The Warning Signs of a Climate Crisis | The Week Explained — Transcript

Full transcript

1. 0:17Napansin niyo ba na parang mas matindi
2. 0:20na ang init at pagbaha? Mas
3. 0:22unpredictable na ang panahon at mas
4. 0:24madalas na tayong makaranas ng extreme
5. 0:26weather events. Hindi yan weatherweather
6. 0:28lang ha. Dahil ang mga 'yan ay mga
7. 0:31warning signs ng lumalalang epekto ng
8. 0:34climate change. Pero ang tanong, gaano
9. 0:37na ba kaseryoso ang climate crisis at
10. 0:39bakit natin ito kailangan pagtuunan ng
11. 0:42pansit? 'Yan ang himayin natin.
12. 0:47Posible nga bang mauwi sa global
13. 0:49disaster ang mabilis na pagkatunaw ng
14. 0:51yelo sa Antartika? Kahit nasa Pilipinas
15. 0:54tayo, bakit nga ba dapat ikabahala ang
16. 0:56pagkatunaw ng glacier? Meanwhile,
17. 0:59flashing red na raw ang climate
18. 1:01indicators. Senyales na lumalala na ang
19. 1:04climate change. Ano naman ang ibig
20. 1:06sabihin nito para sa ating mga
21. 1:08ordinaryong Pilipino? Totoo nga bang mas
22. 1:12iinit pa ang mundo by 2030? At sa usapin
23. 1:16naman ng climate injustice, bakit ang
24. 1:18mga bansang maliliit ang ambag sa carbon
25. 1:20emission? Ang mga tinatamaan ng epekto
26. 1:23ng climate change? Ako si Katrina Son at
27. 1:27ito ang The Week Explay dahil mabuti ng
28. 1:31malinaw.
29. 1:34Maituturing daw na heartbeat ng ating
30. 1:36planeta ang Antarctica. Pero paano pag
31. 1:39ang heartbeat na yan? Unti-unti ng
32. 1:41bumagal. For years, kahit patuloy na
33. 1:43umiinit ang mundo, predictable pa rin
34. 1:45ang cycle ng paglawak at pagkatunaw ng
35. 1:48yelo sa Antartika. Pero paano kung hindi
36. 1:51na ito ma-predict? Noong 2023 kasi may
37. 1:54kakaibang nangyari. Biglang lumiit ang
38. 1:57Antarctic Cis at hanggang ngayon hindi
39. 1:59pa rin ito fully recovered. Kaya ang
40. 2:02tanong ng scientists, warning sign na ba
41. 2:04ito ng mas malaking pagbabago sa ating
42. 2:07klima na dapat nating ikabahala?
43. 2:10Sa pinakailalim na bahagi ng ating
44. 2:13mundo, matatagpuan ang Antarctica.
45. 2:17Ang kontinenteng nababalot ng yelo ang
46. 2:19tahanan ng pinaguriang heartbeat of the
47. 2:23planet o ang antaric sea
48. 2:27mula sa kalawakan tila kasi pusong
49. 2:29tumitibok ang galaw ng yelong
50. 2:31nakapalibot sa antica
51. 2:34sa loob ng maraming taon sa kabila ng
52. 2:37global warming naging regular at
53. 2:38tuloy-tuloy ang pagtibok ng Antarctic
54. 2:41Cis hanggang ito 2015 nagkaproblema sa
55. 2:45itinuturing na pulso ng ating mundo.
56. 2:48Bakit nga ba nakababahala ang patuloy na
57. 2:51pagbigay ng yelo sa Antarctica?
58. 2:57Ito ang Antarctica. Ang pinakatuyo,
59. 3:00pinakamahangin at pinakamalamig na
60. 3:03kontinente sa mundo. 98% ng landmass
61. 3:07nito ang nababalot ng yelo pati na rin
62. 3:09ang dagat sa paligid nito.
63. 3:12Ang Antarctic Sea ay lumalawak tuwing
64. 3:15autumn. at winter
65. 3:18at nababawasan pagsapit ng spring.
66. 3:23Pero hindi lang ang mistulang pagtibok
67. 3:25nito ang dahilan kung bakit ito tinawag
68. 3:28na heartbeat of the planet.
69. 3:32Kapag nagiging yelo ang tubig dagat,
70. 3:34naiipon ang asin sa iba pang bahagi ng
71. 3:37tubig at lumulubog sa ilalim ng dagat.
72. 3:41Ang prosesong ito ay mahalaga sa global
73. 3:44ocean circulation. kung saan nakadepende
74. 3:47ang distribusyon ng oxygen at nutrients
75. 3:50sa dagat at nakasalalay ang buhay ng
76. 3:53maraming species.
77. 3:56Ang sea ice ay proteksyon din natin mula
78. 3:58sa labis na pag-init ng mundo.
79. 4:01Nagsisilbi itong tila salamin na
80. 4:03nagbabalik ng solar energy pabalik sa
81. 4:06space. Kung wala ito, ma-absorb ng dagat
82. 4:09ang init. Bagay na nakaaapekto sa ating
83. 4:12global climate at mga ecosystem.
84. 4:16Sinasangin ng C sa mga alon bago umabot
85. 4:19ang mga ito sa ice shelves. Oras na
86. 4:21mawala ang sea ice. Mabilis na
87. 4:24mapipinsalan ang mga alon ng Antarctic
88. 4:26Ice Shelves at posibleng mauwi ito sa
89. 4:29labis na pagtaas ng level ng tubig sa
90. 4:32dagat. Dahilan para mabura sa mapa ang
91. 4:35ilang lugar.
