YT YouTube2Text

YouTube2Text → Transcripts → Tự Mình Cứu Lấy Mình (Nghe Để Tỉnh Ngộ) - Thánh Đức Đalai Lama khai thị

Tự Mình Cứu Lấy Mình (Nghe Để Tỉnh Ngộ) - Thánh Đức Đalai Lama khai thị — Transcript

by Giáo Lý Từ Đức Đạt Lai Lạt Ma · 6,816 words · 812 segments · language en · Watch on YouTube

Open in transcriber Summarize with AI Download SRT/VTT

Full transcript

0:00Thưa chư vị,
0:02hôm nay khi chúng ta ngồi lại với nhau
0:05trong không gian này, tôi không nghĩ
0:07rằng điều quan trọng nhất là chúng ta
0:09đang nghe một bài giảng. Điều quan trọng
0:12hơn là chúng ta đang cùng chia sẻ một
0:14khoảnh khắc của đời sống. Một khoảnh
0:16khắc mà mỗi người mang theo rất nhiều
0:18điều mệt mỏi, tìm kiếm, hy vọng và đôi
0:23khi là cả những câu hỏi chưa có lời đáp.
0:26Từ rất lâu rồi, con người đã làm điều
0:29này, ngồi lại, lắng nghe và tự hỏi vì
0:34sao ta sống như thế này? Vì sao khổ đau
0:37vẫn quay lại? Và liệu có con đường nào
0:40giúp ta sống nhẹ hơn, tử tế hơn, an ổn
0:44hơn không? Cách đây hơn 2000 năm, cũng
0:47với những câu hỏi như vậy, con người đã
0:50lắng nghe Đức Phật và thật kỳ lạ, sau
0:53ngần ấy thời gian, những câu hỏi ấy vẫn
0:57còn nguyên vẹn.
0:59Khi chúng ta đọc hay nghe lại những câu
1:01chuyện tiền thân của Đức Phật, những
1:03dia, ta dễ nghĩ rằng đó chỉ là những câu
1:07chuyện của quá khứ. Nhưng nếu nhìn kỹ,
1:10ta sẽ thấy đó không phải là chuyện của
1:13một người nào xa lạ. mà là chuyện của
1:15chính đời sống con người, chuyện của lựa
1:18chọn, của dàn co nội tâm, của lòng tốt,
1:22của sợ hãi và của những lần ta đứng
1:25trước câu hỏi ta sống cho mình hay ta
1:28dám sống cho người khác.
1:31Tôi thường nói rằng giáo pháp của Đức
1:33Phật không tồn tại nhờ nghi lễ, cũng
1:36không tồn tại nhờ quyền lực, mà tồn tại
1:38nhờ một điều rất đơn giản. nó chạm được
1:41vào kinh nghiệm sống của con người. Khi
1:44ta khổ, giáo pháp không bảo ta phải tin
1:47ngay. Giáo pháp chỉ nhẹ nhàng hỏi, "Con
1:50có muốn nhìn kỹ hơn vào nguyên nhân của
1:53nỗi khổ này không? Khi ta hạnh phúc,
1:56giáo pháp cũng không bảo ta phải nắm
1:58giữ, chỉ hỏi niềm vui này đến từ đâu và
2:03liệu nó có thể bền hơn không."
2:06Vì vậy trước khi đi xa hơn, tôi muốn
2:09chúng ta dừng lại một chút, rất ngắn
2:12thôi để nhìn vào động cơ của chính mình.
2:16Ta đến đây để làm gì? Để tìm một cảm
2:18giác an ủi, để tìm một hệ thống tư tưởng
2:22đúng hay đơn giản là vì ta đang mệt và
2:26ta muốn hiểu đời sống này một cách sâu
2:28sắc hơn một chút.
2:30Trong truyền thống Phật giáo, người nghe
2:33pháp không được xem là người thụ động.
2:35Nghe pháp là một hành động rất chủ động.
2:38Ta không nghe để tích lũy kiến thức,
2:41cũng không nghe để so sánh đúng sai. Ta
2:43nghe với một ước nguyện rất khiêm tốn,
2:46mong cho tâm mình bớt khổ và mong cho
2:48người khác cũng bớt khổ.
2:51Chính vì vậy, trước khi bắt đầu bất cứ
2:54giáo lý nào, ta thường nhắc nhau về động
2:57cơ, không phải vì hình thức mà vì nếu
3:01động cơ sai, dù giáo lý có sâu đến đâu,
3:04nó cũng chỉ trở thành một gánh nặng mới
3:06cho cái tôi. Nhưng nếu động cơ trong
3:09sáng, dù chỉ nghe được một câu rất nhỏ,
3:13rất đời thường, nó cũng có thể trở thành
3:16một hạt giống âm thầm thay đổi cả cuộc
3:18sống.
