Âu Lạc — Tại Sao Chỉ Người Lạc Việt Được Nhớ, Còn Người Âu Việt Thì Không? — Transcript

Full transcript

1. 0:10Ở Quảng Tây, Trung Quốc, ngay sát đường
2. 0:13biên giới với Việt Nam có một tộc người
3. 0:15đông đến hơn 18 triệu người. Con số đó
4. 0:18lớn hơn toàn bộ dân số của Hà Lan, Bỉ Bồ
5. 0:22Đào nha. Họ là người cho dân tộc thiểu
6. 0:25số đông dân nhất Trung Quốc. Và theo các
7. 0:28nghiên cứu ngôn ngữ học và di truyền học
8. 0:30hiện đại, họ chia sẻ với người Tày,
9. 0:33người Nùng ở Lạng Sơn, Cao Bằng của Việt
10. 0:35Nam một tỷ lệ tương đồng chữ, viết lên
11. 0:38tới gần 74%,
12. 0:40không phải sự trùng hợp ngẫu nhiên,
13. 0:43không phải do giao lưu văn hóa gần đây
14. 0:45mà là vì họ vốn dĩ từng là một. Câu hỏi
15. 0:48đặt ra là tại sao hai cộng đồng này lại
16. 0:52giống nhau đến mức đó? và câu trả lời
17. 0:55dẫn thẳng về một cái tên mà lịch sử Việt
18. 0:57Nam đã gần như xóa sổ trong suốt nhiều
19. 1:00thế kỷ. Đó là người Âu Việt. Xin chào
20. 1:03quý vị và các bạn. Chào mừng đến với
21. 1:05chương trình Á Lục Ký. Hôm nay chúng ta
22. 1:06sẽ cùng nhau tìm hiểu về một câu hỏi mà
23. 1:09hầu như không ai đặt ra dù câu trả lời
24. 1:11nằm ngay trong tên của một nhà nước mà
25. 1:13chúng ta đều đã học từ hồi, còn ngồi
26. 1:16trên ghế nhà trường Âu Lạc. Hai chữ đó
27. 1:19Âu và Lạc. Nhưng trong suốt hàng thế kỷ,
28. 1:23lịch sử chỉ nhớ đến lạc mà gần như quên
29. 1:25hoàn toàn Âu. Tại sao?
30. 1:31Trước khi đi vào câu chuyện chính, có
31. 1:33một điều mình cần làm rõ ngay từ đầu. Vì
32. 1:36nếu không thì sẽ rất dễ nhầm lận khi
33. 1:38nhắc đến Tây Âu trong bối cảnh lịch sử
34. 1:41Việt Nam cổ đại. Chúng ta không nói về
35. 1:43Tây Âu Châu Âu. Không phải Pháp, Đức hay
36. 1:47Anh hoàn toàn không liên quan chữ Hán.
37. 1:50đọc là Tây Âu xuất hiện trong các tài
38. 1:53liệu lịch sử thời Tần Hán, trong đó có
39. 1:55bộ xử ký nổi tiếng của Tư Mã Thiên, chữ
40. 1:58Tây, ở đây có nghĩa là phương Tây để xác
41. 2:01định vị trí tương đối của nhóm cư dân
42. 2:03này so với trung tâm văn hóa Hán, còn
43. 2:06chữ Âu thực ra là một chữ Hán dùng để
44. 2:08phiên âm lại cách tự gọi của một tộc
45. 2:10người bản địa chứ không mang nghĩa đen
46. 2:12là cái bồn hay cái bát như trong từ
47. 2:14điển. Nói đơn giản hơn, đây là cách
48. 2:16người Hán ghi lại tên của một tộc người
49. 2:18mà họ gặp ở phía Nam, dùng chữ Hán để
50. 2:21phiên âm một âm tiết trong ngôn ngữ của
51. 2:23tộc người đó. Vì sự nhầm lẫn dễ xảy ra
52. 2:25này. Trong chương trình hôm nay, chúng
53. 2:28ta sẽ dùng tên Âu Việt thay vì Tây Âu.
54. 2:31Hai tên này chỉ cùng một tộc người.
