı ile
1:41:48kaldırılmıştır.
1:41:50Anam, küçükbaş hayvan
1:41:52yetiştiricilerinden hayvan başına alınan
1:41:54vergi. Ağıl resmi hayvanların barındığı
1:41:57ağıllardan alınan barınak vergisi. çift
1:42:00bozan toprağını mazeretsiz olarak üst
1:42:02üste iki veya ü yıl boş bırakıp üretimi
1:42:05aksatan köylüden alınan caydırıcı ceza
1:42:07vergisi, avarız, deprem, sel, salgın ve
1:42:11savaş gibi olağanüstü durumlarda
1:42:13toplanan ilk kez ik bayizit devrinde
1:42:151509 küçük kıyamet depreminde
1:42:17alınmıştır. Zamanla sürekli hale gelen
1:42:20olağanüstü hal vergisi. Bağcı Bazar,
1:42:23çarşı ve pazarda ticaret yapan esnaftan
1:42:25alınan pazar yeri vergisi. Berbent resmi
1:42:28köprü, Geçit ve Boğazları koruyan
1:42:30muhafızların giderleri için tüccarlardan
1:42:33alınan geçiş resmi. Bennak ve mücerret.
1:42:36Evli köylü erkeklerden alınan Bennak,
1:42:38bekar ve kazanç sahibi köylü gençlerden
1:42:40alınan mücerret vergisi. İznfine
1:42:43Boğazlardan geçen yabancı ticaret
1:42:45gemilerinden alınan geçiş belgesi
1:42:47ücreti. Esnafın mesleki ve ahlaki
1:42:50teşkilatlanması lonca teşkilatı ile
1:42:52yürütülür. Ahilikten en büyük farkı
1:42:55loncalara gayrimüslim esnafın da üye
1:42:57olabilmesidir. Kavramlar zihnimize
1:42:59mühürleniyor. Gelik: Dükkan açma ve
1:43:02mesleğini icra etme resmi ruhsatı. Nah,
1:43:05tüketiciyi korumak ve fırsatçılığı
1:43:07önlemek için devletin belirlediği
1:43:09bağlayıcı taban ve taban fiyat. Ketüda
1:43:12Lonca ile devlet arasındaki yazışma ve
1:43:14ilişkileri yürüten esnaf temsilcisi.
1:43:16Yiğitbaşı, çarşıdaki disiplini sağlayan,
1:43:19hammaddeyi adaletle ustalara paylaştıran
1:43:21görevli. Pir şeyh Loncan'ın manevi ve
1:43:24ahlaki rehberi. İhli hülef sarayın
1:43:27sanatkar ve zanaatkarlar teşkilatı.
1:43:30Muhtesip çarşı pazarın terazisini
1:43:32etiketini ve temizliğini denetleyen
1:43:34belediye zabıtası. Eğitimin omurgası
1:43:37medreselerdir. İlk medreseyi Orhan Bey
1:43:40İznik'te açmış. Fatih Sultan Mehmet,
1:43:43yüksek ilimlerin okutulduğu Sahmı Seman
1:43:45medreselerini, kanunu ise tıp ve
1:43:48matematik ağırlıklı Süleymaniye
1:43:49medreselerini inşa ettirmiştir. Medrese
1:43:52basamakları ve unvanları hafızanıza
1:43:55yerleşiyor. Sıbyan mektebi, Taş Mektep,
1:43:58mahalle aralarında çocukların ilk okuma,
1:44:01yazma, temel ahlak ve Kur'an öğrendiği
1:44:03ilkokul, eğitime başlama törenine amin
1:44:06alayı denir. Tuh, Softa, orta dereceli
1:44:10medrese öğrencisi. Danişment,
1:44:12yükseköğretim düzeyindeki ileri seviye
1:44:14talebe. Müderris, medresede ders veren
1:44:18profesör, büyük ilim insanı. Muhit,
1:44:21müderrisin derslerini öğrencilere
1:44:23tekrarlatan doçent, asistan. Mülazemet,
1:44:26medreseyi bitiren alimlerin kadınlık
1:44:29veya müderrislik sırası beklediği staj
1:44:31dönemi. İcazetname, medrese mezuniyetini
1:44:34belgeleyen Ulu diploma. Enderun mektebi
1:44:37saray içinde devlete sadrazam, vezir,
1:44:40komutan ve üst düzey idareci yetiştiren
1:44:42elit okul. Harem, saray kadınlarının
1:44:45edebiyat, musiki, din ve nezaket
1:44:48öğrendiği kadın akademisi. Doğu batının
1:44:51rasyonel ilmini sentezleyen büyük
1:44:53dehalar hafızanızda birer yıldız gibi
1:44:56parıldıyor. Ali Kuşçu, Semerkant'tan
1:44:59Fatih'in büyük bir hürmetle İstanbul'a
1:45:02davet ettiği ulu astronom ve
1:45:03matematikçi. İstanbul'un enlem ve
1:45:06boylamını hassas biçimde hesaplamış,
1:45:08ayın ilk haritalarını çıkarmıştır. Nasıl
1:45:11bugün aydaki bir kratere onun adını
1:45:13vermiştir? Fatih'e sunduğu astronomi
1:45:15eseri fethiye, bilincinize kazılıyor. Ak
1:45:19Şemsettin Fatih Sultan Mehmet'in hocası
1:45:22ve İstanbul Feth'in manevi mimarı Luis
1:45:25Pastör'den asırlar önce mikrobun
1:45:27varlığını ve bulaşıcı hastalıkları
1:45:29Maddetül Hayat adlı tıp eserinde tarif
1:45:31etmiştir. Sabuncuoğlu Şerafettin. Fatih
1:45:34dönemi dahi cerrahı. Cerrahi
1:45:37operasyonları minyatürlerle çizerek tıp
1:45:39tarihine kazandırdığı ünlü Cerrahiyetül
1:45:41Haniye eserinin yazarıdır. İlaçları
1:45:44kendi bedeninde deneyen hekim plastik
1:45:46cerrahinin öncüsüdür.
1:45:48Altunizade Fatih dönemi idrar yolları,
1:45:51mesane ameliyatları ve üroloji alanında
1:45:54devrim yapan tıp bilgilidir. Piri Ve
1:45:57Yavuz ve Kanuni devrinin büyük deniz
1:45:59kurdu. Amerika kıtasının doğu kıyılarını
1:46:01da gösteren Ceylan derisi üzerine çizili
1:46:04ilk dünya haritasını yapmış. Akdeniz'in
1:46:06kılavuzu olan Denizcilik Şahesi, Kitab-ı
1:46:08Bahriye'yi Kanuniye sunmuştur. Seydi Ali
1:46:11Veys, Hint deniz seferlerine katılan,
1:46:14okyanus fırtınalarından sağ kurtulan
1:46:16kaptan ve astrono, Hindistan'dan dönüş
1:46:18anılarını anlattığı Türk edebiyatının
1:46:20ilk gezi kitaplarından Miratül Memalik,
1:46:23ülkelerin aynası eserini yazmıştır.
1:46:26Katip Çelebi 17. yüzyılın evrensel
1:46:29allamesi. Batı dünyasında Hacı Kafa ile
1:46:31tanınır. 15.000 eseri tanıttığı dev bir
1:46:34biyografya ansiklopedisi, Keşfü Zumun
1:46:36ile ünlü coğrafya kitabı Cihan Numa onun
1:46:38ölümsüz miraslarıdır.
1:46:40Ebiya Çelebi Seyhat ya Resulallah
1:46:43rüyasıyla yollara düşen yarım asır
1:46:45boyunca gezdiği üç kıtayı 10 ciltlik
1:46:47Ehsiz Seyahatname eserinde toplayan
1:46:49büyük Türk seyyahı Kezarfen Ahmet Cenebi
1:46:524. Murat devrinde kendi yaptığı yapay
1:46:55kartal kanatlarıyla Galata Kulisinden
1:46:56havalanıp boğazı aşarak Üsküdar
1:46:58Doğancılar Meydanı'na inmeyi başaran ilk
1:47:00uçan insan Lagari Hasan Çirbit barut
1:47:04macunundan hazırladığı çok kollu roketle
1:47:06dikey olarak gökyüzüne fırlatılan barutu
1:47:08bitince paraşüt görevi gören kartal
1:47:10kanatlarıyla denize selametle inen
1:47:12dünyadaki ilk roket birincisi TakiYütdin
1:47:15Mehmet 157'de İstanbul'da Tophane
1:47:18sırtlarında Osmanlı'nın ilk resmiyle
1:47:20satanesini kuran mekanik saatler ve
1:47:22güneş dili tasarlayan astronomi değazı
1:47:25Osmanlı estetiği zihninizi huzur ve
1:47:28sükunetle sarıyor. Hat sanatı Kur'an
1:47:31ayetlerini ve güzel sözleri estetik
1:47:34zarafetle yazma sanatıdır. Ustasına
1:47:36hattat denir. Türk hat sanatının piri ve
1:47:39kıbisi sayılan isim Amasyalı Şeyh
1:47:42Hamdullah'tır. Hafız Osman ve Ahmet Kara
1:47:45Hisari bu sanatın diğer zirveleridir.
1:47:48Tezip. Kitap yapraklarını, levhaları ve
1:47:51fermanları altın tozu ve kök boyalarla
1:47:53işleme sanatıdır. Ustasına müzehip
1:47:56denir. Minyatür olayları, savaşları ve
1:48:00törenleri derinlik, perspektif ve gölge
1:48:03olmadan kişilerin rütbelerine göre
1:48:05boyutlandırıldığı geleneksel kitap
1:48:07resmidir. Ustasına Nakkaş veya Bidizci
1:48:10denir. Ünlü nakkaşlarınız Fatih'in gül
1:48:13koklayan portresini yapan Sinan Bey,
1:48:16seferleri haritalandıran Matrakçı Nasu,
1:48:18padişah portreleriyle tanınan nigari ve
1:48:21lale devrişenliklerini ölümsüzleştiren
1:48:23levniidir.
1:48:25Ebru kitre ile yoğunlaştırılmış su
1:48:27üzerine serpilen kök boyaların fırça ve
1:48:30biz yardımıyla kağıda aktarılması
1:48:32sanatıdır.
1:48:33Çini fırınlanmış killi toprağın kobalt
1:48:36mavisi ve turkuaz sırlarla süslenip cami
1:48:38ve saray duvarlarını donatmasıdır.
1:48:41Merkezleri İznik ve Kütahya'dır.
1:48:44Kündekari, çivi, vida veya tutkal gibi
1:48:47hiçbir yapıştırıcı kullanmadan binlerce
1:48:49küçük geometrik ahşap parçanın birbirine
1:48:52geçirilmesiyle yapılan ahşap oymacılık
1:48:54sanatıdır. Minber ve kapılar da
1:48:56kullanılır. Kalkmacılık ve sedefkarlık.
1:48:59Ahşap oyuklara sedef, altın veya gümüş
1:49:02parçaların çakılması sanatıdır. Ustasına
1:49:04sedefkar denir. Sultan ı, Abdülhamid'in
1:49:07usta bir sedefkar ve marangoz olduğunu
1:49:09anımsıyorsunuz.
1:49:11Mücellitlik Ey yazması kıymetli eserleri
1:49:14deri, şemse ve yaldızlarla ciltleme
1:49:16sanatıdır. Ustasına mücellit denir.
1:49:20Osmanlı mimarisi taşın, mermerin ve
1:49:24inancın göve yükselmiş halidir. Üç büyük
1:49:27dönem zihninizde kristalize oluyor.
1:49:30Erken dönem mimarisi, kuruluş yılları,
1:49:33batı etkisi kesinlikle yoktur. Selçuklu
1:49:36mirası ile Bizans yapı tekniğinin
1:49:38harmanıdır. Bursa Hacı Özbek Camii
1:49:41Osmanlı tarihinin bilinen ilk camisidir.
1:49:44İznik Süleymanpaşa Medresesi günümüze
1:49:47ulaşan en eski medrese örneklerindendir.
1:49:50Bursa Yeşil Cami ve Türbesi, Edirne Eski
1:49:53Camii ve çok kubbeli yapısıyla Edirne üç
1:49:56Şerefili Camii dönemin anıtlarıdır.
1:50:00Klasik dönem mimarisi İstanbul'un
1:50:02fethinden 18. yüzyıla kadar batı etkisi
1:50:05kesinlikle yoktur. Mimarinin zirve
1:50:08dehası Mimar Sinan'dır. Sinan'ın
1:50:11zihnimizde parıldayan üç baş yapıtı
1:50:13sınavın vazgeçilmesidir.
1:50:15Şehzade Camii kendi ifadesiyle çıraklı
1:50:18keserim İstanbul. Süleymaniye Camii
1:50:22kendi ifadesiyle Kafalı keserim
1:50:24İstanbul. Kanuni adına Selimiye Cami
1:50:28kendi ifadesiyle ustalık esim Edirne
1:50:31Selim adına UNESCO Dünya Mirası.
1:50:34Dönemin diğer klasik incileri Mimar
1:50:37Sinan'ın öğrencisi Sedefkar Mehmet
1:50:39Ağan'ın inşa ettiği içindeki mavi iznik
1:50:41çinileri sebebiyle Avrupalıların Blue
1:50:44Mosk mavi cami dediği Türkiye'nin ilk 6
1:50:47minareli camisi Sultan Ahmet Camii
1:50:50Cihan'ın idare edildiği Topkapı Sarayı
1:50:52Mimar Hayrettin'in Bosna'da inşa ettiği
1:50:54mühendislik harikası Mostar köprüsü ve
1:50:574. Murat'ın zafer anıtı Bağdat Köşküdür.
1:51:01Geç dönem mimarisi ve batı itkisi. 18 ve
1:51:0419. yüzyıllar. Avrupa'nın barok, rokoko,
1:51:08ampir ve neoklasik üsluplarının Osmanlı
1:51:10mimarisine girdiği dönemdir. Batı itkisi
1:51:13ilk kez 18. yüzyılda Lali Devri ile
1:51:16başlamıştır. Nuru Osmaniye Camii Osmanlı
1:51:20tarihinde batı tarzında barok üslubuyla
1:51:22inşa edilen ilk camidir. 1. Mahmut
1:51:25döneminde başlanmış, 3. Osman döneminde
1:51:27tamamlanmıştır.
1:51:29Lalili Camii ve Boğaz Kıyısındaki Zarif
1:51:32Ortaköy Camii Balya Lahisi mimarlığı geç
1:51:35dönemin batılı örnekleridir.
1:51:37İshakpaşa Sarayı, Ağrı, Doğu Bayazıt,
1:51:40Osmanlı, Selçuklu, Baroku, Rokoko ve
1:51:43Gürcü mimarisinin harmalandığı, dünyada
1:51:46ilk kez merkezi ısıtma kalorifer
1:51:48sisteminin uygulandığı Taşra'daki en
1:51:50görkemli batı itkili karma saraydır. 19.
1:51:54yüzyıl Boğaz Sarayları, Dolmabahçe
1:51:56Sarayı, Beylerbeyi Sarayı, Çurağan
1:51:59Sarayı ve Yıldız Sarayı tamamı batının
1:52:01neoklisik ve barok üslubuyla inşa
1:52:03edilmiş geç dönem saraylarıdır.
1:52:06Sarayın avlularından Taşra kasabalarına,
1:52:08divanın mühürlü defterlerinden mimarinin
1:52:11göğe yükselen kubbelerine kadar Osmanlı
1:52:13medeniyeti tüm ihtişamıyla hafızamızdaki
1:52:16yerini aldı. Her kural, her makam ve her
1:52:19şahsi esille bir sonraki bölüme
1:52:20geçiyoruz. Şimdi tarihin en çetin, en
1:52:24fırtınalı dönemine, asırlık Osmanlı
1:52:27çınarının son varoluş mücadelelerine ve
1:52:30küllerinden doğacak olan yeni bir
1:52:32milletin ilk kıvılcımlarına doğru sakin
1:52:35bir yolculuğa çıkıyorsunuz.
1:52:3720. Yüzyıl başı Osmanlı Devleti için
1:52:40fırtınaların ardı ardına koptuğu bir
1:52:42çağdır. Siyasi birliğini ve
1:52:45sanayileşmesini geç tamamlayan İtalya,
1:52:47sömürge arayışı ve coğrafi yakınlığı
1:52:50sebebiyle gözünü Osmanlı'nın Kuzey
1:52:52Afrika'daki son toprağı olan Trablus
1:52:54Karp'a, Libya'ya diker. Avrupalı büyük
1:52:58devletlerin de onayını alan İtalya 1911
1:53:01yılında Osmanlı'ya savaş ilan eder.
1:53:04Osmanlı Devleti çaresizdir. Çünkü
1:53:06donanma Haliç'te çürütülmüştür. Denizden
1:53:09yardım ulaştırılamaz. Karadan yardım
1:53:11göndermekse imkansızdır. Çünkü aradaki
1:53:14Mısır toprakları İngiliz işgali
1:53:16altındadır. İşte tam bu karanlık tabloda
1:53:20vatan savunmasını canından aziz bilen
1:53:22bir avuç genç ve idealist Osmanlı subayı
1:53:25sahneye çıkar. Gizli kimliklerle kıvık
1:53:28değiştirerek ve bin bir zahmetle Trablus
1:53:30çöllerine sızarlar. Genç kurmay binbaşı
1:53:33Mustafa Kemal halkı sömürgecilere karşı
1:53:36örgütlemek için gazeteci Şerif Bey takma
1:53:38adıyla Enver Bey ise Kuyumcu Hamdi
1:53:41kimliğiyle bölgeye ulaşır. Yanlarında
1:53:43Nuri Conker, Alifethi Okyar ve Kuşçuaşı
1:53:47Eşref gibi fedakar vatan evlatları
1:53:49vardır. Mustafa Kemal yerel aşiretleri
1:53:52bir araya getirerek Derne ve Tobruk'ta,
1:53:55Enver Bey ise Bingazi'de modern İtalyan
1:53:57ordularını kıyı şeridine hapsederek
1:53:59tarihe altın harflerle geçecek bir
1:54:02gerilla savunması sergilerler. Bu
1:54:04zaferler Mustafa Kemal'in emperyalizme
1:54:07ve sömürgeciliğe karşı kazandığı ilk
1:54:09askeri başarıdır. Bu mücadele onun
1:54:12askeri dehasını ve teşkilatçılığını
1:54:14kanıtlamış, 1912 yılında Kurmay bin
1:54:17başılığa terfiye etmesini sağlamıştır.
1:54:19Fakat İtalya karada uğradığı hezimetin
1:54:22intikamını almak ve Osmanlı'yı barışa
1:54:24zorlamak için donanmasıyla Çanakkale
1:54:27Boğazı'nı abluka altına alır ve 12 adayı
1:54:29işgal eder. Tam o sırada Balkanlarda
1:54:32büyük bir savaş patlak verince Osmanlı
1:54:35Devleti iki ateş arasında kalır ve 18
1:54:37Ekim 1912 UI Aus Antlaşmasıı imzalamak
1:54:41zorunda kalır. Ui antlaşmasıın sınav
1:54:44kazandıran o üç kritik maddesi
1:54:47hafızanıza yerleşiyor. Trablus Garp ve
1:54:50Bingazi İtalya'ya bırakılmıştır. Böylece
1:54:53Osmanlı Devleti Kuzey Afrika'daki son
1:54:55toprak parçasını da kaybetmiş ve bu
1:54:57kıtadaki varlığı tamamen sona ermiştir.
1:55:01Bölge halkı dini açıdan Osmanlı
1:55:03halifesine bağlı kalacaktır. Amaç
1:55:05kaybedilen topraklarla kültürel, manevi
1:55:08ve hukuki bağları sürdürmektir. Tıpkı
1:55:11Kırım'da olduğu gibi. 12 ada Balkan
1:55:14Savaşları bitene kadar geçici olarak
1:55:16İtalya'nın korumasına bırakılmıştır.
1:55:19Ancak Yunan işgali korkusuyla emanet
1:55:21edilen bu adaları İtalya bir daha asla
1:55:24Osmanlı'ya iade etmeyecektir. Fransız
1:55:27ihtilalinin yaydığı milliyetçilik akımı
1:55:29ve Çarlık Rusya'sının slavları
1:55:31Osmanlı'ya karşı kışkırttığı panslavizm
1:55:33politikası Balkanları bir barut fıçısına
1:55:36çevirir. 1912 yılında Bulgaristan,
1:55:39Yunanistan, Sırbistan ve Karadağ ittifak
1:55:41kurarak Osmanlı Devleti'ne saldırır.
1:55:44Savaşı başlatan ilk kıvılcım Karadağ'dan
1:55:46gelir. Osmanlı ordusu içine nifak gibi
1:55:49giren siyasi çekişmeler, subaylar
1:55:51arasındaki alaylı mektepli ayrışması ve
1:55:54savaştan hemen önce hükümetin yüz
1:55:56binlerce tecrübeli askeri terhis etme
1:55:58gafleti, felaketi getirir. Cephelerde
1:56:01art arda ağır mağlubiyetler alınır.
1:56:03Ordumuz çatalca önlerine kadar çekilmek
1:56:06zorunda kalır. Buhranlı günlerde
1:56:08hükümetin Edirne'yi düşmana terk edeceği
1:56:11haberleri yayılınca İttihat ve Terakki
1:56:13Cemiyeti 23 Ocak 1913 tarihinde
1:56:16tarihimizin ilk hükümet darbesi olan
1:56:19Bab-ı Ali baskınını gerçekleştirir.
1:56:21Enver Bey ve Fedaileri hükümet binasını
1:56:24basarak sadrazam Kami Paşa'yı zorla
1:56:26istifa ettirir. Yerine Mahmut Şevket
1:56:29Paşa hükümetini kurarak iktidarı tamamen
1:56:31ele geçirirler. Bu bir rejim değişikliği
1:56:33değil, hükümet darbesidir. Padişah
1:56:36tahtında kalmıştır. Balkanlardaki bu
1:56:38kargaşadan faydalanan Arnavutluk
1:56:40bağımsızlığını ilan eder. Böylece
1:56:43Arnavutluk Osmanlı Devleti'nden ayrılan
1:56:45son Balkan devleti olarak tarihe geçer.
