YT YouTube2Text

YouTube2Text → Transcripts → The Mughal Empire Complete History in Telugu | మొఘల్ సామ్రాజ్యం పూర్తి చరిత్ర | UPSC APPSC TGPSC

The Mughal Empire Complete History in Telugu | మొఘల్ సామ్రాజ్యం పూర్తి చరిత్ర | UPSC APPSC TGPSC — Transcript

by The Great IAS · 8,850 words · 1,749 segments · language en · Watch on YouTube

Open in transcriber Summarize with AI Download SRT/VTT

Full transcript

0:00భారతదేశ చరిత్రలో [సంగీతం] అత్యంత
0:03శక్తివంతమైన సామ్రాజ్యాలలో ఒకటి మొఘల్
0:07సామ్రాజ్యం
0:101526 లో బాబర్ మొదటి పానిపట్ యుద్ధంలో
0:14ఇబ్రహీం లోడీని ఓడించి మొఘల్ పాలనకు
0:16పునాది వేశాడు.
0:19[సంగీతం]
0:21అక్బర్ పాలనలో ఈ సామ్రాజ్యం విస్తరించి
0:24[సంగీతం]
0:25శక్తివంతమైన రాజకీయ వ్యవస్థగా
0:27రూపుదిద్దుకుంది.
0:28షాజహాన్ కాలంలో అద్భుతమైన నిర్మాణాలు
0:31వెలిసాయి. మొగల్ కళలు [సంగీతం]
0:34వాస్తుశిల్పం ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తింపు
0:36పొందాయి.
0:38ఔరంగజేబు కాలంలో సామ్రాజ్యం భౌగోళిక
0:42విస్తృతిని సాధించిన అనంతరం క్షీణత
0:45ప్రారంభమైంది.
0:47బాబర్ నుంచి చివరి [సంగీతం] మొగల్
0:49చక్రవర్తి బహదూర్ షా జఫర్ వరకు ఈ
0:53సామ్రాజ్య సంపూర్ణ చరిత్రను ఇప్పుడు
0:55తెలుసుకుందాం. [సంగీతం]
1:02నమస్కారం యూపీఎస్సీ ఆశాహులకు స్వాగతం. ఈ
1:06రోజు మనం భారతదేశ చరిత్రలోనే ఒక పెద్ద
1:08గేమ్ చేంజర్ అని చెప్పగలిగే ఘట్టాన్ని
1:10విశ్లేషించబోతున్నాం. అదే మొఘల్ సామ్రాజ్య
1:12స్థాపన. రాబోయే కొద్ది నిమిషాల్లో ఎగ్జామ్
1:15పాయింట్ ఆఫ్ వ్యూ లో బాబర్ వేసిన
1:17అద్భుతమైన సైనిక వ్యూహాలు అలాగే హుమాయున్
1:20పతనం వెనుకున్న అసలు కారణాలను మనం
1:22పూర్తిగా డీకోడ్ చేద్దాం. మెయిన్స్ ఇంకా
1:24ప్రీలిమ్స్ ఈ రెండింటికీ కూడా ఈ
1:26కాన్సెప్ట్స్ చాలా చాలా కీలకం కాబట్టి
1:28జాగ్రత్తగా ఫాలో అవ్వండి. అసలు ఒక్కసారి
1:31ఊహించండి తన సొంత రాజ్యాన్ని కోల్పోయి ఎటూ
1:34పాలుపోని స్థితిలో దిక్కు లేని వాడిగా
1:36తిరిగిన ఒక సాధారణ సంచారి మన భారతదేశం
1:39లాంటి మహా ఉపఖండాన్ని ఎలా జయించి ఉంటాడు
1:41వినడానికే చాలా ఆశ్చర్యంగా ఉంది కదు కానీ
1:43అది నిజం ఆ అసాధ్యం అనిపించే ప్రయాణం వెనక
1:46ఉన్న మిలిటరీ టాక్టిక్స్ ఏమిటి అతని
1:48రాజనీతిజ్ఞత ఏంటి ఇప్పుడు కొంచెం శ్రద్ధగా
1:50గమనించండి మనం నేరుగా ఈ అద్భుతమైన
1:52చరిత్రలోకి అడుగుపెడదాం. మొదటి అంశం మొగల్
1:55సామ్రాజ్య స్థాపకుడు బాబర్ అసలు ఇతని
1:58నేపథ్యం బ్యాక్గ్రౌండ్ ఏమిటో ఇప్పుడు
2:00చూద్దాం. బాబర్ అసలు పేరు జహీరుద్దీన్
2:03మహమ్మద్ ఈయన మిలిటరీ సామర్థ్యం వెనుకున్న
2:05అసలు రహస్యం ఏమిటో తెలుసా? అది అతని
2:07డిఎన్ఏ లోనే ఉంది. తండ్రి వైపు నుండి
2:09చూస్తే మధ్య ఆసియాను వనికించిన తైమూర్
2:12వంశానికి చెందినవాడు. ఇక తల్లి వైపు నుండి
2:14చూస్తే మంగోల్ మహా సామ్రాజ్య నిర్మాత
2:16చెంగీస్ ఖాన్ వంశస్తుడు. అంటే ఒకవైపు
2:19తైమూర్ మరోవైపు చంగీస్ ఖాన్ ఈ రెండు
2:22భయంకరమైన సైనిక వారసత్వాల కలయక వల్లే
2:25బాబర్కు అత్యంత వేగవంతమైన ప్రాణాంతకమైన
2:28అశ్విక దలవ్యూహాలు అంటే క్యావలరీ
2:30టాక్టిక్స్ వారసత్వంగా లభించాయి. రెండు
2:32గొప్ప యోధ వంశాల లక్షణాలు అతనిలో మూర్తి
2:35భవించాయి. పరీక్ష కోణంలో ఈ నేపథ్యం
2:37గుర్తుపెట్టుకోవడం ఎంతో ముఖ్యం. అయితే
2:40అతని ప్రయాణం పూల పాన్పు ఏమీ కాదు. తండ్రి
2:42ఉమర్ షేక్ మిర్జా చనిపోవడంతో బాబర్ తన 11
2:45ఏళ్ల చిన్న వయసులోనే ఫర్గానాకు
2:47పాలకుడయ్యాడు. ఆలోచించండి 11 ఏళ్ళ అంటే
2:50ఎంత చిన్న వయసో కానీ దురదృష్టం కొద్ది తన
2:54సొంత బంధువులే అతన్ని ఓడించి
2:55రాజ్యంలోనుంచి తరిమేశారు. ఆ తర్వాత చాలా
2:57కాలం పాటు ఇల్లు లేని సంచారిగా
2:59ప్రాణాపాయాలను ఎదుర్కున్నాడు. నిజానికి ఈ
3:02కష్టాలే అతనికి రాజనీతిని గొప్ప ఓర్పును
3:04నేర్పించాయి. తర్వాత ఒక పక్కా ప్లాన్ తో
3:06తన మామూలలో ఒకరి నుండి కాబుల్ నగరాన్ని
3:08వసపరుచుకున్నాడు. అక్కడి నుంచే అతని
3:10దృష్టి భారతదేశం పై పడింది. తన సర్వైవల్
3:13కోసం ఇండియాను జయించడమే ఏకైక మార్గం అని
3:15ఫిక్స్ అయ్యాడు. అందుకే 1519 నుండి 1523
3:19మధ్యకాలంలో ఏకంగా నాలుగు సార్లు
3:21దండయాత్రలు చేశాడు. ఇది రాత్రికి రాత్రే
3:23వచ్చిన విజయం కాదు ఒక క్రమబద్ధమైన వ్యూహం.
3:26ఇప్పుడు రెండవ అంశం బాబర్ జీవితంలో అత్యంత
3:29నిర్ణయాత్మక దశ అయిన ఉత్తర భారతదేశ సైనిక
3:31విజయాలు ఏంటో చూద్దాం. బాబర్ ఇండియాపై
3:34దండెత్తే సమయానికి ఇక్కడి రాజకీయ
3:35పరిస్థితులు ఎలా ఉన్నాయో మీరు ఖచ్చితంగా
3:37అర్థం చేసుకోవాలి. మన భారతదేశం అప్పట్లో
3:39ఒక ఏకైక సామ్రాజ్యంగా లేదు ఉత్తరాన
3:42ఢిల్లీ, గుజరాత్, మాల్వా, బెంగాల్
3:44దక్షిణాన దక్కన్ ఇలా ఐదుగురు ముస్లిం
3:46పాలకుల చేతుల్లో ఉండేది. అలాగే మేవార్
3:49పాలకుడు రాణసంగ దక్షిణాదిన శక్తివంతమైన
3:51విజయనగర సామ్రాజ్యం అనే రెండు బలమైన హిందూ
3:54రాజ్యాలు కూడా ఉన్నాయి. మ్యాటర్ ఏంటంటే
3:56వీరెవరి మధ్య కనీసం ఐకమత్యం లేదు. ఎప్పుడూ
3:58ఒకరితో ఒకరు యుద్ధాలు చేసుకుంటూ ఉండేవారు.
4:00ఒక చిన్న సైన్యంతో వచ్చిన బాబర్కు ఇంత
4:03పెద్ద ఉపఖండాన్ని జయించడానికి ఈ రాజకీయ
4:05అనైక్యతే అతి పెద్ద ఆయుధంగా మారింది.
4:08యూపీఎస్స ప్రీలిమ్స్ కోసం ఈ నాలుగు
4:10సంవత్సరాల కాలాన్ని మీరు పర్ఫెక్ట్ గా
4:11గుర్తుపెట్టుకోవాలి. 1526 లో మొదటి
4:14పానిపటి యుద్ధం 1527 లో కానువా యుద్ధం
4:171528లో చందేరి ఆక్రమణ ఆ వెంటనే 1529లో
4:22గోగు యుద్ధం. ప్రతి సంవత్సరం ఒక భీకరమైన
4:24యుద్ధం ఒక అద్భుతమైన విజయం. ఈ టైం లైన్
4:27గమనిస్తే బాబర్ సైనిక వేగం ఎంత పదునైనదో
4:30అర్థమవుతుంది కదా. అసలు ఎదురు శత్రువు
4:32కోలుకోవడానికి కూడా కనీస సమయం ఇవ్వకుండా
4:34కంటిన్యూస్ దాడులతో నార్త్ ఇండియాను తన
4:36గుప్పిట్లోకి తెచ్చుకున్నాడు. సో ఇప్పుడు
4:38మొదటి పానిపట్ యుద్ధాన్ని ఇంకొంచెం లోతుగా
4:41అనలైజ్ చేద్దాం. ఇది చాలా ఇంపార్టెంట్
4:42తేదీ గుర్తుంచుకోండి 1526 ఏప్రిల్ 21 ఈ
4:46యుద్ధంలో బాబర్ ఢిల్లీ సుల్తాన్ ఇబ్రాహీం
4:49లోడీని ఓడించి యుద్ధభూమిలోనే వధించాడు.
4:51లక్షల సైన్యం వందలాది ఏనుగులు ఉన్న లోడీని
4:54కేవలం 12000 సైన్యంతో బాబర్ ఎలా ఓడించాడు?
4:57ఇక్కడే లాజిక్ ఉంది. దానికి ప్రధాన కారణం
5:00బాబర్ దగ్గరఉన్న అత్యుత్తమ అశ్వికదలం
5:02క్యావలరీ మరియు ఆధునిక ఫిరంగిదనం ఆర్టిలరీ
5:05భారతదేశంలో అప్పటివరకు అసలు ఫిరంగుల
5:08చప్పుడే వినని లోడీ సైన్యపు ఏనుగులు ఆ
5:10భారీ శబ్దాలకు భయపడిపోయి వెనక్కి తిరిగి
5:12తమ సొంత సైన్యాన్నే తొక్కేసాయి. ఈ
5:14అద్భుతమైన వ్యూహంతో విజయం సాధించి బాబర్
5:17తనను తాను హిందుస్తాన్ చక్రవర్తిగా
5:19ప్రకటించుకున్నాడు. పానిపట్ విజయం తర్వాత
5:22బాబర్కు ఎదురైన అసలైన సింహ స్వప్నం గొప్ప
5:24రాజపూతి యోధుడు రాణసంఘ నిజం చెప్పాలంటే
5:28ఇబ్రహీం లోడి కంటే రాణసంఘ ఎన్నో రెట్లు
5:30బలవంతుడు. 1527లో కానువా వద్ద జరిగిన
5:33యుద్ధం చాలా కఠినమైనది. బాబర్ తన
5:36సైనికుల్లో మతపరమైన ఉత్సాహాన్ని నింపి
5:38ఎట్టకేలకు రాణ సంఘ పై అద్భుత విజయాన్ని
5:40నమోదు చేశాడు. మన దేశంలో మొగల్ సామ్రాజ్యం
5:43స్థిరపడడానికి ఈ విజయమే అసలైన పునాది. ఈ
5:46యుద్ధం తర్వాతే అతను గాజీ అనే బిరుదును
5:48స్వీకరించాడు. గాజీ అంటే మత విశ్వాసాల
5:51కోసం పోరాడి అపజయం ఎరుగని యోధుడు అని
5:53అర్థం. మూడవ అంశం వారసత్వం మరియు అంచన.
5:56ఇప్పటివరకు మనం బాబర్ ను కేవలం ఒక
5:58భయంకరమైన యోధుడిగా మాత్రమే చూసాం కదా కానీ
6:01ఈయనలో మరొక యాంగిల్ కూడా ఉంది. అదేంటో
6:04ఇప్పుడు చూద్దాం. ఇక్కడ యూపీఎస్సీ తరచుగా
6:06మనల్ని ఒక ట్రాప్ లో పడేస్తుంది.
6:08జాగ్రత్తగా వినండి. బాబర్ తన ఆత్మకథ
6:10తుజుక్ ఈ బాబరిీ ని పర్షియన్ భాషలో
6:12రాయలేదు. తన మాతృభాష అయిన టర్కీ భాషలో
6:15రాశాడు. ఇది ఖచ్చితంగా ఎగ్జామ్ కోసం
6:17గుర్తుపెట్టుకోవాలి. ఒక చక్రవర్తి తన
6:19విజయాలనే కాకుండా తన వైఫల్యాలను కష్టాలను
6:21కూడా ఎంతో నిజాయితిగా అంగీకరిస్తూ రాసిన
6:23అద్భుతమైన గ్రంథం ఇది. అంతేకాదు మన
6:26దేశంలోని జంతువులు, పక్షులు చెట్ల గురించి
6:28ఒక పర్యావరణ శాస్త్రవేత్త లాగా ఎంతో
6:30అద్భుతంగా వర్ణించాడు. ఇది అతనిలోని మల్టీ
6:32టాలెంట్ కు నిదర్శనం. మరొక ప్రిలిమ్స్
6:35బూస్టర్ బాబర్ తన 47వ ఏటా 1530 లో ఆగ్రాలో
6:39కన్ను మూసాడు. అతను కేవలం యుద్ధవీరుడు
6:41మాత్రమే కాదు అరబిక్ మరియు పర్షియన్ భాషలో
6:43గొప్ప స్కాలర్ కూడా అయితే ఇక్కడ అతి పెద్ద
6:46చారిత్రక విషాదం ఏమిటంటే జీవితాంతం
6:48యుద్ధాలు చేసి రక్తం చిందించి ఒక మహా
6:51సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించిన బాబర్ కు ఆ
6:53సామ్రాజ్యాన్ని ప్రశాంతంగా పాలించే
6:54అదృష్టం తక్కలేదు. అధికారాన్ని
6:56కన్సాలిడేట్ చేసిన వెంటనే అతను మరణించాడు.
6:58ఆ తర్వాత ఆ సింహాసనం అతని పెద్ద
7:00కుమారుడికి దక్కింది. నాలుగవ అంశం హుమాన్
7:03వారసత్వం. ఒక గొప్ప యోధుడు నిర్మించిన
7:06సామ్రాజ్యం అతని వారసుడైన హుమాయునికి కి
7:08దక్కింది. ఎగ్జాక్ట్ గా ఇక్కడి నుంచే
7:10మొఘల్ చరిత్ర ఒక అనూహ్యమైన మలుపు
7:12తిరుగుతుంది. మీకు తెలుసా చరిత్రలో
7:15ఇంతకంటే గొప్ప ఐరనీ మరొకటి ఉండదు.
7:18హుమాయున్ అంటే అర్థం అదృష్టం కానీ అతను
7:20మొగల్ పాలకులందరిలోకెల్లా అత్యంత
7:23దురదృష్టవంతుడు. దీనికి మెయిన్ రీజన్ అతను
7:25చేసిన ఒక హిస్టారికల్ బ్లండర్. బాబర్ అంత
7:28కష్టపడి నిర్మించిన సామ్రాజ్యాన్ని
7:30హుమాయుం తన సొంత సోదరులైన కామ్రాన్
7:32అస్కారి హిందాలకు ముక్కలు చేసి
7:35పంచిపెట్టాడు. కామ్రాన్కు కాబుల్ కందహార్
7:38అస్కారికి సంభాల్ హిందాల్కు ఆల్వారు
7:41ఇచ్చాడు. సామ్రాజ్యాన్ని ఇలా ముక్కలు
7:42చేయడం ఇస్లామిక్ చరిత్రలోనే చాలా అరుదు.
7:45ఇలా చేయడం ద్వారా తన సైనిక ఆర్థిక బలాన్ని
7:48తానే చేతులారా నాశనం చేసుకున్నాడు. ఐదవ
7:51అంశం హుమాయున్ యుద్ధాలు. ఆ తీసుకున్న
7:53రాంగ్ డెసిషన్ ఎలాంటి విపత్తులకు దారి
7:55తీసిందో అప్పుడే పుట్టిన మొగల్ సామ్రాజ్యం
7:58ఎలా కుప్పుకోలిపోయిందో ఇప్పుడు మనం
7:59చూద్దాం. హుమాయున్ ఒకే సమయంలో రెండు
8:02వైపులా పవర్ఫుల్ శత్రువులని ఎదుర్కోవాల్సి
8:04వచ్చింది. దీన్నే మనం వ్యూహాత్మకంగా టూ
8:06ఫ్రంట్ వార్ అంటాం. తూర్పున ఆఫ్ఘాన్
8:08నాయకుడు షేర్ ఖాన్ ఉంటే పశ్చిమాన గుజరాత్
8:10పాలకుడు బహదూర్ షా. ముందు బహదూర్ షా తో
8:13పోరాడేందుకు షేర్ ఖాన్ తో ఒక హడావిడి
8:14పొందం చేసుకున్నాడు. కానీ అదే అతనికి
8:17శాపంగా మారింది. గుజరాత్ నుండి తిరిగి
8:19వచ్చే లోపు షేర్ ఖాన్ ఫుల్ స్ట్రాంగ్
8:20అయిపోయాడు. 1539 లో జరిగిన చౌసా యుద్ధంలో
8:23మొగల్ సైన్యాన్ని షేర్ ఖాన్ చిత్తుగా
8:25ఓడించాడు. ఆ తర్వాత సొంత సోదరులు కూడా
8:27హుమాయున్కు ఎలాంటి సహాయం చేయలేదు. చివరకు
8:301540 లో జరిగిన బిల్గ్రాం లేదా కనోజ్
8:32యుద్ధంలో హుమాయున్ ఒంటరిగా పోరాడి
8:34పూర్తిగా నాశనమయ్యాడు. 1540 లో జరిగిన ఆ
8:37ఓటమితో ఏమైందో తెలుసా? భారతదేశంలో మొఘల్
8:40సామ్రాజ్యం ఫస్ట్ చాప్టర్ అకస్మాత్తుగా
8:42క్లోజ్ అయిపోయింది. అప్పటిదాకా ఢిల్లీ
8:45సింహాసనం పై దర్జ్జగా కూర్చున్న చక్రవర్తి
8:47రాత్రికి రాత్రి తన రాజ్యాన్ని కోల్పోయి
8:49ఒక సాధారణ శరణార్థిగా మారిపోయాడు. ఏకంగా
8:52తదుపరి 15 ఏళ్ల పాటు ప్రాణాలు అరచేతిలో
8:55పెట్టుకొని అజ్ఞాతవాసిగా ఎడారుల్లో
8:57తిరగాల్సి వచ్చింది. ఒక నాయకుడి సరైన
8:59వ్యూహాలు లేకపోవడం బ్లండర్ మిస్టేక్స్
9:01చేయడం ఒక మహా సామ్రాజ్యాన్ని ఎలా పతనం
9:04చేస్తాయో చెప్పడానికి హుమాయున్ జీవితం ఒక
9:06పర్ఫెక్ట్ ఎగ్జాంపుల్ కదా. ఆరవ అంశం
9:09పునశ్చరణ మరియు ఆశించిన ప్రశ్నలు ఇప్పుడు
9:12ఈ మొత్తం సెషన్ ను ఒక్కసారి రివిజన్
9:14చేసుకుందాం. కాన్సెప్ట్స్ ఎలా అప్లై
9:16చేయాలో శ్రద్ధగా వినండి. ఒక్కసారి ఈ
9:19ఇద్దరిని కంపేర్ చేసి చూద్దాం. ఒకవైపు
9:21బాబర్ తన ఐదేళ్ల స్వల్ప పాలనలోనే
9:23ఆర్టిలరీని వాడుకొని వరుసగా నాలుగు భీకర
9:26యుద్ధాలు గెలిచి పవర్ ని అద్భుతంగా
9:27కన్సాలిడేట్ చేశాడు. కానీ హుమాయున్
9:29పరిస్థితి పూర్తిగా ఆపోజిట్. తండ్రి
9:31ఇచ్చిన సామ్రాజ్యాన్ని సోదరుల మధ్య
9:33విభజించి తన బలాన్ని తానే
9:35తగ్గించుకున్నాడు. సరైన ప్లానింగ్ లేకుండా
9:37టూ ఫ్రంట్ వార్ లో ఇరుక్కొని ఆఖరికి
9:39ఆఫ్గన్ నాయకుడైన షేర్ ఖాన్ చేతిలో
9:40రాజ్యాన్నే కోల్పోయాడు. సమర్థవంతమైన
9:43నాయకత్వం హిస్టరీని ఎలా మారుస్తుందో ఈ
9:44కాంట్రాస్ట్ మనకి స్పష్టంగా చూపిస్తుంది.