3:20Hôm nay những gì chúng ta cùng đi qua sẽ
3:23chạm đến nhiều tầng khác nhau từ đời
3:25sống rất bình thường của con người đến
3:27những suy tư sâu xa về duyên khởi, vô
3:30ngã và con đường của Bồ Tát. Nhưng tôi
3:34mong rằng trong suốt hành trình ấy, ta
3:37không quên một điều rất giản dị. Mọi
3:40giáo pháp đều sinh ra để phục vụ cho con
3:42người đang sống, đang thở, đang yêu
3:45thương và đang khổ đau.
3:48Nếu ngay lúc này ta có thể khởi lên một
3:51ý nghĩ rất nhẹ, mong cho việc lắng nghe
3:54này giúp tôi sống tử tế hơn và mong cho
3:57từ đó người khác cũng được lợi lạc, thì
4:00chỉ riêng ý nghĩ ấy thôi đã là một khởi
4:03đầu rất tốt rồi.
4:06Và từ điểm khởi đầu lặng lẽ đó, con
4:09đường có thể tự mở ra từng chút một.
4:13Khi nhìn rộng ra hơn một chút, ta sẽ
4:16thấy một điều rất thú vị. Dù con người
4:19tin vào tôn giáo nào hay thậm chí không
4:22gọi mình là người có tôn giáo thì những
4:24giá trị căn bản mà họ trân trọng vẫn rất
4:27giống nhau. Ở đâu cũng nói đến tình
4:30thương, đến lòng nhẫn nại, đến sự biết
4:33đủ, đến cách sống không làm tổn hại
4:36người khác. Điều này không phải ngẫu
4:38nhiên. Nói đến tư chính kinh nghiệm sống
4:41của con người.
4:43Ngay từ lúc mới sinh ra, ta không thể
4:46tồn tại một mình. Ta lớn lên nhờ sự chăm
4:49sóc, nhờ vòng tay, nhờ ánh mắt và sự
4:52kiên nhẫn của người khác. Nếu thiếu đi
4:55những điều ấy, sự sống đã rất mong manh.
4:59Chính vì vậy, tình thương không phải là
5:01một lý tưởng cao xa mà là một nhu cầu
5:04rất thực, rất sinh học, rất con người.
5:08Từ kinh nghiệm này, các truyền thống tâm
5:11linh khác nhau đã hình thành những cách
5:12diễn đạt khác nhau nhưng cùng chỉ về một
5:16hướng.
5:17Trong các tôn giáo hữu thần, người ta
5:20nói về một đấng sáng tạo đầy tình thương
5:23và con người được khuyến khích sống tử
5:25tế vì tất cả đều là con của cùng một
5:27nguồn yêu thương ấy. Cách nói này mang
5:30lại một nền tảng rất mạnh mẽ cho đạo đức
5:32và trách nhiệm. Còn trong các truyền
5:35thống không hữu thần, người ta không nói
5:37đến một đấng tạo hóa mà nhìn thẳng vào
5:40thực tế chúng ta nương vào nhau để sống.
5:43Ta hạnh phúc khi cảm thấy mình thuộc về
5:45cộng đồng.
5:47và ta khổ khi tự tách mình ra khỏi cộng
5:49đồng ấy.
5:51Nếu nhìn theo cách này, ta sẽ thấy rằng
5:54việc thực hành tình thương và lòng từ bi
5:56không phải là một mệnh lệnh đạo đức ác
5:58đặt từ bên ngoài. Nó là một sự đáp ứng
6:01rất tự nhiên đối với cách mà đời sống
6:03vận hành. Khi ta làm tổn hại người khác,
6:06sớm hay muộn ta cũng tự làm tổn hại
6:09chính mình.
6:11Khi ta chăm sóc người khác, ta đang nuôi
6:14dưỡng chính điều kiện cho sự an ổn của
6:16bản thân.
6:18Điều đáng suy nghĩ là dù nói bằng ngôn
6:20ngữ tôn giáo hay bằng ngôn ngữ thế tục,
6:23con người ở khắp nơi đều đã đi đến những
6:26kết luận rất giống nhau. Điều này cho
6:28thấy giáo pháp không thuộc về một nhóm
6:30người riêng biệt nào, nó thuộc về kinh
6:33nghiệm chung của nhân loại. Và vì thế
6:37khi ta lắng nghe những lời dạy này, ta
6:39không cần phải cảm thấy mình đang bước
6:41vào một thế giới xa lạ. Ta chỉ đang quay
6:44lại nhìn rất kỹ vào chính đời sống mà
6:47mình đang sống mỗi ngày.