1:56:48Balkan Savaşı sonucunda imzalanan 1913
1:56:51Londra antlaşması ile Osmanlı Devleti
1:56:54Nidye Enes hattının batısındaki tüm
1:56:56topraklarını kaybeder. Edirne,
1:56:58Kırklareli, Dede Ağaç, Selanik, Yanya ve
1:57:01Kün Makedonya elden çıkar. Ancak Balkan
1:57:04Savaşı'nda Aslan payını Bulgaristan'ın
1:57:06alması diğer Balkan devletlerini
1:57:08öfkelendirir. Sırbistan, Yunanistan ve
1:57:11Karadağ Bulgaristan'a karşı yeni bir
1:57:13ittifak kurarlar. Birinci savaşa
1:57:16katılmayan Romanya da Bulgaristan'ın
1:57:18fazla güçlenmesini engellemek amacıyla
1:57:20savaşa dahil olur ve böylece ikinci
1:57:22Balkan Savaşı patlak verir. Balkan
1:57:25devletlerinin birbirine düşmesini tarihi
1:57:27bir fırsat bilen Osmanlı Devleti hemen
1:57:29taarruza geçer. Enverpaşa komutasındaki
1:57:32birliklerimiz tek kurşun atmadan Edirne
1:57:35ve Kırklarelini geri alır. Bu büyük
1:57:37başarısından ötürü Enver Paşa tarihe
1:57:40Edirne Fatihi unvanıyla yazılır.
1:57:43Savaşların sonunda imzalanan antlaşmalar
1:57:45zihninizde berraklaşıyor. Bükreş
1:57:47antlaşması Balkan devletlerinin kendi
1:57:50arasında imzaladığı Bulgaristan'ın
1:57:52toprak kaybettiği antlaşmadır. Osmanlı
1:57:54bu masada yoktur. İstanbul Antlaşması
1:57:57Bulgaristan ile Meriç Nehri iki devlet
1:58:00arasında sınır kabul edilmiştir. Edirne,
1:58:03Kırklareli ve Dimetoka Osmanlı'da
1:58:04kalmış. Dede ağaç Bulgaristan'a
1:58:06bırakılmıştır.
1:58:08Atina Antlaşması Yunanistan ile Selanik,
1:58:11Yanya ve Girit'in Yunanistan'a ait
1:58:13olduğu tescil edilmiştir. İstanbul
1:58:16Antlaşması Sırbistan ile Sırbistan ile
1:58:18kara sınırımız kalmadığı için bu
1:58:20antlaşma orada kalan Türk ve Müslüman
1:58:23azınlığın mülkiyet, ibadet ve din
1:58:25haklarını korumak amacıyla
1:58:26imzalanmıştır. Sanayi inkılabının
1:58:29doğurduğu hammadde ve pazar yarışı,
1:58:31sömürgecilik hırsı, devletlerarası
1:58:34bloklaşma, Fransa ile Almanya arasındaki
1:58:37zengin kömür havzası Alsans Loren
1:58:39çekişmesi ve Avusturya Macaristan
1:58:41veliahtı Franz Ferdinand'ın saray
1:58:44Bosna'da bir Sırp milliyetçisi
1:58:45tarafından öldürülmesi ile 1914 yılında
1:58:49dünya ateşe verilir. Dünya iki büyük
1:58:52cepheye ayrılır. İtilaf devletleri,
1:58:55anlaşma, İngiltere, Fransa, Rusya,
1:58:58İtalya kendisine vadedilen topraklarla
1:59:01saf değiştirmiştir. ABD, Romanya,
1:59:04Japonya, Sırbistan ve Yunanistan savaşa
1:59:08en son katılan devlettir. İttifak
1:59:10devletleri, bağlaşma, Almanya, Avusturya
1:59:14Macaristan, Osmanlı Devleti ve Çanakkale
1:59:16zaferinden sonra saflara katılan
1:59:18Bulgaristan. Osmanlı'nın savaşa girişi
1:59:21bir Akdeniz kovalamacasıyla başlar.
1:59:24İngiliz donanmasından kaçan Alman
1:59:26zırhlıları Goben ve Breslav Çanakkale
1:59:29Boğazı'nı geçerek Osmanlı'ya sığınır.
1:59:31Osmanlı tarafsızlık hukukunu çiğnememek
1:59:34için gemileri parasıyla satın aldığını
1:59:36açıklar. adlarını Yavuz ve Midilli
1:59:39olarak değiştirir. Gemilere Osmanlı
1:59:41bayrağı çekilir, mürettebata fes
1:59:43giydirilir. Amiral Suşon komutasındaki
1:59:46bu donanma Karadeniz'e açılarak
1:59:48Rusya'nın Sivas Topol ve Odessa
1:59:50limanlarını bombalayınca Osmanlı Devleti
1:59:52resmen cihan harbinin içine çekilir.
1:59:55Padişah 5. Mehmet Reşat İslam dünyasını
1:59:58cihada çağırsa da bu çağrı beklenen
2:00:00karşılığı bulamayacaktır.
2:00:02Osmanlı'nın savaştığı cepheler
2:00:04zihninizde üç ana grupta kusursuzca
2:00:07sınıflanıyor. Taarruz, saldırı
2:00:09cephelerimiz. Kafkasya cephesi
2:00:12Osmanlı'nın açtığı ilk taarruz
2:00:14cephesidir. Amaç Rus işgalindeki
2:00:17Elviye-i Selase'yi yani Kars, Ardahan,
2:00:20Batum'u kurtarmak, Bakü petrollerine
2:00:23ulaşmak ve Orta Asya Türk dünyası ile
2:00:25birleşerek Turancılık, Pantürki idealini
2:00:28gerçekleştirmektir.
2:00:30Ancak Enverpaşa komutasındaki ordumuz
2:00:32çetin kış şartları, lojistik
2:00:34imkansızlıklar ve dondurucu ayaz
2:00:36sebebiyle Aralık 1914 Sarıkamış
2:00:39harekatında on binlerce vatan evladını
2:00:42donarak şehit verir. Ruslar karşı
2:00:44taarruza geçerek Erzurum, Erzincan, Muş,
2:00:47Bitlis ve Trabzon'u işgal eder. Rus
2:00:50ordusuyla işbirliği yapan Ermeni
2:00:52çetelerinin katliamları karşısında 1915
2:00:55yılında tehcir kanunu yani sevk ve iskan
2:00:58kanunu çıkarılarak Ermeni teba Suriye ve
2:01:01Lübnan'a nakledilir. Mustafa Kemal 16.
2:01:04Kolordu komutanı olarak cepheye gelir.
2:01:06Dahiyane karşı taarruzlarla Muş ve
2:01:08Bitlis'i Rus işgalinden kurtarır ve bu
2:01:11başarısıyla altın kılıçlı imtiyaz
2:01:13madalyası alarak generalliğe yani
2:01:15paşalığa terfiye eder. 1917'de Rusya'da
2:01:19Bolşevik ihtilali çıkınca çarık rejimi
2:01:21yıkılır. Savaştan çekilen yeni yönetimle
2:01:243 Mart 1918 Brestlitosk anlaşması
2:01:27imzalanır. Rusya işgal ettiği yerleri
2:01:29terk ederken Kars, Ardahan ve Batum'u
2:01:32Osmanlı'ya iade eder. Böylece Kafkas
2:01:34cephesi askeri açıdan yenilgiyle
2:01:37başlayıp toprak kazancıyla kapanan tek
2:01:39cephedir. Kanal Cephesi Almanya'nın
2:01:42yönlendirmesi ile Bahriye Nazırı Cemal
2:01:44Paşa komutasında açılır. Amaç
2:01:46İngiltere'nin elindeki Mısır'ı geri
2:01:48almak ve Süveyş kanalını ele geçirerek
2:01:50İngiltere'nin Hindistan sömürge
2:01:52yollarını kesmektir. Ancak çöl
2:01:54fırtınaları su ve lojistik yetersizliği
2:01:57sebebiyle düzenlenen iki harekatta
2:01:58başarısızlıkla sonuçlanır ve ordumuz
2:02:01Filistin'e çekilmek zorunda kalır.
2:02:03Savunma müdafaa cephelerimiz. Çanakkale
2:02:07Cephesi, itilaf devletlerinin zor
2:02:09durumdaki Çarmık Rusya'sına Boğazlar
2:02:11üzerinden yardım ulaştırmak, İstanbul'u
2:02:14işgal ederek Osmanlı'yı savaş dışı
2:02:16bırakmak ve Balkan devletlerini kendi
2:02:18yanlarında savaşa çekmek amacıyla
2:02:20açtıkları ölüm kalım cephesidir. Denizde
2:02:23Kahraman Yüzbaşı Hakkı Bey'in
2:02:25idaresindeki Nusret Mayın gemisinin
2:02:27karanlık limana döktüğü gizli mayınlar
2:02:29ve Koca Seyit Onbaşı'nın sırtladığı 276
2:02:32kiloluk top mermisiyle Ocean zırhlısını
2:02:34vurması tarihin akışını değiştirir. 18
2:02:38Mart 1915 Deniz zaferiyle Boğaz İhtilaf
2:02:41Donanmasına mezar olur. Cevat Çobanlı
2:02:43Paşa 18 Mart kahramanı olarak tarihe
2:02:46geçer. Karadan şansını denemek isteyen
2:02:48düşmana karşı Gelibolu sırtlarında
2:02:50Yarbay Mustafa Kemal sahneye çıkar. Conk
2:02:53Bayırı, Arıburnu, Anafartalar ve
2:02:56Kireçtepe mevkilerinde düşman
2:02:57taarruzlarını çelik göğsüyle durdurur.
2:03:00Askerine verdiği o tarihi emir Çağlar
2:03:02Aşar. Ben size taarruzu değil ölmeyi
2:03:05emrediyorum. Biz ölünceye kadar geçecek
2:03:08zaman zarfında yerimize başka kuvvetler
2:03:10ve komutanlar kain olabilir. Çanakkale
2:03:13Zafirinin büyük sonuçları. Rusya'ya
2:03:15yardım gidememiş. Çarlık rejimi
2:03:17yıkılarak Bolşevik ihtilali
2:03:19gerçekleşmiştir.
2:03:20Dünya Savaşı en az iki yıl uzamıştır.
2:03:23Mustafa Kemal ana fartalar kahramanı
2:03:25olarak tanınmış, albaylığı terfi etmiş
2:03:28ve bu milli şöhret onun milli
2:03:30mücadelenin doğal lideri olmasını
2:03:31sağlamıştır. Bulgaristan ittifak safında
2:03:34savaşa girmiş. Böylece Osmanlı ile
2:03:36Almanya arasında kesintisiz demir yolu
2:03:38ve kara bağlantısı kurulmuştur. Irak
2:03:41cephesi. İngilizlerin abadan petrol
2:03:43yollarını korumak. kuzeye çıkıp Ruslarla
2:03:45karadan birleşmek amacıyla açtığı
2:03:47cephedir. İngiliz ordusu ilerlerken 1916
2:03:50yılında Kuttül Amare kuşatması
2:03:52gerçekleşir. Halil Paşa kut
2:03:54komutasındaki kahraman oldumuz General
2:03:57Townsent dahil 13.000 kişilik tüm
2:03:59İngiliz tümenini esir alarak İngiltere
2:04:01tarihinin en ağır askeri hizimetlerinden
2:04:03birini yaşatır. Ancak daha sonra gelen
2:04:06sömürge takviyeleriyle İngilizler
2:04:08Bağdat'ı işgal eder ve ordumuz Musul
2:04:10hattına çekilir. Hicaz Yemen cephesi
2:04:13mukaddes toprakları korumak için açılan
2:04:15cephedir. İngilizlerin kışkırttığı ve
2:04:18bağımsızlık vadettiği Mekke Emiri Şerif
2:04:21Hüseyin ordumuza arkadan saldırır.
2:04:24Medine Kalesi'ni açlık, susuzluk ve çöl
2:04:27sıcağında çekirge yiyerek aylar boyu
2:04:29savunan, teslim tekliflerini her
2:04:31seferinde geri çeviren ve kutsal
2:04:33emanetleri düşmana kaptırmadan trenle
2:04:36İstanbul'a gönderen çöl kaplanı ve
2:04:38Medine müdafii Fahrettin Paşa'nın
2:04:41destansı dilenişi tarihe kazanır. Bu
2:04:44cephe Arapların İngilizlerle işbirliği
2:04:46yapması sebebiyle İslamcılık, ümmetçilik
2:04:49fikrinin çöktüğünü en acı şekilde
2:04:51kanıtlar.
2:04:53Suriye Filistin Cephesi kanal
2:04:55harekatının devamı niteliğindedir.
2:04:57İngilizler Kudüs'ü işgal ederek kuzeye
2:05:00ilerler. Burası Mustafa Kemal'in Dünya
2:05:03Savaşı'ndaki son görev yeridir. Yıldırım
2:05:05Orduları Grup Komutanlığı bünyesinde 7.
2:05:08Ordu komutanı olan Mustafa Kemal,
2:05:10Halep'in kuzeyinde Katma Meydan
2:05:12Muharebesiyle İngiliz ve isyancı Arap
2:05:14birliklerini durdurur. Düşmanın Anadolu
2:05:16yaylasınna girmesini engelleyen sağlam
2:05:19bir savunma hattı kurar. Müttefiklere
2:05:21yardım cephelerimiz. Sınır dışı
2:05:23cepheler. Osmanlı sınırları dışında
2:05:26müttefiklerimiz olan Almanya ve
2:05:28Avusturya Macaristan'a destek olmak
2:05:29amacıyla savaştığımız topraklardır.
2:05:32Sonları yağ ile biten üç cephe
2:05:34zihninizde birleşiyor. Galiçya,
2:05:36Makedonya ve Romanya. 4. Gizli
2:05:40Antlaşmalar ve savaşın sonu. Savaş devam
2:05:42ederken itilaf devletleri henüz
2:05:44yıkılmamış olan Osmanlı mirasını masa
2:05:47başında paylaşmak için gizli antlaşmalar
2:05:49imzalarlar.
2:05:50Boğazlar, İstanbul Antlaşması Boğazlar
2:05:53ve çevresi Rusya'ya bırakılır. Londra
2:05:56Antlaşması İtalya'ya Antalya, Muğla ve
2:05:5912 ada vadedilir. İtalya bu rüşvette
2:06:01ittifak bloğundan itilaf safına geçer.
2:06:04Sik pikot antlaşması. İngiltere ve
2:06:07Fransa'nın Ortadoğu petrol sahalarını
2:06:09Irak, Suriye, Lübnan kendi aralarında
2:06:12paylaştığı asıl sömürge haritasıdır.
2:06:14Petrograd protokolü. Doğu Anadolu ve
2:06:17Doğu Karadeniz Rusya'ya verilir. Senjan
2:06:19de Moren antlaşması İtalya'ya İzmir ve
2:06:22geniş çevresi vadedilir. Mekmehon
2:06:25antlaşması İngilizlerle Mekke Şerifi
2:06:27Hüseyin arasında imzalanır. Bağımsız
2:06:29büyük bir Arap devleti sözüyle Araplar
2:06:32Osmanlı'ya karşı ayaklandırılır.
2:06:34Bu sinsi paylaşım haritalarını savaştan
2:06:36çekilen Çarlık sonrası Sovyet Rufya
2:06:38arşivlerden çıkararak sarı kitap adıyla
2:06:40tüm dünya kamuoyuna ilan eder ve
2:06:43emperyalizmin maskesini düşürür. Alman
2:06:45denizaltılarının Amerikan ticaret
2:06:47gemilerini batırması üzerine ABD savaşa
2:06:49girer ve dengeler bir anda itilaflihine
2:06:52döner. ABD Başkanı Woodro Wilson savaşı
2:06:56bitiren Wilson ilkelerini yayımlar.
2:06:58Yenen devletler yenilenlerden toprak ve
2:07:01savaş tazminatı almayacaktır. Avrupalı
2:07:04devletler bu maddeyi aşmak için
2:07:06sömürgeciliğin adını manda ve himaye,
2:07:08tazminatın adını ise onarım bedeli
2:07:10olarak değiştirecektir.
2:07:12Devletler arası gizli diplomasi ve gizli
2:07:15antlaşmalar yasaklanacaktır.
2:07:17Her millete çoğunlukta olduğu bölgede
2:07:19kendi kaderini tayin etme hakkı sert
2:07:22determinasyon verilecektir. Türklerin
2:07:24çoğunlukta olduğu yerlerde egemenlik
2:07:26hakkı tanınacaktır.
2:07:28Bulgaristan'ın savaştan çekilmesiyle
2:07:30Osmanlı ile Almanya arasındaki kara
2:07:32bağlantısı kopar, cepheler çöker. 30
2:07:35Ekim 1918 tarihinde Limniya Adası'nın
2:07:38Mondros limanıa HMS Agamemnon
2:07:41zırhlısında Mondros Ateşkes Antlaşması
2:07:43imzalanır. Osmanlı adına Bahriye Nazırı
2:07:46Rauf Orbay, itilaf devletleri adına
2:07:48İngiliz Amiral Kaltorp imza atar.
2:07:51Mondros'un işgallere zemin hazırlayan
2:07:53iki zehirli maddesi hafızanıza
2:07:55mühürleniyor. 7. madde, en tehlikeli
2:07:58madde. İtilaf devletleri güvenliklerini
2:08:00tehdit edecek bir durum ortaya çıkarsa
2:08:03herhangi bir stratejik noktayı işgal
2:08:04edebilecektir. Bu madde Anadolu'yu
2:08:07bütünüyle işgale açık hale getiren her
2:08:09türlü hukuksuz saldırıya yasal kılıf
2:08:11uyduran maddedir. 24. madde Bilayat-ı
2:08:15Sitte maddesi. Doğu Anadolu'daki 6
2:08:18vilayette Bitlis, Erzurum, Sivas, Elazığ
2:08:21Harput, Van, Diyarbakır bir karışıklık
2:08:24çıkarsa buralar işgal edilebilecektir.
2:08:27Maddenin asıl hedefi bölgede bağımsız
2:08:29bir büyük Ermenistan devleti kurmaktır.
2:08:32Osmanlı ordusunun derhal terhis
2:08:34edilmesi, tüm silah ve mühimmatın teslim
2:08:36edilmesi, telsiz, telgraf, tünel ve
2:08:39demir yollarının itilaf denetimine
2:08:41bırakılması şart koşulur. Amaç Türk
2:08:43milletini savunmasız bırakmak,
2:08:45haberleşmeyi keserek bölgesel
2:08:46direnişlerin organize olmasını
2:08:48engellemektir. Mondros sonrası ilk
2:08:51işgaller başlar. İngilizlerin ilk işgal
2:08:54ettiği Osmanlı toprağı zengin petrol
2:08:56havzası olan Musul'dur. 3 Kasım 1918.
2:09:00Anadolu coğrafyasında ilk işgal edilen
2:09:02yer Fransızlar tarafından işgal edilen
2:09:04Hatay Dörtyoldur. İşgale karşı ilk
2:09:07kurşun burada Kahraman Kara Mehmet Çavuş
2:09:09tarafından atılmıştır. Batı Anadolu'da
2:09:12Yunan işgaline karşı ilk düzenli silahlı
2:09:14direniş kurşunuysa Ayvalık'ta Ali
2:09:16Çetinkaya komutasındaki alayından
2:09:18sıkılmıştır.
2:09:2018 Ocak 1919 Paris Barış Konferansı
2:09:23yenilen devletlerle barış şartlarını
2:09:25belirlemek için toplanır. Bu masa itilaf
2:09:28devletleri arasındaki ilk büyük görüş
2:09:30ayrılığı ve çatlağın yaşandığı yerdir.
2:09:33İngiltere Doğu Akdeniz'de güçlü bir
2:09:35İtalya yerine kolayca yönlendirebileceği
2:09:37kukla bir Yunanistan görmek ister. Bu
2:09:40yüzden Senj de Morienli daha önce
2:09:42İtalya'ya vadedilen İzmir ve çevresi
2:09:44hileli sahte raporlarla Yunanistan'a
2:09:46devredilir. İtalya masayı terk ederek
2:09:49müttefiklerine küser. Konferansta Dünya
2:09:51Barışını korumak bahanesiyle Milletler
2:09:54Cemiyeti yani Cemiyeti Akvam kurulur.
2:09:57Paris'in sahte kararlarını arkasına alan
2:09:59Yunan ordusu 15 Mayıs 1919 sabahı
2:10:02İzmir'i işgale başlar. Kordona çıkan
2:10:05düşmana karşı ilk kurşunu sıkarak
2:10:06şehadete yürüyen Huku Beşer Gazetesi
2:10:09Başyazarı Hasan Tahsin Osman Nevres
2:10:11direnişin fitiline ateşler. Yunan
2:10:14askerlerinin Zito Venizelos yani yaşasın
2:10:16Venizelos naralarına boyun eğmediği için
2:10:19kordon boyunda süngülenerek şehit edilen
2:10:21kahraman subayımız Albay Süleyman Fetih
2:10:23Bey'in asil duruşu milletin bağrına bir
2:10:25hançer gibi saplanır. İzmir'in işgalinin
2:10:28haksızlığını dünyaya haykıran iki büyük
2:10:31uluslararası rapor zihnimizde
2:10:32netleşiyor. Amiral Bristol raporu. Batı
2:10:35Anadolu'da Rumların katledildiği
2:10:37yalanını çürüten bölgede Türk nüfusunun
2:10:40ezici çoğunlukta olduğunu ve Yunan
2:10:42işgalinin tamamen haksız olduğunu
2:10:44belgeleyen ilk uluslararası rapordur.
2:10:47General Harbor raporu. Doğu Anadolu'da
2:10:50Ermeni iddialarının asılsız olduğunu,
2:10:52Türk nüfusunun çoğunlukta bulunduğunu ve
2:10:54Türk milletinin bağımsızlıktan asla
2:10:56vazgeçmeyeceğini belgeleyen rapordur.