92. 4:38Kaya ganun na lang ang pagkabahala ng
93. 4:39mga CNipiko ng nitong 2015 mabilis na
94. 4:43nalusaw ang malaking bahagi ng Antarctic
95. 4:46Sea
96. 4:47bahagyang naka-recover ang yelo noong
97. 4:492020 at 2021 pero pagdating ng 2022
98. 4:54record breaking ang pagkakatibag ng yelo
99. 4:56sa Antarctica.
100. 4:59Bakit nga ba nangyari ito? Ito ang
101. 5:02paliwanag ng mga sientipiko.
102. 5:05Sa South Pole, malamig at nagyyelo ang
103. 5:07fresh water sa surface ng dagat at nasa
104. 5:10ilalim ang mas mainit at maalat na
105. 5:13tubig.
106. 5:14Pero noong 2016, dahil sa nagbagong wind
107. 5:17patterns at ocean currents, naghalo ang
108. 5:20mainit na tubig sa ilalim at ang malamig
109. 5:23na surface water kaya napigilan nito ang
110. 5:26pagbuo ng yelo. Ang tanong,
111. 5:28makaka-recover pa kaya ang Antarctic
112. 5:31Sea?
113. 5:33Ayon sa isang sientipiko sa Australian
114. 5:35Antarctic Division, maliit ang tansang
115. 5:38maibabalik pa sa dati ang yelo sa dagat
116. 5:41ng Antarctica.
117. 5:45Dahil dito sa mga susunod na taon,
118. 5:48posible raw na mas kumonti pa ang
119. 5:50populasyon ng Emperor Penguins
120. 5:53at dapat paghandaan ang mas mabilis na
121. 5:56sea level rice. Patuloy na pinag-aaralan
122. 5:59ng mga sientipiko kung gaano kabilis
123. 6:01malulusaw ang CIS at kung makaka-survive
124. 6:04ang ating mundo sa mga posibleng epekto
125. 6:07nito. Nagsisilbing protective cover ng
126. 6:09mundo ang yelo mula C hanggang glaciers.
127. 6:12Kaya nakakaalarma ang mabilis na
128. 6:14pagkatunaw ng mga ito kasi ano na lang
129. 6:16ang proprotekta sa mundo. Gaya na lang
130. 6:19ng nangyaring flush flood sa Nepal at
131. 6:21Tibet. Dulot yan ng pagkukimalayan
132. 6:23glacier na nagpakawalan ng avalanche ng
133. 6:26yelo at bato. At sa lakas ng rumaragas
134. 6:29ang tubig, kayang i-wipe out ang halos
135. 6:31anumang madaanan nito. Baka isipin niyo
136. 6:34nasa Himalayas naman yan. Nasa Pilipinas
137. 6:36tayo pero kahit libo-libong kilometro
138. 6:39ang layo natin, pwede pa rin tayong
139. 6:41maapektuhan nito. Paano? Alamin natin.
140. 6:45Isang malaking bahagi ng glacier sa
141. 6:46Himalayas ang gumuho. Ang impact nito
142. 6:50naitala bilang magnitude 5.2 na size
143. 6:52make event. Kasama sa rumagasa pababa sa
144. 6:55valley ang yelo, bato, putik at tubig.
145. 6:58Umabot ang malakas na search sa China
146. 7:00Nepal border habang papalapit ito sa
147. 7:03zerong border crossing. Dito sa Tibetan
148. 7:05side, nagsitakbuhan ang mga tao para
149. 7:08iligtas ang kanilang buhay habang
150. 7:10tinangay ng rumaragasang tubig at debre
151. 7:12ang isang building. Sa nangyaring ito sa
152. 7:14Nipal, bakit nga ba dapat ikabahala ang
153. 7:17mabilis na pagkatunaw ng mga glacier?
154. 7:22Ang mga glacier ay parang mabagal na
155. 7:24umaagos na ilog ng yelo. Parang
156. 7:26protective cover ng Earth at ng mga
157. 7:28karagatan natin ng yelo. Dahil puti at
158. 7:31maliwanag ito, nare-reflect nito pabalik
159. 7:33sa space ang sobrang init mula sa araw.
160. 7:36Dahilan para hindi masyadong uminit ang
161. 7:38ating planeta. May ilan na daan hanggang
162. 7:40libong taon na ang edad. Kaya nagsisilbi
163. 7:42rin silang record ng pagbabago ng klima
164. 7:44sa paglipas ng panahon. At kapag
165. 7:47pinagsama-sama, sakop ng glaciers at ice
166. 7:49sheets ang tinatayang 10% ng kabuuang
167. 7:52land area ng Earth. Kapag natutunaw ang
168. 7:54glacier sa normal na proseso, may
169. 7:56nutrients na napupunta sa mga ilog, lawa
170. 7:59at karagatan. Nakatutulong ito sa marine
171. 8:02life at food chain at nagbibigay rin ng
172. 8:04tubig na mahalaga sa tao at wildlife
173. 8:06lalo na sa ilang rehiyon. Balance ang
174. 8:08lasciure kapag pantay ang dami ng snow
175. 8:10na naiipon dito at ang dami ng yelong
176. 8:13nawawala dahil sa pagkatunaw at iba pang
177. 8:15proseso. Pero ang problema, rapidly
178. 8:18melting na ang mga glacier dahil sa
179. 8:20patuloy na pag-init ng Arctic. Ayon sa
180. 8:22Glacier Mass Balance Intercomparison
181. 8:25Exercise na proyekto ng European Space
182. 8:27Agency, 36% na mas mabilis ng natutunaw
183. 8:30ang mga glacier ngayon kumpara sa
184. 8:32nakalipas na dalawang dekada. Ayon sa
185. 8:35World Wildlife Fund, mabilis n natutunaw
186. 8:37ang maraming glacier sa buong mundo mula
187. 8:40pa noong early 1900s. Pangunahing
188. 8:42dahilan nito ang human activities.