6:49Từ chỗ nhìn rộng như vậy, ta bắt đầu
6:52thấy rõ hơn một điều. Nếu tình thương và
6:55sự quan tâm đến người khác là nền tảng
6:57chung thì vấn đề không còn là có nên
7:00sống như vậy hay không mà là vì sao ta
7:03vẫn thường không làm được điều đó. Và
7:06chính câu hỏi này sẽ dẫn ta đi sâu hơn
7:08vào cách tâm con người vận hành, vào mối
7:11quan hệ giữa cá nhân và xã hội, giữa cái
7:14tôi rất quen thuộc và thế giới xung
7:16quanh nó.
7:18Khi quay lại nhìn vào đời sống rất cụ
7:20thể của từng người, ta bắt đầu thấy rõ
7:23hơn vì sao điều tưởng chừng đơn giản ấy
7:26quan tâm đến người khác lại trở nên khó
7:28khăn. Không phải vì ta xấu, cũng không
7:32phải vì ta thiếu lý tưởng, mà vì cách
7:35tâm ta quen vận hành thường xoay quanh
7:37một trung tâm rất hẹp, cái tôi của chính
7:39mình.
7:41Con người là sinh vật xã hội, ta cần
7:44người khác để sống, để làm việc, để được
7:47thừa nhận, để cảm thấy mình có giá trị.
7:51Nhưng đồng thời ta cũng mang trong một
7:54nỗi sợ rất sâu, sợ bị tổn thương, sợ bị
7:57bỏ rơi, sợ thua thiệt. Và từ nỗi sợ này
8:02ta học cách co rút lại, bảo vệ mình, đặt
8:06lợi ích của mình lên trước. Ban đầu điều
8:09đó có vẻ hợp lý, nhưng nếu quan sát kỹ
8:12hơn, ta sẽ thấy chính sự co rút ấy lại
8:15là nguồn gốc của rất nhiều bất an.
8:19Khi ta hóa tập trung vào bản thân, thế
8:22giới xung quanh dần trở thành mối đe
8:24dọa. Người khác dễ bị nhìn như đối thủ,
8:28như vật cản hoặc như phương tiện để ta
8:30đạt được điều mình muốn. Trong trạng
8:33thái ấy, dù có đạt được thành công hay
8:36sự an toàn nào đó, ta vẫn khó có cảm
8:39giác nhẹ nhõm thật sự. Bởi vì tâm ta
8:42luôn phải canh chừng, so sánh và phòng
8:45thủ.
8:47Trái lại, khi ta cảm thấy mình gắn bó
8:50với cộng đồng, khi ta thấy niềm vui hay
8:53nỗi khổ của người khác không hoàn toàn
8:55xa lạ với mình thì một điều rất tự nhiên
8:58xảy ra. Tâm ta dịu xuống, ta không cần
9:01phải luôn chứng tỏ, cũng không cần phải
9:04chiến thắng ai. Hạnh phúc trong trường
9:07hợp này không đến từ việc hơn người khác
9:10mà đến từ cảm giác được ở cùng, được
9:13thuộc về.
9:15Điều này không phải là một lý thuyết đạo
9:17đức, nó là một sự thật tâm lý mà ai cũng
9:20có thể tự kiểm chứng. Một người sống
9:23hoàn toàn ích kỷ, dù rất thông minh hay
9:26rất mạnh mẽ, cuối cùng cũng sẽ thấy mình
9:29cô độc. Ngược lại, một người biết nghĩ
9:32đến người khác, dù đời sống không hoàn
9:35hảo thường lại có nhiều bình an hơn
9:38trong lòng.
9:40Và chính tại đây, một nghịch lý nhỏ bắt
9:43đầu hiện ra. Ta tưởng rằng chăm lo cho
9:46bản thân bằng cách đặt mình lên trên hết
9:48sẽ giúp ta an toàn và hạnh phúc hơn.
9:51Nhưng càng làm như vậy, ta lại càng xa
9:54rời điều mà mình đang tìm kiếm. Có lẽ
9:57thay vì hỏi làm sao để được hạnh phúc,
10:00ta cần bắt đầu hỏi một câu khác. Rất
10:02giản dị tâm mình đang đứng ở đâu trong
10:05mối quan hệ với người khác.
10:08Và khi câu hỏi ấy bắt đầu được đặt ra,
10:11ta dần nhận ra rằng vấn đề không chỉ nằm
10:13ở cách ta cư xử với người khác mà nằm
10:16sâu hơn ở động cơ bên trong của mọi hành
10:19động. Ta có thể làm điều tốt, nói lời
10:22hay, giúp đỡ người khác. Nhưng nếu quan
10:25sát kỹ, ta sẽ thấy những hành động ấy
10:28vẫn thường được dẫn dắt bởi mong cầu
10:30được công nhận, được an toàn hoặc được
10:34xem là người đúng. Điều này ra con người
10:37nhưng nó cũng cho thấy một giới hạn.