2:10:59İşgaller karşısında milletin can
2:11:01damarlarından filizlenen direniş
2:11:03ocaklarıyla vatanın bağrına saplanan
2:11:05zehirli cemiyetler hafızanızda net
2:11:07şemalarla yerini alıyor. Milli yararlı
2:11:10cemiyetler. Tamamı bölgesel kurtuluşu
2:11:13hedefleyen vatansever ve milliyetçi
2:11:15örgütlerdir. Trakya Paşa ili Müdafaa-i
2:11:18Hukuk Cemiyeti kurulan ilk milli
2:11:20cemiyettir. Trakya'nın Yunanistan'a
2:11:22ilhakını önlemek için kurulmuştur.
2:11:25Osmanlı yıkılırsa bağımsız bir
2:11:26cumhuriyet kurma kararı alan tek
2:11:28cemiyettir. Ahali ve yeni İdirne
2:11:30gazetelerini çıkarmışlardır. Şark
2:11:33vilayetleri, Doğu Anadolu, Müdafaa-i
2:11:35Hukuk Cemiyeti, Doğu Anadolu'da bir
2:11:37Ermeni devleti kurulmasını engellemek
2:11:39amacıyla kurulmuştur. Hadisat, Albayrak
2:11:42ve Fransızca Löpis gazetelerini
2:11:44neşretmişler. Erzurum Kongresi'ni
2:11:46toplamışlardır. Bölgedeki Türk nüfus
2:11:48çoğunluğunu korumak için doğudan göç
2:11:50edilmesini kesinlikle yasaklamışlardır.
2:11:53Trabzon Muhafaza Hukuku-u Milliye
2:11:55Cemiyeti Karadeniz'de bir Pontus Rum
2:11:57Devleti kurulmasını engellemek için
2:11:59mücadele eden cemiyettir. İzmir
2:12:01müdafaa-i Hukuk ve Reddi İlhak
2:12:03Cemiyetleri. İzmir'in Yunanistan'a
2:12:05katılmasını engellemek amacıyla kurulmuş
2:12:07Balıkesir ve Alaşehir kovrelerini
2:12:09toplayarak Kuvay-i Milliye'nin silahlı
2:12:11teşkilatlanmasına öncülük etmişlerdir.
2:12:14Kikyalılar Cemiyeti Adana, Mersin ve
2:12:16Çukurova çevresini Kilikya, Fransız ve
2:12:19İntikam Alayı kuran Ermenilere karşı
2:12:21korumak için kurulan cemiyettir. İsminin
2:12:23yabancı tınısı sınavın en büyük
2:12:25tuzağıdır. Öz ve öz yararlı bir
2:12:27cemiyettir. Milli Kongre Cemiyeti
2:12:30İstanbul'da doktor Esad ışık öncülüğünde
2:12:32kurulan cemiyettir. Diğerlerinden farkı
2:12:34bölgesel değil ulusal çapta çalışması,
2:12:37silahla değil basın yayım yoluyla dünya
2:12:39kamuoyunu aydınlatmasıdır. belgelerinde
2:12:41ve beyannamelerinde Kuvay-i Milliye
2:12:43tabirini ilk kez kullanan cemiyettir.
2:12:46Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan
2:12:48Cemiyeti. Sivas Valisi Reşit Bey'in eşi
2:12:50Melek Reşit Hanım öncülüğünde kurulmuş,
2:12:52orduya para ve giyecek toplayarak
2:12:54mitingler düzenleyen Mustafa Kemal'in
2:12:56takdirini kazanmış fedakar kadın
2:12:58cemiyetidir. Zararlı Cemiyetler.
2:13:011. Azınlıkların kurduğu zararlı
2:13:03cemiyetler. Toprak koparma ve devlet
2:13:06kurma amaçlı. Mavrimira ve etniki Eerya.
2:13:10Fener Rum Patrikanesi tarafından
2:13:12yönetilen Bizans İmparatorluğuu diriltme
2:13:15ve Ege ile Trakya'yı Yunanistan'a
2:13:17bağlama, Megali idea peşinde koşan
2:13:20cemiyetlerdir.
2:13:21Pontus Rum Cemiyeti Samsun Trabzon
2:13:24merkezli bağımsız bir Pontus devleti
2:13:27kurmak amacıyla Karadeniz köylerini
2:13:29yakan çete örgütüdür. Hınçak ve Taşnak
2:13:32Sütyol. Doğu Anadolu ve Çukurova'da
2:13:34bağımsız bir büyük Ermenistan kurmak
2:13:36için kan döken terör komiteleridir.
2:13:39Alyans İsrailit ve Makabi. Osmanlı
2:13:42Musevilerinin ticari imtiyazlarını
2:13:45korumak ve Filistin'de kurulacak bir
2:13:47Yahudi devletine altyapı hazırlamak için
2:13:49çalışan cemiyetlerdir.
2:13:512. Türk ve Müslümanların kurduğu milli
2:13:54varlığa düşman cemiyetler. Manda ve
2:13:57saltanat yanlıları.
2:13:59Sulh ve Selamet-i Osmaniye Fırkası.
2:14:01Kurtuluşun ancak padişah ve halifenin
2:14:04emirlerine kayıtsız şartsız uymakla
2:14:06mümkün olacağını savunan cemiyet.
2:14:08Teali-i İslam Cemiyeti İstanbul Medrese
2:14:11Hocaları öncülüğünde kurulan kurtuluşu
2:14:14saltanat, hilafet ve şeriat hükümlerine
2:14:16sarılmakta gören cemiyet. Kürt Teali
2:14:19Cemiyeti Wilson ilkelerini bahane ederek
2:14:22Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da bağımsız
2:14:24bir devleti kurmayı hedefleyen ayrılıkçı
2:14:26cemiyet. İngiliz muhipleri, Dostları
2:14:30Cemiyeti Sadrazam Damat Ferit Paşa ve
2:14:32Sait Molla'nın da desteklediği
2:14:34kurtuluşun ancak İngiltere'nin
2:14:36himayesine, mandasına girmekle
2:14:38gerçekleşeceğine inanan cemiyet, Bilson
2:14:41Prensipleri Cemiyeti Halide Edip ve
2:14:43Ahmet Emin gibi bazı aydınların ilk
2:14:45dönemlerde savunduğu kurtuluşu güçlü
2:14:48Amerikan mandasına girmekte gören
2:14:50cemiyet. Bu aydınlar Sivas Kongresi'en
2:14:52sonra bu yanurguyı fark edip tam
2:14:54bağımsızlık safına geçeceklerdir.
2:14:57Hürriyet ve İtilaf Fırkası, İttihat ve
2:15:00Terakki düşmanlığı üzerinden beslenen
2:15:02Anadolu'da başlayan milli mücadele
2:15:04hareketini bir eşkiya ve isy hareketi
2:15:06olarak nitelip baltalamaya çalışan
2:15:08cemiyettir.
2:15:10Trablus Karöllerinden Çanakkale
2:15:12Boğazı'na, Kutulamari siperlerinden
2:15:14Kafkas dağlarının buzullarına kadar
2:15:17milletin yaşadığı tüm acılar,
2:15:19kahramanlıklar ve dirilişin ilk
2:15:21tohumları hafızanızdaki yerini aldı.
2:15:24Hangi cephede kimin savaştığı,
2:15:26Mondros'un hangi maddesinin ne anlama
2:15:28geldiği ve milletin bağrından kopan o
2:15:31cemiyetler zihninizde sarsılmaz bağlarla
2:15:34birbirine bağlandı. Artık bir sonraki
2:15:37bölüme geçebiliriz. Vatan semalarının en
2:15:40karanlık günlerinde bir avuç inançlı
2:15:42insanın milletin sarsılmaz iradesine
2:15:45güvenerek yaktığı o bağımsızlık ateşinin
2:15:48kalbine doğru huzurlu bir yolculuğa
2:15:50çıkıyorsunuz.
2:15:52Mondros'un ardından Karadeniz'de Rum
2:15:54çeteleri masum Türk köylerine
2:15:56saldırmakta, İngilizlerse suçu Türklere
2:15:59atarak bölgeyi işgal etmekte tehdit
2:16:01etmektedir. Padişah Vahdettin ve Damat
2:16:04Ferit hükümeti bölgedeki Türklerin
2:16:07silahlarını toplamak ve direnişi
2:16:09bastırmak amacıyla bir ordu müfettişi
2:16:11arar. Bu zorlu göreve Çanakkale ve
2:16:14Kafkas kahramanı Milli Tuğ General
2:16:17Mustafa Kemal atanır. Mustafa Kemal 9.
2:16:20Ordu müfettişliği göreviyle yola çıkar.
2:16:23Bu yetki öyle olağanüstü, öyle geniştir
2:16:26ki sadece Doğu Karadeniz değil,
2:16:28Erzurum'dan Ankara'ya kadar uzanan geniş
2:16:31bir coğrafyadaki tüm askeri birliklere
2:16:33ve sivil mülki amirlere doğrudan emir
2:16:36verme hakkını barındırır. 19 Mayıs 1919
2:16:40sabahı Bandırma Vapuruyla Samsun
2:16:42limanına ayak basan Mustafa Kemal,
2:16:44İstanbul'un beklediği teslimiyetçi
2:16:46tavrın tam aksine ilk bağımsız duruşunu
2:16:49gösteren Samsun raporunu kaleme alır.
2:16:52İstanbul'a çektiği bu telgrafta
2:16:54bölgedeki karışıklıkların sorumlusu
2:16:56Türkler değil şımarık krum çeteleridir.
2:16:58Türk milleti yabancı mandasına ve
2:17:00esaretine asla tahammül etmeyecektir."
2:17:03diyerek milli uyanışın ilk resmi
2:17:05işaretini verir. Samsun İngiliz
2:17:08denetiminde olduğu için daha güvenli
2:17:10olan Havza'ya geçen Mustafa Kemal, 28
2:17:13Mayıs 1919 tarihinde milli mücadelenin
2:17:16ilk genelgesi olan Havza Genelgesini
2:17:18yayımlar. Bu genelge bizzat Mustafa
2:17:21Kemal tarafından tek başına hazırlanıp
2:17:23tüm yuhda ilan edilmiştir. Genelgede
2:17:26işgallerin her vilayette protesto
2:17:28mitingiliğiyle kınanması ve itilaf
2:17:30devletlerine telgraflar çekilerek milli
2:17:33tepkinin gösterilmesi emredilir ve
2:17:35sınavın o en kilit, en hayati ayrıntısı
2:17:38zihninizde berraklaşıyor. Genelgede
2:17:41açıkça mitingler ve protestolar
2:17:43sırasında Hristiyan azınlığa karşı
2:17:45taşkınlık yapılmamalı, kötü muameleden
2:17:48kesinlikle kaçınılmalıdır." uyarısı yer
2:17:50alır. Mustafa Kemal'in bu uyarıyı
2:17:52yapmasındaki asıl diplomatik amaç,
2:17:54İhtilaf devletlerinin Mondros'un meşhur
2:17:567. maddesini bahane ederek Anadolu'yu
2:17:59tamamen işgal etmelerine zemin
2:18:01hazırlamalarını engellemektir.
2:18:03Bu genelgenin ardından Havza ve yurt
2:18:05genelinde ilk büyük mitingler başlar.
2:18:08Telaşa kapılan İstanbul hükümeti ise
2:18:10Mustafa Kemal'i derhal başkente geri
2:18:12çağırır. Ancak Mustafa Kemal zaman
2:18:15kazanılmalıdır." diyerek bu emri
2:18:16dinlemez ve Amasya'ya doğru yoluna devam
2:18:19eder. Amasya'da Saraydüzü kışlasının taş
2:18:22odasında tarihin en radikal metni kaleme
2:18:25alınır. Mustafa Kemal'in yaveri Cevat
2:18:28Abbas güler, masanın başına geçer ve
2:18:31tarihe altın harflerle geçecek maddeleri
2:18:33bizzat yazıya döker. Mustafa Kemal,
2:18:36bağımsızlık hareketini şahsileşmekten
2:18:38kurtarmak, ona milletin ve ordunun ortak
2:18:41iradesi niteliğini kazandırmak için
2:18:43genelgeyi dönemin en saygın milli
2:18:46komutanlarıyla birlikte imzalar. Bizzat
2:18:49ıslak imza atanlar Mustafa Kemal, Rauf,
2:18:52Orbay, Refet, Bele ve Ali Fuat Cebesoy.
2:18:57Telgrafla metni onaylayarak imza
2:18:59verenler Erzurum'da 15. Kolordu komutanı
2:19:02Kazım Karabekir ve Konya'da Ordu
2:19:04müfettişi Cemal Mersinli Paşa. Zihniniz
2:19:08sınavın en büyük çeldiricilerini anında
2:19:11eliyor. İsmet İ'in Önü, Ali Fethi Okyar
2:19:14ve Adnan Adı var. Amasya genelgesi
2:19:16imzacıları arasında kesinlikle yer
2:19:18almaz. O tarihlerde İsmet Paşa ve Ali
2:19:21Fethi Bey henüz İstanbul'dadır.
2:19:23Amasya genelgesi Türk inkılabının ilk
2:19:26yazılı ihtilal beyannamesidir.
2:19:28Maddelerindeki anayasal derinlik
2:19:30hafızanıza yerleşiyor. Vatanın
2:19:32bütünlüğü, milletin bağımsızlığı
2:19:34tehlikededir. Kurtuluş Savaşı'nın
2:19:36gerekçesidir. Birinci gerekçe. İstanbul
2:19:39hükümeti üzerine aldığı sorumluluğu
2:19:41yerine getirememektedir. Bu durum
2:19:43milletimizi yok olmuş gibi
2:19:44göstermektedir. Kurtuluş Savaşı'nın
2:19:46gerekçesidir. İkinci gerekçe milletin
2:19:49bağımsızlığını yine milletin azim ve
2:19:52kararı kurtaracaktır. Kurtuluş
2:19:54Savaşı'nın amacı ve yöntemi ilk kez
2:19:56burada açıklanmıştır. Bu cümledeki
2:19:58milletin kararı ifadesi ileride
2:20:00saltanatın kaldırılacağının, millet
2:20:02egemenliğine dayalı demokratik yeni bir
2:20:04devlet kurulacağının ilk açık
2:20:06işaretidir. Üstü kapalı bir milli
2:20:08egemenlik ve anayasal ihtilal
2:20:10çağrısıdır. Milletin haklarını dünyaya
2:20:12duyurmak için her türlü etki ve
2:20:14denetimden uzak milli bir kurul temsil
2:20:16heyeti oluşturulmalıdır. Temsil
2:20:19heyetinin kurulması fikri ilk kez burada
2:20:21ortaya atılmıştır. Sivas'ta milli bir
2:20:23kongre toplanmalı. Bunun için her ilden
2:20:26milletin güvenini kazanmış üç delege
2:20:28derhal yola çıkarılmalıdır. Amasya
2:20:30genelgesinin ardından İstanbul hükümeti
2:20:32ve saray İngilizlerin baskısıyla Mustafa
2:20:35Kemal'in yetkilerini iptal eder ve onu
2:20:38tutuklama kararı çıkarır. 78 Temmuz 1919
2:20:42gecesi Erzurum'da tarihin en dramatik
2:20:44anlarından biri yaşanır. Mustafa Kemal
2:20:47saraya çektiği tarihi telgrafla çok
2:20:50sevdiği askerlik mesleğinden ve tüm
2:20:52resmi rütbelerinden istifa ettiğini
2:20:54bildirir. Artık o hiçbir resmi gücü
2:20:57olmayan, sadece milletin bağrında
2:20:59yürüyen bir fertir. Kendi deyimiyle
2:21:02sine-i millete dönmüştür. Ertesi gün
2:21:05resmi yetkisi kalmamış olan Mustafa
2:21:07Kemal'in odasına Erzurum'daki 15.
2:21:09Kolordu komutanı Kazım Karabekir girer.
2:21:12Herkes tutuklama beklerken Kazım Paşa
2:21:15Çilik gibi bir asker selamı çakarak
2:21:17tarihe geçen o sadakat sözünü söyler.
2:21:20Ben ve kolordum hepimiz emrimizdeyiz
2:21:22paşam. Bu kutlu an milli mücadelenin
2:21:25kırılma noktasıdır. Erzurum Kongresi
2:21:28Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti
2:21:30ile Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti
2:21:32tarafından toplanmıştır. Mustafa Kemal
2:21:35ve Rauf Orbay'ın kongreye delege olarak
2:21:37girebilmesi için Erzurumlu iki onurlu
2:21:39vatansever Cevat Dursunoğlu ve Kazım
2:21:42Yurdalan delegelik haklarından feragat
2:21:44ederek istifa ederler. Onların yerine
2:21:47seçilen Mustafa Kemal kongre başkanı
2:21:49olur. Erzurum Kongresi toplanış şekli,
2:21:52delegeleri ve amacı bakımından bölgesel,
2:21:55aldığı kararlar bakımından ise tamamen
2:21:57ulusal bir kongredir. Alınan kararların
2:22:00sınav değeri taşıyan derinliği zihninize
2:22:02mühürleniyor. Milli sınırlar içinde
2:22:05vatan bir bütündür, parçalanamaz.
2:22:07Tarihte ilk kez milli sınırlardan
2:22:09Misak-ı Milli'den bahsedilmiştir.
2:22:12Kuvay-i Milliyeyi amil, irade-i
2:22:14milliyeyi hakim kılmak esastır. Millet
2:22:17egemenliği ilkesi tescil edilmiştir.
2:22:19Manda ve himaye kabul edilemez. Manda ve
2:22:22himaye, sömürgecilik ilk kez açıkça
2:22:25reddedilmiştir. Hristiyan unsurlara
2:22:27siyasi egemenliğimizi ve sosyal
2:22:29dengemizi bozacak ayrıcalıklar
2:22:30verilemez. MBAN Meclisi derhal
2:22:33toplanmalı, hükümet meclis denetimine
2:22:35alınmalıdır. Doğu Anadolu'daki yararlı
2:22:38cemiyetler tek bir çatı altında
2:22:40birleştirilmiş, kongre adına kararlar
2:22:42almak ve hükümet gibi çalışmak üzere 9
2:22:44kişiden oluşan temsil heyeti heyet-i
2:22:46temsiliye ilk kez kurulmuş ve
2:22:48başkanlığına Mustafa Kemal
2:22:49getirilmiştir. Bu aşamada temsil heyeti
2:22:52sadece Doğu illerini temsil etmektedir.
2:22:55Sivas Kongresi Amasya Genelgesinin
2:22:57çağrısıyla toplanan hem toplanışı hem de
2:23:00aldığı kararlar bakımından bütünüyle
2:23:02ulusal olan tek kongredir.
2:23:05İstanbul hükümeti ve Damat Ferit Paşa
2:23:07kongreyi basmak ve Mustafa Kemal'i
2:23:09tutuklamak için Elazığ Valisi Ali
2:23:12Galip'le Ankara Valisi Muhittin Paşa'yı
2:23:14görevlendirir.
2:23:16Ancak kolduların desteği ve alınan
2:23:19askeri tedbirlerle bu sinsi girişimler
2:23:21bozguna uğratılır. Sivas Lisesi
2:23:24binasında toplanan kongrenin ilk
2:23:26günlerinde iki büyük fırtına kopar.
2:23:29Kongre başkanlığı tartışması Mustafa
2:23:31Kemal oy çokluğuyla başkan seçilir ve
2:23:34Amerikan mandasını savunan aydınların
2:23:36oluşturduğu çetin manda tartışması. Uzun
2:23:39müzakereler sonunda manda ve himaye
2:23:41fikri bir daha hiç gündeme gelmemek
2:23:43üzere kesin ve ebedi olarak reddedilir.
2:23:47Kongrede alınan büyük teşkilat kararları
2:23:49hafızanıza yerleşiyor. Yurttaki tüm
2:23:52bölgesel direniş cemiyetleri Anadolu ve
2:23:54Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Armhc
2:23:57adı altında tek bir milli bayrakta
2:23:59birleştirilmiştir.
2:24:01Temsil Heyeti üye sayısı 16'ya
2:24:03çıkarılmış ve yetkisi genişletilerek
2:24:06bütün vatanı temsil eder hale
2:24:07getirilmiştir.
2:24:09Temsil Heyeti Ali Fuat Paşa'yı Cebesoy
2:24:12Batı Anadolu Umum Kuvay-i Milliye
2:24:14Komutanlığı'na tayin etmiştir. Bir
2:24:16hükümet gibi atama yapan temsil heyeti
2:24:18böylece tarihte ilk kez yürütme
2:24:20yetkisini kullanmıştır.
2:24:23Milli davanın sesini halka ve dünyaya
2:24:25duyurmak amacıyla Sivas'ta İrade-i
2:24:27Milliye adıyla ilk yarı resmi gazete
2:24:29çıkarılmaya başlanmıştır.
2:24:31Kongrenin ardından Mustafa Kemal Damat
2:24:34Ferit hükümeti ile tüm resmi
2:24:36haberleşmenin kesilmesini emreder.
2:24:38Anadolu'ya söz geçiremeyen sadrazam
2:24:40Damat Ferit Paşa istifa etmek zorunda
2:24:42kalır. Bu istifa temsil heyetinin
2:24:45İstanbul hükümetine karşı kazandığı ilk
2:24:47büyük siyasi zaferdir.
2:24:50Anadolu hareketine daha ılımlı yaklaşan
2:24:52Ali Rıza Paşa hükümeti kurulur. Yeni
2:24:54kurulan Ali Rıza Paşa hükümeti temsil
2:24:57heyetiyle uzlaşmak amacıyla Bahriye
2:24:59Nazırı Salih Paşa'yı Amasya'ya gönderir.