55. 2:34Nhưng Âu Việt rõ ràng hơn và không gây
56. 2:36nhầm lẫn với châu Âu. Và đây là bộ ba
57. 2:39khái niệm nền tảng mà chúng ta cần nắm
58. 2:41trước khi tiếp tục. Thứ nhất, người Âu
59. 2:44Việt, một tộc người cụ thể sinh sống ở
60. 2:48vùng đồi núi Đông Bắc Việt Nam và Quảng
61. 2:50Tây Trung Quốc ngày nay. Thứ hai, người
62. 2:53lạc Việt, một tộc người khác sinh sống ở
63. 2:56vùng đồng bằng châu thổ, sông Hồng thứ
64. 2:59ba, Âu Lạc. Không phải tên một tộc người
65. 3:02mà là tên của một nhà nước, một liên
66. 3:05minh chính trị giữa hai tộc người đó. Để
67. 3:07hình dung rõ hơn, hãy tưởng tượng vùng
68. 3:10đất Việt Nam cách đây hơn 2000 năm ở
69. 3:13phía Nam dọc theo đồng [âm nhạc] bằng
70. 3:15Châu Thổ Sông Hồng và vùng ven biển vỉnh
71. 3:18Bắc Bộ. Người Lạc Việt đang canh tác lúa
72. 3:21nước trên những cánh đồng phù sa màu mỡ.
73. 3:23Họ nói một thứ ngôn ngữ thuộc ngữ hệ nam
74. 3:26á cùng nhánh với người Mường, người
75. 3:28Khơme ngày nay. Họ là tổ tiên trực hệ
76. 3:31của người Kinh, tức là đại đa số người
77. 3:34Việt Nam hiện đại, cách không xa về phía
78. 3:36Bắc và Đông Bắc, dọc theo các thung lũng
79. 3:39sâu và triền núi cao của hệ thống sông
80. 3:41Tà Giang, Hữu Giang thuộc vùng Quảng Tây
81. 3:43Trung Quốc ngày nay và kéo xuống các
82. 3:46tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn, Hà Giang của
83. 3:48Việt Nam. Người Âu Việt đang sống theo
84. 3:51một cách hoàn toàn khác. Họ canh tác
85. 3:54nương dẫy sen lẫn lúa nước trong các
86. 3:56thung lũng, xây nhà sàn, khai thác các
87. 3:59nguồn khoáng sản phong phú ở vùng đồi
88. 4:01núi. Và quan trọng nhất, họ nói một thư
89. 4:05ngôn ngữ thuộc ngữ hệ tai cadai hoàn
90. 4:08toàn khác với ngữ hệ của người Lạc Việt.
91. 4:10Đây là điểm mấu chốt mà nhiều người
92. 4:13không biết. Người Âu Việt và người Lạc
93. 4:16Việt không nói cùng một thứ tiếng. Họ
94. 4:19không phải anh em ruột theo nghĩa ngôn
95. 4:22ngữ học. Họ là hai tộc người với hai ngữ
96. 4:25hệ khác nhau, sinh sống trên hai địa
97. 4:27hình khác nhau, có nền kinh tế và văn
98. 4:30hóa khác nhau. Theo phân tích của giáo
99. 4:33sư Liam Kelly trong công trình nghiên
100. 4:36cứu Thai Words and the place of the Thai
101. 4:40in the Vietnamese Past. Công bố năm 2013
102. 4:45trên tạp chí Journal of the Science
103. 4:47Society. Mối quan hệ giữa người Âu Việt
104. 4:50và Lạc Việt ban đầu mang tính chất của
105. 4:53những người láng giềng, có giao thương
106. 4:55kinh tế nhưng cũng có cạnh tranh về địa
107. 4:58lý và tài nguyên. Người Lạc Việt kiểm
108. 5:01soát các vựa lúa màu mỡ ở đồng bằng.
109. 5:04Người Âu Việt nắm giữ các nguồn quặng
110. 5:06đồng chì, thiết quý giá ở vùng núi. Họ
111. 5:10trao đổi với nhau nhưng họ là hai thực
112. 5:13thể riêng biệt. Vậy điều gì đã buộc hai
113. 5:16tộc người khác biệt như vậy? Phải liên
114. 5:18kết với nhau?
115. 5:20[âm nhạc]
116. 5:24Câu trả lời đến từ phía Bắc và nó mang
117. 5:26tên nhà Tần vào thế kỷ thứ ba trước công
118. 5:28nguyên. Dưới sự trị vì của Tần Thủy
119. 5:30Hoàng, đế chế Tần đang trong giai đoạn
120. 5:33bệnh trướng. đẫm máu xuống phía nam. Các
121. 5:35đội quân tần tiến vào vùng lĩnh nam,
122. 5:38vùng đất phía nam dãy núi ngũ lĩnh với
123. 5:40mục tiêu chiếm đoạt tài nguyên và mở
124. 5:42rộng lãnh thổ. Theo xử ký của Tư Mã
125. 5:45Thiên, tướng đồ thư của nhà Tần đã chỉ
126. 5:47huy một đội quân lớn tiến xuống vùng đất
127. 5:50của người Âu Việt và điều bất ngờ xảy
128. 5:52ra.