10:40Chính ở điểm này, con đường tu tập bắt
10:43đầu mở ra không phải bằng cách phủ nhận
10:46đời sống mà bằng cách nhìn thẳng vào
10:49động cơ của mình. Trong Phật giáo, trước
10:52khi học bất kỳ giáo lý nào, người ta
10:55luôn nhắc đến việc điều chỉnh động cơ,
10:58không phải để trở nên đạo đức hơn mà để
11:01tránh cho sự tu tập trở thành một hình
11:03thức tinh vi của sự tự tôn.
11:06Khi ta nghe pháp, nếu chỉ để tìm sự an
11:10ủi cho riêng mình thì sự an ủi ấy rất
11:13mong manh. Khi ta nghe để củng cố quan
11:16điểm của mình thì giáo pháp sẽ trở thành
11:19một công cụ tranh luận. Nhưng khi ta
11:21nghe với một ước nguyện rất lặng lẽ,
11:24mong cho tâm mình bớt hẹp lại, mong cho
11:26người khác bớt khổ thì chính sự lắng
11:29nghe ấy đã là một bước thực hành.
11:32Trong truyền thống, người ta thường phát
11:34nguyện quy y và khởi bồ đề tâm trước khi
11:37nghe pháp. Điều này không nhằm tạo ra
11:39một nghi thức mà nhằm nhắc ta nhớ rằng
11:42con đường này không đi về phía củng cố
11:44cái tôi mà đi về phía mở rộng trái tim
11:47và trí tuệ. Bồ đề tâm ở mức rất căn bản,
11:52không phải là điều gì cao siêu. Nó chỉ
11:55là ước nguyện rằng sự hiểu biết và bình
11:57an mà ta tìm kiếm không dừng lại ở chính
11:59mình.
12:01Khi động cơ được đặt đúng chỗ, một sự
12:04thay đổi rất tinh tế xảy ra. Ta không
12:07còn nghe để lấy thêm điều gì mà nghe để
12:10buông bớt, không còn nghe để trở nên đặc
12:13biệt mà nghe để trở nên đơn giản hơn,
12:16chân thật hơn. Và chính trong sự giảng
12:19dị ấy, giáo pháp bắt đầu có không gian
12:22để chạm vào đời sống thật của ta.
12:26Từ đây, con đường không còn chỉ là vấn
12:28đề ứng xử xã hội hay tâm lý cá nhân nữa.
12:32Nó bắt đầu chạm đến những câu hỏi sâu
12:34hơn. Ta là ai? Ta tồn tại như thế nào?
12:38Và vì sao cái tôi quen thuộc này lại tạo
12:40ra nhiều khổ đau đến vậy. Và để đi vào
12:44những câu hỏi ấy, ta cần bước thêm một
12:47nhịp từ động cơ tu tập sang cách nhìn về
12:50chính bản thân mình.
12:52Khi bắt đầu nhìn thẳng vào chính mình
12:54theo cách đó, ta chạm đến một điểm rất
12:57nhạy cảm. Ta nhận ra rằng phần lớn khổ
13:00đau của ta không đến từ hoàn cảnh bên
13:02ngoài mà đến từ cách ta nắm chặt một ý
13:05niệm về tôi, một cái tôi mà ta cho là
13:07trung tâm, là chủ nhân, là thứ cần được
13:11bảo vệ bằng mọi giá.
13:14Trong đời sống thường ngày, ta nói tôi
13:16buồn, tôi bị xúc phạm, tôi thất bại một
13:20cách rất tự nhiên.
13:22Nhưng nếu dừng lại và quan sát kỹ hơn,
13:25ta sẽ thấy cái tôi ấy dường như luôn
13:27đứng tách ra như một thực thể riêng biệt
13:30đang đối diện với thế giới. Và chính từ
13:33cảm giác tách rời này, mọi phản ứng mạnh
13:36mẽ mới sinh khởi, sợ hãi, giận dữ, tham
13:40muốn và bất an.
13:43Điểm khác biệt căn bản của Phật giáo nằm
13:45ở chỗ này. Thay vì hỏi làm sao để cái
13:48tôi này hạnh phúc hơn? Giáo pháp đặt một
13:51câu hỏi khác sâu hơn và khó hơn cái tôi
13:54mà ta đang bảo vệ đó rốt cuộc tồn tại
13:57như thế nào. Không phải để phủ nhận kinh
14:00nghiệm sống mà để xem liệu cách ta hiểu
14:03về chính mình có đang làm mọi thứ trở
14:05nên nặng nề hơn không.