2:25:032022 Ekim 1919 tarihlerinde Mustafa
2:25:06Kemal, Rauf Orbay ve Bekir Sami Kumbluh
2:25:09ile Salih Paşa arasında Amasya
2:25:11görüşmeleri mülakatı yapılır. O
2:25:14görüşmelerin en büyük tarihi neticesi
2:25:16şudur. İstanbul hükümeti temsil heyetini
2:25:19ve milli mücadele hareketini resmen ve
2:25:21hukuken ilk kez tanımıştır. Görüşmelerde
2:25:25birçok protokol imzalanır. Ancak
2:25:27İstanbul hükümetinin kabul ettiği ve
2:25:29uyguladığı tek karar Mebusan Meclisi'nin
2:25:31yeniden toplanması kararıdır. Mustafa
2:25:34Kemal meclisin işgal altındaki
2:25:36İstanbul'da değil Anadolu'da güvenli bir
2:25:38şehirde toplanmasını istese de Osmanlı
2:25:41anayasası kanuni esasi gereği meclisin
2:25:44başkentte toplanması zorunlu görülür.
2:25:47Mebusan Meclisi çalışmalarını yakından
2:25:49takip etmek isteyen temsil heyeti 27
2:25:51Aralık 1919'da Ankara'ya gelir ve burayı
2:25:55milli mücadelenin karargahı yapar.
2:25:57Temsil heyetinin Ankara'yı merkez seçme
2:25:59gerekçeleri zihninizde netleşiyor. Batı
2:26:02cephesine yakın ancak işgal alanlarından
2:26:05uzak güvenli bir konumda olması.
2:26:07İstanbul ile demir yolu ve telgraf hattı
2:26:09bağlantısının bulunması, güçlü lojistik
2:26:12ve haberleşme ağı, henüz dağıtılmamış
2:26:14olan Ali Fuat Paşa komutasındaki 20.
2:26:17Ordunun Ankara'da bulunması, Ankara
2:26:19halkının ve seymenlerin milli mücadeleyi
2:26:22coşkuyla sahiplenmesi, yurt genelinde
2:26:24yapılan seçimleri müdafaayı hukuk
2:26:27yanlısı milletvekilleri kazanır. Mustafa
2:26:29Kemal hakkında tutuklama kararı olduğu
2:26:31için İstanbul'a gidemez. Erzurum mebusu
2:26:33seçilir. İstanbul'a gidecek vekillerden
2:26:36iki talepte bulunur. Kendisini gıyabında
2:26:39meclis başkanı seçmeleri ve mecliste bir
2:26:41müdafaai hukuk grubu kurmaları. Ancak
2:26:44milletvekilleri padişahın baskısıyla
2:26:46Mustafa Kemal'i meclis başkanı seçemez.
2:26:49Müdafaai-i hukuk grubu yerine
2:26:50başkanlığını Rauf Orbay'ın yaptığı
2:26:52felahı vatan, vatanın kurtuluşu grubunu
2:26:55kurarlar. Fakat bu grup Mustafa Kemal'in
2:26:58hazırladığı bağımsızlık ilkelerini 28
2:27:00Ocak 1920'de meclise kabul ettirir.
2:27:03Misak-ı Milli, Milli Ant.
2:27:06Misak-ı Milli'nin sınav kazandıran o
2:27:08altı temel esası hafızanıza yerleşiyor.
2:27:11Boğazlar, Osmanlı borçları, referandum,
2:27:14sınırlar, azınlıklar, kapitülasyonlar.
2:27:18Sınırlar. Mondros ateşkesi imzalandığı
2:27:21anda Türk ordusunun koruduğu hatlar
2:27:23milli sınırdır. Parçalanamaz.
2:27:26Kapitülasyonlar.
2:27:27Siyasi, adli ve mali gelişmemizi
2:27:30engelleyen tüm kapitülasyonlar kayıtsız
2:27:32şartsız kaldırılmalıdır. Misak-ı
2:27:34Milli'de kapitülasyonlara ilk kez tam ve
2:27:37tavizsiz karşı çıkılmıştır. Boğazlar
2:27:40İstanbul ve Marmara'nın güvenliği
2:27:42sağlandığı takdirde dünya ticaretine
2:27:44açık tutulacaktır.
2:27:46Borçlar. Osmanlı borçları adilce
2:27:48paylaşılmalı, ödeme gücümüzü sarsmayacak
2:27:51şekilde tanzim edilmelidir. Azınlıklar.
2:27:54Azınlıklara ancak komşu ülkelerdeki
2:27:56Müslüman halka tanınan haklar kadar hak
2:27:58verilebilir. Uluslararası eşitlik
2:28:00ilkesi, halk oylaması, referandum
2:28:03yapılacak yerler. Türk nüfusuna
2:28:05güvenildiği için üç kritik bölgede halk
2:28:07oylaması talep edilmiştir. Kars,
2:28:10Ardahan, Batum, Elbiye-i Selase kendi
2:28:13isteğiyle anavatana katılan bu üç ilde
2:28:16Batı Trakya, Lozan'da taşınacak olan
2:28:18Trakya bölgesinde Arap toprakları
2:28:21Osmanlı'dan ayrılan Arap coğrafyasında
2:28:24zihniniz sınavın o büyük tuzağını bir
2:28:26kenara not ediyor. Misak-ı Milli
2:28:28kararlarında milli egemenlik veya
2:28:30hükümet rejimi ile ilgili tek bir kelime
2:28:32dahi yoktur. Amaç tamamen tam
2:28:34bağımsızlık ve ülke bütünlüğüdür.
2:28:37Misak-ı Milli'nin kabul edilmesi üzerine
2:28:39çılgına dönen itilaf devletleri 16 Mart
2:28:421920 sabahı İstanbul'u resmen işgal
2:28:44eder. Sabahın ilk ışıklarında
2:28:47Şehzadebaşı karakolunu basarak
2:28:49yataklarındaki uykulu Türk askerlerini
2:28:51süngüleyip şehit ederler. Mebusan
2:28:54meclisini basıp Rauf Orbay gibi
2:28:56vatansever vekilleri tutuklayarak Malta
2:28:59adasına sürgüne gönderirler.
2:29:01İstanbul'un işgal edildiği ve karakolun
2:29:03basıldığı haberini hayatını tehlikeye
2:29:06atarak telgraf telleri üzerinden
2:29:08Ankara'ya ulaştıran o kahraman telgrafçı
2:29:11Manastırlı Hamdi Efendidir. Mustafa
2:29:14Kemal işgal üzerine derhal radikal
2:29:16askeri ve idari önlemler alır. İstanbul
2:29:19ile tüm demir yolu ve telgraf
2:29:21haberleşmesi derhal kesilir. Geyve ve
2:29:24Ulu'la demir yolları tahrip edilerek
2:29:27işgalcilerin Anadolu içlerine sızması
2:29:29önlenir. İstanbul'daki tutuklamalara
2:29:31misilleme olarak Anadolu'daki itilaf
2:29:34subayları derhal tutuklanır.
2:29:36Anadolu'daki tüm resmi bankaların ve
2:29:38vergi dairelerinin para sevkiyatı
2:29:40durdurulur ve en büyük tarihi adım
2:29:43atılır. İstanbul'da dağıtılan meclisin
2:29:46yerine Ankara'da kurucu ve olağanüstü
2:29:48yetkilere sahip yeni bir meclis
2:29:50toplanacaktır." çağrısı yapılır ve
2:29:52takvimler 23 Nisan 1920 Cuma gününü
2:29:56gösterir. Hacı Bayram Camii'nde kılınan
2:29:58cuma namazının ardından dualarla
2:30:01Ankara'da 1. Türkiye Büyük Millet
2:30:03Meclisi açılır. Meclisin açılış
2:30:05konuşmasını gelenek gereği meclisteki en
2:30:07yaşlı üye sıfatıyla Sinop milletvekili
2:30:10Şerifberi yapar. Ertesi gün Mustafa
2:30:12Kemal Meclis Başkanı seçilir ve meclise
2:30:15tarihi bir önerge sunar. Önerge 24. 24
2:30:18Nisan kararları. Önerge 24'ün anayasal
2:30:21niteliği zihninizde kristalize oluyor.
2:30:24Hükümet kurmak zorunludur. Geçici değil,
2:30:27kalıcı bir devlet kurulduğu ilan
2:30:29edilmiştir. Geçici bir hükümet başkanı
2:30:31veya padişah vekili atamak doğru
2:30:33değildir. Meclisin bağımsızlığı ve
2:30:35sürekliliği vurgulanmıştır. Büyük Millet
2:30:38Meclisi'nin üstünde hiçbir güç ve
2:30:40otorite yoktur. Saltanat ve hilafet
2:30:42makamı yok sayılmıştır. Meclis yasama ve
2:30:45yürütme yetkilerini kendinde
2:30:47toplamıştır. Güçler Birliği ilkesi
2:30:49benimsenmiştir. Savaş şartlarında hızlı
2:30:51karar alıp hemen uygulayabilmek için
2:30:53zorunlu bir yöntemdir. Meclis başkanı
2:30:56hükümetin de başkanıdır. Meclis hükümeti
2:30:58sistemi uygulanmıştır. Bakanlar tek tek
2:31:00meclis tarafından oylanarak seçilir.
2:31:02Başbakanlık makamı yoktur. Padişah ve
2:31:05halife baskıdan kurtulduktan sonra
2:31:07meclisin çıkaracağı kanunla durumunu
2:31:09belirler. Birlik ve beraberliği bozmamak
2:31:11için saltanatın geleceği sonraya
2:31:13bırakılmıştır. 1. TBMM'nin sınav
2:31:16kazandıran karakteristik özellikleri
2:31:18kurucu meclistir. Yeni bir devlet kurmuş
2:31:20ve 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunuu
2:31:23yapmıştır. Savaşçı ve ihtilalci
2:31:25meclistir. Bağımsızlık savaşıu bizzat
2:31:28yönetmiş, milli egemenliği esasa
2:31:29almıştır. Demokratik ve halkçıdır. Her
2:31:32meslekten, her görüşten halk temsilcisi
2:31:34yer almıştır. Milli meclistir.
2:31:37bünyesinde azınlık vekillerine
2:31:38kesinlikle yer verilmemiştir. Partisiz
2:31:41meclistir. Fikir ayrılıkları bölünmeye
2:31:43yol açmasın diye siyasi partiler
2:31:45kurulmamış, meclis içi fikir grupları
2:31:47oluşmuştur. Müdafaa-i hukuk, Mustafa
2:31:49Kemal yanlıları, Tesanüt, İstiklal,
2:31:51ıslahat, halk zümresi ve Yeşildu
2:31:53grupları. 1. TBMM'nin çıkardığı ilk
2:31:56kanun hayvancılık vergisini artıran AAM
2:31:59resmi kanunudur. Ardından asker
2:32:02kaçaklarını önlemek için firariler
2:32:04kanunu, vatana ihanet edenleri
2:32:06cezalandırmak için hıyanet-i vataniye
2:32:08kanunu çıkarılmış ve bu kanunları hızla
2:32:11uygulamak amacıyla üyeleri bizzat meclis
2:32:13vekillerinden oluşan istiklal
2:32:15mahkemeleri kurulmuştur. İstiklal
2:32:17mahkemeleri üyelerinin milletvekili
2:32:19olması meclisin yargı yetkisini de
2:32:21fiilen kullandığının kanatıdır. Meclise
2:32:24karşı Anadolu'da dört koldan isyanlar
2:32:26çıkar. İstanbul hükümetinin bizzat
2:32:29çıkardığı isyanlar, Anzavur isyanı ve
2:32:32Kuvay-i İnzibatiye, Halifelik Ordusu,
2:32:35İstanbul Hükümeti ve itilaf
2:32:36devletlerinin kışkırttığı isyanlar Bolu,
2:32:39Düzce, Hendek, Yozgat, Çapanoğlu, Afyon,
2:32:43Çopur Musa, Konya, Delibaş Mehmet ve
2:32:46Milli Aşireti isyanları. Kuvay-i Milliye
2:32:49yalnızsı olup sonradan düzenli orduya
2:32:50katılmamak için isyan edenler Çerkez
2:32:53Etem ve Demirci Mehmet Efe isyanları.
2:32:56Azınlıkların çıkardığı isyanlar, Ermeni
2:32:58ve Rum isyanları. İstanbul Şeyhül İslamı
2:33:01Dürrizade Abdullah Efendi'nin milli
2:33:03mücadeleciler aleyhine yayınladığı ölüm
2:33:05fetvasına karşı Ankara müftüsü Rıfat
2:33:08Börekçi ve 150'den fazla Anadolu din
2:33:10adamı karşı fetva yayınlayarak milli
2:33:12mücadelenin meşru ve kutsal bir cihat
2:33:14olduğunu ilan etmiş, milletin
2:33:16kafasındaki şüpheleri kökünden
2:33:18kazımıştır. İtilaf devletleri diğer
2:33:21yenilen devletlerle barış yapmış ancak
2:33:24Osmanlı mirasını paylaşamadıkları için
2:33:26Sevrlaşmasını geciktirmişlerdir.
2:33:29Nihayet İtalya'da toplanan Sanremo
2:33:31konferansında antlaşma taslağı
2:33:33hazırlanır. Padişah Vahdettin'in Yıldız
2:33:36Sarayı'a topladığı saltanat şurası
2:33:38antlaşmayı onaylar. Bu şurada Sevrin
2:33:41onaylanmasına karşı çıkan Türk onurunu
2:33:44çiğnetmeyen tek bir üye vardır. Topçu
2:33:46Feliki Korgeneral Rıza Paşa. Onun
2:33:49dışındaki tüm üyeler ve Damat Ferit Paşa
2:33:52teslimiyet belgesini kabul eder. 10
2:33:55Ağustos 1920 tarihinde Paris
2:33:57yakınlarındaki Sevr porselen
2:33:59fabrikasında imzalanan Sevr Antlaşması
2:34:02Doğu Anadolu'da bir Ermeni ve Küf
2:34:04devleti kurulmasını, boğazların Türk
2:34:06üyesi olmayan uluslararası bir komisyona
2:34:08bırakılmasını, ordunun 50.000 kişiyle
2:34:11sınırlandırılıp ağır silahlardan
2:34:13arındırılmasını ve kapitülasyonların en
2:34:16ağır biçimde tüm devletlere açılmasını
2:34:18öngören bir ölüm fermanıdır ve Sevrin
2:34:21anayasal hukuki statüsü bilincinize
2:34:24ebediyen mühürleniyor. Osmanlı anayasası
2:34:27olan kanun-u esasiye göre uluslararası
2:34:29bir barış antlaşmasının yürürlüğe
2:34:31girebilmesi için meclisin Mebusan
2:34:34meclisi onayından geçmesi şarttır. Oysa
2:34:37Mebusan Meclisi 16 Mart'ta işgal edilmiş
2:34:40ve dağıtılmıştır. Meclis onayı olmadığı
2:34:42için Sevr Antlaşması hukuken geçersizdir
2:34:45ve tarihe ölü doğan antlaşma olarak
2:34:47geçmiştir. Ankara'daki TBMM bu
2:34:50antlaşmayı asla tanımadığını ilan etmiş.
2:34:53Antlaşmayı imzalayanları ve saltanat
2:34:55şurasında onaylayanları derhal vatan
2:34:58ahini ilan ederek vatandaşlıktan
2:35:00çıkarmıştır. Bu utanç belgesi kağıtta
2:35:02kalacak. Türk milleti onu süngüsüyle
2:35:05yırtıp atacaktır. Samsun'un hırçın
2:35:07dalgalarından Havza'nın uyanışına,
2:35:10Saraydüzü kışlasının ihtilal fermanından
2:35:12Erzurum'un çelik iradesine, Ankara
2:35:15Meclisi'nin dualı açılışından Sevrin
2:35:17Yırtılan paçavralarına kadar tüm
2:35:19kurtuluş hazırlığı hafızanızdaki yerini
2:35:21aldı. Hangi komutanın nerede imza
2:35:24attığı, hangi kararın hangi mecliste
2:35:26alındığı ve hangi kanunun ne amaçla
2:35:29çıkarıldığı zihninizde mükemmel bir
2:35:31nizamla birleşti. Şimdi Türk milletinin
2:35:34ölüm kalım savaşı verdiği kanla ve
2:35:37süngüyle yazılan o destansı muharebe
2:35:39meydanlarına ardından masada kazanılan o
2:35:42büyük diplomatik zaferlere doğru huzurlu
2:35:45bir yolculuğa çıkıyorsunuz.
2:35:47Mondros mütarekesi imzalandığında
2:35:49orduların dağıtılması emredilmişken
2:35:52tarihin seyrini değiştiren bir karar
2:35:54verilir. 15. Kol Ordu Komutanı Kazım
2:35:57Karabekir Paşa mütarekenin terhis
2:35:59emirlerini çiğneyerek ordusunu ve
2:36:02silahlarını tek bin nefer eksilmeden
2:36:04muhafaza eder. Doğu Cephesi bu düzenli
2:36:07Osmanlı mirası kol ordunun çirik
2:36:09disipliniyle açılır. Bölgede masum Türk
2:36:13halkına katliamlar yapan Taşnak Ermeni
2:36:15çetelerine karşı taarruza geçen Kazım
2:36:17Karabekir, Sarıkamış, Kars ve Gümrü'yü
2:36:20düşman işgalinden kurtararak Ermeni
2:36:22ordusunu kesin bir hezimete uğratır. Bu
2:36:26şanlı zaferin ardından 3 Aralık 1920
2:36:29tarihinde Gümrü Antlaşması imzalanır.
2:36:32Gümrü Antlaşmasının sınav kazandıran
2:36:34tarihi neticeleri bilincinize nakş
2:36:36oluyor. TBMM hükümetinin uluslararası
2:36:40alanda kazandığı ilk askeri ve ilk
2:36:42siyasi zaferdir. TBMM'yi ve Misak-ı
2:36:46Milli'yi resmen tanıyan serv Barış
2:36:48Antlaşması'nın geçersiz ve yırtılmış bir
2:36:50paçavra olduğunu kabul eden tarihteki
2:36:53ilk devlet Ermenistan olmuştur.
2:36:56Antlaşma metninde ilk kez Türkiye
2:36:58ifadesi yer almıştır. Ermenilerin
2:37:01ardından doğu sınırını ihlal eden
2:37:03Gürcistan üzerine yürünmüş, imzalanan
2:37:05Batum Antlaşması ile Artvin ve Göle
2:37:07anabatana katılmıştır. Doğu sınırının
2:37:10güvenliği sağlanınca buradaki kıymetli
2:37:13askeri birlikler ve ağır silahlar
2:37:15yaklaşmakta olan büyük savaş için derhal
2:37:17Batı Cephesine kaydırılmıştır. Güney
2:37:20cephesinde bir tek kural vardır ve
2:37:22sınavın en büyük gerçeğidir. Bu cephede
2:37:25düzenli Türk ordusu kesinlikle
2:37:27savaşmamıştır.
2:37:29Fransız işgalcilerine ve onların
2:37:31üniformasını giyerek köyleri yakan
2:37:33intikam alayı Ermenilerine karşı sadece
2:37:36ve sadece vatansever halkın kindli
2:37:38bağrından çıkarıp silahlandırdığı
2:37:40bölgesel direniş güçleri yani Kuvay-i
2:37:43Milliye birlikleri kanının son damlasına
2:37:45kadar savaşmıştır.
2:37:47Maraş direnişi. Fransız askerlerinin ve
2:37:49Ermeni çetecilerinin Türk kadınlarının
2:37:52peçisine el uzatması üzerine ilk kurşunu
2:37:54sıkarak milli onuru şaha kaldıran sütkçü
2:37:57imam ve kaledeki Türk bayrağının
2:37:59indirildiğini görünce cuma hutbesinde
2:38:02kalesinde hür bayrağı dalgalanmayan bir
2:38:04memlekette cuma namazı kılınamaz diyerek
2:38:06halkı tek bir yumruk halinde kıyama
2:38:08çağıran Rıdvan Hoca'nın destanı
2:38:10yankılanır. Maraş halkı kendi canıyla
2:38:13şehrini kurtarır. TBMM bu fedakarlığa
2:38:16hürmeten 1973 yılında şehre kahraman
2:38:19unvanını tebliye eder. Urfa Devenişi,
2:38:2212'ler adıyla bilinen vatansever çete
2:38:25grubuyla örgütlenen Fransız garnizonuna
2:38:27teslim olmaları için çelik gibi bir
2:38:29ultimatom veren kahraman Ali Sahip Bey,
2:38:32Ur savaş önderliğinde Urfa sokak sokak
2:38:34temizlenir. TBMM 1984 yılında bu kutlu
2:38:38şehre Şanlı unvanını armağan eder. Antep
2:38:41direnişi. Fransız zırhlılarının ikmal
2:38:44yollarını kesmek için Antep Kilis
2:38:46köprüsünü tutan düşman tabuğuna karşı
2:38:48tek başına göğsünü siper ederek düşman
2:38:50cesedimi çiğnemeden Antep'e giremez.
2:38:53deyip şehit düşen Şahin Bey Teymen Sait
2:38:55ve onun şehadetinin ardından dilenişi
2:38:58devralıp Fransızlara kök söktüren Kara
2:39:00yılan Molla Mehmet birincinize kazanır.
2:39:03TBMM 1921 yılında henüz savaş dahi
2:39:06bitmemişken bu şehre gazi unvanını
2:39:08vererek onurlandırır. Mustafa Kemal
2:39:11güneydeki bu dağınık halk kuvvetlerini
2:39:13tek bir teşkilat çatısı altında
2:39:15birleştirmek amacıyla bizzat Adala
2:39:17yakınlarındaki Pozantı Kongresi
2:39:19katılmıştır. Güney Cephesi Batı
2:39:21Cephesi'e kazanılacak Sakarya zaferinin
2:39:23ardından Fransızların Anadolu
2:39:25macerasından vazgeçerek 20 Ekim 1921
2:39:28Ankara Antlaşmasını imzalamasıyla
2:39:30kapanacaktır. Fransızlar Hatay hariç tüm
2:39:33güney topraklarımızdan tamamen
2:39:35çekilecektir. Batı cephesi milli
2:39:38mücadelenin kaderinin çizildiği ana
2:39:40meydandır. Kuvay-i Milliye Komutanı Ali
2:39:42Fuat Paşa'nın Cebesoy, emirlere
2:39:45uymayarak Yunan hatlarını düzenlediği
2:39:47Gedis taarruzu ağır bir yenilgiyle
2:39:49sonuçlanınca düzensiz birliklerle Nizami
2:39:52Yunan ordusunun durdurulamayacağı
2:39:54kesinleşir. Ali Fuat Paşa Moskova
2:39:57Büyükelçiliğine atanır. Batı cephesi iki
2:40:00idari bölgeye ayrılarak emir komutu
2:40:02altına alınır. Kuzey kanadına Albay
2:40:04İsmet Bey İnönü, güney kanadına ise
2:40:07Albay Reyfet Bey bele getirilir. Böylece
2:40:10düzenli ordunun temelleri atılır.