129. 5:53Đồ Thư Tử Trận, quân Tuần Tinh Nhuệ bị
130. 5:56đánh bại trước sự kháng cự kiên cường
131. 5:58của người Âu Việt trên địa hình đồi núi
132. 5:59hiểm trở mà họ am hiểu. Đứng trước nguy
133. 6:02cơ bị tiêu diệt bởi một đế chế hùng mạnh
134. 6:05nhất lúc bấy giờ, liên minh [âm nhạc] Âu
135. 6:07Lạc ra đời, thục phán thủ lĩnh của người
136. 6:09Âu Việt ở vùng cao bằng Quảng Tây đã dẫn
137. 6:12dắt một cuộc thống nhất giữa người Âu
138. 6:14Việt và Lạc Việt để đối phó với mối đe
139. 6:16dọa chung từ phương Bắc. Nhưng tại đây
140. 6:18có một câu hỏi học thuật thú vị mà ít
141. 6:21sách giáo khoa đề cập tới. Thục phán là
142. 6:24người Lạc Việt hay người Âu Việt? Trong
143. 6:26lịch sử truyền miệng vào một số ghi chép
144. 6:28cổ, Thục phán đôi khi được gọi là giặc
145. 6:31Thục gợi lên hình ảnh một nhân vật từ
146. 6:34nước Thục ở Tứ Xuyên xa xôi. Nhà chí sĩ
147. 6:36Phan Bội Châu từng đặt câu hỏi đầy trăn
148. 6:39trở tại sao lịch sử lại gọi An Dương
149. 6:41Vương Thục Phán là giặc Thục trong khi
150. 6:44lại tôn xưng Triệu Đà? Người thực sự
151. 6:47thôn tính âu lạc. Sự mâu thuẫn này trong
152. 6:49cách nhìn nhận của Sở học phong kiến
153. 6:51Việt Nam là một dấu hỏi đáng suy nghĩ.
154. 6:54Giới sở học hiện đại, bao gồm cả giáo sư
155. 6:56Trần Quốc Vượng và nhiều nhà nghiên cứu
156. 6:58trong nước đã đi đến sự đồng thuận khá
157. 7:01rõ ràng. Thục phán là một thủ lĩnh bản
158. 7:03địa của người Âu Việt, không phải hoàng
159. 7:05tử từ Tứ Xuyên. Chữ thục ở đây nhiều khả
160. 7:08năng là [âm nhạc] tên của một bộ lạc
161. 7:10hoặc liên minh bộ lạc của người Tây Âu
162. 7:12cư chú tại vùng Cao Bằng và Quảng Tây,
163. 7:14không liên quan gì đến vùng đất cùng tên
164. 7:16ở Tứ Xuyên. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng
165. 7:19đây vẫn là vấn đề còn tranh cãi trong
166. 7:21giới học thuật. Các ghi chép từ thời Hán
167. 7:23về nhân vật thục phán chưa đủ để bắc bỏ
168. 7:26hoàn toàn các giả thuyết khác. Điều quan
169. 7:28trọng hơn cần nhận ra là nhà nước Âu Lạc
170. 7:32dù ra đời trong hoàn cảnh nào là một
171. 7:34thực thể chính trị đa tộc người, đa ngôn
172. 7:37ngữ, người Âu Việt với tư cách là tầng
173. 7:40lớp lãnh đạo ban đầu dưới Thục phán mang
174. 7:42theo ngôn ngữ và văn hóa tai cá đai của
175. 7:44họ. Người Lạc Việt đông đảo hơn ở vùng
176. 7:47đồng bằng, mang theo văn hóa Nam Á của
177. 7:49họ. Đây không phải một quốc gia thuần
178. 7:51nhất mà là một liên [âm nhạc] minh phức
179. 7:53tạp của hai nền văn hóa khác biệt. Và
180. 7:55đây là điều mà ít ai để ý. Ngay trong
181. 7:58những tước hiệu thiêng liêng nhất của
182. 8:00truyền thuyết Việt Nam, dấu vết ngôn ngữ
183. 8:02của người Âu Việt vẫn còn đó. Theo
184. 8:05nghiên cứu của giáo sư Liam Kelly, các
185. 8:07từ như quan lang để chỉ hoàng tử hay
186. 8:10chúa đất, mị nương để chỉ công chúa hay
187. 8:12phu nhân, phụ đạo để chỉ các tù trưởng
188. 8:14địa phương, tất cả đều không phải từ
189. 8:17tiếng Việt cổ thuộc ngữ hệ Nam Á. Chúng
190. 8:19là những từ vay mượn từ ngôn ngữ tai ca
191. 8:21đai của người Âu Việt. Chúng ta đã học
192. 8:24về những danh xưng này từ nhỏ, nhưng
193. 8:26không ai nói với chúng ta rằng chúng
194. 8:28thực ra là ngôn ngữ của người Âu Việt,
195. 8:30không phải ngôn ngữ của tổ tiên người
196. 8:32Kinh. [âm nhạc]
197. 8:43Năm 179 trước Công Nguyên, Triệu Đà, vua
198. 8:47của nước Nam Việt ở phía Bắc đã thôn
199. 8:49tính Âu Lạc bằng mưu lược quân sự. Câu
200. 8:52chuyện về Mị Châu và Trọng Thủy mà người