14:08Trong Phật giáo người ta nói đến vô ngã
14:12nhưng vô ngã không có nghĩa là không có
14:14con người, không có kinh nghiệm hay
14:17không có trách nhiệm. Nó chỉ nói rằng
14:19cái tôi mà ta tưởng là một thực thể độc
14:22lập cố định, thật ra không tồn tại theo
14:25cách ta vẫn nghĩ. Ta là một dòng chảy
14:28của thân và tâm, của cảm thọ, nhận thức,
14:32thói quen và ý thức. Tất cả đều đang
14:35thay đổi, nương vào vô số điều kiện mà
14:38có mặt.
14:40Khi nghe đến đây, nhiều người cảm thấy
14:43bất an. Bởi vì nếu cái tôi không vững
14:46chắc như ta tưởng thì ta sẽ dựa vào đâu?
14:50Nhưng chính ở đây một cánh cửa khác bắt
14:53đầu mở ra. Nếu cái tôi không phải là một
14:55khối cứng cần được bảo vệ liên tục thì
14:58ta có thể thở nhẹ hơn, phản ứng ít hơn
15:02và lắng nghe nhiều hơn. Ta không cần
15:05phải luôn đúng, luôn thắng hay luôn an
15:08toàn tuyệt đối.
15:10Điều quan trọng là ở điểm này ta chưa
15:14cần phải tin ngay. Giáo pháp không yêu
15:16cầu ta chấp nhận vô ngã như một niềm tin
15:19mới. Nó chỉ mời ta quan sát. Quan sát
15:23xem khi ta nắm chặt ý niệm tôi, tâm ta
15:26co lại thế nào và quan sát xem khi ta
15:29tạm thời nới lỏng ý niệm ấy dù chỉ trong
15:32một khoảnh khắc rất ngắn tâm ta có nhẹ
15:35hơn không.
15:37Chỉ cần thấy được điều đó thôi, chưa cần
15:40đi xa hơn, ta đã đứng trước một bước
15:42ngoặc rất quan trọng. Bởi vì từ đây câu
15:46hỏi không còn là tôi nên sống ra sao mà
15:49là tôi đang hiểu sai điều gì về chính
15:51mình. Và để trả lời câu hỏi ấy một cách
15:55trọn vẹn, ta sẽ cần đi sâu hơn vào cách
15:58mà mọi thứ kể cả chính ta nương vào nhau
16:01để hiện hữu.
16:03Khi đã thấy được rằng cái tôi quen thuộc
16:05ấy không vững chắc như ta vẫn tưởng, một
16:08câu hỏi khác tự nhiên xuất hiện. Nếu
16:11không có một cái tôi độc lập tự tồn tại,
16:15vậy mọi thứ đang hiện hữu bằng cách nào?
16:18Điều gì khiến thân này có mặt, cảm xúc
16:21này sinh khởi, hoàn cảnh kia hình thành
16:23rồi tan đi. Chính tại đây giáo pháp đi
16:27vào trục trung tâm của mình, duyên khởi.
16:31Duyên khởi không phải là một khái niệm
16:33trừu tượng dành riêng cho triết học. Nó
16:36chỉ nói lên một điều rất giản dị, không
16:38có gì tồn tại một mình.
16:41Mọi hiện tượng đều nương vào nguyên nhân
16:43và điều kiện mà sinh khởi. Và khi những
16:45điều kiện ấy thay đổi, hiện tượng ấy
16:48cũng thay đổi theo. Thân ta có mặt nhờ
16:51vô số yếu tố thức ăn, không khí, chăm
16:55sóc, thời gian. Tâm ta cũng vậy, mỗi cảm
17:00xúc đều là kết quả của nhiều yếu tố đang
17:02xen. Không có cảm xúc nào tự nhiên xuất
17:05hiện từ hư không.
17:07Khi Đức Phật nói về khổ đau, Ngài không
17:10xem nó như một sự trừng phạt hay một
17:12điều ngẫu nhiên. Khổ đau có nguyên nhân
17:16và vì có nguyên nhân nó có thể được hiểu
17:19và có thể được chuyển hóa. Chính vì vậy,
17:23duyên khởi trở thành nền tảng cho toàn
17:25bộ con đường tu tập. Nếu mọi thứ là cố
17:28định thì không có con đường, nhưng vì
17:31mọi thứ nương vào duyên nên luôn có khả
17:34năng đổi khác.
17:36Điều này cũng giúp ta tránh hai cách
17:38nhìn cực đoan mà con người rất dễ rơi
17:41vào. Một bên là nghĩ rằng mọi thứ hoàn
17:43toàn cố định, không thể thay đổi và từ
17:47đó rơi vào bất lực. Bên kia là nghĩ rằng
17:50không có gì thật sự tồn tại. Mọi thứ đều
17:53vô nghĩa và từ đó rơi vào muôn xuôi.