2:40:12Düzenli orduya katılmak istemeyen Çerkez
2:40:15Etem gibi bazı çetecilerse isyan bayrağı
2:40:17açacaktır.
2:40:19Yeni kurulan TBMM düzenli ordusunun
2:40:21Yunan ordusuyla karşılaştığı ilk
2:40:23sınavdır. Yunanlıların amacı Eskişehir
2:40:26ve Ankara'yı alarak TBMM'yi dağıtmak ve
2:40:29Sevr anlaşmasını zorla kabul
2:40:31ettirmektir. Albay İsmet Bey
2:40:33komutasındaki mehmetçik sayı ve
2:40:35teçhizatça kat be kat üstün olan Yunan
2:40:37birliklerini İnönü mevzilerinde hezimete
2:40:40uğratır. Bu zafer yeni kurulan düzenli
2:40:43ordunun kazandığı ilk askeri başarıdır.
2:40:461. İnönü Zaferinin sınav kazandıran
2:40:48devasa iç ve dış sonuçları. M. Moskova
2:40:51Anlaşması 16 Mart 1921 Sovyet Rusya ile
2:40:55imzalanmıştır. Rusya Sevri reddetmiş,
2:40:58Misak-ı Milli'yi tanımıştır. TBMM'yi
2:41:01tanıyan ilk büyük Avrupa devleti Sovyet
2:41:03Rusya olmuştur. Ancak bu anlaşmayla
2:41:05Baton Gürcistan'a bırakılmış ve Misak-ı
2:41:08Milli'den ilk acı taviz verilmiştir.
2:41:10İstiklal Marşı'nın kabulü 12 Mart 1921.
2:41:14Maarif Vekaletinin yarışmasında milli
2:41:16şairimiz Mehmet Akif Ersoy'un Tacettin
2:41:19dergahında yazdığı şiir mecliste ayakta
2:41:21alkışlanarak kabul edilmiştir. Şiir
2:41:24orduya itaf edilmiş. Para ödülü Darül
2:41:26Mesai adlı kadın dikim evine
2:41:28bağışlanmıştır. İlk bestecisi Ali Rıfat
2:41:30Çağtay, bugünkü bestecisi Osman Zeki
2:41:32Üngördür. Londra Konferansı 23 Şubat 12
2:41:36Mart 1921. İtilaf devletleri sevriyi
2:41:39yumuşatarak kabul ettirmek için İstanbul
2:41:41ve TBMM hükümetlerini birlikte davet
2:41:44etmiştir. İstanbul Hükümeti temsilcisi
2:41:46Tevfik Paşa'nın "Söz milletin asıl
2:41:48vekili olan TBMM heyetinindir." diyerek
2:41:51sözü Bekir Sami Bey'e bırakması itilaf
2:41:53oyununu bozmuştur. İtilaf devletleri
2:41:56TBMM'yi hukuken ve resmen ilk kez
2:41:58tanımıştır. Afganistan ile dostluk
2:42:00anlaşması 1 Mart 1921 Moskova'da
2:42:03imzalanmıştır. TBMM'yi tanıyan ilk
2:42:06Müslüman devlet Afganistan olmuştur.
2:42:09Teşkilat-ı Esasiye Kanunu 1921 Anayasası
2:42:12Yeni Türk Devleti'nin ilk anayasası
2:42:14kabul edilmiştir. Egemenlik kayıtsız
2:42:16şartsız millete verilmiş meclis hükümeti
2:42:19sistemi benimsenmiştir. İsmet Bey
2:42:21albaylıktan generall tu generall
2:42:23yükseltilmiştir.
2:42:25Londra Konferansının fiyaskoyla
2:42:27sonuçlanması üzerine İngilizlerin
2:42:29desteğiyle General Papulas komutasındaki
2:42:31Yunan ordusu yeniden taarruza geçer.
2:42:34İsmet Paşa komutasındaki Türk savunması
2:42:36Metriste sırtlarında düşmanı bir kez
2:42:39daha hezimete uğratır. Bu zafer üzerine
2:42:41Meclis Başkanı Mustafa Kemal'in cepheye
2:42:44gönderdiği tarihi telgraf zihinlerde
2:42:46çınlar. Siz orada yalnız düşmanı değil
2:42:50milletin makus talihini de yendiniz. Bu
2:42:53zaferin ardından itilaf bloğu sarsılır.
2:42:56Fransa barış zeminini yoklamak için
2:42:58Ankara'ya gayrimi elçi Franklin Bulom
2:43:01gönderir. İtalya isa Anadolu'dan Muğla
2:43:04ve Antalya çevresi askerlerini çekmeye
2:43:06başlar. İngiltere'den devasa yardımlar
2:43:09alan Yunan ordusunun başlattığı genel
2:43:11taarruz karşısında ordumuz zor anlar
2:43:13yaşar. Afyon, Kütahya ve Eskişehir
2:43:16düşman eline geçer. Bu savaş TBMB
2:43:19düzenli ordusunun Kurtuluş Savaşı'nda
2:43:21aldığı ilk ve tek yenilgidir. Mustafa
2:43:24Kemal ordunun tamamen imha olmasını
2:43:26önlemek ve toparlanmasını sağlamak
2:43:28amacıyla orduyu Sakarya Nehrinin
2:43:31doğusuna çekme emri verir. Mecliste
2:43:33büyük bir panit ve karamsarlık havası
2:43:35eser. Meclisin Kayseri'ye taşınması
2:43:37tartışmaları başlar. İşte bu buhran
2:43:40anında tarihi adımlar atılır.
2:43:42Başkomutanlık kanunu 5 Ağustos 1921.
2:43:46Mustafa Kemal 3 ay süreyle meclisin tüm
2:43:49yetkilerini yasama ve yürütme şahsında
2:43:51toplayarak ordunun başına geçer. Mustafa
2:43:54Kemal Erzurum Kongresi öncesi istifa
2:43:56ettiği askerlik mesleğine başkomutan
2:43:59olarak geri döner. Tekalif-i Milliye
2:44:01Emirleri 78 Ağustos 1921. Mustafa Kemal
2:44:06başkomutanlık yetkisini kullanarak
2:44:08ordunun çorap, çarık, silah, cephane ve
2:44:10taşıt ihtiyacını halktan karşılamak
2:44:12amacıyla bu emirleri yayımlar. Her
2:44:15ilçede tekalif-i milliye komisyonları ve
2:44:17istiklal mahkemeleri kurulur. Bu emirler
2:44:20Türk milletinin topekün seferberlik
2:44:22destanıdır. Maarif Kongresi 1621 Temmuz
2:44:261921. Top seslerinin Ankara'dan
2:44:29duyulduğu o en buhranlı günlerde Mustafa
2:44:31Kemal cehalete karşı savaşı başlatmak
2:44:34için Ankara'da yüzlerce öğretmenin
2:44:35katıldığı ilk eğitim Kongresini
2:44:38Bu durum eğitime ve geleceğe verilen
2:44:40sarsılmaz önemin kanıtıdır. 22 gün 22
2:44:44gece aralıksız süren dünya harp
2:44:46tarihinin en kanlı ve en uzun meydan
2:44:49muharebelerinden biridir. Çok sayıda
2:44:52yetişmiş subay şehit düştüğü için tarihe
2:44:55subaylar savaşı veya melhame-i kübra,
2:44:58büyük kıyım adıyla geçmiştir. Mustafa
2:45:01Kemal askeri strateji tarihine geçen o
2:45:03altın emrini bu ovada verir. Hattı
2:45:06müdafaa yoktur. Sath-ı müdafaa vardır. O
2:45:10satıh bütün vatandır. Vatanın her karış
2:45:13toprağı vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça
2:45:15terk olunamaz. Yunan taarruzu kırılır.
2:45:18Türk ordusu düşmanı Sakarya'nın batısına
2:45:21fırlatıp atar. Sakarya Zaferinin sınav
2:45:24kazandıran büyük sonuçları 1683
2:45:27Viyana kuşatmasından biri süre gelen 238
2:45:30yıllık Türk geri çekilmesi ibediyen son
2:45:33bulmuş savunmadan taarruza geçilmiştir.
2:45:36TBMM Başkomutan Mustafa Kemal'e gazilik
2:45:39unvanı ve mareşallik rütbesi vermiştir.
2:45:42Kars Antlaşması 13 Ekim 1921 Kafkas
2:45:45Cumhuriyetleri Azerbaycan, Ermenistan,
2:45:47Gürcistan ile imzalanmış ve doğu
2:45:50sınırımız kesin ve nihai şeklini
2:45:52almıştır. Doğu sınırı aşamaları gümrüğü
2:45:54ile başladı, Moskova ile belirlendi,
2:45:57Kars ile kesinleşti. Ankara Antlaşması
2:46:0020 Ekim 1921 Fransa ile imzalanmıştır.
2:46:03Fransa TBMM'yi tanıyan ilk itilaf
2:46:05devleti olmuştur. Güney cephesi resmen
2:46:08kapanmış. Fransızlar çekilirken Hatay
2:46:10sınırlarımız dışında kalarak Misak-ı
2:46:12Milli'den ikinci acı taviz verilmiştir.
2:46:15İtalya işgal ettiği tüm Anadolu
2:46:17topraklarını tamamen ve tamamen terk
2:46:19etmiştir. Sakarya'dan sonra taarruz
2:46:22gücüne ulaşabilmek için bir yıl boyunca
2:46:24gizlilik içinde hazırlık yapılır. Doğu
2:46:26ve güney cephelerindeki tüm silahlar
2:46:28batıya taşınır. Tekalif-i Milliye
2:46:30yardımları tamamlanır. Orduya taarruz
2:46:32eğitimi verilir. 26 Ağustos 1922 sabahı
2:46:36Afyon Kocatepe'den topçu ateşiyle büyük
2:46:38taarruz başlar. 30 Ağustos 1922 günü
2:46:41Dlupunınar'da bizzat başkomutan Mustafa
2:46:43Kemal'in sevk ve idare ettiği tarihe Vum
2:46:46Sındığı savaşı olarak geçen meydan
2:46:48muharebesinde Yunan ordusunun ana
2:46:50omurgası imha edilir. Başkomutan
2:46:52Trikopis esir alınır. Mustafa Kemal
2:46:54kaçan düşmanı takip etmek için dünya
2:46:56tarihine geçen emrini verir. Ordular ilk
2:47:00hedefiniz Akdeniz'dir. İleri. Mehmetçik
2:47:03bir sel gibi akar. 1 Eylül'de Uşak, 2
2:47:05Eylül'de Eskişehir kurtarılır ve 9 Eylül
2:47:081922 sabahı Türk süvarileri İzmir'e
2:47:11girerek kordundaki Yunan bayrağını
2:47:13indirip şanlı Türk bayrağını çeker. 18
2:47:16Eylül'de Batı Anadolu'da tek bir düşman
2:47:18askeri dahi kalmaz. Çanakkale ve
2:47:20Boğazlar üzerinden Trakya'daki düşmanı
2:47:22temizlemek için yönelen Türk ordusuyla
2:47:25İngilizler arasında Çanakkale krizi
2:47:27yaşanır. İngiltere'deki Lloyd George
2:47:29hükümeti müttefiklerinden ve
2:47:31sömürgelerinden destek bulamayınca
2:47:33ateşkes masasına oturmak zorunda kalır.
2:47:36Bursa'nın Mudanya kasabasında toplanan
2:47:38konferansa TBMM adına Batı Cephesi
2:47:40Komutanı İsmet İnönü katılır. İngiltere,
2:47:43Fransa ve İtalya masadadır. Yunanistan
2:47:46gemide beklemiş, metni sonra
2:47:47imzalamıştır.
2:47:49Mudanya'nın sınav değeri taşıyan en
2:47:51kritik maddeleri Türk ve Yunan
2:47:53kuvvetleri arasındaki silahlı çatışmalar
2:47:56derhal sona erecektir. Kurtuluş
2:47:58Savaşı'nın askeri safhası biter,
2:48:00diplomatik safhası başlar. Doğu Trakya,
2:48:03Edirne, Tekirdağ, Kırklareli, İstanbul
2:48:06ve Boğazlar savaş yapılmadan tek bir
2:48:08mermi dahi sıkılmadan diplomatik zaferle
2:48:10kurtarılmıştır. Bölgeyi teslim almak
2:48:13üzere Trakya Yüksek Komiseri sıfatıyla
2:48:15Refetp'e görevlendirilir.
2:48:17İstanbul ve Boğazların yönetiminin TBMM
2:48:20hükümetine devredilmesi
2:48:21kararlaştırılmıştır.
2:48:22Bu maddeyle Osmanlı Devleti hukuken
2:48:25resmen sona ermiştir. İngiltere
2:48:27Başbakanı Lloyd George hükümeti istifa
2:48:29etmek zorunda kalmıştır. İtilaf
2:48:32devletleri İsvre'nin Lozan kentinde
2:48:34toplanacak barış konferansına hem TBMM
2:48:37hükümetini hem de İstanbul hükümetini
2:48:39birlikte davet ederek Türk tarafı
2:48:41arasında ikilik çıkarmayı ve sevri
2:48:43dayatmayı planlar. Mustafa Kemal
2:48:45milletin tek temsilcisinin meclis
2:48:47olduğunu tüm dünyaya kalıtlamak ve milli
2:48:50egemenliği tam anlamıyla tesis etmek
2:48:52amacıyla 1 Kasım 1922 tarihinde meclise
2:48:55kanun teklifi sunar. Saltanat ile
2:48:58hilafet birbirinden ayrılır ve saltanat
2:49:00resmen kaldırılır. Sonuçları 623 yıllık
2:49:04Osmanlı Devleti resmen ve fiilen tarihe
2:49:06karışmıştır. Lozan Konferansında Türkiye
2:49:09Yetim milletin tek ve meşru temsilcisi
2:49:11olarak masaya oturmuş, ikilik planları
2:49:14çökmüştür. Cumhuriyetin ilanı ve laiklik
2:49:17yolundaki ilk ve en büyük inkılap adımı
2:49:19atılmıştır. Son Osmanlı padişahı 6.
2:49:22Mehmet Vahdettin Malaya adlı İngiliz
2:49:24zırhlısıyla ülkeyi terk etmiştir. TBMM
2:49:27siyasi yetkileri ilinden alınmış olarak
2:49:29sadece dini unvanla Osmanlı hanedanından
2:49:32Şehzade Abdülmecid Efendi'yi son halife
2:49:34olarak seçmiştir. İsviçre'nin Leman Gölü
2:49:37kıyısındaki Lozan kentinde toplanan
2:49:39barış masasına TBMM heyeti olarak
2:49:42Mudanya Fatihi Dışişleri Bakanı İsmettin
2:49:45Önü, Hasan Saka ve Doktor Rıza Nur
2:49:48Gider. Mustafa Kemal heyeti uğurlarken
2:49:51iki kırmızı çizgiyi kesin talimat olarak
2:49:54verir. Ermeni ydu meselesi ve
2:49:56kapitülasyonlar konusunda asla ve asla
2:49:59taviz verilmeyecektir. Gerekirse masa
2:50:02terk edilecektir. Nitekim
2:50:04kapitülasyonlar, Musul ve Borçlar
2:50:07meselesindeki uzlaşmazlık sebebiyle 4
2:50:10Şubat 1923'te görüşmeler kesilir.
2:50:13Heyetimiz geri döner. Bu arada ordu
2:50:15taarruz hazırlığına başlar ve İzmir
2:50:18İktisat Kongresi toplanarak milli
2:50:20ekonomi yemini olan Misak-ı iktisadi
2:50:22ilan edilir. İtilaf devletleri savaşın
2:50:25yeniden başlamasını göze alamayarak
2:50:27heyetimizi tekrar masaya çağırır.
2:50:30Nihayet 24 Temmuz 1923 tarihinde yeni
2:50:34Türk devletinin tapu senedi olan Lozan
2:50:36Barüş Antlaşması imzalanır. Antlaşmayı
2:50:392. TBMM onaylayacaktır.
2:50:41Loza'nın sınav kazandıran o devasa
2:50:44kararları hafızanıza mühürleniyor.
2:50:46Sınırlar. Doğu sınırı. Daha önce
2:50:49imzalanan Kars Antlaşması hükümleri
2:50:51aynen kabul edilmiştir. Güney sınırı.
2:50:551921 Ankara Antlaşması hükümleri esas
2:50:57alınmıştır. Hatay sınır dışındadır. Batı
2:51:00sınırı. Meriç Nehri sınır kabul
2:51:03edilmiştir. Yunanistan'ın savaşta
2:51:05yaptığı tahribatın karşılığı olarak Kara
2:51:08ağaç ve Bosna köy savaş tazminatı olarak
2:51:10Türkiye'ye verilmiştir. Gökçeada ve
2:51:13Bozcuada Türkiye'ye, 12 ada İtalya'ya,
2:51:16diğer Ege adaları isa silahlandırmamak
2:51:18şartıyla Yunanistan'a bırakılmıştır.
2:51:21Irak, Musul sınırı. İngiltere ile Musul
2:51:24petrolleri konusunda anlaşma
2:51:25sağlanamamış. Bu konu Türkiye ile
2:51:27İngiltere arasında 9 ay içinde yapılacak
2:51:30ikili görüşmelere bırakılmıştır.
2:51:32Lozan'da çözüme kavuşturulamayan tek
2:51:34mesele Musul Irak sınırı konusudur.
2:51:37Kapitülasyonlar.
2:51:39Adli, mali ve idari tüm kapitülasyonlar
2:51:42kayıtsız şartsız tamamen kaldırılmıştır.
2:51:45Bu ekonomik bağımsızlığın en büyük
2:51:47zaferidir. Osmanlı borçları. Borçlar
2:51:50Osmanlı'dan ayrılan devletler arasında
2:51:52toprak büyüklüğüne göre
2:51:53paylaştırılmıştır. Türkiye kendi payına
2:51:56düşeni Türk lirası veya Fransız frangı
2:51:58olarak taksitlerle ödemeyi kabul
2:52:00etmiştir. Düğunu Umumiye idaresinin
2:52:02yetkileri sona erdirilmiştir.
2:52:05Azınlıklar. Türkiye sınırları içinde
2:52:07yaşayan tüm gayrimüslimler resmen Türk
2:52:09vatandaşı kabul edilmiştir. Böylece
2:52:12Avrupalı devletlerin azınlıkları bahane
2:52:14ederek iç işlerimize karışma hakkı
2:52:16kökünden yok edilmiştir. Nüfus mübadesi.
2:52:19Ahali değişimi. İstanbul'da yaşayan
2:52:22Rumlar ile Batı Trakya'da yaşayan
2:52:23Türkler yerleşik etabli sayılarak muaf
2:52:26tutulmuş. Bunların dışında kalan tüm
2:52:28Türkiye'deki Rumlar ile Yunanistan'daki
2:52:30Türklerin karşılıklı olarak zorunlu
2:52:32değişimi karara bağlanmıştır.
2:52:34Boğazlar. Boğazların yönetimi
2:52:37başkanlığını bir Türk'ün yapacağı ancak
2:52:39içinde yabancı delegelerin bulunduğu
2:52:41uluslararası bir boğazlar komisyonunda
2:52:43bırakılmıştır. Boğazların iki yakası
2:52:45silahsızlandırılmıştır.
2:52:47Bu durum milli egemenliğimizi zedeleyen
2:52:49en büyük pürüzdür. Bu güvenlik açığı
2:52:521936 Montre Boğazlar sözleşmesi ile
2:52:55tamamen ortadan kaldırılacaktır.
2:52:57Yabancı okullar. Türkiye'deki tüm
2:52:59yabancı ve misyoner okulların Türk
2:53:01kanunlarına ve Türk Milli Eğitim
2:53:03Bakanlığı'nın müfredatına uyması zorunlu
2:53:05kılınmıştır. Bu konuda en çok dilenen,
2:53:07sorun çıkaran devlet Fransa olmuştur.
2:53:10Fener Rum Patrikanesi. Tüm ısrarlara
2:53:13rağmen İstanbul dışına çıkarılamamış
2:53:15ancak tüm siyasi, adli ve idari
2:53:17yetkilerinden arındırılarak sadece dini
2:53:20bir kilise makamı olarak İstanbul'da
2:53:22kalması kabul edilmiştir. Doğunun karlı
2:53:24dağlarında Kazım Karabekir'in kol
2:53:27Ordusundan, güneyin sokaklarında Sütçü
2:53:29İmam ve Şahinbey'in feryadına, İnönü
2:53:32siperlerinden Sakarya boylarına ve Afyon
2:53:35Kocatepe'den İzmir kordonuna kadar
2:53:38milletin yazdığı o büyük destan
2:53:40zihninizde taht kurdu. Mudanya'nın
2:53:43diplomatik zaferinden Lozan'ın tapu
2:53:45senedine kadar tüm antlaşma maddeleri ve
2:53:48kavramlar hafızanızda kalıcı bir düzenle
2:53:51birbirine kilitlendi. Şimdi bir sonraki
2:53:54bölüme geçebiliriz. Kendinizi
2:53:56cephelerden çıkmış, küllerinden doğan
2:53:58genç ve bağımsız bir cumhuriyetin
2:54:01aydınlık ufkuna aklın, bilimin ve milli
2:54:04iradenin inşa edildiği o kurucu yılların
2:54:06huzurunu sükunetine bırakıyorsunuz.