201. 8:54Việt Nam nào cũng biết chính là cách dân
202. 8:56gian hóa sự kiện lịch sử này. Cơ cấu
203. 8:58quyền lực của người Âu Việt sụp đổ hoàn
204. 9:00toàn đến năm một trước Công Nguyên, nhà
205. 9:04Hán tiêu diệt nước Nam Việt thiết lập hệ
206. 9:06thống quận huyện trực tiếp cai trị vùng
207. 9:08đất này. 1000 năm Bắc thuộc bắt đầu và
208. 9:12trong 1000 năm đó đã xảy ra một sự phân
209. 9:14kỳ lịch sử quan trọng mà không ai viết
210. 9:17rõ trong sách giáo khoa. người lạc Việt
211. 9:21ở vùng đồng bằng sông Hồng tiếp xúc trực
212. 9:23tiếp và liên tục với chính quyền đô hộ
213. 9:25Hán, với văn hóa Hán, với chữ Hán, với
214. 9:28hệ thống quan lại Hán qua hàng thế kỷ,
215. 9:31từ đó dần hình thành nền văn hóa Việt
216. 9:33Kinh mà chúng ta biết ngày nay một nền
217. 9:35văn hóa chịu ảnh hưởng sâu sắc từ văn
218. 9:37minh Trung Hoa nhưng vẫn giữ được bản
219. 9:39sắc riêng. Trong khi đó, người Âu Việt ở
220. 9:42vùng đồi núi Đông Bắc đã làm điều ngược
221. 9:44lại. Địa hình đồi núi chia cắt phức tạp
222. 9:46của vùng Cao Bằng, Lạng Sơn, Hà Giang
223. 9:49trở thành lá chắn tự nhiên. Người Âu
224. 9:52Việt lùi sâu vào các thung lũng tự trị,
225. 9:54thiết lập các mô hình cai trị địa phương
226. 9:57mà sử sách gọi là Châu Kimi, tức là
227. 9:59những vùng lãnh thổ mà chính quyền trung
228. 10:01ương nắm giữ lỏng lẻo. Họ không phải đối
229. 10:04mặt với sức ép đồng hóa trực tiếp như
230. 10:06người lạc Việt ở đồng bằng. Kết quả là
231. 10:09người Lạc Việt tiến hóa thành người Kinh
232. 10:11và trở thành lõi trung tâm của lịch sử
233. 10:13Việt Nam sau này. Người Âu Việt ở vùng
234. 10:15núi giữ nguyên cấu trúc, ngôn ngữ, phong
235. 10:17tục và bản sắc của họ nhưng dần dần biến
236. 10:20mất khỏi trục trung tâm của các biên
237. 10:22niên sử. Họ không bị xóa sổ, họ chỉ bị
238. 10:25lãng quên. Và câu hỏi tiếp theo là họ
239. 10:28trở thành ai ngày nay?
240. 10:29>> Hãy quay trở lại với người Tày và người
241. 10:31Nùng ở Việt Nam.
242. 10:33Theo số liệu dân số, người Tài hiện có
243. 10:35khoảng 1 triu000 người. Là dân tộc thiểu
244. 10:39số đông dân nhất Việt Nam. Người Nùng có
245. 10:41khoảng hơn 1 triệu người. Họ [khịt mũi]
246. 10:43tập trung ở các tỉnh Lãng Sơn, [âm nhạc]
247. 10:45Cao Bằng, Thái Nguyên, Tuyên Quang và Hà
248. 10:48Giang, chính xác là vùng đất mà người Âu
249. 10:51Việt sống. Và ở phía bên kia đường biên
250. 10:54giới, người choang ở Quảng Tây, Trung
251. 10:57Quốc có dân số hơn 18 triệu người. Họ cư
252. 11:00trú tập trung [âm nhạc] tại khu tự trị
253. 11:02dân tộc Choang Quảng Tây, vùng đất trùng
254. 11:05khớp hoàn toàn với địa bàn của người Tây
255. 11:07Âu thời tiền tần. Đây không phải sự
256. 11:09trùng hợp về địa lý, đây là sự liên tục
257. 11:12lịch sử về mặt di truyền học. Viện nhân
258. 11:16chủng học tiến hóa Max Plank của Đức
259. 11:19trong một nghiên cứu phân tích hệ gen
260. 11:21đại diện cho các nhóm ngôn ngữ tại Việt
261. 11:23Nam đã chỉ ra rằng người Tày và Nùng
262. 11:26mang các dấu ấn di truyền rõ nét của
263. 11:29nhóm cư dân di cư theo hệ ngôn ngữ tai
264. 11:33Nam Trung Quốc. Điều này trùng khớp hoàn
265. 11:35toàn với địa bàn phân bố của người Tây
266. 11:38Âu Cổ Đại. Một nghiên cứu độc lập được
267. 11:40công bố trên PM về gen của nhóm cư dân
268. 11:43tại huyện Napô, Quảng Tây. Trung Quốc
269. 11:45cũng cho thấy dòng chảy gen liên tục
270. 11:48xuyên qua vùng biên giới Việt Trung,
271. 11:50không bị đứt gãy bởi đường biên giới
272. 11:52chính trị hiện đại, nhưng bằng chứng sắc
273. 11:54bén nhất không đến từ gen.