189. 8:44Simula noong industrial revolution,
190. 8:46tumaas ang pagdami ng carbon dioxide at
191. 8:49iba pang greenhouse gas emissions na
192. 8:51nagdulot ng pagtaas na global
193. 8:53temperatures. Dahil dito, mas mabilis na
194. 8:56natutunaw at nagre-retreat ang glaciers.
195. 8:59At kahit malaki ang mabawas sa emisyon
196. 9:01sa mga susunod na dekada, mahigit 1/3d
197. 9:03na natitirang glacier sa mundo ay
198. 9:05maaaring tuluyang matunaw bago mag100.
199. 9:09Dahil nasa lupa ang glaciers, kapag
200. 9:11natutunaw ang yel nito, nadadagdagan ang
201. 9:13tubig sa dagat at tumataas ang sea
202. 9:15level. At kapag mas mataas ang sea
203. 9:17level, mas lumalala ang coastal erosion.
204. 9:20Mas mataas din ang tansa na magkaroon ng
205. 9:22storm surge habang ang umiinit na hangin
206. 9:25at temperatura ng karagatan ay lumilikha
207. 9:27ng mas madalas at matitinding mga bagyo.
208. 9:30Kapag mabilis ang pagkatunaw ng glacier,
209. 9:33maaaring lumaki ang glacial lakes. Kapag
210. 9:35nag-overflow ang mga ito dahil sa
211. 9:37mabilis na pagtunaw, ice or rock
212. 9:39avalances, maaaring magkaroon ng
213. 9:42biglaang pagbaha downstream.
214. 9:44Ang ganitong pangyayari ay tinatawag na
215. 9:46Glacial Lake Outburst Flood o GLOF.
216. 9:49Maaari ring maharangan ng glacier ang
217. 9:51isang stream ilog at magsilping natural
218. 9:54dam na maaaring mag-ipon ng malaking
219. 9:56volume ng tubig na delikado kapag
220. 9:59umapaw. Malayo man sa glaciers ang
221. 10:01Pilipinas, direktang apektado pa rin
222. 10:03tayo ng pagkatunaw ng mga ito dahil
223. 10:06nakadaragdag ito sa tubig sa dagat at
224. 10:08nagdudulot ng pagtaas ng sea level. Mas
225. 10:11mabilis lumalawak ang seawater sa
226. 10:13maiinit na lugar tulad ng Pilipinas.
227. 10:15Kaya habang mas maraming yelo ang
228. 10:17natutunaw sa Arctic, mas tumataas din
229. 10:19ang sea level sa atin. Ayon sa National
230. 10:22Adaptation Plant, malaki ang inaasahang
231. 10:24sea level rise sa Metro Manila pagsapit
232. 10:27ng 2030 hanggang 2050. At noong 2025,
233. 10:31nagbabala ang climate change commission
234. 10:33na hanggang 30% ng Metro Manila ay
235. 10:36maaaring tuluyang malubog pagsapit ng
236. 10:382040 dahil sa rising sea levels. Kung
237. 10:42magtutulungan ang mga bansa para
238. 10:43maprotektahan ang glaciers, mas
239. 10:45mapapabagal natin ang pagkatunong nito
240. 10:48at maiiwasan ang masamang epekto nito sa
241. 10:51mga komunidad na umaasa rito. Ang
242. 10:53nangyari sa Himalayas, isa lang sa
243. 10:55maraming warning signs ng lumalalang
244. 10:58global climate crisis. Sa katunayan,
245. 11:00ayon sa report ng World Meteorological
246. 11:03Organization o WMO, patuloy na
247. 11:06nagfa-flash ng Red Alert ang iba't ibang
248. 11:08climate indicators sa mundo. Red Alert,
249. 11:11ano ba ang ibig sabihin nito para sa
250. 11:13estado ng ating klima at gaano kaseryoso
251. 11:16ang epekto nito para sa ating mga
252. 11:19Pilipino?
253. 11:20>> The state of the global climate is in a
254. 11:22state of emergency. Planet Earth is
255. 11:24being pushed beyond its limits.
256. 11:27climate indicator is flashing red.
257. 11:31Flashing red. Ganito inilarawan ng
258. 11:34United Nations ang mga climate indicator
259. 11:36na sukatan para makita kung gaano
260. 11:39nakalala ang climate change sa mundo.
261. 11:41Ayon sa State of the Global Climate 2025
262. 11:44na inilabas ng World Meteorological
263. 11:47organization o WMO, out of balance
264. 11:50ngayon more than anytime in history ang
265. 11:53klima ng Earth. Paano kaya nila ito
266. 11:55nasabi?
267. 11:57Sa inilabas na State of the Global
268. 11:59Climate Report, inisa-isa ng WMO ang
269. 12:02walong climate indicators na ginagamit
270. 12:04para i-monitor ang lagay ng klima sa
271. 12:06mundo. Una, ang Earth's energy
272. 12:09imbalance. Tumutukoy ito sa balanse ng
273. 12:12enerhiyang nakukuha ng Earth mula sa
274. 12:14araw at enerhiyang inilalabas ng Earth
275. 12:16papunta sa space.
276. 12:18Sa isang stable climate, balanse dapat
277. 12:21ang incoming at outgoing energy. Pero
278. 12:24ang reality sa ngayon, mas kaunti ang
279. 12:26lumalabas na energy mula sa Earth dahil
280. 12:28nakukulong ito ng tinatawag na
281. 12:30greenhouse gases. Ang greenhouse gases
282. 12:33ay isa ring climate indicator. Ilan sa
283. 12:35mga halimbawa nito ang carbon dioxide,
284. 12:38methane at nitrus oxide. Ikukulong ng
285. 12:41mga gas na ito ang init na nanggagaling
286. 12:43sa araw dahilan para patuloy ring uminit
287. 12:46sa Earth.