2:54:09Siyasi [homurdanır] inkılaplar
2:54:11egemenliğin gökyüzünden ve tek bir
2:54:13hanedandan alınarak doğrudan milletin
2:54:16kayıtsız şartsız iradesine teslim
2:54:18edilmesinin asil mücadelesidir.
2:54:21Saltanatın kaldırılması. 1 Kasım 1922.
2:54:25Lozan Barış Konferansına itilaf
2:54:27devletlerinin İstanbul hükümetini de
2:54:29davet ederek Türk tarafı arasında ikilik
2:54:31çıkarmak istemesi bu adımı
2:54:33kesinleştirir. Doktor Rıza Nur ve 78
2:54:36arkadaşının meclise sunduğu kanun
2:54:38teklifiyle saltanat ile hilafet
2:54:40makamları birbirinden ayrılır ve
2:54:42saltanat kaldırılır. Bu adım 1. TBMM'nin
2:54:46gerçekleştirdiği ilk ve tek inkılaptır.
2:54:49sonuçları 623 yıllık Osmanlı Devleti
2:54:52resmen ve fiilen sona ermiştir. Laiklik
2:54:56yolundaki ilk büyük ve sarsılmaz adım
2:54:58atılmıştır. Devlet başkanlığı, yeni
2:55:01rejimin adı ve halifeliğin geleceği
2:55:03tartışmaları ilk kez ortaya çıkmıştır.
2:55:06Son padişah 6. Mehmet Vahdettin
2:55:08İngilizlerin Malaya zırhlısıyla ülkeyi
2:55:10terk etmiş, TBMM siyasi yetkilerinden
2:55:13arındırılmış olarak Osmanlı hanedanından
2:55:16Şehzade Abdülmecid Efendi'yi sadece dini
2:55:19unvanla son halife seçmiştir.
2:55:22Ankara'nın başkent ilan edilmesi. 13
2:55:24Ekim 1923.
2:55:26Coğrafi konumu, milli mücadelenin
2:55:29karargahı olması, demir yolu ve telgraf
2:55:31ağlarının merkezinde bulunması ve işgal
2:55:33tehlikesinden uzak, askeri açıdan tam
2:55:36güvenli bir mevkide yer alması sebebiyle
2:55:38Dışişleri Bakanı İsmet İnönü'nün sunduğu
2:55:40tek maddelik kanun teklifiyle Ankara
2:55:43devletin yeni başkenti olur.
2:55:45Cumhuriyetin ilanı 29 Ekim 1923.
2:55:49Lozan sonrasında Ali Fethi Okyar
2:55:51hükümetiin istifa etmesiyle meclis
2:55:53hükümeti sistemi kilitlenir. Bakanlar
2:55:56tek tek seçilemediği için tarihe
2:55:58sonbahar bunalımı, ikim bunalımı olarak
2:56:00geçen hükümet krizi patlak verir.
2:56:02Mustafa Kemal bu tıkanıklığı fırsata
2:56:04dönüştürerek 28 Ekim gecesi Çankaya'da o
2:56:07tarihi sözünü söyler. Efendiler, yarın
2:56:10cumhuriyeti ilan edeceğiz.
2:56:121921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunuunun 1.
2:56:15maddesine Türkiye devletinin hükümet
2:56:18şekli cumhuriyettir ibaresi eklenir.
2:56:21Sonuçları devletin adı Türkiye
2:56:23Cumhuriyeti ve yönetim rejimi
2:56:25kesinleşmiştir.
2:56:26Devlet başkanlığı hükümet krizi sorunu
2:56:29ebediyen çözülmüştür. Meclis hükümeti
2:56:32sisteminden modern kabine sistemine
2:56:33geçilmiştir. Başbakan bakanlarını
2:56:35belirler. Cumhurbaşkanı onaylar. Meclis
2:56:38güven oyu verir. İlk cumhurbaşkanı
2:56:41Mustafa Kemal Atatürk, ilk başbakan
2:56:43İsmet İnönü, ilk TBM başkanı Ali Feti
2:56:46Oky olmuştur. Halifeliğin kaldırılması 3
2:56:50Mart 1924.
2:56:52Eski rejim yanlılarının halifelik
2:56:54makamını cumhuriyete karşı siyasi bir
2:56:57sığınak ve nifak odağı yapmaya
2:56:59çalışması, Halife Abdülmecid Efendi'nin
2:57:01resmi kabullerde ve ödenek taleplerinde
2:57:04bir hükümdar gibi hareket etmesi ve
2:57:06İngiliz himayesindeki Hint Müslüman
2:57:08liderleri A Han ile Seyid Emir Ali'nin
2:57:11halifeliği savunan mektuplarının
2:57:13hükümete ulaşmadan önce muhalif basına
2:57:15sızdırılması bardağa taşınır. Urfa
2:57:18mebusu Şeyh Saffet Efendi ve 53
2:57:21arkadaşının kanun teklifiyle halifelik
2:57:23makamı lab edilir. Sonuçları laikleşme
2:57:27ve çağdaşlaşma yolundaki en devasa adım
2:57:29atılmıştır. Ümmetçi toplum yapısından
2:57:32ulusçu milli devlet düzenine geçiş
2:57:34hızlanmıştır.
2:57:36Rejim güvenliğini sağlamak için Osmanlı
2:57:38hanedanının tüm fertlerinin yurt dışına
2:57:40çıkarılması kararlaştırılmıştır.
2:57:43yapılacak diğer tüm çağdaş inkilapların
2:57:45önündeki en büyük dogmatik engel
2:57:47kalkmıştır.
2:57:493 Mart 1924 günü çıkarılan diğer büyük
2:57:52kanunlar. Aynı gün kabul edilen üç büyük
2:57:55yasa devlet mekanizmasını tepeden
2:57:57tırnağa laikleştirir. Tevhid-i Tedrisat
2:58:00Kanunu eğitim ve öğretimde ikilikler
2:58:02kaldırılmış. Ülkedeki tüm mektepler ve
2:58:05azınlık okulları Milli Eğitim
2:58:06Bakanlığı'na bağlanmış, medriselerin
2:58:08kapatılmasına zemin hazırlanmıştır.
2:58:11Şerhiye ve ifkaf vekaleti kaldırıldı.
2:58:14Din işlerini yürütmek için Diyanet
2:58:15İşleri Başkanlığı ilk başkanı Rıfat
2:58:18Börekçi, vakıf mallarını korumak için
2:58:20Vakıflar Genel Müdürlüğü kurulmuştur.
2:58:22Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekaleti
2:58:24kaldırıldı. Savaş Bakanlığı kaldırılarak
2:58:27yerine Genelkurmay Başkanlığı ilk
2:58:29başkanı Mareşal Fivzi Çakmak kurulmuş.
2:58:31Orduyla siyaset birbirine karışmayacak
2:58:33şekilde ayrılmıştır. Çok partili
2:58:36demokratik hayat denemeleri,
2:58:38demokrasinin tam anlamıyla yerleşmesi
2:58:40için halk iradesinin farklı siyasi
2:58:42partilerle meclise yansıması hedeflenir.
2:58:45Cumhuriyet Halk Fırkası 9 Eylül 1923.
2:58:49Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucu ve ilk
2:58:51siyasi partisidir. Kurucusu Mustafa
2:58:53Kemal Atatürk'tür. Temeli Anadolu ve
2:58:56Rumeli müdafaa-i hukuk cemiyetine
2:58:58dayanır. Partinin ilk kurultayı Sivas
2:59:00Kongresi kabul edilir. Programı 9 umde
2:59:03ilkeleridir. Ekonomide devletçilik
2:59:05modelini savunmuştur. 1924'te adına
2:59:08cumhuriyet, 1935'te ise parti kelimesi
2:59:11eklenerek Cumhuriyet Halk Partisi CHP
2:59:14adını almıştır. Terakkiperver Cumhuriyet
2:59:17Fırkası 17 Kasım 1924
2:59:20Cumhuriyet tarihinin ilk muhalefet
2:59:22partisidir. Kurucuları milli mücadelenin
2:59:25asil komutanları olup sınavda K r
2:59:28koduyla anılır. Kazım Karabekir Genel
2:59:31Başkan Ali Fuat Cebeso Refet Bele, Adnan
2:59:34Adımar Genel Sekreter, Rauf Orbay, Parti
2:59:38ekonomide liberalizmi, Serbest Piyasa,
2:59:40İdarede Ademi merkeziyetçiliği, yerinden
2:59:43yönetim ve seçimde tek dereceli sistemi
2:59:45benimser. Ancak parti tüzüğünde yer alan
2:59:48partimiz dini düşünce ve inançlara
2:59:50saygılıdır maddesi kısa sürede laiklik
2:59:53ve cumhuriyet karşıtlarının partiye
2:59:54sızmasına yol açar. İngilizlerin
2:59:57kışkırtmasıyla Doğu Anadolu'da Musul
2:59:59operasyonunu engellemek amacıyla patlak
3:00:01veren yeni rejime karşı ilk büyük
3:00:03irticai isyan olan 1925 Şeyh Said isyanı
3:00:06üzerine Başbakan Ali Fethi Okyar istifa
3:00:09eder. Yerine geçen İsmet'in Önü
3:00:11olağanüstü yetkili takri-i sük kanununu
3:00:131925-1929'u
3:00:15çıkarır. Ankara ve Diyarbakır İstiklal
3:00:18Mahkemeleri kararıyla Terakkiperver
3:00:20Fırkası kapatılır. Mustafa Kemal'e
3:00:22suikast girişimi İzmir 1926.
3:00:26Eski ittihatçıların ve rejim
3:00:28muhaliflerinin planladığı suikast kaçışı
3:00:30sağlayacak motorcu Giritli Şevki'nin
3:00:33durumu ihbar etmesiyle engellenir.
3:00:35Atatürk o ölümsüz sözünü söyler. Benim
3:00:38naciz vücudum bir gün elbet toprak
3:00:41olacaktır. Fakat Türkiye Cumhuriyeti
3:00:43ilelebet payar kalacaktır. İstiklal
3:00:46mahkemeleri tarihte son kez bu suikast
3:00:49davasında görev yapmıştır. [homurdanır]
3:00:51Serbest Cumhuriyet Fırkası 12 Ağustos
3:00:541930
3:00:561929 Büyük Dünya Ekonomik Buhranının
3:00:59yarattığı sıkıntıları aşmak ve hükümeti
3:01:01denetlemek için bizzat Atatürk'ün
3:01:03teşvikiyle arkadaşı Ali Fethi Okyar
3:01:06tarafından kurulan ikinci muhalefet
3:01:08partisidir. Atatürk'ün kız kardeşi
3:01:10Makbule Hanım da kurucular arasındadır.
3:01:13Serbest [homurdanır] piyasayı, teşviki-i
3:01:14sanayiyi ve kadınlara siyasi haklar
3:01:17tanınmasını savunur. Ancak partiye
3:01:19inkılap karşıtlarının doluştuğunu gören
3:01:21Ali Fetih Bey büyük bir basiretle
3:01:24partisini kendi rızasıyla fes eder.
3:01:26Partinin fesinden hemen sonra İzmir
3:01:29Menemen'de derviş Mehmet ve yandaşları
3:01:31şeriat maralarıyla ayaklanır. Öğretmen
3:01:34yedek subay Mustafa Fehmi Kubilay canice
3:01:36şehit edilir. 23 Aralık 1930. Menemen
3:01:40olayı. Suçlular askeri mahkeme olan
3:01:43Divan-ı Harp'te yargılanır. Menemen'de
3:01:45İstiklal Mahkemesi kesinlikle
3:01:47kurulmamıştır. Bu ilim olaylar ortamın
3:01:50henüz demokrasiye hazır olmadığını
3:01:51gösterir ve çok partili hayata geçiş
3:01:541946 yılına kadar ertelenir. Rejimi ve
3:01:58milli bilinci pekiştiren diğer kritik
3:02:00olaylar. Nasturi isyanı 1924.
3:02:04Hakkari çevresinde İngiliz
3:02:06kışkırtmasıyla Musul meselesini
3:02:08aleyhimize çevirmek için çıkarılan
3:02:10Süryani ayaklanmasıdır.
3:02:12Bozkurt Lotus davası 1926.
3:02:16Türk gemisi Bozkurt ile Fransız gemisi
3:02:18Lotus'un Ege'de çarpışması sonucu çıkan
3:02:21hukuki krizdir. Adalet Bakanı Mahmut
3:02:24Esat Bey bu başarısıyla Bozkurt soyadını
3:02:26alır. Davayı Lahey Uluslararası Adalet
3:02:29Divanına taşıyarak Türkiye'nin
3:02:31karasularındaki egemenlik ve yargı
3:02:33bağımsızlığını tüm dünyaya teşcil
3:02:35ettirmiştir.
3:02:37Bursa olayı 1933.
3:02:39Ezanın Türkçe okunmasına karşı Bursa'da
3:02:42çıkarılan provokasyondur. Atatürk durumu
3:02:44değerlendirirken o veciz tespiti yapar.
3:02:47Bu mesele din meselesi değil dil
3:02:50meselesidir.
3:02:51Razgrad olayı 1933. Bulgaristan'ın
3:02:55Razgrad kasabasında Türk mezarlarının
3:02:57tahrip edilmesine karşılık İstanbul'daki
3:02:59Türk gençlerinin Bulgar mezarlarına
3:03:01saygıyla çiçek bırakarak gösterdiği
3:03:03yüksek medeniyet dersidir.
3:03:06Vagondits olayı 1933.
3:03:09Fransız Demiryolu İşletmesinde çalışan
3:03:11Naci Bey'in Türkçe konuştuğu için işten
3:03:13atılması üzerine Türk üniversite
3:03:15gençliğinin şirketi protesto ederek
3:03:17başlattığı milli dil şuurunu şaha
3:03:19kaldıran tarihi eylemdir. Hukuk alanında
3:03:23yapılan inkılaplar
3:03:25laik ve eşitlikçi bir yurttaşlık hukuku
3:03:27inşa edilmeden çağdaş bir toplum
3:03:30kurulamaz.
3:03:311921 Anayasası Teşkilatı Esasiye. İlk
3:03:35anayasadır. Olağanüstü savaş şartlarında
3:03:38hazırlanmış kısa ve yumuşak bir
3:03:40metindir. Laik değildir. Güçler Birliği
3:03:43ilkesini benimsemiştir.
3:03:451924 Anayasası Cumhuriyet tarihinin en
3:03:49uzun süre yürürlükte kalan anayasasıdır.
3:03:52İlk halinde devletin dini İslam'dır
3:03:54maddesi yer alır. 1928 yılında devletin
3:03:58dini İslam'dır. İbaresi ve dini yeminler
3:04:01anayasadan çıkarılarak laikik yolunda
3:04:04dev bir adım atılmıştır.
3:04:061934 yılında kadınlara seçme ve seçilme
3:04:09hakkı anayasaya girmiş, seçmen yaşı
3:04:1218'den 22'ye yükseltilmiştir.
3:04:151937 yılında 6 Atatürk ilkesi resmen
3:04:19anayasa metnine dahil edilmiştir. Türk
3:04:22Medeni Kanunu 17 Şubat 1926.
3:04:26İsviçre Medeni Kanunu örnek alınarak
3:04:28Türkçeye uyarlanmıştır. İsviçre'nin
3:04:30tercih edilme sebebi Avrupa'daki en
3:04:33yeni, en pratik, kadın erkek eşitliğine
3:04:36en uygun ve hakimlere vicdani takdir
3:04:38yetkisi tanıyan modern metin olmasıdır.
3:04:41Mahkemede şahitlikte, miras
3:04:43paylaşımında, boşanmada ve velayette
3:04:46kadın ve erkek tamamen eşit kılınmıştır.
3:04:49Tek işlilik esası ve resmi nikah
3:04:51zorunluluğu getirilerek Aile Kurumu
3:04:53devlet güvencesine alınmıştır. Kadınlara
3:04:56istediği mesleği seçebilme ekonomik ve
3:04:59sosyal hürriyeti tanınmıştır.
3:05:01Patrikanen'in dünyevi, adli ve mahkeme
3:05:04yetkileri elinden alınarak ülkede hukuk
3:05:06birliği sağlanmıştır.
3:05:08Sınavın en büyük tuzağı zihnimize
3:05:10mühürleniyor. 1926 Medeni Kanununda
3:05:14kadınlara siyasi haklar, seçme seçilme
3:05:16kesinlikle verilmemiştir. Siyasi haklar
3:05:19ilerleyen yıllarda aşama aşama
3:05:21tanınacaktır.
3:05:22Diğer ülkelerden alınan kanunlar, Ceza
3:05:25Kanunu İtalya'dan, Borçlar, Ticaret,
3:05:28İcra İflas ve Hukuk Usulü Kanunları
3:05:31İsviçre'den, Ceza Muhaeleri ve Deniz
3:05:34Ticareti Kanunları Almanya'dan
3:05:35uyarlanmıştır.
3:05:37Ankara Hukuk Mektebi 1925 Genç
3:05:40Cumhuriyete inkılapçı ve laik hukukçular
3:05:43yetiştirmek üzere açılan Cumhuriyetin
3:05:45ilk yükseköğretim kurumudur. Toplumsal
3:05:47alanda yapılan inkılaplar, toplumsal
3:05:50sınıfları, imtiyazları ve karmaşayı
3:05:53ortadan kaldıran eşitlik devrimleri
3:05:55bilincinizde parıldıyor. Şapka inkılabı
3:05:581925.
3:06:00Kastamonu ve İnebolu seyahatinde bizzat
3:06:03Atatürk tarafından halka tanıtılan şapka
3:06:05ile kılık kıyafette modernleşme
3:06:07sağlanmış, fes ve sarık karmaşası
3:06:09bitirilmiştir.
3:06:11Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması.
3:06:141925.
3:06:16Dini duyguları sömüren tekkeler
3:06:18kapatılmıştır. Atatürk'ün tarihi fermanı
3:06:21yankılanır. Efendiler ve ey millet,
3:06:24biliniz ki Türkiye Cumhuriyeti şeyhler,
3:06:26dervişler, müritler ve mensuplar
3:06:29memleketi olamaz. En doğru, en hakiki
3:06:32tarikat medeniyet tarikatıdır. Şey,
3:06:35derviş, molla, seyit ve dede gibi
3:06:37unvanlar yasaklanmıştır.
3:06:40Takvim, saat, ağırlık ve ölçülerde
3:06:42değişiklik. Batı dünyasıyla ticari ve
3:06:45ekonomik uyumu sağlamak amacıyla miladi
3:06:48takvim ve modern saat kabul edilmiş.
3:06:501925
3:06:52arşın ve okka yerine metre ve kilograma
3:06:54geçilmiş. 1931
3:06:57hafta tatili cumadan pazara alınmıştır.
3:06:591935
3:07:01Bu adımların tamamı uluslararası ticari
3:07:03ilişkileri kolaylaştırma gayesi taşır.
3:07:06Soyadı kanun 1934.
3:07:09Resmi işlemlerde okulda ve askerde
3:07:12yaşanan kargaşeyi önlemek A, Hacı, Hoca,
3:07:15Bey, Paşa gibi ayrıcılık bildiren
3:07:17unvanları kaldırarak halkçılık ve
3:07:19eşitliği sağlamak amacıyla
3:07:21çıkarılmıştır. TBMM Mustafa Kemal'e
3:07:24Atatürk soyadını vermiştir.
3:07:26Kıyafet Kanunu 1934.
3:07:30Dini kıyafetlerin ibadethaneler dışında
3:07:32giyilmesi yasaklanmıştır. Tek istisnası
3:07:35en üst dini liderlerdir. Diyanet İşleri
3:07:37Başkanı Fener Rum Patrii Hahambaşı.
3:07:40[homurdanır] Kadınlara siyasi hakların
3:07:42verilmesi. 1930 Belediye seçimlerine
3:07:46katılma hakkı. 1933. Muhtarlık
3:07:49seçimlerine katılma hakkı. İlk kadın
3:07:51muhtar Aydın Çin'e Karpuzlu Güre
3:07:54köyünden Güresin Hanım'dır. 1934 vekil
3:07:58milletvekili seçme ve seçilme hak. 1935
3:08:01seçimlerinde TBMM'ye 18 kadın
3:08:04milletvekili girmiştir. Türk kadını bu
3:08:07hakları Fransa, İtalya ve İsviçre gibi
3:08:09birçok Batı ülkesinden çok daha önce
3:08:11elde etmiştir. Eğitim ve kültür alanında
3:08:14yapılan inkılaplar akılcı, bilimsel ve
3:08:17milli bir kimlik inşası eğitimle
3:08:19taçlandırılır. Tevhid-i Tedrisat Kanunu
3:08:223 Mart 1924.
3:08:24Eğitim millileştirilmiş, laikleştirilmiş
3:08:27ve tek çatı altında MEBE bağlanmıştır.
3:08:30Medreseler kapatılmıştır.
3:08:32Maarif Teşkilatı Kanunu 1926.
3:08:35Müfredat çağdaşlaştırılmış. Devlet izni
3:08:38olmadan okul açılması yasaklanmıştır.
3:08:41Yeni Türk harflerinin kabulü. 1 Kasım
3:08:431928. Okuma yazmayı kolaylaştırmak ve
3:08:47dil ile ses uyumunu sağlamak için Latin
3:08:49temelli yeni Türk alfabesi kabul
3:08:51edilmiştir. Millet mektepleri 24 Kasım
3:08:551928
3:08:5716-45 yaş arası yetişkin halka yeni
3:08:59harfleri öğretmek için açılan okuma
3:09:01seferberliği yuvalarıdır. Atatürk'e
3:09:03başöğretmen unvanı verilmiş. Bu kutlu
3:09:06gün öğretmenler günü olarak tarihe
3:09:07geçmiştir. Türk Tarih Kurumu 1931
3:09:12Türklerin medeniyete katkılarını ve
3:09:14kökenlerini araştırmak, ümmetçi tarih
3:09:16yerine milli tarih şuurunu kurmak için
3:09:18kurulmuştur. İlk başkanı Tevfik
3:09:20Bıyıklıoğludur. Yayın organı ünlü
3:09:23Belleten dergisidir. Atatürk'ün
3:09:25vefatından önce okuduğu son eserdir.