274. 11:57Nó đến từ chữ viết giáo sư David Holm
275. 12:01trong bài nghiên cứu The T and
276. 12:04Vernacular Scripts công bố năm 2020
277. 12:08trên Journal of Chinese Writing Systems
278. 12:11đã thực hiện một công trình khảo sát
279. 12:13công phu đối chiếu chữ nôm tày và Nùng ở
280. 12:16Việt Nam với chữ Soundip tức chữ choang
281. 12:19vuông của người choang ở Trung Quốc.
282. 12:23Ông khảo sát 40 năm văn bản truyền thống
283. 12:26tại 48 [âm nhạc] địa điểm khác nhau. So
284. 12:29sánh chéo 60 từ vựng phổ biến. Kết quả
285. 12:34như sau. Văn bản cúng của thầy then
286. 12:37người Nùng tại Trà Lĩnh tỉnh Cao Bằng có
287. 12:40mức độ tương đồng đồ họa chữ viết với
288. 12:43chữ choang ở vùng Tĩnh Tây. Quảng Tây là
289. 12:4673,8%
290. 12:48văn bản nghi lễ của người tài tại Hòa
291. 12:51An. cũng ở Cao Bằng là 71,9%
292. 12:56gần 74%
293. 12:58tương đồng. Chữ viết của người Nùng ở
294. 13:00Cao Bằng Việt Nam và chữ viết của người
295. 13:03Choan ở Quảng Tây, Trung Quốc giống nhau
296. 13:05gần 74%.
297. 13:07Đây không phải hai cộng đồng tương đồng,
298. 13:09đây là hai mảnh ghép của cùng một bức
299. 13:11tranh bị đường biên giới cắt đôi. Nhưng
300. 13:14nghiên cứu của giáo sư Hô còn tiết lộ
301. 13:17một chi tiết thú vị hơn khi ông khảo sát
302. 13:20không phải văn bản nghi lễ mà là những
303. 13:22bài hát đám cưới truyền thống của người
304. 13:24Tày ở Cao Bằng [âm nhạc] loại gọi là hát
305. 13:27quang làng. Tỷ lệ tương đồng với chữ
306. 13:29choan chỉ còn 29,6%.
307. 13:33Tại sao lại có sự khác biệt lớn như vậy
308. 13:36giữa văn bản nghi lễ và bài hát đám cưới
309. 13:39trong cùng một cộng đồng? Câu trả lời
310. 13:42nằm ở lịch sử tiếp xúc văn hóa trong
311. 13:44không gian linh thiêng của tín ngưỡng,
312. 13:47của lễ cúng, của mối quan hệ với thế
313. 13:49giới tâm linh. Người Tày giữ nguyên lõi
314. 13:51ngôn ngữ tai cà đai cổ của tổ tiên Âu
315. 13:53Việt giống với người cho đến gần 74%.