9:47చివరిగా మీకోసం ఒక మెయిన్ స్థాయి ప్రశ్న
9:50పానిపట్ వద్ద బాబర్ వాడిన ఆర్టిలరీ వ్యూహం
9:52మరియు హుమాయున్ తన సామ్రాజ్యాన్ని
9:54విభజించడం ఈ రెండు నిర్ణయాలు ఎర్లీ మొగల్
9:57పీరియడ్ ని ఎలా ఇంపాక్ట్ చేశాయి? దీని
9:59గురించి మీరు లోతుగా అనలైజ్ చేసి ఒక మంచి
10:01ఆన్సర్ ఫ్రేమ్ చేసుకునే ప్రయత్నం చేయండి.
10:03మరి హుమాయున్ అజ్ఞాతంలోకి వెళ్ళిన తర్వాత
10:05ఢిల్లీ పవర్ లోకి వచ్చిన సూర్ వంశం
10:07ఎస్పెషల్లీ ఆ షేర్షా సూరి పాలన గురించి
10:10మనం నెక్స్ట్ సెషన్ లో క్లియర్ గా అధ్యయనం
10:12చేద్దాం. మీ ప్రిపరేషన్ను ఇదే ఎనర్జీతో
10:14కొనసాగించండి. ఆల్ ది బెస్ట్ నమస్కారం
10:16నమస్కారం యూపీఎస్స హిస్టరీ ప్రిపేర్
10:18అయ్యేటప్పుడు చాలా మంది ఆస్పిరెంట్స్ చేసే
10:20కామన్ మిస్టేక్ ఏంటో తెలుసా మొగల్స్ మీద
10:23ఢిల్లీ సుల్తాన్స్ మీద ఫోకస్ చేస్తారు
10:24కానీ సరిగ్గా వాళ్ళ మధ్యలో చరిత్రని ఒక
10:27పెద్ద మలుపు తిప్పిన ఒక చిన్న మోస్ట్
10:30పవర్ఫుల్ పీరియడ్ ఒకటి ఉంది దాన్ని లైట్
10:32తీసుకుంటారు. అదే సూర్ వంశ పాలన అంటే సూర్
10:35ఇంటర్నం ఈనాటి మన సెషన్ మీ ప్రీలిమ్స్ కి
10:38మెయిన్స్ కి నిజంగా ఒక గేమ్ చేంజర్
10:40అవ్వబోతుంది. ఎందుకంటే చరిత్రలోనే వన్ ఆఫ్
10:42ద గ్రేటెస్ట్ అడ్మినిస్ట్రేటర్స్ అయిన
10:44షేర్షా గురించి ఆయన తెచ్చిన సిస్టమ్స్
10:46గురించి ఇప్పుడు మనం చాలా డీటెయిల్డ్ గా
10:48ఎగ్జామ్ పాయింట్ అఫ్ వ్యూ లో
10:49తెలుసుకోబోతున్నాం. ముందే టాపిక్ లోకి
10:51వెళ్ళే ముందు ఒక్కసారి ఈ లాజిక్
10:53ఆలోచించండి. ఒక రాజుకు ఢిల్లీ సింహాసనం
10:55మీద కూర్చుని పాలించడానికి కేవలం ఐదు అంటే
10:58ఐదేళ్ల సమయం మాత్రమే దొరికింది. కానీ ఆ
11:01షార్ట్ పీరియడ్ లో ఆయన నిర్మించిన
11:03సిస్టమ్స్ దాదాపు 300 సంవత్సరాల తర్వాత
11:06అంటే 1835 నాటి బ్రిటిష్ కాలం వరకు ఎలా
11:09కంటిన్యూ అయ్యాయి? ఇదొక మైండ్ బ్లోయింగ్
11:11హిస్టారికల్ పజిల్ అండి. ఇంతకీ వ్యవస్థల
11:13వెనక ఉన్న అసలు మాస్టర్ మైండ్ ఏంటి పదండి
11:16లోతుగా ఎక్స్ప్లోర్ చేద్దాం. అసలు ఈ
11:18షేర్షా ఎవరు ఆయన బ్యాక్గ్రౌండ్ ఏంటి?
11:20పుట్టుకతో ఆయన పేరు ఫరీద్ అండి. బీహార్
11:23లోని ససారాంలో హసన్ ఖాన్ అని ఒక
11:24జాగీర్దార్ ఉండేవారు ఆయన కొడుకే మన ఫరీద్
11:27ఇక్కడ గమనించాల్సిన విషయం ఏంటంటే ఆయనకేమి
11:30పుట్టుకతోనే ఒక పెద్ద రాజవంశం
11:31బ్యాక్గ్రౌండ్ వారసత్వంగా వచ్చిన
11:33సింహాసనమో లేవు. ఒక సాధారణ జాగీర్దార్
11:36స్థాయి నుంచి ప్యూర్ గా తన స్వయం కృషితో
11:38తన టాలెంట్ తో అంచలంచలుగా ఎదుగుతూ
11:40వచ్చాడు. మరి ఆ సాధారణ ఫరీద్ షేర్ ఖాన్
11:44ఎలా అయ్యాడు ఇదొక ఇంట్రెస్టింగ్ స్టోరీ.
11:46ఆయన తన కెరియర్ ని బీహార్ ను పాలిస్తున్న
11:49ఒక ఆఫ్ఘాన్ రూలర్ దగ్గర స్టార్ట్ చేశాడు.
11:51ఒక సందర్భంలో ఫరీద్ చూపించిన అసాధారణమైన
11:54ధైర్య సాహసాలకు ఫైటింగ్ స్కిల్స్ కి
11:56మెచ్చి ఆ రాజు అతనికి షేర్ ఖాన్ అనే
11:59బిరుదు ఇచ్చాడు. ఆ కాన్ఫిడెన్స్ తోనే తన
12:01వ్యూహాలకు పదును పెట్టి ఏకంగా 1514 నాటి
12:04చౌసా యుద్ధంలో అప్పటి మొగల్ చక్రవర్తి
12:06హుమాయున్నే ఓడించి ఢిల్లీ పీఠం వైకి
12:09షేర్షాగా చరిత్ర సృష్టించాడు. ఇప్పుడు
12:12కొంచెం శ్రద్ధగా ఈ టైం లైన్ గమనించండి
12:14ఇక్కడే చాలా మంది కన్ఫ్యూజ్ అవుతుంటారు.
12:16సూర్వంశం ఢిల్లీని పాలించింది 1540 నుంచి
12:191555 వరకు అంటే 15 ఏళ్ళు కానీ ఇందులో
12:23స్వయంగా షేర్షా రూల్ చేసింది 1540 నుండి
12:251545 వరకు మాత్రమే. ఎగ్జాక్ట్ గా ఐదేళ్ళు.
12:281545 లో ఆయన సడన్ గా చనిపోవడంతో మిగిలిన
12:3110 ఏళ్ళు ఆయన వారసులు పాలించారు. ఫైనల్ గా
12:341555 లో హుమాయున్ మళ్ళీ అటాక్ చేసి
12:36ఇండియాను రీక్యాప్చర్ చేశాడు. మెయిన్స్
12:38ఆన్సర్స్ రాసేటప్పుడు ఈ ఐదేళ్ల స్పాన్ మీద
12:40మీరు ఎక్స్ట్రా ఫోకస్ పెట్టాలి. ఒకసారి
12:43ఢిల్లీ పాలకుడు అయ్యాక షేర్షా సైలెంట్ గా
12:45కూర్చోలేదు. చాలా అగ్రెసివ్ గా తన ఎంపైర్
12:48ని ఎక్స్పాండ్ చేయడం స్టార్ట్ చేశాడు.
12:49రాజ్పూత్లతో భీకరమైన యుద్ధాలు చేసి నార్త్
12:52ఇండియా మొత్తాన్ని చాలా వ్యూహాత్మకంగా తన
12:54కంట్రోల్ లోకి తెచ్చుకున్నాడు. ఇక్కడ
12:56ప్రిలిమ్స్ కి సంబంధించి ఒక డేంజరస్
12:58ట్రాప్ ఉందండి ఏరియాస్ ఏవి జయించాడు
13:01అన్నదానికంటే ఏవి జయించలేదు అన్నదే మనకి
13:04ఇంపార్టెంట్ ఆయన పంజాబ్ మాల్వా సిం్
13:06ముల్తాన్ బుందేల్ఖండ్లను జయించాడు ఫైన్
13:09కానీ ఎగ్జామినర్ మిమ్మల్ని ఎక్కడ
13:11కన్ఫ్యూజ్ చేస్తాడంటే ఆయన సామ్రాజ్యంలో
13:13లేని ప్రాంతాలు ఏవి అని అస్సాం, నేపాల్,
13:16కాశ్మీర్ మరియు గుజరాత్ ఈ నాలుగు
13:18ప్రాంతాలు షేర్షా సామ్రాజ్యంలో లేవు.
13:20మళ్ళీ చెప్తున్నాను అస్సాం, నేపాల్,
13:23కాశ్మీర్, గుజరాత్ ఈ ఎక్సెప్షన్స్ ని మీ
13:25మైండ్ లో గట్టిగా ఫిక్స్ చేసుకోండి. ఇక
13:27మనం షేర్షా అసలైన మాస్టర్ స్ట్రోక్
13:29దగ్గరికి వద్దాం. అదే ఆయన సెంట్రల్
13:31అడ్మినిస్ట్రేటివ్ సిస్టం కేవలం ఐదేళ్లలో
13:34ఇంత కాంప్లెక్స్ అండ్ పర్ఫెక్ట్ వ్యవస్థను
13:36ఎలా డిజైన్ చేశాడు అన్నది యూపీఎస్స
13:38మెయిన్స్ కి వన్ ఆఫ్ ద మోస్ట్ ఫేవరెట్
13:40టాపిక్స్. ఒక పెద్ద ఎంపైర్ సర్వైవ్
13:42అవ్వాలంటే కేవలం ఆర్మీ ఉంటే సరిపోదు.
13:44సెంట్రల్ గవర్నమెంట్ రాక్ సాలిడ్ గా
13:46ఉండాలని ఆయనకు బాగా తెలుసు.
13:48అడ్మినిస్ట్రేషన్ లో ఆయనకు హెల్ప్
13:50చేయడానికి సెంటర్ లో నాలుగు ముఖ్యమైన
13:52మినిస్ట్రీస్ ఉండేవి. ఈ టేబుల్ ని
13:54జాగ్రత్తగా చూడండి ఇక్కడే మనకు కన్ఫ్యూషన్
13:56స్టార్ట్ అవుతుంది. ఫస్ట్ ది దివాని
13:58విజారత్ అంటే వజీర్ అన్నమాట. వీరు
14:00రెవెన్యూ అండ్ ఫైనాన్స్ చూసుకునేవారు.
14:02సెకండ్ దివాని ఆరిజ్ వీరు ఆర్మీ ఇంచార్జ్
14:05ఇది ఈజీగా గుర్తుపెట్టుకోవచ్చండి ఆరిజ్ లో
14:07ఏ ఆర్మీలో ఏ అలా లింక్ చేసుకోండి. థర్డ్
14:10దివాని రసాలత్ వీరు ఫారెన్ మినిస్టర్ అండ్
14:13ఫోర్త్ దివాని ఇన్షా వీరు కమ్యూనికేషన్స్
14:16కి హెడ్. ఈ పర్షన్ టర్మ్స్ వాటి మీనింగ్స్
14:18ప్రిలిమ్స్ మ్యాచింగ్ క్వశ్చన్స్ కి
14:19మోస్ట్ ఎక్స్పెక్టెడ్ ఢిల్లీలో కూర్చుని
14:22కింది స్థాయి వరకు కంట్రోల్ చేయడం కష్టం
14:24అని రియలైజ్ అయ్యి అడ్మినిస్ట్రేషన్ ని
14:26డీసెంట్రలైజ్ చేశాడు. అంటే ఏంటి సింపుల్
14:29గా మనకి ఇప్పుడు స్టేట్స్ డిస్ట్రిక్ట్స్
14:31ఎలాగైతే ఉన్నాయో అప్పట్లో ఎంపైర్
14:32మొత్తాన్ని సర్కారులుగా వాటి కింద
14:35పరగణాలుగా విడగొట్టాడు. ఇది
14:36అడ్మినిస్ట్రేషన్ ని చాలా స్మూత్ చేసింది.
14:39ఇక్కడ ఈ ఫాక్ట్ ని అండర్లైన్ చేసుకోండి 47
14:42అవును షేర్షా సామ్రాజ్యం మొత్తంగా 47
14:45సర్కార్లుగా డివైడ్ చేయబడింది. యూపఎస్సి
14:47ప్రీలిమ్స్ లో ఒక్కోసారి ఇలాంటి ఎగజాక్ట్
14:49నెంబర్స్ తో స్టేట్మెంట్ బేస్డ్
14:50క్వశ్చన్స్ ఫ్రేమ్ చేస్తారు. సో సర్కార్స్
14:52అనగానే మీకు 47 అనే నెంబర్ మైండ్ లో
14:54ఫ్లాష్ అవ్వాలి. ఓకే ఇప్పుడు సర్కార్
14:57లెవెల్ లో ఎవరుంటారు పర్గనా లెవెల్ లో
14:59ఎవరుంటారు అన్నది క్లియర్ గా
15:01తెలుసుకుందాం. ఇక్కడే మనం ఎంసిక్యూస్ లో
15:03తప్పులు చేస్తాం. సర్కార్ లెవెల్ కి
15:05వచ్చేసరికి లా అండ్ ఆర్డర్ కి చీఫ్
15:07షిక్తార్ జడ్జ్మెంట్స్ కోసం చీఫ్ మున్సిఫ్
15:10ఉండేవారు. అదే ఒక స్టెప్ కిందక వస్తే అంటే
15:12పర్గనా లెవెల్లో మిలిటరీకి షిక్తార్
15:15ల్ాండ్ రెవెన్యూ కి అమీన్ ట్రెజరర్ గా
15:17ఫోతేదార్ ఇంకా అకౌంట్స్ చూడటానికి
15:19కర్కున్స్ ఉండేవారు. అలాగే వీటితో పాటు
15:22ఇక్తాలు అనే యూనిట్స్ కూడా ఉండేవని
15:24గుర్తుంచుకోండి. ఏ ఆఫీసర్ ఏ పని చేస్తాడు
15:26అనేది పక్కగా ఐడియా ఉండాలి. రైట్ షేర్షా
15:30అనగానే ఎవరికైనా టక్కున గుర్తొచ్చేది ఆయన
15:32ల్యాండ్ రెవెన్యూ రిఫార్మ్స్ టాక్స్
15:34కరెక్ట్ గా వసూలు చేయాలంటే ముందు అసలు ఎంత
15:37భూమి ఉంది అది ఎలాంటి భూమి అని తెలియాలి
15:39కదా అందుకే ఆయన ఎంపైర్ లో ఉన్న కల్టివబుల్
15:42ల్యాండ్స్ అన్నింటిని చాలా సైంటిఫిక్ గా
15:44సిస్టమాటిక్ గా సర్వే చేయించాడు. అలా
15:46సర్వే చేసిన భూములను వాటి క్వాలిటీని
15:48బట్టి నేల సారాన్ని బట్టి మూడు
15:50కేటగిరీలుగా డివైడ్ చేశాడు. గుడ్, మిడిల్
15:52అండ్ బ్యాడ్ అంతే కాదండోయ్ రైతులకు టాక్స్
15:55కట్టడానికి అప్పట్లోనే భలే ఆప్షన్స్
15:57ఇచ్చాడు. మీకు వీలైతే క్యాష్ రూపంలో
15:59కట్టొచ్చు లేదా డైరెక్ట్ గా పండిన క్రాప్
16:01నే ఇవ్వచ్చు. దీనివల్ల ఫార్మర్స్ కి చాలా
16:03రిలీఫ్ దొరికింది అట్ ద సేమ్ టైం స్టేట్
16:05ట్రెజరీకి రెవెన్యూ కూడా పర్ఫెక్ట్ గా
16:06వచ్చింది. ఇప్పుడు ఈ నెంబర్ చూడండి ఇది
16:09చాలా కీ పాయింట్ టాక్స్ ఎంత పర్సెంట్
16:11ఉండేదివ
16:13యవరేజ్ గా వచ్చిన వ్యవసాయ దిగుబడిలో
16:15రాజ్యానిది మూడు వంతుల్లో ఒక వంతు వాట
16:18ఎగ్జామ్ లో ఆప్షన్స్వ/4 అనోవసి అనో ఇచ్చి
16:21కన్ఫ్యూజ్ చేస్తారు. కానీ షేర్ షా
16:23రెవెన్యూ అనగానే మీకు పక్కగావర్డ్
16:25ఫ్రాక్షన్ మాత్రమే గుర్తుకు రావాలి. సరే
16:28ల్యాండ్ అండ్ టాక్సెస్ మాత్రమే కాదు
16:30ఎకనామిక్ అండ్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్
16:31విషయాల్లో కూడా ఆయన విజన్ నెక్స్ట్ లెవెల్
16:33లో ఉండేది. ఈరోజు మనం చూస్తున్న చాలా
16:36నేషనల్ హైవేస్ కి మన కరెన్సీ సిస్టం కి
16:38ఆనాడే ఆయన ఒక స్ట్రాంగ్ ఫౌండేషన్ వేశడు.
16:41మన సెషన్ స్టార్టింగ్ లో ఒక క్వశ్చన్ తో
16:43హుక్ చేశాను గుర్తుందా? ఒక సిస్టం 1835
16:46వరకు ఎలా సర్వైవ్ అయింది అని. ఆ ఆన్సర్
16:49ఇదేనండి. దాం. షేర్షా ప్రవేశపెట్టిన ఈ
16:52కొత్త సిల్వర్ కాయిన్స్ పేరు దాం. ఇవి ఎంత
16:55స్టాండర్డ్ గా ఉండేవింటే బ్రిటిష్ వాళ్ళు
16:57కూడా 1835 వరకు వీటిని సర్క్యులేషన్ లో
16:59ఉంచారు. 300 ఏళ్ల పాటు ఒకే కరెన్సీ
17:02కంటిన్యూ అయిందంటే ఆయన మానిటరీ పాలసీ ఎంత
17:05బ్రిలియంట్ గా ఉందో అర్థం చేసుకోండి.