288. 12:48Ayon sa WMO noong 2024, naitala ang
289. 12:52pinakamataas na concentration ng carbon
290. 12:54dioxide sa mundo in the last 2 million
291. 12:56years. Pinakamataas din daw noong 2024
292. 12:59ang label ng methane at nitrus oxide sa
293. 13:02nagdaang 800,000 years. Kapag marami ang
294. 13:05greenhouse gases, tumataas ang
295. 13:07temperatura sa Earth. Ngayon sa report,
296. 13:10ang nakalipas na 11 taon mula 2015
297. 13:13hanggang 2025 ang naitalang
298. 13:15pinakamaiinit na taon sa mundo. Ang
299. 13:17January 2025, pinakamainit na January
300. 13:21daw on record ayon sa WMO. Sunod na
301. 13:25indicator ang ocean heat o ang label ng
302. 13:27init na naiipon sa karagatan. Ayon sa
303. 13:30WMO, higit sa 91% ng init na nata-trap
304. 13:34sa Earth ang naiiwan sa karagatan. Noong
305. 13:372025, naitala ang pinakamataas na level
306. 13:40ng ocean heat. Nakababahala ito dahil
307. 13:43posible itong magdulot ng pagkamatay ng
308. 13:45mga corals na mahalaga para sa buhay ng
309. 13:48mga isda at iba pang marine life.
310. 13:50Patiing ocean heat din ang patuloy na
311. 13:52nagpapalakas sa mga nabubuong bagyo.
312. 13:55Kapag matindi ang init sa karagatan,
313. 13:57natutunaw ang mga yelong nakapalibot
314. 13:59dito. Sa mga polar region gaya ng mga
315. 14:02dagat ng Arctic at Antarktica. Paunti na
316. 14:05ng paunti ang area nababalot ng yelo o
317. 14:08ang tinatawag na sea ice extent.
318. 14:13Ang mga glacier naman o ang malalaking
319. 14:15tipak ng yelo sa iba't ibang bahagi ng
320. 14:17mundo, patuloy rin ng extreme na
321. 14:19pagkabawas. Ang pag-init ng karagatan at
322. 14:22pagkatunaw ng mga yelo nakaaapekto naman
323. 14:25sa pagtaas ng sea level. Isa pang
324. 14:27indicator ng climate change. Sa daptos
325. 14:30ng WMO simula 2012, halos dumoble ang
326. 14:33rate ng pagtaas ng sea level sa mundo
327. 14:36kumpara sa rate nito mula 1993 hanggang
328. 14:392011. Ibig sabihin, mas mabilis ng
329. 14:41tumataas ang sea level ngayon. Panganib
330. 14:44ang dala nito sa coastal communities
331. 14:46dahil maaari nitong magdulot ng mga
332. 14:48pagbaha at pagkasira ng mga
333. 14:50infrastructure sa deabing dagat. Isa
334. 14:53ring indicator ng climate change ang PH
335. 14:55levels ng kargatan na nagsasabi kung
336. 14:58gaano naka-acidic ang tubig sa dagat. Sa
337. 15:01datos mula 1985 hanggang 2025, kita ang
338. 15:04patuloy na pagbaba ng pH levels. Ibig
339. 15:07sabihin, patuloy na nagiging acidic ang
340. 15:09tubig sa karagatan na nagdudulot ng
341. 15:11respiratory problems sa mga isda.
342. 15:14Sinasabing flashing red na ang mga
343. 15:16indicator na ito dahil sa patuloy na
344. 15:19pagtatala ng record high levels na
345. 15:21senyales ng paglala ng climate crisis sa
346. 15:23mundo. Dahil sa mga ito, masasabing may
347. 15:26climate emergency na nga sa Earth.
348. 15:29Paliwanag ng Climate Advocacy
349. 15:30Organization na 350 Pilipinas, malaki
350. 15:33ang maaaring maging pagbabago sa
351. 15:35kalikasan kapag patuloy pang lumala ang
352. 15:37crisis na ito. Emergency siya kasi
353. 15:39sinasabi n pag-breach natin siya,
354. 15:41magli-lead siya sa tinatawag nating
355. 15:42runaway climate change. Yung yung
356. 15:45runaway climate change, yun yung
357. 15:46sinasabi na ito yung punto na kung saan
358. 15:49mahirap na maging compatible yung human
359. 15:51civilization
360. 15:53sa altered na conditions ng environment
361. 15:56niya dahil sa daglit na pag-iinit ng
362. 15:59daigdig.
363. 16:01Ano naman kaya ang ibig sabihin nito
364. 16:03para sa ating mga Pilipino? Paliwanag ni
365. 16:05Chuck Baclagon, may epekto ang pagiging
366. 16:07archipelago ng bansa kung bakit
367. 16:09vulnerable tayo sa mga epekto ng
368. 16:11tumitinding climate change. Ang ano kasi
369. 16:14ng archipelagic na countries, ang
370. 16:16pinaka-common sa kanya is mas maraming
371. 16:19bahagi ng landmass niyang exposed sa
372. 16:21tubig.
373. 16:23And yung impacts ng climate change
374. 16:24mostly nangyayari yan within closed
375. 16:27proximity sa tubig. Kabilang sa impact
376. 16:29na ito ang mga pagbabago sa weather
377. 16:31patterns gaya ng pagkakaroon ng mas
378. 16:33malalakas na mga bagyo nadulot daw ng
379. 16:35pagbili sa water cycle dahil sa pagtaas
380. 16:38ng temperatura ng tubig sa karagatan.