3:09:27Türk Dil Kurumu 1932. Türkçeyi yabancı
3:09:31dillerin boyunduruğundan kurtarmak,
3:09:33zenginliğini ortaya çıkarmak ve bilim
3:09:35dili yapmak için kurulmuştur. İlk
3:09:37başkanı Sami Rıfat'tır. Halk Evleri
3:09:401932. İnkılapları halka aşılamak,
3:09:43kültürel seviyeyi yükseltmek için
3:09:45kapatılan Türk Ocakları binalarında
3:09:47açılmıştır. Yayın organı Ülkü
3:09:49dergisidir. Yurt dışındaki tek şubesi
3:09:51Londra'dadır. Üniversite reformu 1933.
3:09:56İsviçreli Profesör Albert Malç'ın raporu
3:09:58doğrultusunda köhneleşen Osmanlı Darül
3:10:00Fünunu kapatılmış, yerine Türkiye
3:10:02Cumhuriyeti'nin ilk çağdaş üniversitesi
3:10:04olan İstanbul Üniversitesi kurulmuştur.
3:10:07Nazizmünden kaçan yüzlerce bilim insanı
3:10:09burada dersler vererek Türk akademisini
3:10:11ayağa kaldırmıştır. Dil ve Tarih
3:10:13Coğrafya Fakültesi DTCF ile Yüksek
3:10:16Ziraat Enstitüsü açılmıştır. Sanat ve
3:10:19musiki Sanayi-i Nefise Mektebi Modern
3:10:22Güzel Sanatlar Akademisi
3:10:23dönüştürülmüştür. Cumhuriyet tarihinin
3:10:25ilk Türk operası Ahmet Adnan Sayg'un
3:10:28bestelediği ve İran şahı Rıza Pehvi
3:10:30onuruna sahnelenen Özsoy operasıdır.
3:10:33Ekonomi alanında yapılan inkılaplar
3:10:36siyasi bağımsızlık ancak ekonomik
3:10:38bağımsızlıkla korunabilir.
3:10:40İzmir İktisat Kongresi 17 Şubat 1923
3:10:45başkanlığını Kazım Karabekir'in yaptığı
3:10:47kongrede Misak-ı iktisadi yani ekonomi
3:10:50andı kabul edilmiştir. Tam maddesi yurt
3:10:53içinde olan sanayi kollarının kurulması
3:10:56ve milli üretimin teşviki
3:10:57benimsenmiştir.
3:10:59Aşar vergisinin kaldırılması 1925.
3:11:03Köylünün sırtındaki ağır ürün vergisi
3:11:05kaldırılmıştır. Bütçe gelirlerinin
3:11:08neredeyse yarısından halkın refahı
3:11:10uğruna vazgeçilmesi halkçılık ilkesinin
3:11:13en somut göstergesidir.
3:11:15Kabotaj Kanunu 1 Temmuz 1926.
3:11:19Türkiye limanları ve karasularında yük
3:11:21ve yolcu taşıma hakkı tamamen Türk
3:11:23bayraklı gemilere ve denizcilere
3:11:25verilmiştir. Denizlerimiz
3:11:26millileştirilmiş, ekonomik bağımsızlık
3:11:29ve milliyetçilik tescillenmiştir. Her
3:11:31yıl kabotaj bayramı olarak kutlanır.
3:11:34Teşviki-i Sanayi Kanunu 1927.
3:11:37özel teşebbüsü ayağa kaldırmak için
3:11:39çıkarılmış ancak sermaye yetersizliği ve
3:11:421929 büyük buhranı sebebiyle beklenen
3:11:45sonucu verememiştir.
3:11:47Devletçilik ve 1 5 yıllık sanayi planı
3:11:501933.
3:11:51Özel sektörün gücünün yetmediği ağır
3:11:53sanayi yatırımları bizzat devlet eliyle
3:11:56başlatılmıştır. Sovyet uzmanların
3:11:58desteğiyle hazırlanan plan başarıyla
3:12:00uygulanmış Kayseri Dokuma, Nazilli
3:12:03Basma, ilk Pamuklu Dokuma Tesisi,
3:12:05Paşabahçe Şişecam, İzmit Kağıt, Bursa
3:12:07Merinos ve Temili 1937'de atılan ilk
3:12:11ağır sanayi fabrikası Karabük Demir
3:12:13Çelik Fabrikası kurulmuştur. 2 5 yıllık
3:12:16plan ise Dünya Savaşı sebebiyle
3:12:18uygulanamamıştır.
3:12:20Milli bankalarımız Türkiye İş Bankası
3:12:231924 Cumhuriyetin ilk özel bankasıdır.
3:12:26İlk genel müdürü Celal Bayardır. Merkez
3:12:29Bankası 1930 para basma yetkisini tek
3:12:32elde toplamak ve Türk lirasını korumak
3:12:34için kurulmuştur. Sümerbank 1933 sanayi
3:12:39ve tekstil yatırımlarının finansörü.
3:12:42Bank 1935
3:12:44maden arama ve enerji yatırımlarının
3:12:46finansörü MTA ile birlikte kurulmuştur.
3:12:49Halkbank 1933 küçük esnaf ve zanaatkarı
3:12:53destekleyen banka. Denizbank 1937
3:12:57Denizcilik sektörünü finanse eden banka.
3:13:00Atatürkçü düşünce sisteminin altı
3:13:02sarsılmaz sütunu hafızanıza net
3:13:04şifrelerle yerleşiyor. Cumhuriyetçilik
3:13:07milletin kendi geleceğine bizzat
3:13:09kendisinin karar vermesidir. Anahtar
3:13:12kelimeler, ulusal egemenlik, milli
3:13:14irade, meclis, seçim, sandık, oy verme,
3:13:19seçme seçilme, çok partili hayat, siyasi
3:13:21partiler, anayasa, demokrasi,
3:13:24inkılaplar, TBMM'nin açılması,
3:13:27saltanatın kaldırılması, cumhuriyetin
3:13:30ilanı, fırkaların kurulması, kadınlara
3:13:32siyasi hakların verilmesi, ordunun
3:13:35siyasetten ayrılması, milliyetçilik,
3:13:38Türk milletini sevmek, yüceltmek ve
3:13:40bağımsızlığını korumaktır. Irkçı ve
3:13:43saldırgan değildir. Birleştirici ve
3:13:45bütünleştiricidir.
3:13:47Anahtar kelimeler, ulusal bağımsızlık,
3:13:49milli şuur, ortak dil, Türkçe, ortak
3:13:52tarih, Türk kültürü, vatan sevgisi,
3:13:55millileştirme, yabancı teklerin
3:13:57kapatılması, milli benlik, Misak-ı
3:14:00iktisadi, Kabotaj, İnkılaplar, Yeni Türk
3:14:03harfleri, Türk tarih ve Türk Dil
3:14:05Kurumları, Kabotaj Kanunu, yabancı
3:14:08okulların mebe bağlanması,
3:14:10kapitülasyonların kaldırılması, Bozkurt
3:14:12Lotus davası, Magon Lits ve Razgrad
3:14:15tepkileri, halkçı
3:14:17Kanun önünde mutlak eşitlik, hiçbir
3:14:19zümreye ayrıcalık tanınmaması ve sosyal
3:14:22devlet anlayışıdır. Cumhuriyetçilik ve
3:14:24milliyetçiliğin doğal meyvesidir.
3:14:26Anahtar kelimeler, eşitlik, adalet,
3:14:29ayrıcalıksız toplum, sosyal adalet,
3:14:32halkın refahı, kanun önünde eşitlik,
3:14:34kadın erkek eşitliği, sınıfsız kaynaşmış
3:14:37kitle, inkılaplar, aşar vergisinin
3:14:40kaldırılması, Türk Medeni Kanunu, soyadı
3:14:43kanunu, unvan ve lakapların
3:14:44yasaklanması, millet mektepleri,
3:14:47kadınlara siyasi ve sosyal haklar
3:14:49tanınması, devletçilik, özel sektörün
3:14:52yetersiz kaldığı devasa yatırımların
3:14:54bizzat devlet eliyle planlanıp
3:14:56yapılması. asıdır. Zorunluluktan
3:14:57doğmuştur. Servis piyasayı yok etmez,
3:15:00tamamlar. Anahtar kelimeler, planlı
3:15:03ekonomi, devlet ililiğiyle sanayileşme,
3:15:055 yıllık sanayi planları, kamu iktisadi
3:15:08teşekkülleri, fabrikalar, demir yolları,
3:15:11kamulaştırma, devlet bankaları,
3:15:13Sümerbank, ITBank. İnkılaplar 1 5 yıllık
3:15:17sanayi planı, Sümerbank, ITBank, Karabük
3:15:20Dirçilik Fabrikası, Tekstil ve Şeker
3:15:22fabrikalarının açılması, demir
3:15:24yollarının devletleştirilmesi, NTA
3:15:26institüsü, laiklik, din ve devlet
3:15:30işlerinin ayrılması, devlet düzeninin
3:15:32akıl ve bilime dayandırılması, inanç ve
3:15:35ibadet hürriyetinin korunması, dinin
3:15:38siyasi istismardan arındırılmasıdır.
3:15:41Anahtar kelimeler, akılcılık,
3:15:43bilimsellik, din ve devlet işlerinin
3:15:46ayrılması, vicdan hürriyeti, inanç
3:15:49özgürlüğü, dogma karşıtlığı, din
3:15:52istismarının önlenmesi, inkılaplar,
3:15:55saltanatın kaldırılması, halifeliğin
3:15:58kaldırılması, şeriye ve efkaf
3:16:00vekaletinin kaldırılması, tevhid-i
3:16:03tedrisat kanunu, tekke ve zaviyelerin
3:16:06kapatılması, medeni kanun, anayasadan
3:16:10devletin dini İslam'dır." ibaresinin
3:16:12çıkarılması. 1928.
3:16:15Atatürk ilkelerinin anayasaya girmesi.
3:16:171937
3:16:19inkılapçılık. Türk milletinin çağın
3:16:21gerisinde kalmaması, sürekli
3:16:24çağdaşlaşması ve köhne kurumların
3:16:26yıkılarak yerine yenilerinin inşa
3:16:28edilmesidir. Diğer beş ilkenin motor
3:16:31gücüdür. Anahtar kelimeler. çağdaşlaşma,
3:16:35modernleşme, batılılaşma, dinamizm,
3:16:38ilerleme, durağanlığa karşı olma, muasır
3:16:42medeniyet seviyesi, inkılap, inkılaplar,
3:16:46miladi takvim, saat, ölçü ve tartı
3:16:49değişiklikleri, hafta tatilinin pazara
3:16:51alınması, şapka ve kılık kıyafet
3:16:54inkılabı, yapılan tüm devrimlerin
3:16:56dinamik ruhu, saltanatın fesinden
3:16:59Ankara'nın başkent oluşuna, cumhuriyetin
3:17:02dualı ilanından harf sefer
3:17:03seferberliğine, fabrikaların
3:17:05bacalarından medeni kanunun eşitlik
3:17:08fermanına kadar genç cumhuriyetin tüm
3:17:10inkılapları hafızanızdaki yerini aldı.
3:17:13Hangi kanunun ne getirdiği, hangi
3:17:15ilkelerin hangi kavramlarla eşleştiği
3:17:18zihninizde sarsılmaz bir mantıkla
3:17:20birbirine kenetlendi. Şimdi de son
3:17:22bölüme geçiyoruz.
3:17:27Şimdi 20. yüzyılın kanlı siperlerinden
3:17:30iki kutuplu dünyanın gizli satranç
3:17:32tahtasına Türk dünyasının küllerinden
3:17:35yeniden doğduğu o ulu coğrafyalardan
3:17:38modern çağın diplomasi koridorlarına
3:17:40uzanan engin bir nehrin akışına teslim
3:17:43oluyorsunuz.
3:17:45Dinleyeceğiniz her kriz, her lider, her
3:17:48teşkilat ve kritik şifre siz derin ve
3:17:51huzurlu bir uykudayken zihninizin en
3:17:54güvenli, en berrak odalarına kalıcı
3:17:57hafıza bağlarıyla yerleşecek.
3:18:00Dünya Savaşı'nın barut dumanları
3:18:02dağılırken yenen devletlerin mağlup
3:18:04uluslara dikte ettiği o ağır ve
3:18:06intikamcı barış antlaşmaları yeni ve çok
3:18:09daha kanlı bir cihan harbinin
3:18:11tohumlarına eker. Almanya'ya imzalatılan
3:18:14ve I. Dünya Savaşı'nın ana sebebi
3:18:16sayılan Bersay Antlaşması, Avusturya ile
3:18:19imzalanan Saint-Germain, Bulgaristan ile
3:18:21imzalanan Nöy, Macaristan ile imzalanan
3:18:24Triyanon Antlaşması imparatorlukları
3:18:27parçalarken sınırları cetvelle çizilmiş
3:18:29huzursuz bir dünya bırakır. Doğu Avrupa
3:18:32ve Asya bozkırlarındaysa 1917 Boşevik
3:18:36ihtilali ile çarlık rejimi tarihe
3:18:38gömülür. Sahneye çıkan Vladimir Lin'in
3:18:41iç savaşın harabeyi çevirdiği ekonomiyi
3:18:43toparlamak için piyasaya geçici
3:18:45serbestlik tanıyan Nep Novay'a ekonomi
3:18:48Çesaya politika politikasını yürürlüğe
3:18:50koyar. Köylüye küçük toprak hakkı ve
3:18:53serbest ticaret imkanı tanınır. Fakat
3:18:56Lin'nin ölümüyle iktidara oturan Joseph
3:18:58Stalin demir yumruğunu indirir.
3:19:01Köylülerin topraklarına devlet adına
3:19:03zorla el koyan kolektifleştirme Kolkos
3:19:06siyasetini başlatır. Bu acımasız baskı
3:19:08politikası başta tahıl ambarı Ukrayna
3:19:11olmak üzere geniş bozkırlarda
3:19:13milyonlarca insanın can verdiği o büyük
3:19:15suni açlığa yani tarihe kazanan
3:19:18Holodomkıtlığına yol açar. Ve Sovyet
3:19:21boyunduruğuna boyun eğmeyen Türkistan'ın
3:19:24bağımsızlık çığlığı basmacı hareketi.
3:19:27Türkistan Türkistanlılarındır şiarıyla
3:19:30ayağa kalkan bu direnişin ilk
3:19:31kıvılcımını Hokant kentinde korbaşı
3:19:34Ergaş yakar. Mücadelenin fikri zeminini
3:19:37büyük Türk tarihçisi Zeki Velidi Togan
3:19:40örerken meşhur üç tarzı siyaset
3:19:43makalesiyle Türkçülüğün teorisini olan
3:19:45Yusuf Akçurayla Kırım'da, dilde,
3:19:48fikirde, işte birlik parolasıyla
3:19:50Tercüman gazetesini çıkaran büyük aydın
3:19:53İsmail Gaspıralı'nın fikirleri milli
3:19:55direnişe can verir. Vatan sevdasıyla
3:19:58Türkistan'a koşan şanlı komutan Enver
3:20:01Paşa, 1922 yılında Belçivan yakınlarında
3:20:04Rus birlikleriyle girdiği çatışmada
3:20:07kahramanca şehit düşer. Basmacı
3:20:09hareketi, Türk boylarının kendi
3:20:11arasındaki parçalanmışlık, mühimmat
3:20:13eksikliği ve Rus ordusunun ağır ateş
3:20:16gücü nedeniyle 1931 yılında tamamen
3:20:19bastırılır.
3:20:20Aynı yıllarda Ortadoğu 1920 San Remo
3:20:23Konferansı kararlarıyla emperyalistlerin
3:20:26paylaştığı bir satranç tahtasına döner.
3:20:28İngiltere ve Fransa sömürgeciliğin
3:20:31maskesi olan manda ve himaye rejimlerini
3:20:33kurar. İngiltere, Irak, Filistin ve
3:20:36Ürdün üzerinde mandaterlik tesis eder.
3:20:39Fransa, Suriye ve Lübnan topraklarını
3:20:41işgal eder. İngiltere Dışişleri Bakanı
3:20:44Arthur Balford'un siyonist lider Lord
3:20:46Rchill'de yazdığı 1917 Balfor
3:20:49deklarasyonu, Filistin topraklarında
3:20:51bağımsız bir Yahudi devletinin
3:20:52kurulmasının ilk uluslararası temel taşı
3:20:55olur. Uzakdoğu'da ise güneşin doğduğu
3:20:58ülke uyanır. Japonya. İmparator
3:21:01Mutsuhito önderliğinde başlatılan ve
3:21:03aydınlanmış yönetim anlamına gelen Miji
3:21:05restorasyonu 1868
3:21:08ile feodal şogunluk samuray düzeni
3:21:10yıkılır. Japonya alfabesi ve milli
3:21:13gelenekleri haricinde hukukunu,
3:21:16sanayisini, bankalarını, donanmasını ve
3:21:18anayasasını tamamen batı normlarıyla
3:21:21yeniler. Sanayileşen ve dev bir uğurdu
3:21:23kuran Japonya, "Asya, Asyalılarındır."
3:21:26doktrini ile emperyalist bir
3:21:28yayılmacılığa girişir ve kapitalist
3:21:30dünyayı temellerinden sarsan felaket 24
3:21:34Ekim 1929 Dünya Ekonomit Buhranı tarihe
3:21:37geçen adıyla Kara Perşembe. New York
3:21:40Wall Street borsasının çökmesiyle
3:21:42başlayan kriz bankaları batırır.
3:21:44Fabrikaların kapısına kilit vurdurur.
3:21:47Türkiye bu küresel tosonomiden korunmak
3:21:49için derhal radikal tedbirler alır.
3:21:52İthalat ve ihracatta kliring ve takas.
3:21:54Malımı alanın malını alırım. O solü
3:21:56yürniye koyar. Gümrük vergilerini
3:21:59yükselterek yerli üreticiyi korur.
3:22:01Ekonomide bizzat devletin fabrikalar
3:22:03kurduğu devletçilik ve planlı kalkınma
3:22:06modeline kesin geçiş yapar. Meclis
3:22:08Başkanı Kazım Özalp öncülüğünde Milli
3:22:11İktisat ve Tasarruf Cemiyeti kurulur.
3:22:13Halkı tasarrufa yönlendirmek için yerli
3:22:16malı haftası kanunlaştırılır.
3:22:18Bu gergin yıllarda barışı koruma
3:22:20çabaları zihninizde netleşiyor.
3:22:22Milletler Cemiyeti Cemiyeti Akval 1932
3:22:26yılında Türkiye, İspanya'nın daveti ve
3:22:29Yunanistan'ın desteğiyle bu cemiyete üye
3:22:31olmuştur. Briant Kellockbtı 1928.
3:22:35Savunmaya dayanmayan her türlü savaş
3:22:37kanun dışı ilan edilmiştir. Türkiye ve
3:22:40Sovyetler Birliği bu pakta katılmıştır.
3:22:42Litwinov protokolü 1929 Kello paktının
3:22:46Doğu Avrupa ve Sovyet sınırlarında hemen
3:22:48uygulanmasını sağlayan belgedir. Türkiye
3:22:51imza atmıştır. Sınavın en kilit
3:22:53çeldiricisi zihnimize mühürleniyor. 1925
3:22:57Lokarno Antlaşmasında Türkiye kesinlikle
3:22:59yer almamıştır. Bu pakt Batı Avrupa
3:23:01sınır güvenliği ile ilgilidir. Türkiye
3:23:04kendi sınırlarını korumak için bölgesel
3:23:06kalkanlar kurmuştur. Batı sınırı için
3:23:081934 Balkan Antantı, Türkiye,
3:23:11Yunanistan, Yugoslavya, Romanya. Doğu
3:23:13sınırı için 1937 Sadabat baktı. Türkiye,
3:23:17İran, Irak, Afganistan. Fakat Avrupa'da
3:23:20totaliter diktatörlüklerin ayak sesleri
3:23:23dünyayı titretiyordur.
3:23:25İtalya'da faşizm. Benito Mussolini
3:23:27liderliğinde örgütlenen kara gömlekliler
3:23:29Napoli'den Roma'ya yürüyerek iktidarı
3:23:31alır. Mussolini ünlü skala nutkunda,
3:23:34"Her şey devlet içinde, hiçbir şey
3:23:36devlet dışında ve devlete karşı
3:23:38değildir." der. Dış politikada Akdeniz'i
3:23:40bir İtalyan içine dönüştürmek için Mare
3:23:42Mostru, Bizim Deniz ve yayılma alanı
3:23:45olarak Spazoyo Vitale hayat alanı
3:23:47sloganlarını bayraklaştırır.
3:23:49Almanya'da Nazizm, Abov Hitler
3:23:52liderliğindeki Nasyonal Sosyalistler,
3:23:54sokak gücü olan kahverengi gömlekliler
3:23:56SA ve SS ile iktidara oturunur. Hitler
3:23:59cezaevinde yazdığı Kavgam kitabındaki
3:24:01ürkçü ve revizyonist ilkeleri hayata
3:24:03geçirir. Amacı Bersay Prangasını
3:24:05parçalamak, Almanca konuşan tüm halkları
3:24:07tek devletle birleştirmek, Anşus
3:24:09Avusturya'nın İhakı ve Alman ırkına
3:24:12geniş bir Lebensround hayat sahası
3:24:14açmaktır. İspanya İç Savaşı 1936-1939
3:24:19General Francisco Franco komutasındaki
3:24:21faşist güçler cumhuriyetçileri kanla
3:24:23bastırarak diktatörlük kurar. Alman
3:24:25savaş uçaklarının yerle biriktiği
3:24:27guvernika kasabasının dehşetini usta
3:24:29ressam Pablo Picasso dünyaca ünlü kübist
3:24:31başyapıtı guvernika tablosuyla
3:24:33ölümsüzleştirir. Silahlanan diktatörler
3:24:36dünyayı ikinci bir ateşe sürükler. İki
3:24:39dev blok karşı karşıya gelir. Mihver
3:24:42Devletleri yani Eksen Almanya, İtalya
3:24:46Japonya. Müttefik devletleri İngiltere,
3:24:50Fransa, Sovyetler Birliği, ABD ve Çin.