17:07ట్రేడ్ అండ్ కామర్స్ డెవలప్ అవ్వాలంటే
17:09కనెక్టివిటీ ముఖ్యం. అందుకే నాలుగు భారీ
17:11హైవేస్ ని ఆయన డెవలప్ చేశాడు. నెంబర్ వన్
17:13సోనార్గాం నుండి సిం్ నెంబర్ టూ ఆగ్రా
17:16నుండి బుర్హాన్పూర్ నెంబర్ త్రీ జోద్పూర్
17:18నుండి చిత్తూర్ అండ్ ఫోర్ లాహోర్ నుండి
17:20ముల్తాన్ దారి పొడవున ట్రావెలర్స్ కోసం
17:22రెస్ట్ హౌసెస్ కట్టించాడు. పైగా పోలీసులను
17:24అలర్ట్ చేసి నేరాలు కంట్రోల్ చేయడంతో ఈ
17:26మార్గాల్లో వాణిజ్యం అమాంతం పెరిగింది.
17:29ఇంత పెద్ద ఎంపైని కంట్రోల్ చేయాలంటే
17:31మామూలు ఆర్మీ సరిపోదు. సో మిలిటరీలో కూడా
17:34ఆయన చాలా ప్రాక్టికల్ గా ఆలోచించి ఆర్మీలో
17:36కఠినమైన డిసిప్లిన్ తెచ్చేందుకు కొన్ని
17:38ఇంపార్టెంట్ రిఫార్మ్స్ చేశాడు. అందులో
17:40మోస్ట్ ఇంపార్టెంట్ ఏంటంటే గుర్రాలకు
17:42ముద్ర వేయడం. దీన్నే దాగ్ సిస్టం అంటారు.
17:45మంచి గుర్రాలను తీసేసి నాసి రకం గుర్రాలను
17:48పెట్టే స్కామ్స్ ఆపడానికి ఈ బ్రాండింగ్
17:50విధానం చాలా హెల్ప్ అయింది. అయితే ఇదొక
17:52ఓపెన్ సీక్రెట్ అండి ఇది ఆయన సొంత ఐడియా
17:54కాదు ఢిల్లీ సుల్తాన్ అల్లావుద్దీన్
17:56ఖిల్జీ దగ్గర నుంచి డైరెక్ట్ గా కాపీ
17:58కొట్టిన కాన్సెప్ట్ ఇది. బట్ ఎవరిదైనా సరే
18:00సిస్టం కి పనికొచ్చే ఐడియా అయితే దాన్ని
18:02వాడుకోవాలి అని ఆయన ఇక్కడ ప్రూవ్ చేశాడు.
18:05ఇదంతా ఒకెత్త అయితే షేర్షాలో మనకు
18:08కనిపించే ఇంకో యాంగిల్ ఆయన ఆర్కిటెక్చర్
18:10అండ్ కల్చరల్ టేస్ట్ ఆయన స్వతహగా చాలా
18:13నిష్టగల ముస్లిం కానీ అడ్మినిస్ట్రేషన్ కి
18:15వచ్చేసరికి మతంతో పని లేదు టాలెంట్ కి
18:18వాల్యూ ఇచ్చాడు. అందుకే హిందువులకు కూడా
18:20ఎన్నో కీ పోస్ట్స్ ఇచ్చి తన టాలరెన్స్ ని
18:22చూపించాడు. ఆర్కిటెక్చర్ పరంగా చూస్తే ఆయన
18:25ఢిల్లీ దగ్గర యమునా నది ఒడ్డున ఒక కొత్త
18:27నగరాన్ని కట్టాడు. ఆ నగరంలో ఇప్పుడు మనకు
18:29మిగిలిన్నవి పురాణ కిల ఇంకా అందులో ఉన్న
18:32మసీదు మాత్రమే. ఇక రెండోది ససారామంలో
18:35ఆయనకు ఆయనే కట్టించుకున్న సొంత సమాధి అంటే
18:38మోజులియం ఇది నిజంగా ఇండియన్ ఆర్కిటెక్చర్
18:40లోనే ఒక మాస్టర్ పీస్ అని చెప్పొచ్చు.
18:42అండ్ ఆర్ట్ అండ్ కల్చర్ చదివేటప్పుడు ఈ
18:44పాయింట్ అస్సలు మిస్ అవ్వదు. పండితులను
18:47లిటరేచర్ ని ఆయన బాగా ప్రమోట్ చేశాడు.
18:50ఎంతలా అంటే మాలిక్ మొహమ్మద్ జైసీ అనే
18:53గ్రేట్ పోయెట్ తన ఫేమస్ హిందీ కావ్యం
18:55పద్మావతిని శేర్షా టైం లోనే కంపోజ్
18:57చేశాడు. ప్రిలిమ్స్ లో ఇలాంటి పర్సనాలిటీ
18:59బేస్డ్ అసోసియేషన్స్ మీద తరుచుగా
19:01క్వశ్చన్స్ పడుతూ ఉంటాయి. సో ఆస్పిరెంట్స్
19:04ఈ టాపిక్ ని మనం మెయిన్స్ పాయింట్ ఆఫ్
19:06వ్యూ లో కంక్లూడ్ చేద్దాం. ఒకవేళ యూపీఎస్స
19:08మిమ్మల్ని ఇలా అడిగితే ఎలా ఆన్సర్
19:10చేస్తారు షేర్షా ఐదేళ్ల పరిపాలన భవిష్యత్
19:13సామ్రాజ్యాలకు పునాది ఎలా వేసిందో అంచనా
19:15వేయండి. ఈరోజు మనం డిస్కస్ చేసిన ల్యాండ్
19:18రెవెన్యూ, దామ్ కరెన్సీ, మిలిటరీ
19:20సిస్టమ్స్ ఇవే కదా తర్వాత వచ్చిన అక్బర్
19:22కి ఒక స్ట్రాంగ్ బేస్ లా మారాయి. ఈ
19:24పాయింట్స్ అన్నీ బ్రెయిన్ లో పెట్టుకొని
19:25ఆన్సర్స్ స్ట్రక్చర్ చేసుకోండి. ఈ
19:27కాన్సెప్ట్స్ మళ్ళీ మళ్ళీ రివిజన్ చేయండి.
19:29మీ ప్రిపరేషన్ ఇలాగే ఫోకస్డ్ గా సాగాలి.
19:32మరో ఎక్సలెంట్ సెషన్ తో మళ్ళీ కలుద్దాం.
19:33ఆల్ ద బెస్ట్ అండ్ నమస్కారం
19:35నమస్కారం ఒక్కసారి 1556 నాటి భారతదేశ
19:39పరిస్థితులను ఊహించుకోండి. ఒకవైపు
19:40చూస్తేనేమో శత్రువులు ఢిల్లీని పూర్తిగా
19:42ఆక్రమించేశారు. మరోవైపు మొగల్ సింహాసనం
19:45ఖాళీగా ఉంది. అసలు మొగల్ సామ్రాజ్యం
19:47ఉంటుందా లేదా అన్నంతటి తీవ్రమైన
19:49సంక్షోభంలో పతనపు అంచుల నిలబడి ఉంది.
19:52ఈరోజు మనం నేరుగా ఆ చారిత్రక ఘటనలోకి
19:54అడుగు పెడదాం. యూపీఎస్సీ ఆశవాహులైన మీకు
19:56ప్రిలిమ్స్ కి మరియు మెయిన్స్ కి ఈ టాపిక్
19:58ఎంత కీలకమో నేను ప్రత్యేకంగా చెప్పాల్సిన
20:01పనిలేదు. సో లెట్స్ డైవ్ ఇన్ తండ్రి
20:03అకస్మాతుగా చనిపోయాడు. నాలుగు వైపులా
20:06శత్రువులు ముట్టడించారు. కేవలం 13 ఏళ్ల
20:09వయసున్న ఏ సాధారణ బాలుడైనా ఏం చేస్తాడు
20:11బహుశా భయపడి పారిపోయి ఉండొచ్చు కదా కానీ
20:15అక్బర్ అలా చేయలేదు. మరి ఆ చిన్న బాలుడు ఆ
20:18పరిస్థితుల నుండి బయటపడి చరిత్రలోనే గొప్ప
20:21చక్రవర్తులలో ఒకరిగా ఎలా ఎదిగాడు
20:23ముక్కలైపోయిన ఒక సామ్రాజ్యాన్ని తిరిగి
20:25ఎలా ఏకం చేశాడో ఈరోజు మనం చాలా లోతుగా
20:28ఎగ్జామ్ పాయింట్ ఆఫ్ వ్యూ లో చర్చిద్దాం.
20:30మొదటి భాగం హుమాయున్ సంక్షిప్త రాగ మరియు
20:34పతనం 1555 నుండి 1556 వరకు అక్బర్
20:38విజయాలను మనం సరిగ్గా అర్థం చేసుకోవాలంటే
20:41కథను కొంచెం వెనక్కి తీసుకెళ్ళాలి. 1555లో
20:44ఆఫ్కన్లను ఓడించి తిరిగి మొగల్
20:46సింహాసనాన్ని దక్కించుకున్నాడు హుమాయు
20:48కానీ పాపం ఆయన అదృష్టం ఎంతో కాలం
20:50నిలబడలేదు. సింహాసనం దక్కిన కేవలం ఆరు
20:52నెలలకే 1556 లో తన సొంత లైబ్రరీ మెట్లపై
20:56నుండి ప్రమాద వశాత్తు కిందపడి మరణించాడు.
20:58ఎంతటి విషాదం కదా నిజానికి హుమాయును ఒక
21:01గొప్ప కమాండర్ లేదా వీర యోధుడు
21:03కాకపోవచ్చు. కానీ ఆయన చాలా దయగలవాడు. ఒక
21:06గొప్ప పండితుడు. ఆయనకు మ్యాథమెటిక్స్,
21:09ఆస్ట్రానమీ, ఆస్ట్రాలజీ ఇంకా పర్షియన్
21:12కవిత్వం అంటే ఎనలేని ఆసక్తి ఒక
21:14యుద్ధవీరుడి కంటే కూడా ఒక మేధావిగా ఆయన
21:16వ్యక్తిత్వం మనకి ఇక్కడ స్పష్టంగా
21:18కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ మీరంతా కొంచెం
21:20శ్రద్ధగా గమనించాలి. యూపీఎస్సీ ప్రిలిమ్స్
21:22కోణంలో ఈ టైం లైన్ చాలా అంటే చాలా ముఖ్యం.
21:251540 లో హుమాయూన్ భారతదేశం విడిచిపెట్టి
21:27వెళ్తున్నప్పుడు సిం్ మార్గంలో హమీదా భాను
21:30బేగం ను వివాహం చేసుకున్నాడు. వాళ్ళు
21:32హిందూ రాజైన రాణా ప్రసాద్ పాలిస్తున్న
21:33ఆమర్కోట్టలో ఆశ్రయం పొందారు. సరిగ్గా
21:35అక్కడే 1542 లో అక్బర్ జన్మించాడు.
21:39గమనించారా ఒక హిందూ రాజు ఆశ్రయంలో అక్బర్
21:41పుట్టడం బహుశా భవిష్యత్తులో అతను పాటించిన
21:44విశాల మతసహన విధానాలకు అదే తొలిబీజం అయ
21:46ఉండొచ్చు. ఆ తర్వాత 1555 లో సింహాసనం
21:49తిరిగి పొందడం 1556 లో మరణించడం. ఈ
21:53సంవత్సరాలు మీరు ఖచ్చితంగా
21:54గుర్తుంచుకోవాలి. ఎందుకంటే ఎంసిక్యూస్ లో
21:56ఎగ్జామినర్ మిమ్మల్ని కన్ఫ్యూజ్ చేసే
21:58ట్రాప్ ఇక్కడే ఉంటుంది. రెండవ భాగం అక్బర్
22:01వారసత్వం మరియు పానిపటి యుద్ధం 1556 నాటి
22:04కీలక మలుపు హుమాయున్ చనిపోయే సమయానికి
22:07ఢిల్లీ పరిస్థితి ఏంటంటే అది ఆఫ్కన్
22:10కమాండర్ హేము చేతుల్లోకి వెళ్ళిపోయింది. ఈ
22:12తీవ్రమైన సంక్షోభ సమయంలో అక్బర్
22:14సింహాసనాన్ని అధిష్టించాల్సి వచ్చింది.
22:16ఇక్కడే భారతదేశ చరిత్రలోనే అత్యంత కీలకమైన
22:18సెకండ్ బ్యాటిల్ ఆఫ్ పానిపట్ అంటే రెండవ
22:21పానిపట్ యుద్ధం 1556 లో జరిగింది. ఈ
22:24యుద్ధంలో దాదాపు హేము గెలిచే పరిస్థితికి
22:26వచ్చేసింది. మొగల్ సైన్యం ఓటమి అంచున
22:28నిలబడింది. కానీ సరిగ్గా ఆ టైంలో ఒక
22:30అనూహ్యమైన సంఘటన జరిగింది. ఎక్కడి నుండో
22:33దూసుకొచ్చిన ఒక బాణం నేరుగా వెళ్లి హేము
22:35కంటికి బలంగా తగిలింది. ఆ ఒక్క దెబ్బకు
22:38హేము అపస్మారక స్థితిలోకి వెళ్ళిపోయాడు.
22:40తమ నాయకుడు అలా పడిపోవడం చూసి అతని సైన్యం
22:43భయంతో పరుగులు తీసింది. చూసారా అదృష్టం
22:46అంటే అక్బర్ దే కేవలం ఒకే ఒక్క బాణం
22:48మొత్తం భారతదేశ చరిత్ర గతిని
22:50మార్చివేసింది. మొగలులకు ఇది నిజంగా ఒక
22:52డిసైసివ్ విక్టరీ అని చెప్పొచ్చు. మరి
22:55అక్బర్ కు ఇంకా చాలా చిన్న వయసు కదా.
22:57అందుకే అతని మొదటి ఐదు సంవత్సరాల పాలనలో
22:59బైరమ్ ఖాన్ ఒక రీజెంట్ గా అంటే అక్బర్
23:02తరపున రాజ ప్రతినిధిగా వ్యవహరించాడు. ఈ
23:05ఐదేళ్ల కాలంలో ఆయన ఎన్నో విజయాలు సాధించి
23:07కూలిపోయే దశలో ఉన్న మొగల్ సామ్రాజ్యానికి
23:09బలమైన పునాదులు వేశడు. కానీ ఆ తర్వాత
23:12ఏమైందో తెలుసా ఆస్థానంలో జరిగిన రాజకీయ
23:14కుట్రల వల్ల అక్బర్ అతన్ని పదవి నుండి
23:16తొలగించి మక్కాకు పంపించేశడు.
23:18దురదృష్టవశాత్తు మక్కాకు వెళ్ళే
23:20మార్గంలోనే ఒక ఆఫ్ఘన్ చేతిలో బైరం ఖాన్
23:22హత్యకు గురయ్యాడు. ఇలా బైరం ఖాన్ వేసిన
23:25పునాదుల మీద అక్బర్ స్వయంగా పాలనా పగ్గాలు
23:27చేపట్టి ఉత్తర భారతదేశంలో ఆగ్రా నుండి
23:30గుజరాత్ వరకు అలాగే తూర్పున బెంగాల్ వరకు
23:32తన సైనిక విజయాలను అప్రతిహతంగా
23:34విస్తరించుకుంటూ వెళ్ళాడు. మూడవ భాగం
23:37అక్బర్ రాజ్పూత్ విధానం పొత్తు మరియు
23:40ఆక్రమణ కేవలం యుద్ధాలు చేసుకుంటూ పోతే
23:43సామ్రాజ్యం ఎంతో కాలం నిలబడదని అక్బర్ కు
23:45చాలా స్పష్టంగా తెలుసు. అందుకే శత్రువులని
23:48మిత్రులుగా మార్చుకునే ఒక అద్భుతమైన
23:49మాస్టర్ ప్లాన్ ని అమలు చేశాడు. ఈ రాజపూత్
23:51విధానంలో అతను వేసిన మొదటి అడుగు ఏంటంటే
23:54రాజా భారామల్ కుమార్తెను వివాహం చేసుకోవడం
23:56ఇది మొగల్ చరిత్రలో ఒక అతి పెద్ద టర్నింగ్
23:58పాయింట్ ఎందుకో తెలుసా ఈ వివాహ సంబంధాల
24:01వల్లే రాజ్పుతులు ఏకంగా నాలుగు తరాల పాటు
24:03మొగళ్లకు అత్యంత నమ్మకమైన సేవకులుగా
24:05ఉండిపోయారు. రాజ్పుత్తులను ఆయన కేవలం
24:07మిత్రులుగా గౌరవించడమే కాకుండా రాజా
24:09భగవాన్ దాస్ మరియు రాజా మాన్ సింగ్ లాంటి
24:12వారికి మిలిటరీ జనరల్స్ గా అలాగే
24:14పరిపాలనలో ఉన్నత స్థానాలు కల్పించాడు
24:16అక్బర్. ఈ వ్యూహంతో ఒక్కొక్కటిగా రాజ్పూత్
24:19రాజ్యాలన్నీ అక్బర్ కు సామంతులుగా
24:20మారిపోయాయి. అంతా బాగానే ఉంది కానీ అక్బర్
24:23కు ఏమాత్రం లొంగిపోకుండా అత్యంత తీవ్రంగా
24:26ప్రతిఘటించిన ఏకైక సంస్థానం ఒకటి ఉంది.
24:29అదే మేవార్ ఎన్నిసార్లు ఓడిపోయినా సరే
24:32మేవార్ రాణాలు అక్బర్ ఆధిపత్యాన్ని అస్సలు
24:34అంగీకరించలేదు. దీని ఫలితంగానే 1576 లో
24:38ప్రసిద్ధ బాటిల్ ఆఫ్ హల్దీ ఘాటి జరిగింది.
24:41ఈ యుద్ధంలో ఒక ఆశ్చర్యకరమైన విషయం మీరు
24:43గమనించాలి. మొగల్ సైన్యానికి నాయకత్వం
24:45వహించింది ఎవరు స్వయంగా ఒక రాజ్పూత్
24:47వీరుడైన మాన్సింగ్ ఈ హల్దిఘాటి యుద్ధంలో
24:50మాన్సింగ్ నాయకత్వంలోని మొగల్ సైన్యం
24:53మేవార్ రాణ ప్రతాప్ సింగ్ ను తీవ్రంగా
24:55ఓడించింది. ఈ ఓటమితో దాదాపు ప్రముఖ
24:58రాజ్పూత్ పాలకులందరూ పూర్తిగా అక్బర్
25:00ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించక తప్పలేదు.
25:02ఎగ్జామ్ పాయింట్ ఆఫ్ వ్యూ లో ఈ విధానం
25:04యొక్క ఫలితాలను ఒకసారి మనం విశ్లేషిద్దాం.
25:05అక్బర్ తన రాజ్పూత్ విధానాన్ని కేవలం
25:08రాజకీయంగానే కాకుండా విశాలమైన మతసహనంతో
25:10జోడించాడు. హిందువులపై ఉన్న బిల్గ్రిమ్
25:12టాక్స్ అంటే యాత్రికుల పన్ను మరియు జిజియా
25:15పన్నులను పూర్తిగా రద్దు చేశాడు. ఈ
25:17నిర్ణయం వల్ల రెండు ప్రధానమైన లాభాలు
25:19జరిగాయి. ఒకటి ఎప్పుడు యుద్ధాలతో రగులుతూ
25:21ఉండే రాజస్థాన్ ప్రాంతంలో ప్రశాంతత
25:23నెలకొంది. రెండు, మొగల్ సామ్రాజ్యానికి
25:25సేవ చేయడానికి అత్యంత ధైర్యవంతులైన
25:27రాజ్పూత్ యోధులు లభించారు. వీళ్లే తదనంతర
25:29కాలంలో సామ్రాజ్య విస్తరణలో చాలా కీలక
25:31పాత్ర పోషించారు. నాలుగవ భాగం మత విధాన
25:34పరిణామం, నిష్ట గల ముస్లిం నుండి దైవిక
25:37విశ్వాసం వరకు. అక్బర్ తన జీవితపు తొలి
25:40రోజుల్లో ఒక నిష్ట గల ముస్లిం గా
25:42ఉండేవాడు. కానీ క్రమంగా సూఫీ సాధువులు తన
25:45ఆస్థాన పండితులు మరియు రాజ్పూత్ భార్యల
25:47ప్రభావంతో అతని ఆలోచనలో చాలా మార్పులు
25:49వచ్చాయి. ఈ క్రమాన్ని ఎగ్జామ్ పాయింట్ అఫ్
25:51వ్యూ లో జాగ్రత్తగా గమనించండి. ఇది చాలా
25:54ఇంపార్టెంట్. జోదాబాయిని వివాహం చేసుకున్న
25:56వెంటనే 1562 లో జిజియాను రద్దు చేశాడు. తన
26:00హిందూ భార్యలను వారి సొంత దేవుళ్ళను
26:02పూజించుకోవడానికి పూర్తి స్వేచ్ఛని
26:04ఇచ్చాడు. ఆ తర్వాత 1575లో తన కొత్త
26:07రాజధాని ఫతేపూర్ సిక్రీలో ఇబాదత్ ఖానా
26:09లేదా ప్రార్థన మందిరం నిర్మించాడు. ఇక్కడ
26:12హిందూ జైన క్రైస్తవ మరియు జోరాస్ట్రియన్
26:14మతాల పండితులను ఆహ్వానించి లోతైన చర్చలు
26:17జరిపేవాడు. రాజకీయ వ్యవహారాల్లో ముస్లిం
26:20ఉలేమాల జోక్యాన్ని అతను ఏమాత్రం
26:21ఇష్టపడలేదు. అందుకే 1579లో
26:24ఇన్ఫాలబిలిటీ డిగ్రీ అంటే అమోఘమైన శాసనం
26:27జారీ చేసి మతపరమైన విషయాల్లో ఇకపై తనదే
26:30అంతిమ నిర్ణయం అని కుండబద్దలు కొట్టినట్లు
26:32ప్రకటించుకున్నాడు. ఇలా అతని మతపరమైన
26:34అన్వేషణలన్నీ అంతిమంగా 1582 లో ఒక కొత్త
26:38మతం స్థాపనకు దారి తీసాయి. అదే దీన్ ఈ
26:40ఇలాహి దీన్నే మనం డివైన్ ఫెయిత్ అని కూడా
26:43అంటాము. ఇది ఒకే దేవుని విశ్వసిస్తుంది.