17:56Duyên khởi không đứng về bên nào. Nó chỉ
17:59ra rằng mọi thứ vừa không cố định vừa
18:02không vô nghĩa. Chúng tồn tại trong mối
18:05quan hệ, trong dòng vận hành liên tục
18:08của nhân và duyên.
18:10Ở đây ta bắt đầu thấy rõ mối liên hệ
18:13giữa duyên khởi và vô ngã. Chính vì mọi
18:16thứ nương vào duyên mà sinh khởi nên
18:19chúng không thể có một bản chất độc lập
18:22tự tồn tại. Và chính vì không có bản
18:25chất cố định ấy nên mọi thứ mới có thể
18:28vận hành, thay đổi và mang lại kết quả.
18:33Nếu sự vật có một tự tính bất biến thì
18:35sẽ không có sinh, không có diệt, không
18:38có chuyển hóa và cũng không có con đường
18:41giải thoát.
18:43Nhìn theo cách này, giáo pháp không hề
18:46phủ nhận đời sống. Trái lại, nó giải
18:49thích vì sao đời sống có thể vận hành.
18:53Nhân và quả vẫn có giá trị, hành động
18:56vẫn mang lại hệ quả, trách nhiệm cá nhân
18:59vẫn còn nguyên. Nhưng tất cả được đặt
19:02trong một bức tranh rộng hơn, nơi không
19:04có một cái tôi độc lập đứng ngoài để
19:06điều khiển mà chỉ có một mạng lưới duyên
19:09khởi đang vận hành từng sát na.
19:12Khi ta bắt đầu quen với cách nhìn này,
19:15một sự thay đổi rất tinh tế xảy ra. Ta
19:18bớt đổ lỗi, bớt kết án và cũng bớt tự
19:22trừng phạt mình.
19:24Thay vào đó, ta học cách nhìn vào điều
19:26kiện, vào nguyên nhân và vào khả năng
19:30chuyển hóa. Và chính từ nền tảng này,
19:33trí tuệ không còn là một điều để tranh
19:35luận mà trở thành một công cụ rất thực
19:38tế giúp ta sống nhẹ hơn, phản ứng ít hơn
19:42và hiểu đời sống sâu hơn từng chút một.
19:46Khi đã quen dần với cách nhìn ấy, ta bắt
19:49đầu thấy rằng duyên khởi và vô ngã không
19:51phải chỉ là những ý tưởng đẹp mà là
19:54những công cụ rất sắc bén để tháo gỡ sự
19:57nhầm lẫn của tâm. Nhưng để công cụ ấy
20:00thực sự phát huy tác dụng, Phật giáo
20:02không dừng lại ở việc gợi mở cảm nhận.
20:05Nó đi xa hơn bằng cách mời gọi con người
20:08suy xét, chấp vấn và kiểm nghiệm.
20:13Trong truyền thống Na Lan Đa, điều này
20:16được xem là vô cùng quan trọng. Trí tuệ
20:18không đến từ việc chấp nhận lời dạy vì
20:21kính trọng người nói mà đến từ việc hiểu
20:24vì sao lời dạy ấy hợp lý. Chính vì vậy,
20:28các bậc luận sư đã dành rất nhiều công
20:30sức để phân tích, phản biện và làm rõ
20:33từng điểm một, không phải để tranh thắng
20:37mà để giải phóng tâm khỏi những kết luận
20:39vội vàng.
20:41Khi nghe nói rằng mọi sự đều không có tự
20:43tánh, phản ứng tự nhiên của nhiều người
20:46là phản đối. Ta thấy rõ ràng có thân
20:49này, có cảm xúc này, có thế giới này,
20:53làm sao có thể nói là không có. Nhưng ở
20:56đây, điều bị chất vấn không phải là sự
20:59tồn tại thông thường mà là cách ta tưởng
21:02rằng mọi thứ tồn tại một cách độc lập,
21:04tự đứng dững từ phía nó. Chính niềm tin
21:07ngầm này mới là thứ được đem ra soi xét.
21:11Các luận sư Trung Quán không đưa ra một
21:13hệ thống mới để ta tin theo. Họ chỉ đặt
21:16ra những câu hỏi rất kiên nhẫn. Nếu một
21:19sự vật tồn tại hoàn toàn từ phía nó,
21:22không cần nương vào bất cứ điều gì khác
21:24thì làm sao nó có thể thay đổi? Nếu nó
21:28không thay đổi, làm sao nó có thể tương
21:30tác? Và nếu không tương tác thì đời sống
21:34mà ta đang trải nghiệm hàng ngày vận
21:36hành bằng cách nào?
21:38Những câu hỏi ấy không nhằm phá hoại
21:40kinh nghiệm sống mà nhằm chỉ ra một giả
21:42định sai lầm đang âm thầm chi phối cách
21:45ta nhìn thế giới.