316. 13:57Nhưng trong không gian xã hội, trong
317. 13:59tiệc cưới, trong giao tiếp với tầng lớp
318. 14:01quang [âm nhạc] lại Đại Việt từ thế kỷ
319. 14:03thứ 17 trở đi, họ đã hấp thụ một cái
320. 14:05lượng lớn từ vựng Việt và Hán Việt. Bài
321. 14:08hát đám cưới hát quan làng của người Tày
322. 14:11ngày nay chứa đầy điện Tích Hán và từ
323. 14:14vựng Việt hóa. Đây là bằng chứng cho
324. 14:16thấy sức sống phi thường của tổ tiên Âu
325. 14:19Việt. Ngay cả sau hàng thế kỷ tiếp xúc
326. 14:21và ảnh hưởng từ cả hai phía, người Nùng
327. 14:24và người Tày vẫn giữ được lõi nguyên
328. 14:26thủy của mình trong không gian thiêng
329. 14:28liêng nhất, còn có một sự phân biệt tinh
330. 14:30tế hơn giữa người Tày và người Nùng mà
331. 14:33ít người biết. Các nhà ngôn ngữ học của
332. 14:36viện Đại học Cober của Nhật Bản khi
333. 14:38nghiên cứu các phương ngữ tại huyện
334. 14:40Tràng Đỉnh, tỉnh Lạng Sơn đã phát hiện
335. 14:43ra rằng tiếng Tày có các nguyên âm đôi,
336. 14:46một đặc điểm rất phổ biến trong tiếng
337. 14:48Việt Kinh. Điều này cho thấy người Tày
338. 14:51đã có sự tiếp xúc và hòa trộn ngôn ngữ
339. 14:53sâu hơn với người Kinh qua nhiều thế kỷ
340. 14:56cộng cư. Trong khi đó, tiếng Nùng hoàn
341. 14:58toàn không có nguyên âm đôi. Đặc điểm
342. 15:01này giống hệt với các phương ngữ nam
343. 15:02choang ở Quảng Tây. Người Nùng được cho
344. 15:05là nhóm di cư muộn hơn từ Quảng Tây sang
345. 15:08Việt Nam vào khoảng từ thời nhà Tống trở
346. 15:10về sau. bảo lưu bản sắc tai đai nguyên
347. 15:14thủy gần với người choang hơn so với
348. 15:16người Tày. Nói cách khác, người Nùng là
349. 15:19chiếc cầu nối ngôn ngữ trực tiếp nhất
350. 15:22giữa hai bên của đường biên giới hiện
351. 15:24đại. [âm nhạc]
352. 15:29[âm nhạc]
353. 15:34Đây là lúc chúng ta nhìn thẳng vào sự
354. 15:35thật lịch sử của đường biên giới Việt
355. 15:37Trung. Đường biên giới đó như chúng ta
356. 15:40biết ngày nay không phải là một danh
357. 15:42giới tự nhiên được tạo ra từ ngàn xưa.
358. 15:45Nó là sản phẩm của các triều đại phong
359. 15:47kiến muộn màng được cắm cột mốc qua các
360. 15:49hiệp ước giữa triều Minh, triều Thanh
361. 15:52với các triều đại Việt Nam như Lê Nguyễn
362. 15:55và sau đó được thực dân Pháp định hình
363. 15:57lại vào cuối thế [âm nhạc] kỷ thứ 19
364. 15:59trước khi các cột mốc đó được cắm. Vùng
365. 16:02Lĩnh Nam là một không gian sinh tồn liên
366. 16:04tục. Người Nùng ở Lạng Sơn và người cho
367. 16:07ở bằng tường Quảng Tây có thể đã kết hôn
368. 16:09với nhau, buôn bán với nhau, chia sẻ các
369. 16:11nghi lễ tín ngưỡng với nhau mà không cần
370. 16:14ai hỏi họ thuộc quốc gia nào. Đường biên
371. 16:16giới chính trị đã là một việc mà không
372. 16:18thể xóa được bằng văn bản hành chính. Nó
373. 16:21cắt đôi một cộng đồng từng là một, 18
374. 16:24triệu người choang trở thành dân tộc
375. 16:26thiểu số của Trung Quốc, khoảng 2.7UI
376. 16:29người Tày và Nùng trở thành dân tộc
377. 16:32thiểu số của Việt Nam. Nhưng trong văn
378. 16:34bản cúng của thầy then ở Cao Bằng và
379. 16:37trong chữ son của thầy cúng Người Choang
380. 16:39ở Quảng Tây, 73 đến 74% những con chữ đó
381. 16:44vẫn là một. Điều đáng chú ý là ở Trung
382. 16:46Quốc, người choang có ý thức khá rõ ràng
383. 16:49về nguồn gốc [âm nhạc] của mình. Chính
384. 16:51quyền Trung Quốc trong các văn bản lịch
385. 16:53sử địa phương Chí và lịch sử khu tự trị
386. 16:55đã chính thức ghi nhận mối liên hệ giữa
387. 16:57người choang và cư dân Tây Âu. Lạc Việt
388. 17:01Tần người cho coi chống đồng đông sơn
389. 17:03điền Việt là di sản văn hóa của mình,
390. 17:06không phải là vật lạ từ một nền văn minh
391. 17:08xa lạ. Trong khi đó ở Việt Nam bao nhiêu
392. 17:12người trong chúng ta biết rằng người
393. 17:14Tày, người Nùng không phải là dân tộc
394. 17:16đến sau trong lịch sử dựng nước Việt Nam
395. 17:19mà thực ra là hậu duệ trực tiếp
396. 17:20[âm nhạc] của một trong hai thành phần
397. 17:22tạo nên nhà nước đầu tiên mang tên Âu
398. 17:24Lạc. Đây là phần mà chúng ta cần nhìn
399. 17:26thẳng vào, không phán xét nhưng cũng
400. 17:28không né tránh. Sự vắng bóng của người
401. 17:31Âu Việt trong lịch sử chính thống Việt
402. 17:32Nam không phải là tai nạn của thời gian.