26:46అన్ని మతాలలోని మంచి లక్షణాలను స్వీకరించి
26:48దీన్ని రూపొందించాడు అప్పర్. దీని బేస్
26:51అంతా పూర్తిగా హేతుబద్ధమైనది. అంటే రేషనల్
26:54గా ఉంటుంది. ఇందులో ఎలాంటి మూఢ నమ్మకాలకు
26:56పిడివాదాలకు తావు లేదు. వివిధ మతాల మధ్య
26:58ఉన్న అంతరాన్ని తొలగించడమే దీని ముఖ్య
27:00ఉద్దేశ్యం. కానీ దురదృష్టవశాత్తు ఇది
27:03విఫలమైందని చెప్పాలి. ఎందుకంటే అక్బర్ తన
27:05కొత్త మతాన్ని స్వీకరించమని ఎవ్వరిని
27:07ఎప్పుడూ బలవంతం చేయలేదు. అందుకే అతని
27:10జీవిత కాలంలో దీనికి కేవలం 15 మంది
27:12అనుచరులు మాత్రమే ఉండేవారు. వారిలో
27:14మనందరికీ తెలిసిన బీర్బల్ కూడా ఒకరు.
27:16అక్బర్ మరణం తర్వాత ఈ మతం పూర్తిగా
27:19కడుమరుగ అయిపోయింది. ఐదవ భాగం భూసిస్తు
27:22పరిపాలన, రాజా తోడర్మల్ సంస్కరణలు. ఒక
27:25రాజ్యానికి ప్రశాంతత ఎంత అవసరమో, దాని
27:27నడపడానికి ఆర్థిక బలం కూడా అంతే అవసరం
27:30కదా. దీనికోసం అద్భుతమైన ఆర్థిక నిపుణుడైన
27:33రాజా తోడర్మల్ సహాయంతో అక్బర్
27:34ప్రవేశపెట్టిన భూమి సిస్తు విధానమే జప్తి
27:37లేదా బందోబస్తు సిస్టం. దీన్ని రాజా
27:40తోడర్మల్ ఇంకాస్త మెరుగుపరిచి 1580 నాటికి
27:43దహసాలా సిస్టం గా పూర్తి చేశాడు. ఈ విధానం
27:45కింద తోడర్మల్ సామ్రాజ్యం అంతటా ఒకే రకమైన
27:48భూమి కొలత విధానాన్ని అంటే యూనిఫార్మ్
27:50ల్యాండ్ మెజర్మెంట్ ని ప్రవేశపెట్టాడు.
27:51మరి సిస్ ఎలా నిర్ణయించేవారో తెలుసా?
27:54గుడ్డిగాను, ఊహాజనితంగాను కాదు. గత 10
27:57సంవత్సరాల భూమి యొక్క సగటు దిగుబడిని అంటే
27:59ఆవరేజ్ యల్డ్ ఆఫ్ పాస్ట్ 10 ఇయర్స్ ని
28:01ఖచ్చితంగా లెక్కించి దాని ఆధారంగా ఎంతో
28:04శాస్త్రీయంగా సిస్తుని నిర్ణయించేవారు. ఈ
28:06దహసాల సిస్టంలో లో భూమిని దాని సారవంతం
28:09ఆధారంగా నాలుగు కేటగిరీలుగా విభజించారు.
28:11ఎగ్జామ్ పాయింట్ అఫ్ వ్యూ లో ఈ టేబుల్ ని
28:13బాగా మైండ్ లో ఫిక్స్ చేసుకోండి. మొదటిది
28:15పోలజ్ ఇది ప్రతి సంవత్సరం సాగు చేసే
28:18అత్యంత సారవంతమైన భూమి. రెండవది పరవుది.
28:21భూమి సారం మళ్ళీ పెంచుకోవడానికి ప్రతి
28:23రెండు సంవత్సరాలకు ఒకసారి మాత్రమే సాగు
28:25చేసే భూమి ఇది. మూడవది చాచర్ ఇది ప్రతి
28:27మూడు నుండి నాలుగు సంవత్సరాలకు ఒకసారి
28:29సాగు చేసేది. ఇక నాలుగవది బంజార్ ఇది ఐదు
28:32లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సంవత్సరాలకు ఒకసారి
28:34సాగు చేసే దాదాపు బీడు భూమి లాంటిది. ఇలా
28:37భూమి స్వభావాన్ని బట్టి ఎంతో న్యాయబద్ధంగా
28:39పన్ను విధించేవారు అప్పట్లో. ఇక్కడ ఒకసారి
28:41మనం ఈ ప్రిలిమ్స్ బూస్టర్ పాయింట్స్ ని
28:43క్విక్ గా రివైజ్ చేద్దాం. యూపీఎస్సి
28:45ఎగ్జామినర్ మిమ్మల్ని కన్ఫ్యూజ్ చేయడానికి
28:46మొగల్ కాలంలో సిస్తు ధాన్యం రూపంలో
28:48కట్టేవారు అని ఒక స్టేట్మెంట్ ఇవ్వచ్చు
28:50కానీ అది 100 శాతం తప్పు అక్బర్ కాలంలో
28:53పన్ను చెల్లింపు సాధారణంగా క్యాష్ అంటే
28:55నగదు రూపంలోనే జరిగేది. అలాగే సగటు
28:58దిగుబడిని లెక్కించడానికి వాళ్ళు
28:59తీసుకున్న కాలం కచ్చితంగా 10 సంవత్సరాలు ఈ
29:02చిన్న చిన్న వివరాలే ఎగ్జామ్ హాల్ లో మీరు
29:04కరెక్ట్ ఆన్సర్ మార్క్ చేసేలా చేస్తాయి.
29:05సో డోంట్ ఫర్గెట్ దెమ ఆరవ భాగం మన్సబ్దారి
29:09వ్యవస్థ సైనిక మరియు పౌర పరిపాలన తన
29:13సివిల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ ని మరియు మిలిటరీ
29:15వ్యవస్థను ఏకం చేయడానికి అక్బర్
29:16ప్రవేశపెట్టిన అత్యంత కీలకమైన విధానమే ఈ
29:19మన్సబ్దారి సిస్టం ఇందులో మన్సబ్ అంటే ఒక
29:22ర్యాంక్ లేదా హోదా అని అర్థం. ఈ విధానం
29:24కింద సామ్రాజ్యంలో పనిచేసే ప్రతి
29:26అధికారికి ఒక ర్యాంక్ ఇవ్వబడేది. ఈ
29:28ర్యాంకులు అత్యల్పంగా 10 నుండి ప్రారంభమై
29:30అత్యున్నత అధికారులకు 5000 వరకు ఉండేవి.
29:33అయితే రాజ కుటుంబానికి చెందిన యువరాజులకు
29:35మాత్రం 5000 కంటే ఎక్కువ ర్యాంకులు కూడా
29:37ఇచ్చేవారు. ఈ సిస్టం లో మీరు గమనించాల్సిన
29:39అత్యంత ముఖ్యమైన విషయం ఏంటంటే ఇక్కడ ఎక్కడ
29:41అధికార వికేంద్రీకరణ జరగలేదు. అధికారుల
29:44నియామకాలైన పదోన్నతులయినా అన్ని నేరుగా
29:46చక్రవర్తి చేతుల మీదగానే జరిగేవి. అంటే
29:48టోటల్ కంట్రోల్ మొత్తం అక్బర్
29:50గుప్పిట్లోనే ఉండేదన్నమాట. మన్సబ్దారి
29:53సిస్టం చదువుతున్నప్పుడు మనకు తరుచుగా
29:55కనిపించే ఈ రెండు పదాలు జత్ మరియు సవార్
29:57ఇవి యూపీఎస్స కి ఎంతో ఇష్టమైన ట్రాప్స్ ఈ
30:00రెండింటి మధ్య ఉన్న తేడా ఏంటో ఇప్పుడు
30:02చాలా స్పష్టంగా తెలుసుకుందాం. జత్ అనేది
30:05ఒక అధికారి యొక్క పర్సనల్ స్టేటస్ అంటే
30:07అతని వ్యక్తిగత హోదాను అతని జీతాన్ని
30:10నిర్ణయిస్తుంది. మరి సవార్ అంటే ఏమిటి? ఆ
30:13అధికారి తన కింద ఎంతమంది అశ్విక దళాన్ని
30:15అంటే క్యావలరీ మెన్ ని పోషించాలో సూచించే
30:18నెంబర్ ని సవార్ అంటారు. ప్రతి సవార్ లేదా
30:20అశ్వికుడు కనీసం రెండు గుర్రాలను
30:22తప్పనిసరిగా మెయింటైన్ చేయాలి. ఎగ్జామ్ లో
30:24ఏం చేస్తారంటే జత్ మరియు సవార్
30:27నిర్వచనాలను అటు ఇటు మార్చేసి మిమ్మల్ని
30:28కన్ఫ్యూజ్ చేస్తారు. కాబట్టి జత్ అంటే
30:30హోదా, సవార్ అంటే గుర్రాల సంఖ్య. ఇది
30:33మైండ్ లో ఫిక్స్ చేసుకోండి. మన్సబ్దారీ
30:35వ్యవస్థలో ఈ ప్రిలిమ్స్ బూస్టర్ ఫాక్ట్స్
30:37ని ఒకసారి చూద్దాం. ఇందులో అత్యంత కీలకమైన
30:40పాయింట్ ఏంటంటే ఈ ర్యాంక్ హెరిడిటరీ కాదు
30:42అంటే తండ్రి మరణిస్తే ఆ మనసభ నేరుగా
30:45కొడుక్కి సంక్రమించదు. ఆ అధికారం కొత్త
30:47నియామకాలు అన్ని నేరుగా అక్బర్ చేతిలోనే
30:50ఉండేవి. దీనివల్ల లాభం ఏంటంటే
30:52సామ్రాజ్యంలో ఎవ్వరూ కూడా చక్రవర్తికి
30:54మించి బలపడే అవకాశం లేకుండా అక్బర్ ఎంతో
30:56కట్టుదిట్టం చేశాడు. ఒక రకంగా చెప్పాలంటే
30:58తన పాలనపై అక్బర్ ఎంతటి పట్టు సాధించాడో
31:01దీని ద్వారా మనకు చాలా క్లియర్ గా
31:03అర్థమవుతుంది. ఏడవ మరియు చివరి భాగం
31:06పునశ్చరణ మరియు ఆశించిన ప్రశ్నలు మెయిన్స్
31:08మరియు ప్రిలిమ్స్ ముఖ్యాంశాలు ఇక ముగించే
31:11ముందు మనం నేర్చుకున్నదంతా ఒకసారి ప్రశ్న
31:13చేద్దాం. అలాగే ఒక ఆలోచింపచేసే మెయిన్స్
31:16ప్రశ్నను మీ ముందు ఉంచుతున్నాను.
31:17జాగ్రత్తగా వినండి. 1556 లో అత్యంత
31:20సంక్షోభంలో ఉన్న సామ్రాజ్యాన్ని
31:21సురక్షితంగా నిలబెట్టడంలో అక్బర్ పాటించిన
31:24సమ్మిళిత రాజ్పూత్ మరియు మతపరమైన విధానాలు
31:27ఎక్కువ పాత్ర పోషించాయా లేదా అతను ఎంతో
31:29కట్టుదిట్టంగా అమలు చేసిన రెవెన్యూ మరియు
31:31మన్సబ్దారి విధానాలు ఎక్కువ పాత్ర
31:33పోషించాయా? అసలు ఈ రెండింటిలో ఏది మొగల్
31:36సామ్రాజ్యాన్ని మహా సామ్రాజ్యంగా
31:38మార్చింది. ఎప్పుడైనా గుర్తుపెట్టుకోండి.
31:40యూపీఎస్సీ కోసం చరిత్రను కేవలం ఫాక్ట్స్
31:42లా చదవడం మాత్రమే కాదు. ఇలా లోతుగా అనలైజ్
31:44చేసినప్పుడే మనకు విజయం సాధ్యమవుతుంది. ఈ
31:46ప్రశ్న గురించి బాగా ఆలోచించండి. ఐ విష్
31:48యు ఆల్ ద వెరీ బెస్ట్ ఫర్ యు ప్రిపరేషన్
31:491605వ సంవత్సరం ప్రపంచంలోనే అత్యంత
31:52శక్తివంతమైన మొగల్ సామ్రాజ్యాన్ని తన
31:54వారసులకు అప్పగించి అక్బర్ ద గ్రేట్ కన్ను
31:56మూసారు. కానీ సింహాసనం ఎక్కిన వెంటనే ఆ
32:00కొత్త చక్రవర్తి తన సొంత రక్తం పంచుకు
32:02పుట్టిన వారి నుండి ఘోరమైన నమ్మక
32:03ద్రోహాన్ని తిరుగుబాటును ఎదుర్కోవాల్సి
32:05వచ్చింది. అసలు ఆ వారసులు ఎవరు? ఆ తర్వాత
32:07మొగల్ సామ్రాజ్యం ఏం మలుపులు తిరిగింది?
32:10యూపీఎస్సీ ఆస్పిరెంట్స్ అందరికీ స్వాగతం.
32:12ప్రిలిమ్స్ మరియు మెయిన్స్ త్రికోణంలో
32:14అత్యంత కీలకమైన మొగల్ శిఖరాగ్రం అనగా
32:16మొగల్ జనిత్ గురించి ఈరోజు మనం డీకోడ్
32:18చేద్దాం. ఇది మీకు ఎగ్జామ్ పాయింట్ ఆఫ్
32:20వ్యూ లో చాలా హై హీల్డింగ్ ఏరియా నేరుగా
32:22సబ్జెక్టు లోకి వెళ్ళిపోదాం. అక్బర్ మరణం
32:24తర్వాత సలీం యువరాజు సింహాసనాన్ని
32:26అధిష్టించాడు. ఆయన తీసుకున్న బిరుదే
32:29జహంగీర్ పర్షియన్ భాషలో జహంగీర్ అంటే
32:31ప్రపంచ విజేత లేదా కాంకరర్ ఆఫ్ ద వరల్డ్
32:34అని అర్థం. అయితే వినడానికి ఈ పేరు చాలా
32:36గంభీరంగా ఉన్నప్పటికీ వాస్తవానికి 1605 లో
32:40జరిగిన ఈ అధికార మార్పిడి ఏ మాత్రం
32:42శాంతియుతంగా జరగలేదు. మొగల్ చరిత్ర అనగానే
32:44మనకు గుర్తొచ్చేది రక్తపాతంతో కూడిన
32:46వారసత్వ పోరాటాలు అవునా జహంగీర్ పాలన కూడా
32:49సరిగ్గా అలాగే మొదలైంది. రాచరికాన్ని
32:52నిలబెట్టుకోవడానికి తన సొంత రక్తంతోనే ఆయన
32:54పోరాడాల్సి వచ్చింది. ఇప్పుడు కొంచెం
32:56శ్రద్ధగా గమనించండి. ఇక్కడ మనకు
32:58ప్రిలిమ్స్ లో తరుచుగా అడిగే ఒక ఎగ్జామ్
33:00ట్రాప్ ఉంది. జహంగీర్ సొంత కుమారుడైన
33:02కుస్రావు యువరాజు కన్న తండ్రికి
33:04వ్యతిరేకంగానే తిరుగుబాటు చేశాడు. అయితే
33:06జహంగీర్ ఆ తిరుగుబాటును దారుణంగా అణచివేసి
33:08కుసను జైల్లో బంధించాడు. కానీ ఇక్కడ అసలు
33:11పాయింట్ అది కాదు. కుసకు మద్దతు
33:13ఇచ్చినందుకుగాను ఐదవ సిక్కు గురువైన గురు
33:15అర్జున్ కు జహంగీర్ మరణ శిక్ష విధించాడు.
33:17ఒక ఆధ్యాత్మిక గురువుకు మరణ శిక్ష
33:19విధించడం అనేది మొగల్ మరియు సిక్కు
33:21సంబంధాలలో పూర్చలేని అగాధాన్ని
33:23సృష్టించింది. గురు అర్జున్ ఎన్నవ సిక్కు
33:25గురువు ఐదవ గురువు ఎవరికి మద్దతు ఇచ్చారు
33:28కోస్రావుకి ఈ కీ ఫాక్ట్స్ ఎట్టి
33:30పరిస్థితుల్లోనూ మర్చిపోవద్దు. ఇక 1611వ
33:33సంవత్సరంలో మొగల్ రాజకీయాలను పూర్తిగా
33:35మార్చేసిన ఒక అద్భుతమైన ఘట్టం చోడ్
33:37చేసుకుంది. జహంగీర్ మెహరున్నిసా అనే
33:40మహిళను వివాహం చేసుకున్నాడు. చరిత్రలో
33:42ఆమెకే నూర్జహాన్ అనే గొప్ప బిరుదు
33:44ఇవ్వబడింది. నూర్జహాన్ అంటే అర్థం ప్రపంచ
33:47వెలుగు లేదా లైట్ ఆఫ్ ద వరల్డ్ ఆమె కేవలం
33:50ఒక రాణి మాత్రమే కాదు ఆమె రాకతో దర్బార్లో
33:53రాజకీయాలు పరిపాలన విధానాలు ఊహించని
33:56మలుపులు తిరిగాయి. పవర్ సెంటర్ మెల్లగా
33:58చక్రవర్తి నుండి ఆమె వైపు మల్లడం
34:00ప్రారంభించింది. మొగల్ చరిత్రలో ఆమె
34:02దాదాపుగా ఒక అప్రకటిత సహపాలకురాలిగా అంటే
34:05కో రూలర్ గా అవతరించింది. ఈ వివాహం తర్వాత
34:08దర్బార్లో జరిగిన కీలక నియామకాలను
34:10ఒక్కసారి అనలైజ్ చేద్దాం. నూర్జహాన్
34:12వివాహం దర్బార్లో ఒక బలమైన రాజకీయ కూటమికి
34:15పునాది వేసింది. ఆమె తండ్రి
34:17ఇతిమాదుద్దోలాకు అత్యంత కీలకమైన చీఫ్
34:19దివాన్ పదవి తక్కింది. అంటే ఆర్థిక
34:21రెవెన్యూ వ్యవహారాలన్నీ ఆయన గుప్పిట్లోకి
34:23వచ్చాయి. అలాగే ఆమె సోదరుడు ఆసఫ్ ఖాన్ కు
34:26ఖాన్ ఈ సామాన్ అనే పవర్ఫుల్ పోస్ట్
34:29లభించింది. రాచరిక గృహ వ్యవహారాలను
34:30పర్యవేక్షించే పదవి ఇది. ఇక అత్యంత
34:33ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే 1612 లో ఆసఫ్
34:37ఖాన్ కుమార్తె అయిన ముంతాజ్ అదేనండి
34:39అర్జుమన్ భాను బేగం జహంగీర్ మూడవ
34:42కుమారుడైన కుర్రం యువరాజును వివాహం
34:44చేసుకుంది. ఆ కుర్రం యువరాజే భవిష్యత్తులో
34:47షాజహాన్ అయ్యాడు. చూశారా అధికారం మొత్తం
34:50ఎలా ఒకే కుటుంబం చుట్టూ అలుకుపోయిందో
34:53ఇప్పుడు మనం మెయిన్స్ కోణంలో అత్యంత
34:55ఆసక్తికరమైన ఒక హిస్టారికల్ డిబేట్ ను
34:57చూద్దాం. చరిత్రకారులలో ఒక బలమైన
35:00సిద్ధాంతం ఉంది. నూర్జహాన్ తన కుటుంబ
35:02సభ్యులతో కలిసి ఒక పవర్ గ్రూప్ ను అనగా
35:04జంటా వర్గం ఏర్పాటు చేసిందని దర్బార్ను
35:07మొత్తం తన గుప్పిట్లో పెట్టుకుందని కొందరు
35:09వాదిస్తారు. దీనివల్ల అభద్రతా భావానికి
35:12గురైన షాజహాన్ 1622 లో తిరుగుబాటు చేశడని
35:15చెబుతారు. కానీ దీనికి ఒక కౌంటర్
35:17ఆర్గ్యుమెంట్ కూడా ఉంది. జహంగీర్ స్వయంగా
35:20రాసుకున్న ఆత్మకథ చూస్తే తన ఆరోగ్యం దెబ్బ
35:22తినే వరకు అతనే స్వయంగా అన్ని కీలక
35:24నిర్ణయాలు తీసుకున్నాడని తెలుస్తుంది.