21:47Điều đáng chú ý là lối suy tư này không
21:49hề xa rời thực tế. Ngược lại nó rất gần
21:53với cách khoa học hiện đại quan sát thế
21:55giới. Không có thực thể nào tồn tại cô
21:58lập. Mọi thứ đều xuất hiện trong mối
22:00quan hệ. Nhưng trong khi khoa học chủ
22:03yếu dùng điều này để hiểu thế giới vật
22:05chất thì Phật giáo đi thêm một bước nữa
22:09sử dụng nó để chuyển hóa cảm xúc và khổ
22:11đau.
22:13Khi ta tin rằng sự vật, con người và cả
22:17cái tôi của mình là những khối chắc
22:19thật, phản ứng của ta trở nên cực đoan.
22:22Ta yêu rất mạnh, ghét rất mạnh, sợ hãi
22:26rất mạnh. Nhưng khi thấy rằng tất cả
22:29những điều ấy đều xuất hiện do nhiều
22:31duyên kết hợp, tâm ta bắt đầu có khoảng
22:33lụi, không phải để trở nên lạnh lùng mà
22:37để không còn bị lôi kéo một cách mù
22:39quán.
22:40Và chính ở điểm này, trí tuệ bắt đầu cho
22:44thấy giá trị thực tiễn của nó. Nó không
22:46khiến ta xa rời đời sống mà giúp ta bước
22:49vào đời sống với một sự tỉnh táo hơn. Ta
22:53vẫn hành động, vẫn quan tâm, vẫn chịu
22:56trách nhiệm, nhưng không còn phải mang
22:58theo cảm giác rằng mọi thứ đều tuyệt đối
23:01không thể lay chuyển. Từ nền tảng này,
23:05con đường tu tập không còn là cuộc chiến
23:07với thế giới mà là một tiến trình học
23:10cách nhìn đúng hơn để từ đó sống hài hòa
23:13hơn với chính mình và với người khác.
23:17Khi trí tuệ bắt đầu tạo ra khoảng lụi
23:19ấy, ta mới thật sự có cơ hội nhìn thẳng
23:22vào những cảm xúc mạnh mẽ của mình, đặc
23:25biệt là những cảm xúc khiến ta khổ nhiều
23:27nhất. Một trong số đó là sân hận. Không
23:31phải vì sân hận xấu mà vì nó cho ta thấy
23:34rất rõ cách tâm bình bóp méo thực tại
23:37như thế nào.
23:39Khi cơn giận khởi lên, thế giới lập tức
23:42thu hẹp lại. Ta không còn thấy một con
23:44người phức tạp trước mặt mình nữa mà chỉ
23:47thấy một hình ảnh rất cứng kẻ làm tổn
23:50thương tôi. Trong khoảnh khắc ấy, người
23:53kia dường như hoàn toàn xấu, hoàn toàn
23:56sai và hoàn toàn đáng bị phản ứng. Nhưng
24:00nếu có thể lùi lại một chút, ta sẽ nhận
24:03ra rằng phần lớn sự tiêu cực mà ta đang
24:05thấy không nằm trọn trong đối tượng bên
24:07ngoài, nó được phóng chiếu từ chính tâm
24:10trạng đang rối loạn của ta.
24:13Nhiều khi chỉ cần cơn giận lắng xuống,
24:16cùng một con người, cùng một hoàn cảnh
24:19ấy lại không còn mang vẻ đáng ghét như
24:22trước. Điều này cho thấy rằng cảm xúc
24:25không chỉ phản ánh thực tại mà còn tạo
24:28hình cho thực tại. Khi tâm bị chi phối
24:30mạnh, ta tin rằng cách mình đang thấy là
24:33sự thật trọn vẹn. Và chính niềm tin này
24:36khiến ta hành động một cách vội vàng,
24:39làm tổn hại cả mình lẫn người khác.
24:42Giáo pháp không bảo ta phải đè nén hay
24:45phủ nhận cảm xúc. Trái lại, nó mời tao
24:48quan sát cảm xúc trong ánh sáng của
24:50duyên khởi. Cơn giận này từ đâu đến? Nó
24:54lương vào những điều kiện nào? Mệt mỏi,
24:57kỳ vọng, ký ức cũ hay cảm giác bị đe
25:01dọa? Khi ta thấy được điều đó, cơn giận
25:05bắt đầu mất đi tính tuyệt đối của nó. Nó
25:08trở thành một hiện tượng đang sinh rồi
25:10sẽ diệt, chứ không còn là tiếng nói cuối
25:13cùng của sự thật.
25:15Ở đây trí tuệ và từ bi bắt đầu gặp nhau.