3:24:54Savaş 1 Eylül 1939 sabahı Almanya'nın
3:24:58Polonya'ya yıldırım harekatı yani Blitz
3:25:01Creek ile saldırmasıyla başlar. Alman
3:25:03panzerleri Fransa'nın geçilmez sandığı
3:25:06devasa beton istihkam hattı olan Maginot
3:25:09hattını Ardenler ormanı üzerinden
3:25:11arkadan dolanarak etkisiz kılar. Paris'i
3:25:14işgal eder. Fransa'nın güneyinde
3:25:16işbirlikçi kukla Bişi hükümeti kurulur.
3:25:19Gözünü doğuya diken Hitler, Sovyetler
3:25:22Birliği'ni tek hamlede yıkmak için
3:25:24tarihin en büyük kara istilası olan
3:25:26Barbarossa harekatını başlatır. Ancak
3:25:29savaşın kaderi Stalingrad savunmasında
3:25:31döner. Evi ev, sokağa sokak savunan Rus
3:25:34dir dilemişi ve dondurucu kış Ayazı
3:25:37General Paulus komutasındaki koca Alman
3:25:396. ordusunu teslim alır. Stalin Mihver
3:25:43Kuvvetlerinin gerilemeye başladığı
3:25:45tarihi kırılma noktasıdır. Batıda
3:25:48müttefikler 6 Haziran 1944 günü General
3:25:51Dwight Eisenhauer komutasında tarihin en
3:25:54büyük amfibi operasyonu olan Normandi'ye
3:25:56çıkarması ile Fransa kıyılarına çıkar ve
3:25:59Berlin'e doğru yürüyüşe geçer. Pasifik
3:26:01Okyanusunda ise Japon Kamikaze
3:26:03uçaklarının Hawaii'deki Amerikan donanma
3:26:06üssü Pearl Harbor'ı ansızın
3:26:07bombalamasıyla ABD resmen savaşa girer
3:26:11ve insanlık tarihinin gördüğü en dehşet
3:26:13verici nükleer yıkım. Enola Gay isimli
3:26:16B29 uçağından 6 Ağustos 1945 günü
3:26:20Hiroshima'ya uranyum bombası Little Boy
3:26:22küçük çocuk 9 Ağustos 1945 günün
3:26:25Nagasaki'ye pilotonyum bombası Fatman,
3:26:28şişman adam bırakılır. Yüz binlerce
3:26:31masumun buharlaştığı bu facianın
3:26:33ardından Japonya kayıtsız çartsız teslim
3:26:36olur ve I. Dünya Savaşı noktalanır.
3:26:38Savaş sonrasının dünyasını çizen
3:26:40zirveler hafızanıza yerleşiyor. Atlantik
3:26:43bildirisi 1941. Roosevelt ve
3:26:46Churchill'in yayımladığı Birleşmiş
3:26:48Milletler'in fikri omurgasını oluşturan
3:26:50belgedir. Yalta Konferansı Şubat 1945.
3:26:54Roosevelt, Churchill ve Stalin toplanır.
3:26:57Boğazlar statüsünün görüşülmesi
3:26:59kararlaştırılır ve en can alıcı kural
3:27:02Birleşmiş Milletler'in kurucu üyesi
3:27:04olabilmek için 1 Mart 1945 tarihine
3:27:07kadar Almanya ve Japonya'ya resmen savaş
3:27:09ilan etmiş olma şartı getirilir. San
3:27:12Francisco Konferansı Nisan 1945.
3:27:15Birleşmiş Milletler BM resmen kurulur.
3:27:18Güvenlik konseyinde mutlak veto
3:27:20yetkisine sahip daimi beşli şifremiz
3:27:22Firça, Fransa, İngiltere, Rusya, Çin,
3:27:26ABD belirlenir. Potstand konferansı
3:27:291945. Almanya ve başkent Berlin
3:27:32müttefiklerce dört ayrı işgal bölgesine
3:27:34bölünür. Türkiye bu büyük küresel
3:27:37yangında Cumhurbaşkanı İsmet İnönü'nün
3:27:39dirayetiyle aktif tarafsızlık ve denge
3:27:42politikası izler. Churchill ile İnone
3:27:44arasında tren vagonunda yapılan Adana
3:27:46görüşmesi 1943 ile Roosevelt, Churchill
3:27:50ve İnönü'nün katıldığı 1inci ve ikahire
3:27:52konferanslarında Türkiye müttefiklerin
3:27:55savaşa girme yönündeki ağır baskılarını
3:27:57yeterli askeri teçhizat ve silah
3:27:59verilmeden savaşa giremeyiz diyerek
3:28:01ustalıkla savuşturur. Nihayet Yalta
3:28:04kararı gereği savaş sonrası kurulacak
3:28:06Birleşmiş Milletler Cemiyeti'nin kurucu
3:28:08üyesi olabilmek ve uluslararası alanda
3:28:10yalnız kalmamak için Şubat 1945'te
3:28:14savaşın fiilen bittiği günlerde Almanya
3:28:16ve Japonya'ya sembolik olarak savaş ilan
3:28:18eder. Savaş yıllarında Türkiye içindeki
3:28:22olağanüstü kriz tedbirleri. Milli
3:28:24Korunma Kanunu 1940. Hükümete piyasaya
3:28:28sınırsız müdahale, fiyatları belirleme,
3:28:31zorunlu çalışma getirme yetkisi verir.
3:28:33Petrol ofisi ile et ve balık kurumu bu
3:28:36kanunda doğar. Varlık vergisi 1942.
3:28:40Savaş kara borsacılığı ve olağanüstü
3:28:42servet edinenleri vergilendirmek için
3:28:44çıkarılır. Ağırlıkla gayrimüslim tebaya
3:28:47uygulanır. Vergiyi ödeyemeyen
3:28:49mükellefler Erzurum Aşkaled'deki çalışma
3:28:51kamplarına gönderilir. Toprak Mahsulleri
3:28:54Vergisi 1944.
3:28:57Köylünün ürününden aynen veya nakten
3:28:59alınan ağır olağanüstü vergidir. Ekmek
3:29:02karnesi ve karartma. Temel gıda
3:29:05maddeleri karneye bağlanmış. Geceleri
3:29:07olası hava saldırılarına karşı
3:29:09şehirlerde tüm ışıklar söndürülmüştür.
3:29:12Köy Enstitüleri 17 Nisan 1940. Milli
3:29:16Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel ve
3:29:18İlköğretim Genel Müdürü İsmail Hakkı
3:29:20Tonguç öncülüğünde açılan köylere
3:29:22öğretmen yetiştiren, üretici ve pratik
3:29:24teknik eğitimi harmanlayan Türk
3:29:26aydınlanmasının özgün eğitim hamlesidir.
3:29:29Savaşın ardından dünya ideolojik bir fay
3:29:31hattıyla iki kutba ayrılır. Batı Bloku
3:29:35ABD liderliğinde. Truman Doktrini 1947
3:29:39Sovyet tehdidi altındaki Türkiye ve
3:29:41Yunanistan'a askeri ve mali yardım
3:29:43yapılarak batı safına çekilmesi.
3:29:46Marshall planı 1948. Avrupa
3:29:49ekonomilerini komünizm tehlikesine karşı
3:29:51ayağa kaldırmak için sunulan devasa
3:29:53Amerikan hibe ve kredit paketi
3:29:55Türkiye'de faydalanmıştır. NATO Kuzey
3:29:58Atlantik Paktı 1949. Batı dünyasının
3:30:02Askeri Savunma Kalkanı. Avrupa Ekonomik
3:30:05Topluluğu AET 1957 Roma Antlaşması ile
3:30:09kurulan bugünkü Avrupa Birliği'nin
3:30:11temeli. Avrupa Konseyi 1949 Demokrasi ve
3:30:15İnsan Haklarını Koruma Teşkilatı Türkiye
3:30:18kurucu üyelerindendir.
3:30:20Doğu Blok Sovyet Rusya liderliğinde.
3:30:23Kominform 1947 Komünist Partilerin
3:30:26siyasi ve ideolojik Eşgüdün Teşkilatı.
3:30:29Komekon 1949 Doğu Bloku ülkelerinin
3:30:33ortak ekonomik yardımlaşma konseyi.
3:30:35Varşova paktı. 1955 NATO'ya karşı
3:30:39kurulan askeri pakt soğuk savaşın
3:30:42sarsıcı krizleri. Kore savaşı 1950-1953.
3:30:4738. Enlem sınırında komünist Kuzey
3:30:49Kore'nin güneye saldırmasıyla başlar.
3:30:51BM'nin çağrısıyla Türkiye Tuğ General
3:30:54Tahsin Yazıcı komutasında bir tugay
3:30:56askeri Kore'ye gönderir. Şimal
3:30:58yıldızları adı verilen Kahraman Türk
3:31:00birliği Kunuri muharebelerinde destan
3:31:02yazar. Bu askeri fedakarlık ve rüştün
3:31:04neticesinde Türkiye 1952 yılında resmen
3:31:08NATO'ya üye kabul edilir. Küba Füze
3:31:10Krizi 1962. SSCB'nin Küba'ya nükleer
3:31:14füze yerleştirmesi, ABD'nin ise
3:31:16Türkiye'ye İzmir Çiliği, Jüpiter
3:31:18füzeleri konuşlandırmış olması dünyayı
3:31:21nükleer felaketin eşiğine getirir. İki
3:31:23süper gücün füzeleri karşılıklı
3:31:25sökmesiyle kriz aşılırken Türkiye kendi
3:31:27güvenliğinin pazarlık konusu yapıldığını
3:31:29görerek dış politikasını sorgulamaya
3:31:31başlar. Türkiye'de çok partili
3:31:33demokrasiye kesin geçiş. 1945 bütçe
3:31:36görüşmelerinde CHP'li dört vekil Celal
3:31:39Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve
3:31:41Refik Koraltan dörtlü takrir partiye
3:31:44hürriyet önergisi verir. İhraçların
3:31:46ardından 7 Ocak 1946 günü Demokrat Parti
3:31:49DP kurulur. 1946 seçimleri ilk çok
3:31:53partili seçimdir. Ancak açık oy gizli
3:31:56sayım usulüyle yapıldığı için
3:31:57şaibelidir.
3:31:591950 seçimleri beyaz ihtilal ilk kez
3:32:01gizli oy açık sayım usulüyle yapılır.
3:32:04Millet iradesi sandığa yansır. Demokrat
3:32:06Parti izici bir zafer kazanarak iktidara
3:32:08gelir. Kansız kavgasız iktidar
3:32:10değişimine tarihte beyaz ihtilal denir.
3:32:13Celal Bayar Cumhurbaşkanı Adnan Menderes
3:32:15Başbakan olur. Adnan Menderes dönemi
3:32:181950-1960.
3:32:20Ezanın aslına uygun olarak Arapça
3:32:23okunması serbest bırakılır. Atatürk
3:32:25aleyhine işlenen suçlar hakkında kanun
3:32:27çıkarılır. Marshall yardımlarıyla
3:32:29tarımda traktörleşme ve karayolu
3:32:31seferberliği başlar. barajlar, çimento
3:32:34ve şeker fabrikaları açılır. Bu devir 27
3:32:37Mayıs 1928 askeri darbesiyle acı biçimde
3:32:41son bulur. Cuntacıların kurduğu yassı
3:32:43Ada mahkemelerinde yargılanan Başbakan
3:32:45Adnan Menderes, Dışişleri Bakanı Fatih
3:32:48Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan
3:32:50Polatkan İmralı adasında idam edilir.
3:32:53Nükleer dehşetin galibi olmayacağını
3:32:55anlayan iki blok gerilimi düşürmek için
3:32:58masaya oturur. Salt 1 1969 ve Salt 2
3:33:021979
3:33:04stratejik silahları sınırlandırma
3:33:06antlaşmalarıdır. Ancak SSCB'nin 1979'da
3:33:10Afganistan'ı işgal etmesi üzerine Salt 2
3:33:12Amerikan Senatosunda onaylanmaz ve
3:33:15detant darbe alır. Helsinki nihai senedi
3:33:181975 Avrupa Güvenlik ve İşbirliği
3:33:21Konferansı Agik ile devletlerin sınır
3:33:23dokunulmazlığı ve insan hakları evrensel
3:33:26kabul edilir. Bağlantısızlar hareketi.
3:33:293. Dünya ne doğu ne batı diyen yeni
3:33:31bağımsız Asya ve Afrika ülkeleri
3:33:33Yugoslavya lideri Tito, Mısır lideri
3:33:36Nasır ve Hindistan lideri Nehru
3:33:38öncülüğünde 1955 band konferansıyla
3:33:41tarafsızlık cephesini açar. Dönemin
3:33:44sıcak krizleri Arap İsrail savaşları
3:33:471948'de İsrail'in kuruluşuyla başlayan
3:33:50çatışmalar zinciridir. 1956 Süveyş 1967
3:33:54Altgün 1973 Yom Kippur. 1973 Savaşı'nda
3:33:59Arapların petrol ambargosu uygulamasıyla
3:34:01dünya 1973 petrol krizi ile sarsılır.
3:34:05Camp David antlaşması 1978
3:34:08ABD arabuluculuğunda Mısır Devlet
3:34:10Başkanı Enver Sedat ile İsrail Başbakanı
3:34:12Menah Begin arasında imzalanır. Sinay
3:34:15yarımadası Mısır'a döner ve İsrail'i
3:34:17tanıyan ilk Arap devletin Mısır olur.
3:34:20İran Irak Savaşı 1980-1988.
3:34:24Şakgül Arap Su yolu uyuşmazlığıyla çıkan
3:34:268 yıllık savaş. ABD'nin ambargo
3:34:29altındaki İran'a gizlice silah satıp
3:34:31parasının Nikaragua'daki kontralara
3:34:33aktardığının ortaya çıkması İran Gate
3:34:35skandalı olarak tarihe geçer. Milli
3:34:38davamız Kıbrıs. Rumların adayı
3:34:40Yunanistan'a bağlama hüyası Enosis. Bu
3:34:43amaçla kurdukları kanlı terör örgütü
3:34:45EOKA. Türkleri adadan tamamen
3:34:47temizlemeyi hedefleyen katliam planı
3:34:49Akritas planı. 1963 Kanlı Moelinde
3:34:53Binbaşı Nihat İhan'ın eşi ve üç
3:34:55evladının banyo küvetinde şehit edilmesi
3:34:57milletin sabrını taşırır. 1964'te adaya
3:35:00müdahale kararı alan Türkiye'ye ABD
3:35:03Başkanı Lindon Johnson müttefikliğe
3:35:05yakışmayan tehdit dolu meşhur Johnson
3:35:07mektubunu gönderir. Başbakan İsmit İnönü
3:35:10ise yeni bir dünya kurulur Türkiye'de
3:35:12orada yerini alır. Diyerek tavrını
3:35:14koyar. Ve 20 Temmuz 1974 Kıbrıs Barış
3:35:19Harekatı. Nikos Samson'un adada darbe
3:35:22yapması üzerine Başbakan Bülent Ecevit
3:35:24ve Başbakan Yardımcısı Necmettin Erbakan
3:35:27koalisyonu garantörlük hakkını
3:35:29kullanarak harekat emrini verir. Parola:
3:35:32Ayşe tatile çıksın. Ayşe Dışişleri
3:35:35Bakanı Turan Güneş'in kızıdır. Harekatın
3:35:38ilk hava harp şehidi pilot yüzbaşı
3:35:41Cengiz Topel'dir. Bu zaferle Kıbrıs
3:35:44Türk'ü soykırımdan kurtulur. Ulu lider
3:35:46Rauf Denktaş önderliğinde önce Kıbrıs
3:35:49Türk Federe Devleti ardından 1983'te
3:35:52Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti KKTC ilan
3:35:55edilir. Aynı yıllarda Türk
3:35:58diplomatlarını dünyanın dört bir yanında
3:36:00hain suikastlarla şehit eden Ermeni
3:36:03terör örgütü Asala milletimizin bağrında
3:36:05derin yaralar açar. Sovyetler
3:36:08Birliği'nin ekonomik çöküşü karşısında
3:36:10son lider Mihail Gorbaçov, siyasette
3:36:13şeffaflığı savunan Glasnost, açıklık ve
3:36:16ekonomiyi kurtarmayı hedefleyen
3:36:18perestroyka yeniden yapılandırma
3:36:20reformlarını başlatır. Fakat hürriyet
3:36:23dalgası durdurulamaz. Aralık 1991'de
3:36:27SSCB resmen dağılır. Yerine Almatı
3:36:30Zirvesi ile Bağımsız Devletler Topluluğu
3:36:33BDT kurulur. Demir Perdenin çöküşüyile
3:36:36bağımsız olan beş kardeş Türk
3:36:38Cumhuriyeti tarih sahnesine çıkar.
3:36:41Azerbaycan bağımsızlığın bayraktarı Ebul
3:36:44Feyz Elçi ardından bir millet iki devlet
3:36:47ilkesiyle dostluğu ebedileştiren lider
3:36:50Haydar Aliyev. 1992'de Ermenilerin sivil
3:36:54halka uyguladığı kanlı hocalı katliamı
3:36:56hafızalardan silinmeyecek bir yaradır.
3:36:59Kazakistan kurucu cumhurbaşkanı
3:37:01Nursultan Nazarbayev semei nükleer
3:37:04deneme sahasını kapatarak dünyada
3:37:06nükleer silah deposundan gönüllü
3:37:08vazgeçen ilk lider olmuştur. Kırgızistan
3:37:12kurucu cumhurbaşkanı Askar Akayev
3:37:14dünyaca ünlü edebiyat devi Cengiz
3:37:16Aytmatov bu toprakların evladıdır.
3:37:19Özbekistan kurucu cumhurbaşkanı İslam
3:37:22Kerimov. Türkmenistan kurucu
3:37:24cumhurbaşkanı Sapar Murat Niyazov
3:37:26Türkmenbaşı.
3:37:28Türkiye'nin kardeş Türk cumhuriyetleri
3:37:30ile bağlarını kurumsallaştıran ulu
3:37:32kuruluşlar. TIKA Türk İşbirliği ve
3:37:35Koordinasyon Ajansı Başkanlığı 1992
3:37:39ortak coğrafyalarda teknik, kültürel,
3:37:41restorasyon ve kalkınma projelerini
3:37:43yürüten teşkilat. YTB, Yurtdışı Türkler
3:37:47ve Akraba Topluluklar Başkanlığı, Soydaş
3:37:49ve Akraba Topluluklarla Bağları
3:37:51güçlendiren kurumu. Türksoy,
3:37:53Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı.
3:37:561993 Türk dünyasının ortak kültürünü,
3:37:59sanatını koruyan ve tanıtan Türk
3:38:01dünyasının UNESCO'su. Balkanlardaysa
3:38:04Yugoslavya'nın parçalanışı kanlı bir
3:38:06trajediye döner. Bosna Hersek'te Sırp
3:38:09ordusunun savunmasız sivillere
3:38:11uyguladığı 1995 Srebrenitsa katliamı
3:38:15insanlığın utanç vesikası olur. Halkının
3:38:18bağımsızlığı için savaşan büyük düşünür
3:38:21Bilge Kral Aliya İzzet Begovi destansı
3:38:23bir direniş gösterir. Savaş 1995 Dayton
3:38:27anlaşmasıyla sona erer. [homurdanır]
3:38:30Ortadoğu'da Saddam Hüseyin'in Kuveyti
3:38:32işgali ile 1. Körfez Savaşı 1990
3:38:35ardından nükleer silah bahanesiyle
3:38:38ABD'nin Irak'a işgal ettiği ı Körfez
3:38:40Savaşı 2003 bölgeyi yeni kaoslara
3:38:43sürükler.
3:38:45Türkiye'nin Avrupa Birliği yolculuğunda
3:38:47kilometre taşları. 1959 ilk resmi
3:38:51ortaklık başvurusu.
3:38:5363 Ankara Anlaşması ile ortaklık
3:38:55sürecinin başlaması. 1996 Gümrük
3:38:59Birliği'ne Giriş. 1999 Helsinki zirvesi
3:39:03Türkiye'nin adaylık statüsünün resmen
3:39:05tescil edilmesi ve gezegenimizin ortak
3:39:08geleceğini tehdit eden küresel ısınmaya
3:39:10karşı sera gazlarını azaltmayı amaçlayan
3:39:13Kyoto Protokolü 1997 ile Paris İklim
3:39:17Anlaşması küresel çevre bilincinin
3:39:19uluslararası mühürleri olarak tarihteki
3:39:21yerini alır. Böylece Orta Asya'nın
3:39:24kurganlarından başlayıp İslamiyet'in
3:39:26sancaklarına, Anadolu beyliklerinden
3:39:29Cihan İmparatorluğu Osmanlı'ya, oradan
3:39:31İstiklal Harb'in ateş çemberine, genç
3:39:34cumhuriyetin kurucu aydınlığına ve
3:39:36nihayet küreselleşen dünyanın modern
3:39:38tarihine kadar uzanan devasa 10 bölümlük
3:39:41tarih destanı zihnimizde kusursuz bir
3:39:44bütün halinde birleşti. Bütün sebep
3:39:46sonuç bağları kuruldu. Zihniniz tamamen
3:39:49duru, bilginiz eksiksiz ve güçlü. Artık
3:39:52kendinizi son derece rahat, huzurlu ve
3:39:55onarıcı bir uykunun kollarına güvenle
3:39:57bırakabilirsiniz.

About this transcript

This page contains the full transcript of UYURKEN ÖĞREN KPSS TARİH GENEL TEKRAR | Tüm Konular Tek Videoda (3.5 Saat) by YKS - KPSS Ritim, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 24,078 words across 5,183 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.

What you can do with it

Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to translate the transcript into 100+ languages.

Free YouTube transcript tool

YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, translation to 100+ languages, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.