35:26మీరు మెయిన్స్ ఆన్సర్ రాసేటప్పుడు
35:28ఖచ్చితంగా ఈ రెండు కోణాలను బాలెన్స్
35:30చేస్తూ రాయాలి. కేవలం రాజకీయాల్లోనే కాదు
35:33నూర్జహాన్ ప్రభావం మొగల్ సంస్కృతి పై కూడా
35:35చాలా గాఢంగా పడింది. ఆమె రాయల్ హౌస్
35:38హోల్డ్ ని పూర్తిగా డామినేట్ చేసింది.
35:40దర్బార్లో సరికొత్త పర్షియన్ సంప్రదాయాలను
35:43ఫ్యాషన్లను కళలను ప్రవేశపెట్టింది. ఆమెక
35:46ఒక అద్భుతమైన ఎస్థెటిక్ సెన్స్ ఉండేది.
35:48అది మాత్రమే కాకుండా జహంగీర్ తో కలిసి
35:50వేటలో కూడా ఆమె నిరంతరం పాల్గొనేవి. ఒక
35:53మహిళ మొగల్ దర్బార్ రూపురేఖలని ఈ స్థాయిలో
35:56మార్చేయడం చరిత్రలో నిజంగా ఒక అసాధారణమైన
35:59విషయం. ఇంతకుముందు మనం జంటా వర్గం గురించి
36:02మాట్లాడుకున్నాం కదా ఇప్పుడు షాజహాన్
36:04తిరుగుబాటు వెనుక ఉన్న అసలు కారణం ఏంటో
36:05డీకోడ్ చేద్దాం. 1622 లో షాజహాన్ తన సొంత
36:09తండ్రికి వ్యతిరేకంగానే తిరుగుబాటు
36:10చేశాడు. ఎందుకు? తక్షణ కారణం ఏంటంటే
36:13వాయువ్య సరిహద్దులోని అత్యంత వ్యూహాత్మక
36:16ప్రాంతమైన కాందాహార్ పై దండయాత్రకు
36:18వెళ్లాలని జహంగీర్ ఆదేశించాడు. కానీ
36:20షాజహాన్ ఏమనుకున్నాడంటే తాను రాజధానికి
36:23దూరంగా వెళితే ఇక్కడ నూర్జహాన్ ఆధిపత్యం
36:25పెరికి తన వారసత్వ స్థానం గల్లంత
36:26అవుతుందని భయపడ్డాడు. ఆ ఆదేశాన్ని
36:28ధిక్కరించాడు. వ్యక్తిగత ఆశయాలతో జరిగినకి
36:30ఈ అంతర్గత తిరుగుబాటు కారణంగా మొగల్
36:33సామ్రాజ్యం ఏకంగా నాలుగు సంవత్సరాల పాటు
36:35తీవ్రమైన అస్థిరతను ఎదుర్కోవాల్సి
36:37వచ్చింది. ఇప్పుడు ఒకసారి క్రోనోలాజికల్
36:39ఆర్డర్ గమనించండి. 1627వ సంవత్సరంలో
36:42జహంగీర్ మరణించడంతో దర్బార్లో సీన్ మొత్తం
36:44రాత్రికి రాత్రి మారిపోయింది. చక్రవర్తి
36:46మరణవార్త తెలియగానే షాజహాన్ తన అనుకూల
36:49వర్గమైన ప్రభువుల మరియు బలమైన సైన్యం
36:51మద్దతుతో చాలా వేగంగా ఆగ్రా చేరుకొని
36:53సింహాసనాన్ని కైవసం చేసుకున్నాడు. దీంతో
36:55అప్పటివరకు రాజ్యాన్ని దాదాపుగా శాసించిన
36:57నూర్జహాన్ శకం ముగిసిపోయింది. ఆమెకు కేవలం
37:00పెన్షన్ మంజూరు చేసి లాహూర్ పంపించేశరు. ఆ
37:02తర్వాత 18 సంవత్సరాలు ఆమె రాజకీయాలకు
37:05పూర్తిగా దూరంగా ఒక విశ్రాంత జీవితాన్ని
37:07గడిపి కన్ను మూసింది. పవర్ అనేది ఎంత
37:09టెంపరరీనో ఈ సంఘటన మనకు స్పష్టంగా
37:12చెప్తుంది కదు ఇప్పుడు మనం షాజహాన్
37:14పాలనలోకి అడుగుపెడదాం. చక్రవర్తి అయ్యాక
37:17వాయువ్య సరిహద్దులు చేజారిపోయిన
37:19కాందహార్ను ఎలాగైనా తిరిగి సాధించాలని ఆయన
37:21పట్టుపడ్డాడు. 1639 నుండి 1647 మధ్య వరుస
37:26దండయాత్రలు చేశాడు. ఇక్కడ ఈ 5000 అనే
37:29అంకెను గమనించండి. ఇది కేవలం ఒక నెంబర్
37:32కాదు ఇదొక ఘోరమైన చారిత్రక వాస్తవం
37:35కఠినమైన భౌగోళిక పరిస్థితులు వాతావరణం
37:38వల్ల ఈ సుదీర్ఘ పోరాటాలలో మొగల్ సైన్యం
37:405వేల మందికి పైగా ప్రాణాలను కోల్పోయింది.
37:43షాజహాన్ పాలనలో జరిగిన అతి పెద్ద మిలిటరీ
37:46ఫెయిల్యూర్ గా దీనిని మనం పరిగణించాలి.
37:48ఇంత భారీ ప్రాణనష్టం మరియు ఖజానాకు
37:51విపరీతమైన ఆర్థిక నష్టం జరిగిన తర్వాత
37:53షాజహాన్కు ఒక కఠోర వాస్తవం అర్థమైంది.
37:56కాందహాను తిరిగి పొందాలనే తన ఆశయం
37:58ఎప్పటికీ నెరవేరదని ఆ ప్రయత్నం కేవలం ఒక
38:01నిష్ఫలమైన చర్య అని ఆయన గ్రహించాడు. ఒక
38:03గొప్ప నాయకుడికి ఉండాల్సిన లక్షణం ఏమిటంటే
38:06తన తప్పును తెలుసుకొని ఎక్కడ
38:07వ్యూహాత్మకంగా వెనక్కి తగ్గాలో తెలియడం.
38:10సామ్రాజ్య వనరులు వృధా అవుతున్నాయని
38:12గ్రహించిన షాజహాన్ ఫైనల్ గా వాయువ్య
38:14సరిహద్దుల్లో తన పోరాటాన్ని పూర్తిగా
38:16ఆపేశాడు. వాయువ్యంలో ఎదురైన ఘోర
38:19వైఫల్యాలకు పూర్తి భిన్నంగా షాజహాన్
38:21అనుసరించిన దక్కన్ విధానం అనగా డెక్కన్
38:23పాలసీ మాత్రం అద్భుతమైన విజయాన్ని
38:25సాధించింది. ఇక్కడ ఆయన చాలా తెలివిగా
38:28వ్యవహరించాడు. బలహీనపడిన అహ్మద్ నగర్ పై
38:30దాడి చేసి ఆ రాజ్యాన్ని నేరుగా మొగల్
38:32సామ్రాజ్యంలో విలీనం చేసుకున్నాడు. కానీ
38:34బలమైన బీజాపూర్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాలతో
38:37మాత్రం సామరస్యంగా శాంతి ఒప్పందాలు
38:39కుదుర్చుకున్నాడు. యూపీఎస్సీ ఆస్పిరెంట్స్
38:41ఈ వ్యూహాత్మక భేదాన్ని ఖచ్చితంగా
38:42గమనించాలి. ఒకేసారి అందరితో శత్రుత్వం
38:45పెంచుకోకుండా రాజ్య విస్తరణకు ఆయన వేసిన ఈ
38:47మాస్టర్ ప్లాన్ ఎగ్జామ్ పాయింట్ అఫ్ వ్యూ
38:50లో చాలా ఇంపార్టెంట్. ఇది మీకు డైరెక్ట్
38:52ప్రిలిమ్స్ బూస్టర్ జాగ్రత్తగా నోట్
38:54చేసుకోండి. షాజహాన్ దక్కన్ ప్రాంతాన్ని
38:56జయించిన తర్వాత అడ్మినిస్ట్రేషన్ కోసం
38:58దాన్ని నాలుగు కొత్త మొగల్ ప్రావిన్సులుగా
38:59విభజించాడు. అవి ఏంటంటే ఒకటి ఖందేష్,
39:02రెండు బీరార్, మూడు తెలంగాణ, నాలుగు
39:05దౌలతాబాద్. ఇక్కడ మీరు
39:06గుర్తుపెట్టుకోవాల్సిన అత్యంత కీలకమైన
39:08పాయింట్ ఏంటంటే ఈ విశాలమైన నాలుగు దక్కన్
39:11ప్రావిన్సుల బాధ్యతను గవర్నర్ హోదాలో తన
39:13కుమారుడైన ఔరంగజేబ్ కు అప్పగించాడు.
39:15ఔరంగజేబు భవిష్యత్తు ఎదుగుదలకు అతని సైనిక
39:18వ్యూహాలకు ఇక్కడే బలమైన పునాది పడింది.
39:21షాజహాన్ పాలన చివరి రోజుల్లో జరిగిన
39:23వారసత్వ యుద్ధం వార్ ఆఫ్ సక్సెషన్ కు
39:25హిస్టరీలో అపారమైన ప్రాధాన్యత ఉంది. ఈ
39:28యుద్ధానికి ముందు కుమారులు ఎక్కడెక్కడ
39:29ఉన్నారో ఒక్కసారి మ్యాపింగ్ చేసుకుందాం.
39:31పెద్ద కుమారుడు దారాషికో ఢిల్లీలో క్రౌన్
39:34ప్రిన్స్ గా ఉన్నాడు. మిగిలిన ముగ్గురు
39:36అత్యంత బలమైన ప్రాంతాలకు గవర్నర్లుగా
39:38ఉన్నారు. షుజా ఆర్థికంగా బలమైన బెంగాల్
39:40గవర్నర్ గా ఔరంగజేబ్ మిలిటరీ పరంగా
39:42స్ట్రాంగ్ అయిన దక్కన్ గవర్నర్ గా మరియు
39:44మురాద్ బష్ వాణిజ్యపరంగా కీలకమైన మాల్వా
39:47గుజరాతులకు గవర్నర్ గా ఉన్నారు. ఇంతటి
39:49విశాలమైన ప్రాంతాలు భారీ సైన్యాలు ఎవరికి
39:53వారే స్వతంత్రంగా కంట్రోల్ చేస్తూ ఉండటంతో
39:55భవిష్యత్తులో జరగబోయే ఘోరమైన రక్తపాతానికి
39:58రంగం పూర్తిగా సిద్ధమైంది. ఆ వారసత్వ
40:01యుద్ధం ఎలా జరిగిందో కాలక్రమంలో చూద్దాం.
40:041657 చివరిలో ఢిల్లీలో షాజహాన్
40:07అకస్మాత్తుగా తీవ్ర అనారోగ్యానికి
40:09గురయ్యాడు. ఆయన కొద్ది రోజులకే
40:10కోలుకున్నప్పటికీ జరగాల్సిన నష్టం
40:12అప్పటికీ జరిగిపోయింది. చక్రవర్తి
40:14చనిపోయాడనే వదంతులు దేశవ్యాప్తంగా
40:16వ్యాపించడంతో సింహాసనం కోసం అన్నదమ్ములు
40:19దారుణమైన యుద్ధం ప్రారంభించారు. ఒక చిన్న
40:21వదంతి ఎంతటి వినాశనానికి దారితీస్తుందో
40:23చూడండి. ఈ రక్తపాతంలో ఔరంగజేబు తన అపారమైన
40:26వ్యూహ చతురతతో పెద్దవాడైన దారాను ఓడించి
40:29ఆగ్రా కోటను వశపరుచుకున్నాడు. చివరకు కన్న
40:32తండ్రి అయిన షాజహాన్ే తనకు లొంగిపోయేలా
40:34బలవంతం చేసి సింహాసనాన్ని
40:35చేజికించుకున్నాడు. ప్రపంచ అద్భుతాలలో
40:38ఒకటైన తాజ్మహల్ను నిర్మించిన ఆ గొప్ప
40:40చక్రవర్తికి చివరకు అత్యంత విషాదకరమైన
40:43ముగింపు ఎదురైంది. ఔరంగజేబు తన తండ్రిని
40:45ఆగ్రా కోటలోని జనా లేదా మహిళల
40:48అపార్ట్మెంట్స్ కు మాత్రమే పరిమితం చేసి
40:50కఠినమైన సైనిక నిఘాలో ఉంచాడు.
40:52సామ్రాజ్యాన్ని వెళ్ళిన వ్యక్తి ఒక చిన్న
40:53గదికి పరిమితమయ్యాడు. అయితే చారిత్రక
40:56ఆధారాల ప్రకారం ఆయనను బందీగా ఉంచినప్పటికీ
40:58భౌతికంగా ఎలాంటి హింసకు గురి చేయలేదు. ఆ
41:01అత్యంత కష్టకాలంలో ఆయన కుమార్తె అయిన
41:03జహనారా ఎంతో ప్రేమగా తన తండ్రికి చివరి
41:06వరకు సేవలు చేసింది. ఈ ఆఖరి ఘట్టాన్ని టైం
41:09లైన్ రూపంలో ఒకసారి రివిజన్ చేద్దాం.
41:111657లో ఆయనకు వచ్చిన చిన్న అనారోగ్యం
41:14భయంకరమైన వారసత్వ యుద్ధానికి దారి
41:16తీసింది. ఆ తర్వాత సుదీర్ఘంగా ఎనిమిది
41:19సంవత్సరాల పాటు ఆగ్రా కోటలోనే ఆయన బందీగా
41:21ఉండిపోయాడు. తన కళ్ళెదురుగా యమునా నది
41:24ఒడ్డున తను స్వయంగా నిర్మించిన అద్భుతం
41:26తాజ్మహల్ను చూసుకుంటూ కాలం గడిపిన షాజహాన్
41:29చివరకు 1666 లో కన్ను మూసాడు. మరణానంతరం
41:33ఆయనను అదే తాజ్మహల్లో తన ప్రియమైన భార్య
41:35ముంతాజ్ సమాధి పక్కనే ఖరణనం చేశారు. మొగల్
41:38శిఖరాగ్రం ఒక మహా విషాదంతో అలా ముగిసింది.
41:42ఇంతటితో మనం మాస్టర్ క్లాస్ ముగింపుక
41:44వచ్చాం. కానీ వెళ్ళే ముందు మీ ప్రిపరేషన్
41:46స్థాయిని పరీక్షించుకోవడానికి ఒక చిన్న
41:47ప్రిలిమ్స్ ఛాలెంజ్ ప్రశ్నను శ్రద్ధగా
41:50వినండి. జహంగీర్ కాలంలో ఖాన్ ఏ సమాన్ అనే
41:54ముఖ్యమైన పదవి ఎవరికి దక్కింది? అలాగే
41:56షాజహాన్ కాలంలో దక్కన్ గవర్నర్ గా ఉన్న
41:58కుమారుడు ఎవరు? ఈ రెండు ఫాక్ట్స్ ఎగ్జామ్
42:01పాయింట్ అఫ్ వ్యూ లో చాలా కీలకం మనం
42:02ఇందాకే డిస్కస్ చేశం. మీ సమాధానాలను
42:04కామెంట్స్ లో ఖచ్చితంగా తెలియజేయండి. ఈ
42:07సెషన్ ద్వారా మొగల్ చరిత్రలోని ఈ పీక్
42:09ఫేస్ పై మీకు పూర్తి కాన్సెప్చువల్
42:11క్లారిటీ వచ్చిందని ఆశిస్తున్నాను. మళ్ళీ
42:13మరొక ఇంపార్టెంట్ టాపిక్ తో కలుద్దాం. ఆల్
42:15ద బెస్ట్. ఒక మహా సామ్రాజ్యాన్ని
42:16భౌగోళికంగా శిఖరాగ్రానికి తీసుకెళ్ళిన ఒక
42:19చక్రవర్తి అదే చేతులతో ఆ సామ్రాజ్యపు
42:21పతనానికి పునాది ఎలా వేసాడో ఎప్పుడైనా
42:24ఆలోచించారా? యూపీఎస్సీ ఆస్పిరెంట్స్ ఈరోజు
42:26మనం చరిత్రలోని ఒక అతి పెద్ద విరుద్ధమైన
42:28అంశాన్ని విశ్లేషించబోతున్నాం. యూపీఎస్సి
42:31ప్రిలిమ్స్ మరియు మెయిన్స్ దృక్కోణంలో
42:32కేవలం యుద్ధాలు జరిగిన సంవత్సరాలు బట్టి
42:35పట్టడం కాదు ఒక పాలకుడి విధానాలు అంతటి
42:37బలమైన వ్యవస్థలను ఎలా కుప్పకూల్చుతాయో
42:40లోతుగా విశ్లేషించడం చాలా ముఖ్యం. పదండి
42:42నేరుగా ఈ ఆసక్తికరమైన అంశంలోకి
42:44వెళ్ళిపోదాం. 1658 నుండి 1707 వరకు
42:49పాలించిన ఔరంగజేబు తనను తాను ఆలంగీర్ అని
42:51ప్రకటించుకున్నాడు. ఆలంగీర్ అంటే ప్రపంచ
42:54విజేత అని అర్థం. నిజానికి అతని పాలనలోని
42:56మొదటి 10 సంవత్సరాల సైనిక ప్రచారాలు
42:58చూస్తే చిన్న చిన్న తిరుగుబాట్లను చాలా
43:00సునాయాసంగా అణచివేసి మొగల్ రాజులలో అత్యంత
43:03సమర్థుడిగా తన తాను నిరూపించుకున్నాడు.
43:05కానీ అసలు కథ ఆ తర్వాతే మొదలైంది. ఇప్పుడు
43:09కొంచెం శ్రద్ధగా గమనించండి. మొగల్
43:11సామ్రాజ్య పతనానికి దారి తీసిన అతిపెద్ద
43:13కారణం వినాశకరమైన ద డెకన్ పాలసీ అక్బర్
43:17కాలంలో ప్రారంభమైన ఈ దక్కన్ దండయాత్రల
43:19పరంపర ఔరంగజేబు పాలనలోకి వచ్చేసరికి ఒక
43:22తీవ్రమైన ప్రమాదకరమైన మలుపు తిరిగింది.
43:25మనం కాలానుగుణంగా గమనిస్తే ఔరంగజేబు తన
43:28పాలనలోని మొదటి 25 సంవత్సరాలు వాయువ్య
43:31సరిహద్దు పైనే పూర్తిగా దృష్టి పెట్టాడు.
43:33సరిగ్గా అదే సమయంలో దక్షిణాన శివాజీ ఒక
43:36స్వతంత్ర మరాఠా రాజ్యాన్ని చాలా బలంగా
43:38నిర్మించాడు. ఈ మరాఠాల విస్తరణను ఎలాగైనా
43:41అడ్డుకోవాలనే ఒకే ఒక ఉద్దేశంతో ఔరంగజేబు
43:44తన సైన్యాన్ని దక్కన్ వైపు నడిపించాడు.