381. 16:42Sa pinakahuling global climate risk
382. 16:44index ng German watch, pangito ang
383. 16:47Pilipinas sa mga bansang pinakaapektado
384. 16:49ng extreme weather events gaya ng mga
385. 16:52bagyo noong taong 2024. At dahil
386. 16:54agricultural na economy tayo, yung
387. 16:57pagtatanim, pag-aalaga ng ay, pag-ani,
388. 17:00lahat yan ay dependent sa predictability
389. 17:02ng weather eh. Pero nawala na yung
390. 17:04predictability niya dahil nga sa global
391. 17:06warm. Ba hindi na fixed at malalagay
392. 17:11natin on a schedule kumbaga yung
393. 17:14seasons. So yun, sumunod na impact. Pero
394. 17:19hindi nakukulong sa usapin ng
395. 17:21environment ang epekto ng lumalalang
396. 17:23lagay ng klima lalo na sa Pilipinas.
397. 17:26Paliwanag ni Fred de Mesa, National
398. 17:28Coordinator ng 350 Pilipinas, apektado
399. 17:31rin ng climate crisis ang iba't ibang
400. 17:33aspeto gaya ng supply ng pagkain sa
401. 17:35bansa. Halimbawa, kung mas kaunti yung
402. 17:38produce nung mga agricultural products
403. 17:41dahil sa ah malalakas na at matitinding
404. 17:45pag-ulan bunsod ng climate change at
405. 17:47yung matatindi at malalakas din na
406. 17:49pag-init o mas mahabang pag-init yung
407. 17:51tinatawag na na long elo. Ah mas konti
408. 17:54yung produce.
409. 17:57Kapag mababa ang supply, mas tataas ang
410. 17:59presyo ng pagkain at mga bilihin.
411. 18:02Apektado rin pati ang pag-aaral ng mga
412. 18:04kabataan na madalas naantala tuwing
413. 18:07matindi ang init at ulan. So paano
414. 18:09makaka-adopt din halimbawa yung mga
415. 18:11estudyante or yung mga classrooms ba na
416. 18:14yung mga infrastructure din ba ng mga
417. 18:16classrooms ay conducive sa learning
418. 18:19adaptability halimbawa ng mga estudyante
419. 18:22sa Pilipinas marami ng batas ang naipasa
420. 18:25patungkol sa klima, kalikasan at iba
421. 18:28pang natural resources. Narian ang
422. 18:30Philippine Clean Air Act of 1999,
423. 18:33Renewable Energy Act of 2008, Climate
424. 18:36Change Act of 2009, Disaster Risk
425. 18:38Reduction and Management Act of 2010,
426. 18:41Energy Efficiency and Conservation
427. 18:43Actong 2019 at iba pa. Pero ayon sa 350
428. 18:47Pilipinas, least prepared pa rin ang
429. 18:49bansa sa mga epekto ng climate change.
430. 18:52It is the absence of governance
431. 18:54structures that would ensure yung
432. 18:58adaptive adaptability natin sa impacts
433. 19:01ng climate change. And most of the time
434. 19:04ina-approach lagi yyung climate change
435. 19:07at yung mga impacts nito from the
436. 19:08perspective of disaster response.
437. 19:12Dapat tingin namin it should be the
438. 19:14development agenda. Kapag sinabing
439. 19:17development agenda ayon kay Baclagon
440. 19:20kailangang isaisip ang realidad ng
441. 19:22climate change habang nagpaplano ng
442. 19:24anumang development project. It's also
443. 19:26about a lack of yung role na
444. 19:29ginagampanan o papel na ginagampanan
445. 19:33science
446. 19:35sa ano sa nation building natin 'di ba?
447. 19:38Yung yung development decisions that we
448. 19:40use most of the time it is looked upon
449. 19:44as a means to an end to solve yung ano
450. 19:47ba yung immediate na pangangailangan na
451. 19:50dapat nating tugunan without looking at
452. 19:52it from the long term and without
453. 19:54utilizing data to inform how we could
454. 19:57plan ahead. 'yung lahat ng pagtugon sa
455. 19:58krisis ng klima, ang mas makatotohanan
456. 20:02na measure niyan is to ensure na 'yung
457. 20:04tao mararanasan niya 'yung kalidad ng
458. 20:07buhay na may ano may dignidad dapat
459. 20:11habang nararanasan niya yung impacts ng
460. 20:13climate change. Sa international scale
461. 20:15naman, kailangan daw manguna ng
462. 20:17Pilipinas sa climate action bilang isang
463. 20:20vulnerable na bansa. Kasi tayo na nga
464. 20:22yung vulnerable tapos hindi pa tayo yung
465. 20:24magle-lead ng pagtugon para solusyunan
466. 20:26'yung crisis. Anong message na sine-send
467. 20:28n sa international community na hindi
468. 20:30tumutugod ba lalo na yung mga historic
469. 20:32emitters okay lang pala na wala rin
470. 20:36silang gawin
471. 20:38dagdag ni Baclagon kailangang i-mobilize
472. 20:41din ang iba pang mga bansang nakararanas
473. 20:43ng matinding epekto ng climate change
474. 20:45kahit na kaunti lang ang kontribusyon
475. 20:47nila sa paglala nito batay sa kanilang
476. 20:49greenhouse gas emissions.
477. 20:52Sa pinakahuling datos ng emissions
478. 20:53database for global atmospheric research
479. 20:56o Edgar,5%
480. 20:58ang share ng Pilipinas sa kabuuang
481. 21:00greenhouse gas emission sa buong mundo.
482. 21:03Maliit man pero significant pa rin. Ayon
483. 21:06kay Baclagon, pag tiningnan mo kasi yung
484. 21:08ano niyan eh 'di ba yung yung
485. 21:09contributions ng emissions
486. 21:12cumulative yan eh.