403. 17:34Theo phân tích của giáo sư Liam Kelly
404. 17:37trên tập chi Journal of the Science
405. 17:39Society, đây là kết quả của hai quá
406. 17:41trình kiến tạo truyền thống diễn ra ở
407. 17:44hai thời điểm khác nhau với hai mục đích
408. 17:46chính trị khác nhau. Quá trình đầu tiên
409. 17:48xảy ra vào thế kỷ 15 dưới thời Lê Sơ.
410. 17:52Sau khi đánh đuổi quân Minh, nhà Lê cần
411. 17:55xây dựng một hệ thống lịch sử hào hùng
412. 17:57sánh ngang với các triều đại Trung Hoa.
413. 17:59Xử gia ngô sĩ liên được giao biên soạn
414. 18:01Đại Việt xử kỹ toàn thư. Đồng thời Đại
415. 18:04Việt đang trong quá trình củng cố quyền
416. 18:06lực với các thủ lĩnh vùng núi phía Bắc
417. 18:09chính là những người nói tiếng tai cadai
418. 18:12tổ tiên của người Tày và Nùng. Giáo sư
419. 18:14Kelly chỉ ra rằng giới tinh hoa triều Lê
420. 18:17đã là một việc đáng chú ý. Họ lấy các
421. 18:20thước hiệu đang được người ta cadai sử
422. 18:22dụng thịnh hành lúc bấy giờ như Quan
423. 18:24Lang, Mị nương, phụ đạo rồi đưa chúng
424. 18:27vào miệng các nhân vật huyền thoại từ
425. 18:292000 năm trước trong thời kỳ Văn Lang
426. 18:31Hùng Vương. Thông điệp ngầm rất rõ ràng.
427. 18:34Các dân tộc tai ca đai ở vùng núi không
428. 18:36phải tự trị mà văn hóa của họ vốn dĩ đã
429. 18:40là một phần nằm dưới sự cai trị của
430. 18:42người Việt từ thời thượng cổ, lịch sử
431. 18:44của người Âu Việt, qua đó bị biến thành
432. 18:46lịch sử phụ thuộc thay vì lịch sử bình
433. 18:49đẳng. Quá trình thứ hai xảy ra vào thế
434. 18:51kỷ 20. Trước áp lực của hai cuộc chiến
435. 18:55tranh, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng
436. 18:57hòa cần xây dựng khối đại đoàn kết toàn
437. 18:59dân tộc. Lịch sử được tái cấu trúc theo
438. 19:01hướng thống nhất và chung sống hòa bình.
439. 19:04Các sử gia đứng trước một vấn đề hóc
440. 19:05búa. Làm sao giải thích việc các tước
441. 19:08hiệu hoàng gia trong truyền thuyết Hùng
442. 19:09Vương lại có gốc tai Cadai? Thay vì thừa
443. 19:12nhận đóng góp độc lập của người Âu Việt.
444. 19:14Giải pháp được [âm nhạc] chọn là đề xuất
445. 19:15khái niệm tiếng cổ Việt, một thứ tiếng
446. 19:17bao trùm lên tất cả các nhóm dân cư thời
447. 19:19sử. Bằng cách đó, người Âu Việt và người
448. 19:22Lạc Việt được biến thành anh em ruột từ
449. 19:25buổi bình minh lịch sử, xóa đi sự thật
450. 19:27nhân chủng học rằng [âm nhạc] họ vốn là
451. 19:29hai tộc người khác biệt đã trải qua
452. 19:31những cuộc đối đầu và thống nhất phức
453. 19:33tạp, cần nhìn nhận công bằng rằng hai
454. 19:35quá trình này đều có lý do chính trị, có
455. 19:38thể hiểu được trong bối cảnh của mỗi
456. 19:40thời đại, xây dựng bản sắc quốc gia và
457. 19:42duy trì khối đoàn kết trong chiến tranh
458. 19:44là những nhu cầu thực tế không thể phủ
459. 19:46nhận. Nhưng hệ quả phụ của nó là người
460. 19:49Tầy, người Nùng ngày nay, hậu duệ của
461. 19:52lực lượng quân sự đã đánh bại tướng đồ
462. 19:54thư của đế chế Tần Hùng Mạnh lại được
463. 19:56gọi là dân tộc thiểu số. Như thể họ là
464. 20:00những người đến sau trong lịch sử dựng
465. 20:02nước.