43:46ముందుగా బీజాపూర్ పాలకుడైన సికందర్ షాను
43:49ఓడించి ఆ రాజ్యాన్ని ఆక్రమించాడు. ఆ
43:51వెంటనే గోల్కొండ పై కూడా దండెత్తి కుతుబ్
43:53షాహీ వంశాన్ని పూర్తిగా అంతం చేసి దాన్ని
43:56మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో కలిపేసుకున్నాడు.
43:58అయితే ఇక్కడే ఒక అతి పెద్ద వ్యూహాత్మక
44:01తప్పిదం జరిగింది. అతని వ్యూహాత్మక
44:03లక్ష్యానికి గ్రౌండ్ లో జరిగిన
44:04వాస్తవానికి మధ్య ఉన్న తేడాను గమనించండి.
44:07మరాఠాలను అడ్డుకోవడం అతని వ్యూహం కానీ
44:09వాస్తవానికి జరిగింది ఏంటి బీజాపూర్
44:11గోల్కొండ రాజ్యాలను నాశనం చేయడం ద్వారా
44:14మొగలులకు మరియు మరాఠాలకు మధ్య సహజంగా ఉన్న
44:16ఒక అడ్డుగోడను అతనే స్వయంగా కూల్చేశాడు.
44:19దీనివల్ల మొగల్ సైన్యానికి మరాఠాలకు మధ్య
44:22నేరుగా సుదీర్ఘమైన ఘర్షణ మొదలైంది. ఇది
44:25సామ్రాజ్యాన్ని కోలుకోలేని విధంగా
44:27దెబ్బతీసింది. ఈ పరిస్థితిని వివరిస్తూ
44:29ప్రసిద్ధ చరిత్రకారుడు జయన్ సర్కార్
44:31చెప్పిన ఈ మాటలు వినండి. ద డెకన్ అల్సర్
44:34రూండ్ ఔరంగజేబ్ అంటే దక్కన పుండు
44:37ఔరంగజేబ్ను నాశనం చేసింది. ఇది చాలా
44:39పవర్ఫుల్ అబ్సర్వేషన్ ఇక్కడ ఒక ప్రిలిమ్స్
44:42బూస్టర్ పాయింట్ గుర్తుంచుకోండి. దశాబ్దాల
44:44పాటు సాగిన ఈ నిరంతర దక్కన్ యుద్ధాల వల్ల
44:46మొగల్ ఖజానా పూర్తిగా ఖాళీ అయిపోయింది.
44:49ఆర్థికంగా సామ్రాజ్యం కుప్పకూలడానికి ఇదే
44:52పునాది. ద డెకన్ పాలసీ ఆర్థికంగా
44:54దెబ్బతీస్తే అతని కఠినమైన రిలీజియస్ పాలసీ
44:57సామాజికంగా సామ్రాజ్యాన్ని ముక్కలు
44:59చేసింది. తన వ్యక్తిగత మత విశ్వాసాలను
45:02ప్రజలందరిపై రుద్దడానికి అతను ఒక పరిపాలన
45:04యంత్రాంగాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు. ప్రజల
45:06నైతిక నియమావళిని ప్రవర్తనను ఇస్లామిక్
45:09పద్ధతులకు అనుగుణంగా అమలు చేయడానికి ఒక
45:11ప్రత్యేక విభాగాన్ని ఏర్పాటు చేసి అందులో
45:13ఈ ముహతసిబ్ అనే ఉన్నతాధికారిని
45:15నియమించాడు. మెయిన్స్ ఆన్సర్స్
45:16రాసేటప్పుడు ఈ ముహతసిబ్ అనే టర్మ్ ను
45:18ఖచ్చితంగా వాడండి. ఇది మీ ఆన్సర్ కి
45:20వెయిట్ తీసుకొస్తుంది. ఈ కఠినమైన నియమాలలో
45:23భాగంగా ఏమేమి నిషేధించబడ్డాయో ఒక్కసారి ఈ
45:26లిస్ట్ చూడండి. మద్యపానం భాంగ్ లాంటి మాదక
45:29ద్రవ్యాలను బ్యాన్ చేశాడు. దర్బార్లో
45:31సంగీతాన్ని నిషేధించాడు. అంతకుముందు
45:33పాలకుల కాలం నుండి వస్తున్న జరోఖ దర్శన్
45:36పద్ధతిని దసరా వేడుకలను పూర్తిగా నిలిపి
45:38వేశడు. అంతెందుకు ఆ స్థానంలో ఉన్న రాజ
45:41ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలను జ్యోతిష్కులను కూడా
45:44విధుల నుంచి నిర్దాక్షణ్యంగా తొలగించాడు.
45:46యూపీఎస్స ప్రీలిమ్స్ లో ఈ బ్యాన్ చేసిన
45:48ఆచారాల లిస్ట్ తరచుగా ఒక ఎంసిక్యూ ట్రాప్
45:51లాగా వస్తుంది. సో జాగ్రత్తగా
45:53గుర్తుపెట్టుకోండి. ప్రీలిమ్స్ కోసం ఈ
45:55సంవత్సరాన్ని ఖచ్చితంగా మైండ్ లో ప్రింట్
45:57చేసుకోండి. 1679 ఈ సంవత్సరంలోనే ఔరంగజేబు
46:01అక్బర్ రద్దు చేసిన జిజియా టాక్స్ మరియు
46:03హిందూ పిల్గ్రిమ్ టాక్స్ లను తిరిగి
46:05ప్రవేశపెట్టాడు. ఈ కఠినమైన విధానాల వల్ల
46:07వచ్చిన రాజకీయ పర్యవసానాలు మామూలుగా లేవు.
46:10అతను కేవలం హిందువులనే కాదు ఇతర ముస్లిం
46:13వర్గాలను కూడా శత్రువులుగా
46:14మార్చుకున్నాడు. షియాల పట్ల ఉన్న ద్వేషంతో
46:16ఏకంగా మొహర్రం వేడుకలనే నిలిపి వేశడు.
46:18సిక్కుల తొమ్మిదవ గురువు తేజ్ బహదూర్ను
46:20ఉరితీయడం ద్వారా సిక్కులను ఒక బలమైన సైనిక
46:24పోరాట వర్గంగా మార్చేశడు. రాజ్పూతులు
46:26మరాఠాలు బద్ధ శత్రువులయ్యారు. మధురాలోని
46:28జాట్లు మేవార్లోని సత్నామీలు తీవ్రమైన
46:31తిరుగుబాట్లు చేశారు. ఒక్క మాటలో
46:33చెప్పాలంటే సామ్రాజ్యంలోని ప్రత్ ప్రధాన
46:36సామాజిక వర్గాన్ని అతను దూరం
46:37చేసుకున్నాడు. మరి ఇంతమందిని శత్రువులుగా
46:40మార్చుకున్న ఈ చక్రవర్తి పర్సనల్ లైఫ్ ఎలా
46:42ఉండేది? ఇక్కడే మనం ఔరంగజేబ్ క్యారెక్టర్
46:45లోని ఒక విచిత్రమైన విరుద్ధమైన కోణాన్ని
46:47అర్థం చేసుకోవాలి. అతని పర్సనల్ లైఫ్
46:49చూస్తే ఒక షాకింగ్ కాంట్రాస్ట్
46:51కనిపిస్తుంది. ఔరంగజేబు చాలా కష్టపడే
46:53స్వభావం ఉన్నవాడు హైలీ డిసిప్లిన్ చాలా
46:55సాధారణ ఆహారం సింపుల్ బట్టలు
46:57వేసుకునేవాడు. తన సొంత ఖర్చుల కోసం కూడా
46:59ప్రభుత్వ డబ్బు వాడకుండా ఖురాన్ ప్రతులను
47:02కాపీ రాసి వాటిని అమ్మగా వచ్చిన డబ్బునే
47:04వాడేవాడు. రోజుకో ఐదు సార్లు నమాజ్
47:06చేసేవాడు అరబిక్, పర్షియన్ భాషల్లో
47:08అద్భుతమైన పండితుడు. అయితే ఏంటి?
47:10పాలిటిక్స్ కి వచ్చేసరికి తీవ్రమైన
47:12బ్లండర్స్ చేశాడు. మరాఠా ఉద్యమ
47:14స్వభావాన్ని పూర్తిగా అపవార్థం
47:16చేసుకున్నాడు. ఒక ఇస్లామిక్ పాలకుడిగా
47:18అతని కఠినమైన విధానాలు కనీసం ముస్లింలను
47:20కూడా ఏకతాటి పైకి తేలేకపోయాయి. పైగా
47:22శత్రువులను మరింత బలోపేతం చేశాయి. ఇలాంటి
47:26దారుణమైన రాజకీయ వైఫల్యాలన్నీ చివరకు
47:28ఎక్కడికి దారి తీసాయో ఇప్పుడు చూద్దాం.
47:301707 లో ఔరంగజేబు కన్ను మూసిన తర్వాత
47:34మొఘల్ సామ్రాజ్యం పేక మేడల కుప్పకొల్లడం
47:37మొదలైంది. సామ్రాజ్యం ఎంత దారుణంగా
47:39బలహీనపడిందో చెప్పడానికి 1739 ఒక
47:43పర్ఫెక్ట్ ఎగ్జాంపుల్ దర్బార్ మొత్తం
47:45నోబెల్స్ మధ్య వర్గపోరులకు అడ్డాగా
47:47మారిపోయింది. ఈ అంతర్గత బలహీనతను ఆసరాగా
47:50చేసుకుని 1739 లో నాదిర్ షా దండెత్తి
47:53సాక్షాత్తు మొగల్ చక్రవర్తినే బంధించి
47:55రాజధాని ఢిల్లీని దారుణంగా దోచుకున్నాడు.
47:58ఒకప్పటి మహా మొగల్ సామ్రాజ్యపు దీనావస్థను
48:01ఇది ప్రపంచానికి చాటి చెప్పింది. మనం
48:03ఇప్పటివరకు చూసిన అంశాలన్నింటిని ఇక్కడ
48:06ఒకసారి క్విక్ గా రివైజ్ చేద్దాం. మొగల్
48:08సామ్రాజ్య పతనానికి కేవలం ఒకే ఒక కారణం
48:10లేదు. ఔరంగజేబు అవలంబించిన ద రిలీజియస్
48:13పాలసీ మరియు ద డెకన్ పాలసీ ఆ పతనానికి
48:16బీజం వేశయి. అతని తర్వాత వచ్చిన బలహీనమైన
48:19వారసులు నైతిక స్థైర్యం కోల్పోయిన సైన్యం
48:22అసలు కంట్రోల్ చేయలేనంత విశాలమైన
48:24సామ్రాజ్యం ఆ పతనాన్ని సూపర్ ఫాస్ట్
48:26చేశయి. కంటిన్యూస్ యుద్ధాల వల్ల
48:28ఫైనాన్షియల్ సిస్టం కొలాప్స్ అయింది.
48:30వీటన్నింటికీ తోడు వారు సీ పవర్ ని అంటే
48:33సముద్ర శక్తిని పూర్తిగా గాలికి
48:35వదిలేశారు. సరిగ్గా అదే టైంలో యూరోపియన్
48:38లో ఎంటర్ అయ్యారు. ఫైనల్ గా నాదిర్ షా
48:40అహ్మద్ షా అబ్దాలీ దాడులతో మొగల్
48:43సామ్రాజ్యానికి ఫుల్ స్టాప్ పడింది. ఫైనల్
48:45గా ఈ లోతైన విశ్లేషణను మీ ప్రిపరేషన్ కి
48:48అప్లై చేయడానికి ఈ ఎక్స్పెక్టెడ్
48:50యూపీఎస్సీ మెయిన్స్ క్వశ్చన్ ని
48:51గమనించండి. కేవలం సైనిక వైఫల్యాలే కాదు ఒక
48:55పాలకుడి వ్యక్తిగత నమ్మకాలు సామాజిక
48:57నిర్ణయాలు ఆర్థిక తప్పిదాలు కలిసి ఒక మహా
49:00సామ్రాజ్యాన్ని ఎలా పడగొట్టాయో మీరు
49:02ఇప్పుడు చాలా క్లియర్ గా అనలైజ్ చేయగలరు.
49:04ఈ ప్రశ్న గురించి లోతుగా ఆలోచించండి.
49:06పాయింట్స్ నోట్ చేసుకోండి. మరో
49:08ఆసక్తికరమైన యూపీఎస్సీ కాన్సెప్ట్ తో
49:10మళ్ళీ కలుద్దాం. ఆల్ ది బెస్ట్. నమస్కారం.
49:12యూపీఎస్సీ ప్రిపరేషన్ లో అత్యంత కీలకమైన
49:15ఇంకో విశ్లేషణకు స్వాగతం. ఈరోజు మనం
49:17చూడబోయే అంశం నుండి ప్రిలిమ్స్ మెయిన్స్
49:19రెండింటిలోనూ ప్రశ్నలు వచ్చే ఛాన్స్ చాలా
49:21ఎక్కువ కాబట్టి కొంచెం శ్రద్ధగా వినండి.
49:24టాపిక్ ఏంటంటే ఎకనామిక్ అండ్ సోషల్ లైఫ్
49:26అండర్ ద మొగల్స్ అంటే మొగలుల కాలంలో
49:28ఆర్థిక మరియు సామాజిక జీవితం. మొగల్
49:31సామ్రాజ్యం అనగానే మనందరికీ వెంటనే
49:33గుర్తొచ్చేది ఏంటి? అపారమైన సంపద
49:36అద్భుతమైన కట్టడాలు కదా. ఐరోపా నుండి
49:39వచ్చిన యాత్రికులు, వ్యాపారులు కూడా
49:41భారతదేశపు సంపదను చూసి ఆశ్చర్యపోయి ఎంతో
49:44గొప్పగా రాశారు. కానీ ఇక్కడ మనం
49:46వేసుకోవాల్సిన ఒక ఇంట్రెస్టింగ్ క్వశ్చన్
49:48ఏంటంటే వాస్ మొగల్ ఇండియా ట్రూలీ ఏ
49:51ప్రాస్పరస్ ఎరా ఫర్ ఎవరీవన్ మొగల్
49:53భారతదేశం నిజంగా అందరికీ సంపన్నమైన
49:56యుగమేనా ఈ విదేశీ యాత్రికుల రచనలు కొంచెం
49:59లోతుగా చూస్తే ఒక విచిత్రమైన కాంట్రాస్ట్
50:01కనిపిస్తుందండి. ఒకవైపు కులీనుల
50:04విలాసవంతమైన జీవితం ఉంటే మరోవైపు సామాన్య
50:07రైతులు చేతివృత్తుల వారి కటిక పేదరికం
50:10కనిపిస్తుంది. ముందుగా ఈ మొగల్ సమాజంలో
50:13అత్యున్నత స్థాయిలో ఉన్న ఒక ప్రత్యేక
50:15వర్గం గురించి మాట్లాడుకుందాం. వన్ ద
50:17ప్రివిలెజ్డ్ మొగల్ నొబిలిటీ అంటే
50:19ప్రత్యేక హక్కులు కలిగిన మొగల్ కులీనులు.
50:22అసలు ఈ కులీనులు లేదా నొబిలిటీ ఎక్కడి
50:25నుండి వచ్చారు? వీళ్ళలో ఎక్కువమంది
50:27టర్క్లు మరియు అఫ్ఘాన్లు వంటి విదేశీ
50:29మూలాలు అంటే ఫారిన్ ఒరిజిన్స్ ఉన్నవారే.
50:32స్టార్టింగ్ లో వీళ్ళ మధ్య కొంచెం ఆధిపత్య
50:34పోరు ఉన్నప్పటికీ తర్వాత వాళ్ళు పూర్తిగా
50:37భారతీయ సమాజంలో విలీనమైపోయారు. అదే అండి
50:39అసిమిలేటెడ్ ఇంటూ ఇండియన్ సొసైటీ ఇక్కడ
50:42మీరు గమనించాల్సిన ఒక ఇంట్రెస్టింగ్
50:44ఎకనామిక్ ఫాక్ట్ ఏంటంటే వీరికి చాలా హై
50:47శాలరీస్ అంటే అధిక జీతాలు ఉండేవి కానీ అదే
50:49రేంజ్ లో విపరీతమైన ఖర్చులు కూడా ఉండేవి
50:52భారీగా సేవకులను గుర్రాలను మెయింటైన్
50:55చేయడం ఖరీదైన ఆభరణాలు అంటే కాస్ట్లీ
50:57జ్యూవల్స్ ధరించడం వాళ్ళ లైఫ్ స్టైల్ లో
50:59ఒక భాగం అయిపోయింది. ఒక రకంగా చెప్పాలంటే
51:02చక్రవర్తుల విలాసవంతమైన జీవితాన్ని వీళ్ళు
51:04అచ్చు గుద్దినట్టు ఫాలో అయ్యేవారన్నమాట.
51:07అయితే ఇక్కడ ఒక కీలకమైన రాజకీయ మార్పు
51:09జరిగింది. అదేంటంటే ప్రారంభంలో కేవలం
51:12విదేశీయులకే పరిమితమైన ఈ నొబిలిటీలోకి
51:14అక్బర్ కాలం నుండి స్థానిక నాయకులను కూడా
51:17చేర్చుకోవడం స్టార్ట్ చేశారు. ముఖ్యంగా
51:19హిందువులను అందులోనూ రాజ్పుత్తులను
51:21కులీనులుగా స్వీకరించారు. ఆ తర్వాత కాలంలో
51:23మరాఠాలు కూడా మొగల్ సేవలో చేరిపోయారు.
51:26సామ్రాజ్య స్థిరత్వానికి ఇది నిజంగా ఒక
51:28గేమ్ చేంజర్ లాంటి అడగండి. ఇప్పుడు మన
51:31పరీక్షలకు అవసరమైన ఒక పర్ఫెక్ట్
51:32ప్రిలిమ్స్ పోస్ట చూద్దాం. అక్బర్
51:34ఆస్థానంలో అత్యున్నత స్థాయికి ఎదిగిన
51:36రాజపూత్ కూలీనుల పేర్లు మీరు ఖచ్చితంగా
51:38గుర్తుంచుకోవాలి. వారెవరంటే రాజా
51:41మాన్సింగ్ రాజా బీర్బల్ మరియు రెవెన్యూ
51:43సంస్కరణలకు బాగా ఫేమస్ అయిన రాజా
51:45టోడర్మల్. వీళ్ళంతా అక్బర్ కాలం వారే.
51:48యూపీఎస్సీ ప్రిలిమ్స్ లో ఇలాంటివి
51:50డైరెక్ట్ గా అడిగే ఛాన్స్ ఉంది. సో మైండ్
51:51లో బాగా ఫిక్స్ చేసుకోండి. సరే ఇప్పుడు ఈ
51:54అత్యంత సంపన్న వర్గం గురించి పక్కన పెడితే
51:56రెండవ అంశంట లైఫ్ ఆఫ్ ద రూరల్ మసెస్
52:00గ్రామీణ ప్రజల జీవితం. సాధారణ ప్రజల
52:03జీవితం ఎంత కఠినంగా ఉండేదంటే దానికి
52:05బెస్ట్ ఎగజాంపుల్ రష్యన్ యాత్రికుడు
52:07నికితన్ రాసిన ఈ కోట్ ద పీపుల్ ఆఫ్ డెకన్
52:10వర్ బేర్ ఫూటెడ్ ఇట్ మైట్ బి డ్యూ టు హై
52:12కాస్ట్ ఆఫ్ లెదర్. దక్కన్ ప్రజలు చెప్పులు
52:15లేకుండా ఉండేవారు. ఇది తోలు ధర ఎక్కువగా
52:17ఉండటం వల్ల కావచ్చు. ఒక్కసారి ఊహించండి.