487. 21:15Let's say lahat ng bansa na lisang
488. 21:17contribution sabihin nila hindi namin
489. 21:18tutugunan yung crisis. that would still
490. 21:21account to 40% of the emissions.
491. 21:24So mahalaga na yung leadership na yun.
492. 21:28Sa kabila ng patuloy na paglala ng lagay
493. 21:30ng klima sa mundo, may magagawa pa rin
494. 21:33naman daw ang individual action. We tend
495. 21:35to discount 'yung individual actions
496. 21:38that we can take pero mahalaga yung
497. 21:41pag-exercise natin ng individual agency
498. 21:44natin to integrate
499. 21:46yung mga pinaglalaban natin into our
500. 21:48lifestyles.
501. 21:50Ano nga ba ang mga maaari nating gawin
502. 21:52para sa 350 Pilipinas? Mahalaga ang
503. 21:55magagawa ng mga simpleng desisyon natin
504. 21:57sa araw-araw. Mula halimbawa sa
505. 21:59pagpiling magbisikleta papunta sa
506. 22:00trabaho, pagtitipid sa kuryente sa loob
507. 22:03ng bahay hanggang sa pagbili ng mga
508. 22:05local food sources. But at the same
509. 22:07time, we also have to recognize that we
510. 22:09can only do so much. Kaya kailangan nung
511. 22:12bigger na systemic change. So now we
512. 22:14know that the hotter the earth gets, the
513. 22:16more na natutunaw ang yelo sa Antartica.
514. 22:19Pero what if tumaas pa ng tumaas ang
515. 22:22temperatura sa mga susunod na taon?
516. 22:24Well, mukhang hindi na lang siya what
517. 22:26if. Posible raw kasi ang record breaking
518. 22:29na init bago mag 2030 baseangan sa
519. 22:32forecast ng World Meteorological
520. 22:34organization o WMO tungkol sa posibleng
521. 22:37pagtaas pa ng global temperature. So
522. 22:40kung talagang iinit pa ang mundo, ano
523. 22:42ang magiging epekto nito at higit sa
524. 22:45lahat, anong ibig sabihin nito para sa
525. 22:47atin dito sa Pilipinas?
526. 22:50Ganito raw ang inaasahang magiging
527. 22:51temperatura ng mundo ngayong 2026. Mas
528. 22:54mapula, mas mainit kumpara saitalang
529. 22:57global temperature mula 1991 hanggang
530. 22:592020.
531. 23:01Record breaking na init. Posibleng
532. 23:03maramdaman daw bago mag 2030.
533. 23:06Sa nakalipas na taon mula 2015 hanggang
534. 23:102025, naitala ang pinakamatataas na
535. 23:13temperatura sa mundo. At sa susunod na
536. 23:16limang taon hanggang 2030, inaasahang
537. 23:19mas titindi pa raw ito.
538. 23:22Mas iinit pa nga ba ang mundo bago mag
539. 23:242030? Ano ang sinasabi ng bagong climate
540. 23:27forecast tungkol dito?
541. 23:29Ayon sa global annual to decade update
542. 23:31na inilabas ng World Meteorological
543. 23:33Organization o WMO, nasa 86% ang tansang
544. 23:37malagpasan bago sumapit ang 2030 ang
545. 23:40pinakamainit na panahong naitala noong
546. 23:422024. 91% naman daw ang tansang lumagpas
547. 23:45ang global average temperature sa
548. 23:47warming threshold ng isang beses o higit
549. 23:49pa bago mag 2030. Ano ba ang ibig
550. 23:52sabihin nito? Yung 1.5° warming
551. 23:55threshold yun yung sinasabi according sa
552. 24:00actual text nung Paris agreement ah na
553. 24:02sinasabi na ang ang ang global surface
554. 24:05mean temperature ng daig hindi dapat daw
555. 24:07lalagpas sa 1.5°. Siya ayung threshold
556. 24:11na kung saan hindi tayo daw hihigit pa
557. 24:13sa tinatawag natin na limit na
558. 24:15magti-trigger ng what is called as
559. 24:17runaway climate change. Ang runaway
560. 24:19climate change ay ang punto kung saan
561. 24:21posibleng hindi na makahabol ang human
562. 24:23civilization sa mga pagbabagong dulot ng
563. 24:26climate change. Kapag nagtuloy-tuloy ang
564. 24:28paglagpas sa 1.5° na warming threshold,
565. 24:31maaari itong magdulot ng domino effect
566. 24:33sa iba't ibang aspeto ng kalikasan at
567. 24:36makasira sa balanse ng buhay at
568. 24:38kapaligiran.
569. 24:39Yung ecology is actually looking at yung
570. 24:42life not from the perspective of single
571. 24:44species but actually from the
572. 24:46interaction of a diversity of species
573. 24:49occupying the same space. Pag may
574. 24:51magalaw ka doon sa balance yung balance
575. 24:53na iyon it would disrupt the coal. So
576. 24:56that is the problem doon. We often think
577. 24:58about it as
578. 25:01a way na masisira yung daig. Actually
579. 25:03ang ang sobering sagot hindi. Nature
580. 25:06will continue but it will change and it
581. 25:09will adapt according to the
582. 25:11circumstances of its environment. The
583. 25:14question there is, will the change in
584. 25:17the environment still enable human
585. 25:20civilization to coexist with nature?