466. 20:02>> Hôm nay 2000 năm sau khi Âu Lạc sụp đổ,
467. 20:06câu chuyện về người Âu Việt không phải
468. 20:08là lịch sử đã khép lại. Nó đang sống
469. 20:11động hơn bao giờ hết trong nhiều hình
470. 20:13thức. Năm 2019, Hen của người Tày và
471. 20:17Nùng Việt Nam được UNESCO công nhận là
472. 20:20di sản văn hóa phi vật thể đại diện của
473. 20:22nhân loại. Đây là hệ thống nghi lễ tín
474. 20:25ngưỡng cực kỳ phong phú. Trong đó, người
475. 20:28thầy then thực hành các bài cúng bằng
476. 20:30ngôn ngữ tai ca đai cổ. Ngôn ngữ mà như
477. 20:33chúng ta đã thấy giữ tỷ lệ tương đồng
478. 20:35gần 74%
479. 20:37với chữ choan ở Quảng Tây. Khi một thầy
480. 20:40ten ở cao bằng đọc bài cúng. Có lẽ không
481. 20:43nhiều người trong chúng ta nghĩ rằng
482. 20:45[âm nhạc] những âm thanh đó là sợi dây
483. 20:47nối thẳng về người Âu Việt hơn 2000 năm
484. 20:50trước ở vùng Cao Bằng, Lạng Sơn. Một
485. 20:53phong trào phục hưng chữ nôm tầy đang
486. 20:56dần hình thành.
487. 20:57>> [âm nhạc]
488. 20:57>> Các học giả địa phương đang nỗ lực hệ
489. 21:00thống hóa lại từ điển chữ nôm tầy, phục
490. 21:03dựng các văn bản cổ và đưa chữ viết
491. 21:06truyền thống này vào các chương trình
492. 21:08nghiên cứu. Họ đang tự mình nối lại sợi
493. 21:10dây với tổ tiên Âu Việt mà không cần ai
494. 21:13nhắc nhở. Và trong thế giới học thuật,
495. 21:16sự giao lưu nghiên cứu giữa các nhà ngôn
496. 21:18ngữ học Việt Nam và các học giả nghiên
497. 21:21cứu hệ thống chữ viết choang ở Trung
498. 21:23Quốc đang mở ra những cánh cửa mới khi
499. 21:26hai bên cùng ngồi lại và đo đếm tỉ lệ
500. 21:29tương đồng. Đường biên giới chính trị
501. 21:31mỏng dần trước sức mạnh của văn hóa. Bài
502. 21:34học sâu sắc nhất từ câu chuyện này có lẽ
503. 21:37là thế này. Lịch sử luôn được viết bởi
504. 21:40những ai nắm giữ quyền lực và đứng ở
505. 21:42trung tâm. Trong trường hợp Việt Nam,
506. 21:45người lạc việc ở đồng bằng sông Hồng đã
507. 21:48trở thành lõi trung tâm của nhà nước Đại
508. 21:50Việt và lịch sử được viết theo góc nhìn
509. 21:53của họ không phải vì người Âu Việt kém
510. 21:55quan trọng hơn mà vì địa lý đã quyết
511. 21:57định ai tiếp cận được búp lông và ai
512. 21:59không. Nhưng địa lý không xóa được gen,
513. 22:03địa lý không xóa được chữ viết trong các
514. 22:05bản cúng. Địa lý không xóa được âm điệu
515. 22:08của Hen và địa lý không xóa được sự thật
516. 22:11rằng cái tên Âu Lạc thiêng liêng mà
517. 22:14chúng ta đều biết. thực ra là tên ghép
518. 22:17của hai tộc người bình đẳng cùng nhau
519. 22:20dựng nên nền móng đầu tiên của lịch sử
520. 22:22vùng đất này.
521. 22:24[âm nhạc]
522. 22:27Vậy hôm nay khi nhìn lại cái tên Âu Lạc,
523. 22:31chúng ta có thể thấy rõ hơn rằng đó
524. 22:33không chỉ là tên của một nhà nước cổ
525. 22:34đại, đó là hồ sơ của một liên minh phức
526. 22:37tạp giữa hai tộc người khác biệt. Một
527. 22:39liên minh mà lịch sử sau này chỉ kể một
528. 22:41nửa câu chuyện Người Âu Việt không biến
529. 22:44mất. Họ đang sống trong tiếng then của
530. 22:46người Nùng ở Cao Bằng. Họ đang sống
531. 22:49trong 18 triệu người choang ở Quảng Tây.
532. 22:51Và họ đang sống trong câu hỏi mà chúng
533. 22:54ta chưa bao giờ đặt ra đủ nhiều. Ai là
534. 22:56tác giả thực sự của lịch sử và những ai
535. 22:58bị bỏ lại ngoài trang giấy? Hẹn gặp lại
536. 23:00quý vị và các bạn trong kỳ phát sóng
537. 23:01tiếp theo của Á Lục Ký.
538. 23:05[âm nhạc]