52:20కులీనులు పట్టు వస్త్రాలు ధరిస్తే
52:22సామాన్యులు కనీసం చెప్పులు కూడా లేకుండా
52:24నడిచేవారట. నాటి సమాజంలో ఉన్న ఈ విపరీతమైన
52:27అసమానతలకు ఈ చిన్న పరిశీలన ఒక అర్థం
52:30పడుతుంది కదు. ఇప్పుడు కొంచెం శ్రద్ధగా
52:32గమనించండి. యూపీఎస్సీ పాయింట్ అఫ్ వ్యూ లో
52:34ఇది చాలా ఇంపార్టెంట్. ఆ రోజుల్లో ఏవి
52:37చౌకైన వస్తువులు అంటే చీపర్ ఐటమ్స్ మరియు
52:40ఏవి ఖరీదైనవి. పశువులు ఎక్కువగా ఉండడం
52:42వల్ల పాలు, నెయ్యి, నూనె, అలాగే తీర
52:45ప్రాంతాల్లో చేపలు చాలా ఈజీగా చౌకగా
52:48దొరికేవి. కానీ ఆశ్చర్యంగా ఉప్పు చక్కెర
52:51అంటే సాల్ట్ అండ్ షుగర్ అలాగే తోలు ఇవి
52:54మాత్రం చాలా ఎక్స్పెన్సివ్ ఐటమ్స్
52:56సామాన్యులు వీటిని కొనే పరిస్థితి ఉండేది
52:58కాదు. వాళ్ళ ప్రధాన ఆహారం కేవలం బియ్యం,
53:01చిరుధాన్యాలు పప్పులు మాత్రమే. మరి ఈ
53:04సంపదను ఈ పేదరికాన్ని మోసిన అసలు ఆర్థిక
53:07ఇంజన్ ఏంటి? అదే మన మూడవ అంశం.త్రీ
53:10అగ్రికల్చర్ అండ్ న్యూ క్రాప్స్ వ్యవసాయం
53:13మరియు కొత్త పంటలు. ఇక్కడ మీరు ఒక షాకింగ్
53:16నెంబర్ చూడాలి. 17వ శతాబ్దం ప్రారంభం
53:18నాటికి మన భారతదేశ జనాభా అంచన అక్షరాల 125
53:22మిలియన్లు వినడానికి ఆశ్చర్యంగా ఉంది కదూ
53:25ఇంత భారీ జనాభాకు ఆహారం అందించడానికి
53:28అప్పట్లో విశాలమైన భూభాగం సాగుకు
53:30అందుబాటులో ఉండేది అందుకే వ్యవసాయం ఎంతో
53:32వృద్ధి చెందింది. ఆ టైంలో రైతులు గోధుమ,
53:35బియ్యం, శెనగలు లాంటి సాంప్రదాయ పంటలు
53:37అంటే ట్రెడిషనల్ క్రాప్స్ పండించేవారు.
53:39వాటితో పాటుగా మార్కెట్ లో మంచి డిమాండ్
53:41ఉన్న పత్తి, నూలిమందు, చెరకు లాంటి
53:44వాణిజ్య పంటలు కమర్షియల్ క్రాప్స్ కూడా
53:45బాగానే పండించారు. కానీ ఇక్కడ మెయిన్స్ కు
53:48పనికవచ్చే ఒక ఇంపార్టెంట్ పాయింట్ ఉందండి.
53:49వ్యవసాయం ఇంత లాభసాటిగా ఉన్నప్పటికీ నో
53:52న్యూ అగ్రికల్చరల్ టెక్నిక్ వాస్
53:54ఇంట్రడ్యూస్డ్ అంటే కొత్త వ్యవసాయ
53:55పద్ధతులు గాని టెక్నాలజీ గాని ఏమి రాలేదు
53:58అంతా పాత పద్ధతులే. ఇప్పుడు మరో సాలిడ్
54:00ప్రిలిమ్స్ బూస్టర్ చూద్దాం. మనవాళ్ళు
54:02కొత్త టెక్నాలజీ తీసుకురాకపోయినా ఐరోపా
54:05వారు రావడం వల్ల కొన్ని కొత్త పంటలు
54:06ఇండియాకి వచ్చాయి. ఆ టైం లైన్ ఏంటో
54:08చూడండి. 17 సెంచురీలో అంటే 17వ శతాబ్దంలో
54:11పొగాకు మరియు మొక్కజొన్న వచ్చాయి. ఆ
54:14తర్వాత 18 సెంచరీలో బంగాళదుంప ఎర్ర
54:16మిరపకాయలు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. ఈ టైం లైన్
54:18పై యూపీఎస్సీ తరచుగా ప్రశ్నలు అడుగుతూ
54:20ఉంటుంది. సో ఏ సెంచురీలో ఏం వచ్చిందో
54:22పక్కగా గుర్తుపెట్టుకోండి. వ్యవసాయం
54:25తర్వాత ఈ సామ్రాజ్యాన్ని ప్రపంచంతో
54:27కనెక్ట్ చేసిన మరో ముఖ్యమైన వ్యవస్థ. మన
54:30నాలుగవ అంశం. ఫోర్ గ్రోత్ ఆఫ్ ఇండియన్
54:32ట్రేడ్ భారతీయ వాణిజ్య వృద్ధి. ఆ కాలంలో
54:36స్థానిక వ్యాపారులను బానికని దూర
54:38ప్రాంతాలకు వెళ్ళేవారిని సేత్ బోహరా అని
54:40పిలిచేవారు. కానీ వీరందరిలోక గెల అత్యంత
54:42స్పెషల్ క్లాస్ ఎవరంటే బంజారాస్ బంజారాలు.
54:45వీరెవరంటే స్పెషలైజ్డ్ ట్రేడర్స్ క్రీంగ్
54:48బల్క్ గూడ్స్ టు లాంగ్ డిస్టెన్సస్ ఆన్ ద
54:49బ్యాక్ ఆఫ్ ఆక్సిన్ అంటే ఎద్దుల మీద
54:52ఎక్కువ దూరాలకు భారీ వస్తువులను
54:53తీసుకెళ్లడంలో స్పెషలిస్ట్లు అన్నమాట. ఆ
54:55రోజుల్లో భూమార్గం గుండా బరువైన సరుకులను
54:57రవాణా చేయడానికి వీరే అతి పెద్ద
54:59లాజిస్టిక్స్ వ్యవస్థ. ఇప్పుడు
55:01దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న ఈ వాణిజ్య సంఘాలను
55:04ఒక్కసారి మ్యాపింగ్ చేద్దాం జాగ్రత్తగా
55:06వినండి. రాజస్థాన్ ప్రాంతంలో ఓస్వాల్స్,
55:08మహేశ్వరీలు అగర్వాల్స్ వీరినే మనం
55:11మార్వాడీలు అంటాం. ఇక మధ్య ఆసియా
55:13వాణిజ్యాన్ని అంటే సెంట్రల్ ఏషియా ట్రేడ్
55:15ని ముల్తానీలు, ఖత్రీలు మరియు అఫ్గనీలు
55:18చూసుకునేవారు. దక్షిణాన కోరమండల తీరంలో
55:20శెట్టిలు. మలబార్ ప్రాంతంలో ముస్లిం
55:22వ్యాపారులు వాణిజ్యంలో కీలక పాత్ర
55:24పోషించారు. దీని అర్థం ఏమిటంటే వాణిజ్యం
55:27అనేది ఏ ఒక్క మతానికో కులానికో పరిమితం
55:29కాలేదు. ఇదంతా బానే ఉంది. అసలు మనం
55:32ప్రపంచానికి ఏమి ఎగుమతి చేశం ఏమి దిగుమతి
55:35చేసుకున్నాం మన మేజర్ ఎక్స్పోర్ట్స్
55:37ముఖ్యమైన ఎగుమతులు చూస్తే అద్భుతమైన
55:39వస్త్రాలు, పట్టు, మస్లిన్, నీలిమందు
55:42అలాగే బియ్యం, చెక్కెర మరి మేజర్
55:44ఇంపోర్ట్స్ దిగుమతులు ఏంటి తగరం, రాగి
55:47లాంటి లోహాలు యుద్ధానికి వాడే అస్వాలు
55:49ఏనుగు దంతం లాంటి లగ్జరీ ఐటమ్స్ ఆ టైంలో
55:52మన భారతీయ వ్యాపారుల స్పీడ్ చూసి డచ్
55:54ఇంగ్లీష్ వాళ్ళు లిటరల్ గా షాక్
55:56అయ్యేవారంటే నమ్మండి. ఇక్కడ మీరు ఒక
55:58క్రూషియల్ ఎకనామిక్ కాన్సెప్ట్ అర్థం
56:00చేసుకోవాలి. మనవాళ్ళు ఇంపోర్ట్స్ కంటే
56:02ఎక్స్పోర్ట్స్ చాలా ఎక్కువగా చేసేవారు.
56:04మరి ఈ బాలెన్స్ ఎలా మెయింటైన్ అయ్యేది ద
56:07బాలెన్స్ ఆఫ్ ట్రేడ్ వాస్ మెటన్డ్ బై ద
56:08ఇంపోర్ట్ ఆఫ్ గోల్డ్ అండ్ సిల్వర్ మనం
56:10భారీగా సరుకులు అమ్మడం వల్ల దానికి
56:12ప్రతిఫలంగా విపరీతమైన బంగారం వెండి మన
56:15దేశంలోకి వచ్చిపడేవి. అలా ఈ వాణిజ్య
56:17సమతుల్యత పర్ఫెక్ట్ గా బాలెన్స్ అయ్యేది.
56:20ఓకే ఫైనల్ గా మన ఐదవ విభాగానికి
56:22వచ్చేసాం.ఫైవ్ ఫైవ్ యూపీఎస్స రివిజన్ అండ్
56:25క్వశచన్స్ ఇప్పటివరకు నేర్చుకున్నది
56:27పరీక్షల కోణంలో ఎలా గుర్తుంచుకోవాలో
56:29చూద్దాం. ప్రీలిమ్స్ కోసం ఈ కీ రీజన్స్ ని
56:32కచ్చితంగా బ్రెయిన్ లో ఫిక్స్ చేసుకోండి.
56:33గుజరాత్ ఇది విదేశీ వస్తువుల ప్రవేశ
56:35ద్వారం ఎంట్రీ పాయింట్ ఫర్ ఫారెన్ గుడ్స్
56:37బెంగాల్ ఇక్కడి నుండి అత్యధికంగా చక్కెర,
56:40బియ్యం, పట్టు ఎగుమతి అయ్యేవి. ఇక కోరమండల
56:43తీరం. ఇది వస్త్ర ఉత్పత్తికి ప్రధాన
56:45కేంద్రం. సెంటర్ ఆఫ్ టెక్స్టైల్
56:46ప్రొడక్షన్ ఇవి ఎప్పుడైనా డైరెక్ట్ గా
56:48అడిగేయొచ్చు. ఇక ముగించే ముందు మీ
56:50మెయిన్స్ ఆన్సర్ రైటింగ్ కి ఉపయోగపడే ఒక
56:52ఆలోచనాత్మకమైన ప్రశ్న వాణిజ్యం ద్వారా
56:55వచ్చిన ఈ విపరీతమైన బంగారం వెండి నిజంగా
56:58గ్రామీణ ప్రజల తలరాతను మార్చిందా లేక
57:01కేవలం కులీనుల విలాసాలకు మాత్రమే
57:03పనికొచ్చిందా దీనిపై కాస్త లోతుగా
57:05ఆలోచించండి. ఈ విశ్లేషణ మీకు మొగల్ కాలం
57:08నాటి ఆర్థిక సామాజిక పరిస్థితులపై మంచి
57:11క్లారిటీ ఇచ్చిందని అనుకుంటున్నాను. బాగా
57:13ప్రిపేర్ అవ్వండి ఆల్ ద బెస్ట్ మళ్ళీ
57:15కలుద్దాం. యూపఎస్సి సిలబస్ లో అత్యంత
57:17ముఖ్యమైన మరియు ఎగ్జామినర్ కు ఎంతో
57:19ఇష్టమైన విభాగాలలో ఆర్ట్ అండ్ కల్చర్
57:21ఒకటి. మధ్యయుగ భారతదేశ చరిత్ర నుంచి
57:24ఖచ్చితంగా ప్రశ్నలు వచ్చే ఒక కోర్
57:25కాన్సెప్ట్ గురించి ఈ రోజు మనం లోతుగా
57:27విశ్లేషిద్దాం. అదే మొగలు కాలంలో జరిగిన
57:30సాంస్కృతిక అభివృద్ధి. ఇక్కడ మనం కేవలం
57:33వాస్తవాలను బట్టి పట్టకూడదు. ఆనాటి
57:35సాంస్కృతిక సమ్మేళనం వెనుక ఉన్న
57:37నేపధ్యాన్ని అర్థం చేసుకోవాలి. అప్పుడే
57:39ఎగ్జామ్ హాల్ లో ఆప్షన్స్ ని ఎలా
57:41ఎలిమినేట్ చేయాలో కాన్సెప్ట్ ని ఎలా
57:42గుర్తుపెట్టుకోవాలో మీకు పూర్తి స్పష్టత
57:44వస్తుంది. ఇండో ఇస్లామిక్ ఆర్కిటెక్చర్ ఒక
57:47అత్యున్నత శిఖరానికి ఎలా చేరుకుందో
57:49ఇప్పుడు మనం స్టెప్ బై స్టెప్
57:50తెలుసుకుందాం. మొగలు కాలం అనగానే మనకు
57:53వెంటనే కళ్ళ ముందు మెదిలేది తాజ్మహల్
57:55లాంటి అద్భుతమైన కట్టడాలు కదా. కానీ
57:58ఒక్కసారి కాన్సెప్చువల్ గా ఆలోచించండి.
57:59అసలు ఈ వాస్తుశిల్పశైలి ఎక్కడ పుట్టింది?
58:02మధ్య ఆసియా నుండి వారు తమతో పాటు
58:04తీసుకొచ్చిన టర్కో ఇరానియన్ మూలాలు
58:06వందలఏళ్లుగా ఇక్కడ వేళ్ళూనుకున్న
58:08సుసంపన్నమైన భారతీయ సంప్రదాయాలతో ఎలా
58:11కలిసిపోయాయో తెలుసా? ఈ రెండు భిన్నమైన
58:14సంస్కృతుల అద్భుత సమ్మేళనమే మొగల్ కళ్ళలకు
58:17మరియు వాస్తు శిల్పానికి అసలైన పునాది. ఆ
58:20సమ్మేళనం కాలక్రమైన ఎలా జరిగిందో
58:22ఎగ్జామినేషన్ కి అవసరమైన ప్రతి ముఖ్యమైన
58:24కోణాన్ని మనం ఇప్పుడు విశ్లేషిద్దాం.
58:26మొదటి విభాగం కళా మరియు వాస్తు శిల్పం మనం
58:30మొగల్ వాస్తు శిల్పం గురించి
58:32మాట్లాడుకునేటప్పుడు అసలు వాళ్ళ ప్రారంభ
58:34అభిరుచులు ఎలా ఉండేవో ముందుగా గమనించాలి.
58:36బాబర్ మరియు తొలి మొగలులకు ప్రవహించే నీరు
58:39మరియు జామెట్రికల్ పద్ధతిలో ఉండే పచ్చటి
58:42తోటలు అంటే చాలా మక్కువ. వీటినే మనం చార్
58:45బాగ్ శైలి అంటాము. కాశ్మీర్ లోని నిషాద్
58:48బాగ్, లాహోర్ లోని షాలిమార్ బాగ్, పంజాబ్
58:50లోని పింజోర్ గార్డెన్స్ దీనికి అద్భుతమైన
58:53ఉదాహరణలు. ఇక ఈ ప్రారంభ కాలంలోనే మధ్యలో
58:56కొద్ది కాలం పరిపాలించిన అఫ్గన్ పాలకుడు
58:58షేర్షా గురించి కూడా మనం ఖచ్చితంగా
59:00ప్రస్తావించాలి. ఆయన ఒక ట్రాన్సిషనల్
59:02ఫిగర్. బీహార్ లోని ససారాంలో ఆయన
59:04నిర్మించుకున్న అష్టభుజాకార సమాధి మరియు
59:07ఢిల్లీ సమీపంలోని పురాణాకిల. ఈ రెండు
59:09మధ్యయుగ భారతదేశపు వాస్తు శిల్ప
59:12నైపుణ్యానికి నిదర్శనాలు. ఇప్పుడు కోటల
59:15నిర్మాణంలో కాలక్రమేణ వచ్చిన మార్పులను
59:17కొంచెం శ్రద్ధగా గమనించండి. అక్బర్ రాకతో
59:20కోటల నిర్మాణం ఒక భారీ స్థాయికి
59:22చేరుకుంది. అప్పటివరకు ఉన్న చిన్న కోటల
59:24స్థానంలో బ్రహ్మాండమైన నిర్మాణాలకు ఆయన
59:27శ్రీకారం చుట్టారు. ఆయన నిర్మించిన
59:29వాటన్నింటిలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది ఆగ్రా
59:31కోట. ఇది పూర్తిగా ఎర్ర ఇసుకరాయితో అంటే
59:34రెడ్ సాండ్ స్టోన్ తో అత్యంత పటిష్టంగా
59:37నిర్మించబడింది. లాహోర్ మరియు అలహాబాద్
59:39కోటలు కూడా అక్బర్ విజన్ లో భాగమే. ఆ
59:42తర్వాత కోటల నిర్మాణం షాజహాన్ కాలంలో తన
59:45అత్యున్నత శిఖరానికి చేరుకుంది.
59:47ఢిల్లీలోని ప్రసిద్ధ ఎర్రకోట అందులో
59:49అత్యద్భుతమైన రంగ్ మహల్ సాధారణ ప్రజల కోసం
59:52దివాని ఆమ్ ప్రత్యేక వ్యక్తుల కోసం దివాని
59:54హాస్ ఇవన్నీ కోట నిర్మాణంలో మొగలుల రాజసం
59:57ఏ స్థాయిలో ఉండేదో మనకు స్పష్టంగా
59:58చూపిస్తాయి. అక్బర్ అనగానే యూపీఎస్సీ పదే
1:00:02పదే ఫోకస్ చేసే మరో అద్భుతం ఫతేపూర్
1:00:04సిక్రిీ దీనినే సిటీ ఆఫ్ విక్టరీ అని కూడా
1:00:07అంటారు. ఇక్కడ మీరు అర్థం చేసుకోవాల్సిన
1:00:09ప్రధాన కాన్సెప్ట్ ఏంటంటే అక్బర్ కు ఉన్న
1:00:11లౌకిక దృక్పథం. ఆయన సామ్రాజ్య విస్తరణ
1:00:14విధానాలు కేవలం పరిపాలనకే పరిమితం కాలేదు.
1:00:17వాస్తు శిల్పంలో కూడా అవి ప్రస్పుటంగా
1:00:19కనిపిస్తాయి. తన రాజ్పూత్ భార్యల కోసం
1:00:21గుజరాతీ మరియు బెంగాలీ వాస్తు శిల్ప
1:00:23శైలులను కలిపి అద్భుతమైన భవనాలను ఆయన
1:00:26ఇక్కడ నిర్మించాడు. ఆక్యూట్ మరియు
1:00:28ట్రాబిక్యూట్ విధానాల కలైక ఇక్కడ మనకు
1:00:30స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఈ సముదాయంలో
1:00:33బ్రహ్మాండమైన జామా మసీదు ఉంది. అలాగే
1:00:35ఇక్కడ ఉన్న జోద్బాయి ప్యాలెస్ పిల్లర్ల
1:00:37మీద నిలబడి ఉన్న ఐద అంతస్తుల పంచ్ మహల్
1:00:40ఇవి హిందూ మరియు మొగల్ సైలుల కలయకకు
1:00:42బెస్ట్ ఎగ్జాంపుల్స్ గా నిలుస్తాయి.