586. 25:24Nakita rin sa forecast ng WMO na posible
587. 25:27pa raw tumindi ang Elin sa 2027 at 2028
588. 25:31batay sa datos na naitala ng Nino 3.4
589. 25:33region. Ang Nino 3.4 region ay isang
590. 25:36specific na bahagi ng Pacific Ocean
591. 25:38malapit sa Equator. Ginagamit na basihan
592. 25:40ang temperaturang naitatala mula rito
593. 25:43para i-monitor ang mga climate
594. 25:44phenomenon gaya ng Elmino at Laninya.
595. 25:46Paliwanag ng climate organization na 350
596. 25:49Pilipinas, may kaugnayan sa paparating
597. 25:51na Elnino ngayong taon ang forecast ng
598. 25:53WMO. Likely mangyayari iyan over the end
599. 25:57of this year. Yung Elninho event is
600. 26:00predicted to develop towards yung end of
601. 26:022026. At yung expected nito is that it
602. 26:05would heavily drive na mas mabilis yung
603. 26:07pagtaas ng global temperature kasi siya
604. 26:09yung biggest at mas malaki yung
605. 26:11phenomena ng Elino, mas matagal siyang
606. 26:13magla-last. It would probably spill over
607. 26:16sa great part of 2027. Samantala, ang
608. 26:20malamig at nag-yellong Arctic region
609. 26:22naman sa bandang hilaga ng mundo, hindi
610. 26:24rin daw ligtas sa epekto ng global
611. 26:26warming. 3.5 times pang araw na mas
612. 26:29mabilis ang pag-init dito kumpara sa
613. 26:31ibang mga lugar sa bundo. Inaasang
614. 26:33mababawasan din ang lamig sa mga winter
615. 26:35season sa Arctic region hanggang 2030
616. 26:38dahil aabot daw sa 2.8° Celus ang
617. 26:41magiging pagtaas ng temperatura doon
618. 26:43kumpara sa average records mula 1991
619. 26:45hanggang 2020. Ang Amazon region naman
620. 26:49kung saan matatagpuan ang pinakamalaking
621. 26:51rain forest sa mundo. Posibleng
622. 26:53makaranas ng mas kaunting mga pag-ulan
623. 26:55sa mga susunod na taon. Pero mukhang
624. 26:57mangayo sa Pilipinas ang Arctic at
625. 26:59Amazon Region, maepekto pa rin sa bansa
626. 27:02ang mga nangyayari dito. Kunwari sa
627. 27:04Arctic, what message it sends is that
628. 27:06there's an end urgent mandate for iyung
629. 27:09local resilience. Kasi while the Arctic
630. 27:12warming happens thousands of miles away,
631. 27:14yung resulting na acceleration ng
632. 27:16pagkatunaw ng yelo diyan contributes to
633. 27:19global sea level rice. Since yung
634. 27:21Western Pacific kung saan nandon yung
635. 27:23Pilipinas ay already experience sea
636. 27:25level rice, ibig sabihin mas bibilis
637. 27:26yung sea level rice lalo pa sa mga lugar
638. 27:29na kung saan marami siyang coastal
639. 27:30communities. Ang sea level rice ay isa
640. 27:33sa nakababahalang indicator ng climate
641. 27:35change lalo na para sa Pilipinas na
642. 27:37napapalibutan ng tubig. Kapag kasi
643. 27:40tumataas ang level ng tubig sa dagat,
644. 27:41tumataas ang posibilidad na masakop nito
645. 27:44ang kasalukuyang lupa malapit dito at
646. 27:47malalagay sa panganib ang mga nakatira
647. 27:49sa coastal communities.
648. 27:51Sa gitna ng mga panganim na dala ng
649. 27:52climate change sa susunod na mga taon,
650. 27:55ano pa nga ba ang magagawa natin? May
651. 27:58magagawa pa nga ba tayo? It is incumbent
652. 28:01on us to become resilient but at the
653. 28:03same time recognize that why we are
654. 28:06experiencing the tragic consequences. of
655. 28:09yung extreme impacts ng climate change
656. 28:11is also because merroong problem sa
657. 28:14systems that perpetuates and that is
658. 28:17also reinforced by the failure of
659. 28:19governments to respond sa mandato na
660. 28:23dapat paglingkuran nila yung sambayanan.
661. 28:25We live in a country where the
662. 28:27government looks at climate change. Not
663. 28:29as a development agenda. May awareness
664. 28:32sa climate change pero inaapproach siya
665. 28:34from the perspective of disaster risk
666. 28:35reduction sa government.
667. 28:38Look at climate change as a development
668. 28:40imperative.
669. 28:42How do we form governance that is
670. 28:46responsive to the impacts of climate
671. 28:48change? Not just as a crisis ng bagyo na
672. 28:54kailangan nating tugunan. Hindi lang
673. 28:56basta init ang posibleng asahan sa
674. 28:58susunod na limang taon. Sanga-sanga ang
675. 29:01epekto nito mula sa karagatan hanggang
676. 29:03sa agrikultura at kabuhayan sa iba't
677. 29:06ibang bahagi ng mundo kabilang ang
678. 29:08Pilipinas. Kaya mahalagang pagtuunan ng
679. 29:11pansin hindi lang ng bawat indibidwal
680. 29:14kundi lalo't higit ng pamahalaan ang mas
681. 29:16pang matagalang mga solusyon para
682. 29:18patuloy tayong makahabol sa mga epekto
683. 29:21ng climate change mula sa maayos na
684. 29:23pagba-budget, tamang development plans
685. 29:26at mas yan tipikong mga proyekto.
686. 29:29Ngayong naka-red alert na ang climate
687. 29:31indicators natin, malinaw na mas ramdam
688. 29:33na ang epekto ng climate change sa iba't
689. 29:36ibang bahagi ng mundo. Pero here's the
690. 29:39unfair part. Hindi pantay-pantay kung
691. 29:41sino ang pinakaapektado.