1:00:44ఇప్పుడు కొంచెం శ్రద్ధగా గమనించండి. ఈ
1:00:47నెంబర్ ని మీ మైండ్ లో ఒక ఫాక్టివల్
1:00:49పాయింట్ గా ఫిక్స్ చేసుకోండి. 176 ఇది
1:00:52అడుగుల కొలత. ఫతేపూర్ సిక్రీ లోని జామా
1:00:55మసీదుకు ప్రవేశ ద్వారంగా అక్బర్
1:00:57నిర్మించిన బులంద్ దర్వాజా ఎత్తు ఏకంగా
1:01:00176 అడుగులు గుజరాత్ పై అక్బర్ సాధించిన
1:01:03చారిత్రక విజయానికి గుర్తుగా ఈ అత్యున్నత
1:01:05ద్వారాన్ని నిర్మించారు. యూపీఎస్సీ
1:01:07ప్రిలిమ్స్ లో స్టేట్మెంట్స్ ఆధారిత
1:01:08ప్రశ్నలలో ఇటువంటి ఫాక్ట్స్ మ్యాచ్
1:01:10చేయడానికి అడుగుతారు. కాబట్టి దీన్ని
1:01:12అస్సలు మిస్ చేయొద్దు. యూపీఎస్సీ
1:01:14ప్రిలిమ్స్ లో పదే పదే కనిపించే ఒక
1:01:15కీలకమైన వాస్తు శిల్ప పదం పియట్రా డ్యూరా
1:01:18ఈ కాన్సెప్ట్ ని క్లియర్ గా అర్థం
1:01:20చేసుకోండి. తెల్లటి పాలరాయి గోడలపై
1:01:22పాక్షిక విలువైన రంగు రాళ్ళను ఉపయోగించి
1:01:24అత్యంత సున్నితమైన పూల నమూనాలను
1:01:26చెక్కడాన్ని పియట్రాడ్యూరా టెక్నిక్
1:01:28అంటారు. రాళ్ళల్లో రాళ్ళను పొదిగే ఈ
1:01:30సూక్ష్మమైన కళ మొగల్ ఇంటీరియర్ డిజైన్ ను
1:01:33పూర్తిగా మార్చేసింది. ఆగ్రాలో నూర్జహాన్
1:01:35నిర్మించిన ఇతిమాదుద్దవుల సమాధిలో ఈ
1:01:37పద్ధతిని మొదటగా పెద్ద ఎత్తున
1:01:39ప్రవేశపెట్టారు. ఆ తర్వాత షాజహాన్ తన
1:01:41డ్రీమ్ ప్రాజెక్ట్ అయిన తాజ్మహల్లో దీనిని
1:01:44భారీ స్థాయిలో ఉపయోగించాడు. తాజ్మహల్ అంత
1:01:46అందంగా కనిపించడానికి వెనకున్న ప్రధాన
1:01:48కారణాల్లో ఈ పియట్రా డ్యూరా శైలీ
1:01:51ఖచ్చితంగా ఒకటి. ఎగ్జామ్ లో ఆప్షన్స్ ని
1:01:53ఈజీగా ఎలిమినేట్ చేయడానికి ఈ పోలిక మీకు
1:01:56ఒక పవర్ఫుల్ టూల్ గా ఉపయోగపడుతుంది.
1:01:57వాస్తు శిల్పంలో వాడిన పదార్థాల ఆధారంగా
1:02:00అక్బర్ మరియు షాజహాన్ కాలాన్ని మీరు చాలా
1:02:02సులభంగా వేరు చేయవచ్చు. అక్బర్ కాలంలో
1:02:04నిర్మాణాలు అన్నీ ఎక్కువగా ఎర్ర
1:02:06ఇసుకరాయితో అంటే రెడ్ సాండ్ స్టోన్ తో
1:02:09జరిగాయి. ఆగ్రా కోట సిక్రీలోని జామా మసీదు
1:02:11ఇందుకు ఉదాహరణలు. అదే షాజహాన్ కాలానికి
1:02:14వచ్చేసరికి వాస్తు శిల్పం మరింత
1:02:16సున్నితంగా మారి తెల్లపాలరాయి లేదా వైట్
1:02:19మార్బుల్ డామినేట్ చేసింది. ఆగ్రాలోని
1:02:21మోతి మసీద్ తాజ్మహల్ దీనికి బెస్ట్
1:02:23ఎగ్జాంపుల్స్ అయితే ఇక్కడ ఒక అద్భుతమైన
1:02:26ఎక్సెప్షన్ కూడా ఉంది. ఢిల్లీలోని జామా
1:02:28మసీద్ ను షాజహాన్ ఎర్రరాతితోనే
1:02:30నిర్మించాడు. ఇటువంటి మినహాయింపుల మీదే
1:02:32ఎగ్జామినర్ మనల్ని ట్రాప్ చేస్తాడు.
1:02:34కాబట్టి ఇది చాలా జాగ్రత్తగా
1:02:36గుర్తుపెట్టుకోండి. ఈ కట్టడాల వివరాలు మన
1:02:39ప్రిలిమ్స్ బూస్టర్ ఇక్కడే యూపీఎస్స
1:02:41ఎగ్జామినర్ ఎక్కువగా ట్రాప్ సెట్
1:02:42చేస్తాడు. హుమాయున్ సమాధి అనగానే పేరు
1:02:45చూసి దాన్ని హుమాయున్ స్వయంగా
1:02:46నిర్మించాడని అనుకుంటారు. కానీ అది అక్బర్
1:02:49పాలన కాలంలో హుమాయున్ భార్య హాజీ బేగం
1:02:51పర్యవేక్షణలో నిర్మించబడింది. ఇందులోని
1:02:54మార్బుల్ డోమ్ మరియు చార్బాగ్ శైలి
1:02:56భవిష్యత్తులో తాజ్మహల్ నిర్మాణానికి ఒక
1:02:58ప్రీకర్సర్ లాగా పనిచేసింది. అలాగే
1:03:00పూర్తిగా తెల్లటి పాలరాయితో నిర్మించిన
1:03:02మొదటి సమాధి ఇతిమాదుల ఇది నిర్మించింది
1:03:06నూర్జహాన్ షాజహాన్ కాదు ఈ సూక్ష్మమైన
1:03:09చారిత్రక వాస్తవాలను ఏ కట్టడం ఏ చక్రవర్తి
1:03:12కాలంలో నిర్మించబడింది అనే తేడాలను మీరు
1:03:14పట్టుకోగలిగితే ఫ్యాక్ట్ బేస్డ్
1:03:16క్వశ్చన్స్ లో మీరు సేఫ్ గా ఉంటారు. రెండవ
1:03:18విభాగం చిత్రలేఖనాలు మరియు సంగీతం వాస్తు
1:03:22శిల్పం లాగానే మొగల్ చిత్రలేఖనం అనేది
1:03:24కూడా ఒక్క రోజులో వచ్చిన మార్పు కాదు.
1:03:26దానికి ఒక స్పష్టమైన స్టెప్ బై స్టెప్
1:03:28ఎవల్యూషన్ ఉంది. హుమాయున్ పర్షియాలో
1:03:30తలదాచుకొని తిరిగివచ్చేటప్పుడు తనతో పాటు
1:03:32మీర్ సయ్యద్ అలీ మరియు అబ్దుల్ సమద్ అనే
1:03:35ఇద్దరు గొప్ప పర్షియన్ చిత్రకారులని
1:03:37తీసుకురావడంతో దీనికి అసలైన పునాది
1:03:39పడింది. ఆ తర్వాత అక్బర్ తన ఆస్థానంలో
1:03:42హిందూ మరియు ముస్లిం ఆర్టిస్టులు కలిసి
1:03:43పని చేసేలా ఒక పెద్ద ఆర్ట్ స్టూడియో
1:03:46స్థాపించాడు. ఇక్కడ పర్షియన్ శైలి భారతీయ
1:03:48శైలితో మమేకమైంది. కానీ మొఘల్ చిత్రలేఖనం
1:03:51అత్యున్నత శిఖరాలకు చేరుకుంది మాత్రం
1:03:53జహంగీర్ కాలంలోనే జహంగీర్కు స్వతహగా
1:03:56పోర్ట్రేట్స్ జంతువులు మరియు ప్రకృతి
1:03:58దృశ్యాల పట్ల ఉన్న అపారమైన ఆసక్తి మొగల్
1:04:01పెయింటింగ్స్ ను అత్యంత సహజ సిద్ధంగా
1:04:03నెక్స్ట్ లెవెల్ కి తీసుకువెళ్ళింది.
1:04:04యూరోపియన్ పెయింటింగ్స్ ప్రభావం కూడా ఈ
1:04:06కాలంలోనే మొదలైంది. అక్బర్ ఆర్ట్స్
1:04:08స్టూడియో సాధించిన అత్యంత గొప్ప విజయాలలో
1:04:11హంజా నామా ఒకటి. ఇది ఏకంగా 1200 చిత్రాలతో
1:04:14కూడిన ఒక అద్భుతమైన ప్రాజెక్ట్. ఇక్కడ
1:04:16మీరు గమనించాల్సిన అత్యంత ముఖ్యమైన
1:04:18యూపీఎస్స పాయింట్ ఒకటి ఉంది. రంగుల
1:04:20వినియోగంలో వచ్చిన దేశీయత. ఈ చిత్రాలలో
1:04:23పర్షియన్ శైలి ఉన్నప్పటికీ రంగుల
1:04:25విషయానికి వచ్చేసరికి పర్షియన్ వాళ్ళు
1:04:27వాడే రంగులకు భిన్నంగా నెమలి నీలం మరియు
1:04:30భారతీయ ఎరుపు వంటి అచ్చమైన దేశీయ రంగులను
1:04:33వీళ్ళు ఉపయోగించారు. ఇది ఆనాటి సాంస్కృతిక
1:04:36సమ్మేళనానికి ఒక పర్ఫెక్ట్ ఎగ్జాంపుల్ గా
1:04:38నిలుస్తుంది. ఆస్పిరెంట్స్ ఇక్కడ ఒక
1:04:40మైక్రోపాస్ తీసుకోండి. ఎందుకంటే ఇది
1:04:42యూపీఎస్స చరిత్ర విభాగంలో ఎక్కువగా అడిగే
1:04:45ట్రాప్ ఆస్థాన చిత్రకారుల పేర్లను మ్యాచ్
1:04:47ద ఫాలోయింగ్ లో లేదా స్టేట్మెంట్స్ లో
1:04:49ఖచ్చితంగా తారుమారు చేసేస్తుంటారు. బసవాన్
1:04:52మిస్కినా మరియు దస్వంత్ వీరు అక్బర్
1:04:54ఆస్థాన చిత్రకారులు ఇక అబుల్ హసన్, బిషన్
1:04:57దాస్ మరియు ముఖ్యంగా పక్షులు జంతువుల
1:04:59చిత్రాల గీయడంలో ప్రసిద్ధుడైన ఉస్తాద్
1:05:01మన్సూర్ లాంటి వాళ్ళు జహంగీర్ ఆస్థానంలో
1:05:03ఉండేవారు. ఈ రెండు గ్రూపులను మీరు ఎట్టి
1:05:05పరిస్థితుల్లోనూ కన్ఫ్యూజ్ అవ్వకూడదు.
1:05:07కచ్చితంగా రిపీటెడ్ రివిజన్ తో మెమరైజ్
1:05:09చేసుకోండి. ఇక సంగీతం విషయానికి వస్తే
1:05:12మొగలు దర్బార్లో సంగీతానికి ఎప్పుడూ ఒక
1:05:14ప్రత్యేక స్థానం ఉండేది. అక్బర్ గ్వాలియర్
1:05:17కు చెందిన ప్రసిద్ధ సంగీత విద్వాంసుడు
1:05:18తాన్సేన్ ను ఎంతగానో ఆదరించాడు. తాన్సేన్
1:05:21భారతీయ హిందుస్తానీ సంగీతంలో ఎన్నో
1:05:24అద్భుతమైన రాగాలను సృష్టించాడు. ఆయన అసలు
1:05:26పేరు రామ్ తను పాండే. అక్బర్ వారసులైన
1:05:29జహంగీర్ మరియు షాజహాన్లకు కూడా సంగీతం
1:05:31పట్ల ఎంతో మక్కువ ఉండేది. వారు కూడా
1:05:33దర్బార్లో సంగీతాన్ని గొప్పగా పోషించారు.
1:05:36మతపరమైన కట్టుబాట్లను పక్కన పెట్టి
1:05:38కళ్ళలకు పెద్ద పీఠ వేయడం ఈ కాలం నాటి
1:05:40గొప్పతనం. మూడవ విభాగం భాష మరియు సాహిత్యం
1:05:45ఈ సాహిత్య రచనల వివరాలు మీ ప్రిలిమ్స్
1:05:47రివిజన్ కి నిజంగా ఒక గోల్డ్ మైండ్.
1:05:49సాహిత్యం మీద ప్రశ్న లేకుండా యూపీఎస్సీ
1:05:51పేపర్ దాదాపుగా ఉండదు. ఏ పుస్తకం ఎవరు
1:05:54రాశారు? వారి పోషకుడు ఎవరు అనేది మీ మైండ్
1:05:56లో క్లియర్ గా మ్యాప్ చేసుకోండి. అబుల్
1:05:59ఫజల్ రాసింది పరిపాలన గ్రంథమైన ఐన్ ఈ
1:06:01అక్బరి మరియు చరిత్ర తెలిపే అక్బర్ నామ
1:06:04అతని సోదరుడైన అబుల్ ఫైజీ పర్యవేక్షణలో
1:06:07మహాభారతం పర్షియన్ భాషలోకి రజ్నామ అనే
1:06:09పేరుతో అనువదించబడింది. ఇక జహంగీర్ తన
1:06:12ఆత్మకథ అయిన తుజుక్ ఈ జహంగీరిని స్వయంగా
1:06:15అత్యద్భుతమైన శైలిలో రాసుకున్నాడు.
1:06:17షాజహాన్ కాలాన్ని రికార్డ్ చేసింది
1:06:19అబ్దుల్ హమీద్ లాహోరి బాద్షా నామా ద్వారా
1:06:22మరియు ఇనాయత్ ఖాన్ షాజహాన్ నామా ద్వారా
1:06:25ఇవన్నీ పర్షియన్ భాష రాజభాషగా స్థిరబడిన
1:06:28కాలంలో వచ్చిన మాస్టర్ పీసెస్ యూపీఎస్సీ
1:06:31హిస్టరీ పేపర్ లో పదే పదే అడిగే మరో
1:06:33ముఖ్యమైన పర్సనాలిటీ దారా షికో షాజహాన్
1:06:36కుమారుడైన ఇతను కేవలం ఒక రాజకుమారుడు
1:06:38మాత్రమే కాదు గొప్ప మేధావి మరియు
1:06:40తత్వవేత్త మన ప్రాచీన హిందూ తత్వశాస్త్ర
1:06:43గ్రంథాలైన భగవద్గీత మరియు ఉపనిషత్తులను
1:06:46పర్షియన్ భాషలో లోకి అనువదించి రెండు మతాల
1:06:48మధ్య ఒక గొప్ప కల్చరల్ బ్రిడ్జ్ ని
1:06:50నిర్మించడానికి ఆయన ప్రయత్నించాడు. ఇస్లాం
1:06:52మరియు హిందూ తత్వశాస్త్రాల మధ్య ఉన్న
1:06:54సారూప్యతలను వెతుకుతూ ఆయన సాగించిన మేధో
1:06:56మధనం మొగల్ కాలపు సాంస్కృతిక సహనానికి
1:06:59పరాకాష్ట ఈ పాయింట్ ని మీ నోట్స్ లో
1:07:01ఖచ్చితంగా హైలైట్ చేసుకోండి. మొగలు కాలం
1:07:04అనగానే కేవలం దర్బార్ కి పరిమితమైన
1:07:07పర్షియన్ మరియు ఇస్లామిక్ సాహిత్యమే
1:07:09అభివృద్ధి చెందింది అనుకుంటే పొరపాటే.
1:07:11వాస్తవానికి సామ్రాజ్యవ్యాప్తంగా బెంగాలీ
1:07:14ఒడియా రాజస్థానీ లాంటి ప్రాంతీయ భాషలు
1:07:17మరియు హిందీ సాహిత్యం కూడా సామాన్య
1:07:19ప్రజలలో అద్భుతంగా వృద్ధి చెందాయి. భక్తి
1:07:22ఉద్యమం యొక్క ప్రభావం ఈ కాలంలో స్పష్టంగా
1:07:24కనిపిస్తుంది. ఈ కాలంలో అత్యంత
1:07:26ప్రభావవంతమైన హిందీ కవి తులసీదాస్ ఆయన
1:07:30రచించిన రామచరిత మానస్ రామాయణానికి హిందీ
1:07:33రూపం. దీన్ని బట్టి ఆ కాలపు సాంస్కృతిక
1:07:36సమ్మేళనం కేవలం రాజులకే పరిమితం కాలేదని
1:07:39క్షేత్ర స్థాయిలో ఎంత బలంగా ఉందో మనం
1:07:41స్పష్టంగా అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఊహించని
1:07:44యూపీఎస్సీ ప్రశ్నలు మై డియర్ ఆస్పిరెంట్స్
1:07:46ఇప్పుడు సిద్ధంగా ఉన్నారా ఇప్పటిదాకా మనం
1:07:49డిస్కస్ చేసిన ఈ లోతైన కాన్సెప్ట్స్ మీకు
1:07:51ఎంతవరకు అర్థమయ్యాయో మీ కాన్సెప్ట్
1:07:53క్లారిటీ ఎలా ఉందో ఇప్పుడు రెండు
1:07:55ప్రశ్నలతో నేను టెస్ట్ చేస్తాను.
1:07:56ఎగ్జామినేషన్ హాల్ లో ఉండే ఆ ప్రెజర్ ని
1:07:58ఇప్పుడే ఫీల్ అవ్వండి. వినండి ప్రశ్నను
1:08:01వైట్ మార్బుల్ మరియు పియట్రా డ్యూరా
1:08:03టెక్నిక్ ని పూర్తిగా ఉపయోగించిన మొదటి
1:08:06కట్టడం ఏది? కొంచెం ఆలోచించండి మనం ఇందాక
1:08:09క్రోనోలాజికల్ ట్రాప్ గురించి వివరంగా
1:08:11మాట్లాడుకున్నాం. వెంటనే తాజ్మహల్ వైపు
1:08:13మొగ్గు చూపి కన్ఫ్యూజ్ అవ్వద్దు. హుమాయున్
1:08:15సమాధిలో ఎర్రరాయి కూడా ఉంది. దీని సరైన
1:08:18సమాధానం ఆప్షన్ సి ఇతిమాదు దౌలా సమాధి.
1:08:22నేను ముందే చెప్పాను కదా ఇది నూర్జహాన్ తన
1:08:24తండ్రి కోసం కట్టించింది. పియట్రా
1:08:26డ్యూరాకి ఇదే అసలైన మొదటి అడుగు. ఇక ఆఖరి
1:08:29ప్రశ్న ఉస్తాద్ మన్సూర్ మరియు అబుల్ హసన్
1:08:33వీళ్ళు ఏ మొగల్ చక్రవర్తి కోర్ట్
1:08:35పెయింటర్స్ మీ మెమరీని మనం ఇందాక
1:08:37చెప్పుకున్న చిత్రకారుల ట్రాప్ ని ఒకసారి
1:08:39టెస్ట్ చేసుకోండి. ఆన్సర్ ఆప్షన్ బి
1:08:41జహంగీర్ ప్రకృతిని జంతువులను అద్భుతంగా
1:08:44చిత్రించే మన్సూర్ జహంగీర్ ఆస్థానంలోనే
1:08:46ఉన్నాడు. ఒకవేళ ఈ రెండు ప్రశ్నలకు సరైన
1:08:49సమాధానం ఆలోచించడంలో మీరు ఏ మాత్రం
1:08:51తడబడినా వెంటనే ఈ పాఠాన్ని మళ్ళీ ఒకసారి
1:08:54రివైజ్ చేయండి. యూపీఎస్స లో విజయం
1:08:56సాధించాలంటే కాన్సెప్ట్ మీద ఖచ్చితమైన
1:08:58క్లారిటీ మరియు నిరంతర రివిజన్ మాత్రమే
1:09:00సరణ్యం. ఈ టాపిక్ మీద మీకు మంచి కమాండ్
1:09:03వచ్చిందని నేను ఆశిస్తున్నాను. కీప్
1:09:05పుషింగ్ యువర్ లిమిట్స్ ఆల్ ద బెస్ట్
1:09:06మీ ప్రిపరేషన్ ను నెక్స్ట్ లెవెల్ కి
1:09:08తీసుకెళ్ళాలనుకుంటున్నారా
1:09:10లెవెల్త్రీ ఫ్యూచర్ ఆఫీసర్ [సంగీతం]
1:09:12మెంబర్షిప్ లో జాయిన్ అవ్వండి.
1:09:16జాయిన్ బటన్ పై క్లిక్ చేయండి. తర్వాత
1:09:19లెవెల్తీ ఫ్యూచర్ ఆఫీసర్ ను సెలెక్ట్ చేసి
1:09:22జాయిన్ అవ్వండి.

About this transcript

This page contains the full transcript of The Mughal Empire Complete History in Telugu | మొఘల్ సామ్రాజ్యం పూర్తి చరిత్ర | UPSC APPSC TGPSC by The Great IAS, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 8,850 words across 1,749 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.

What you can do with it

Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to choose a caption track available on the video.

Free YouTube transcript tool

YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, caption language selection, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.