692. 29:43Take Nepal and the Philippines. Maliit
693. 29:46lang ang ambag nila sa global carbon
694. 29:48emissions pero sila ang mga bansang
695. 29:51pinakaapektado sa extreme weather
696. 29:53events. Samantala, ang ilan sa
697. 29:55pinakamalalaking carbon and meters sa
698. 29:57mundo ay mas mababa pa ang ranking
699. 30:00pagdating sa climate impacts. Ito ba
700. 30:02yung tinatawag na climate injustice?
701. 30:05Tara, himayin natin. On August 26, a
702. 30:08huge part of Nepal's Cleures collapsed
703. 30:10into the valley, triggering a deadly
704. 30:13flood that killed more than 1,000 people
705. 30:15and left thousands more missing.
706. 30:18Experts say that while climate change
707. 30:20may not be the soul trigger of the
708. 30:21Claure collapse, ice melts caused by
709. 30:24global warming may have contributed to
710. 30:26the disaster. Nepal snowcapped mountains
711. 30:29had lost nearly 13d of their ice in just
712. 30:32over 30 years according to the United
713. 30:34Nations.
714. 30:36Its glaciers are melting at a rapid rate
715. 30:3865% faster in the last decade compared
716. 30:41to the previous one.
717. 30:43One of the biggest drivers of global
718. 30:45warming is carbon dioxide emissions. But
719. 30:48according to data from the global carbon
720. 30:50budget, Nepal is one of the least
721. 30:52contributors to carbon emissions.
722. 30:55In 2024, the country accounted for just
723. 30:5805% of the total global CO2 emissions.
724. 31:02So why does a country that emits less
725. 31:04carbon dioxide pay a bigger price for
726. 31:07climate change?
727. 31:11According to the 2026 global climate
728. 31:14risk index, Nepal ranks sixth among the
729. 31:17countries most affected by extreme
730. 31:20weather events brought by climate
731. 31:22change. The Philippines ranks seventh.
732. 31:25Meanwhile, the top two global emitters
733. 31:27in 2024, China with 31.84%
734. 31:31share in the global carbon dioxide
735. 31:33emissions and the United States with
736. 31:3612.71%
737. 31:37share rank relatively lower in the
738. 31:40climate risk index.
739. 31:43Chuck Baclagon of Climate Advocacy Group
740. 31:45350 Pilipinas explained that the
741. 31:47economic and financial resources of
742. 31:49these top emitters contribute to their
743. 31:51low rank in the risk index.
744. 31:53They are more wealthy. They are endowed
745. 31:55with more resources financial and
746. 31:58otherwise. Uh high emitting nations also
747. 32:01possess the financial capital. they are
748. 32:03able to resiliently
749. 32:06develop their infrastructure, their
750. 32:07adaptive capacities to buffer their
751. 32:10populations from the immediate impacts
752. 32:11of the disasters uh caused by the the
753. 32:15crisis is uh lower for them.
754. 32:18>> In the case of developing countries such
755. 32:20as Nepal and the Philippines, economic
756. 32:22and financial resources are limited to
757. 32:24address the impacts of climate change,
758. 32:27increasing their vulnerability.
759. 32:29A country has to devote a certain
760. 32:31portion of its national budget for
761. 32:34disaster relief and response. But what
762. 32:37if there is a trend of ever increasing
763. 32:40frequency and intensity of those extreme
764. 32:43weather events? That means that small
765. 32:47pot would be immediately defeated. Other
766. 32:50factors such as geographic location and
767. 32:52dependence on climate patterns also play
768. 32:55a role on how severe the impacts will be
769. 32:57for certain countries like Nepal and the
770. 32:59Philippines.
771. 33:01>> That also reveals why climate change is
772. 33:04uh an issue of inequality because beyond
773. 33:08the weather if you look at it it also
774. 33:10means that uh while climate change
775. 33:13affects everyone its impacts are not
776. 33:16evenly distributed. And because much of
777. 33:19the development of those countries are
778. 33:20contingent on they are you know they
779. 33:23have climate dependent livelades in the
780. 33:25Philippines agriculture is very
781. 33:26dependent on climate Nepal the same
782. 33:28goes. Those countries their exposure is
783. 33:31higher and that compounds the climate
784. 33:33shocks despite contributing negligably
785. 33:35low emissions. To address this gap in
786. 33:37the global context, it is important to
787. 33:40hold the top emitters accountable not
788. 33:42only in reducing their carbon emissions,
789. 33:44but in demanding that they help other
790. 33:45countries adapt to climate change
791. 33:47impacts.
792. 33:49>> They have the historical and moral
793. 33:51obligation to countries to ensure that
794. 33:55finance happens for those that uh are
795. 33:58one leading to adapt or to increase
796. 34:01adaptive capacities for the impacts of
797. 34:04climate change. Then I think that's how
798. 34:07justice should be manifested as well is
799. 34:09on how do we actually distribute the
800. 34:12resources so that it would be provided
801. 34:15to those that need it the most. At diyan
802. 34:17na nagtatapos ang isa na namang episode
803. 34:19ng The Week Explain mula sa mabilis na
804. 34:22pagkatunaw ng yelo sa Antarctica at
805. 34:24Himalayas hanggang sa patuloy na pagtaas
806. 34:27ng global temperature. Sana mas naging
807. 34:30malinaw sa atin kung ano ang mga warning
808. 34:32signs ng climate change at higit sa
809. 34:35lahat bakit mahalagang maintindihan
810. 34:37natin ang mga ito. Ako si Katrina S.
811. 34:41Samahan niyo ulit kami next week as we
812. 34:43break down another story or stories
813. 34:45worth understanding. Ito ang The Week
814. 34:49Explain dahil mabuti ng malinaw.