25:19Khi ta hiểu rằng người kia cũng hành
25:21động từ những điều kiện riêng của họ, từ
25:24vô minh, thói quen và nỗi sợ của chính
25:27họ thì cơn giận không còn đất đứng dững
25:30chắc. Ta không cần phải đồng ý hay chấp
25:33nhận hành vi sai trái, nhưng ta có thể
25:36ngừng thêm thù hận vào chuỗi khổ đau vốn
25:39đã dài.
25:41Điều này không dễ, nó đòi hỏi sự luyện
25:43tập rất kiên nhẫn. Nhưng mỗi lần ta
25:46không phản ứng ngay, mỗi lần ta cho tâm
25:49mình thêm một nhịp dừng, ta đang tạo ra
25:52một khoảng trống mới trong vòng duyên
25:53khởi. Và trong khoảng trống rất nhỏ ấy,
25:57tự do bắt đầu xuất hiện. không phải tự
26:00do khỏi hoàn cảnh mà là tự do khỏi sự
26:03bắt buộc phải phản ứng theo những khuôn
26:05mẫu cũ.
26:07Chính kinh nghiệm rất cụ thể này, ta bắt
26:10đầu thấy rằng trí tuệ không phải là điều
26:13gì xa xôi. Nó hiền diện ngay trong cách
26:16ta đối diện với một cảm xúc khó, trong
26:18khả năng không để một khoảnh khắc bất an
26:21quyết định cả hướng đi của đời sống. Và
26:24khi thấy được điều đó, ta tự nhiên đặt
26:26ra một câu hỏi khác. Nếu trí tuệ có thể
26:29giúp ta chuyển hóa khổ đau như vậy thì
26:32lòng từ bi khi được nuôi dưỡng đúng cách
26:35còn có thể mở ra những khả năng nào sâu
26:38xa hơn nữa.
26:40Khi câu hỏi ấy được đặt ra, ta bắt đầu
26:43bước sang một không gian khác của con
26:45đường tu tập, không còn chỉ là việc giảm
26:48khổ cho chính mình mà là cách mở rộng
26:51trái tim để bao gồm cả khổ đau của người
26:54khác. Và ở đây những câu chuyện diaka,
26:58những tiền thân của Đức Phật không còn
27:00là chuyện kể mang tính biểu tượng mà trở
27:03thành những tấm gương soi rất trực tiếp
27:05vào khả năng của con người.
27:08Trong các câu chuyện ấy, ta thường gặp
27:10hình ảnh một con người dám cho đi rất
27:13nhiều, thậm chí cho đi những thứ mà theo
27:15lô vít thế gian là không thể cho. Có khi
27:18là tài sản, có khi là địa vị, có khi là
27:22sự an toàn. và đôi lúc là cả mạng sống.
27:26Nếu đọc bằng lý trí thông thường, ta dễ
27:29phản ứng điều đó quá mức, không thực tế.
27:33Nhưng nếu đọc bằng một tầng sâu hơn, ta
27:36sẽ thấy những câu chuyện ấy không nhằm
27:38khuyến khích ta bắt chước hành vi bề
27:40ngoài. Chúng nhằm đặt ra một câu hỏi rất
27:43mạnh. Điều gì xảy ra khi lòng vị kỷ
27:45không còn là trung tâm?
27:48Trong Diaka, nhân vật Bồ Tát không cho
27:51đi vì ngây thơ, cũng không gì muốn trở
27:54thành người tốt trong mắt người khác. Sự
27:57cho đi ấy xuất phát từ một cái thấy rất
27:59khác. Cái thấy rằng giữ chặt cho mình
28:01không thực sự mang lại an ổn và rằng
28:04hạnh phúc cá nhân không thể tách rời
28:06khỏi hạnh phúc của người khác. Khi thấy
28:09như vậy, việc cho đi không còn là hy
28:11sinh mà trở thành một cách sống tự
28:14nhiên.
28:16Từ góc nhìn này, bố thí không chỉ là
28:18hành động trao vật chất, nó là sự nới
28:21lỏng cái tôi. Mỗi lần cho đi, dù rất
28:25nhỏ, ta đang làm yếu đi thói quen xem
28:28bản thân là trung tâm tuyệt đối và chính
28:31sự nới lỏng ấy tạo ra một không gian mới
28:33trong tâm, nơi lòng nhẹ nhàng và niềm
28:36vui sâu lắng có thể xuất hiện.
28:39Điều quan trọng là ta không nên dùng
28:41những câu chuyện Bồ Tát để tự áp đặt hay
28:44tự trách mình.
28:45Con đường này không được đo bằng mức độ
28:47cực đoan của hành vi mà bằng hướng đi
28:50của tâm. Ta có dần chuyển từ tôi và của
28:53tôi sang chúng ta và cùng nhau hay
28:55không? Ta có đang bớt sợ hãi khi nghĩ
28:58đến việc chia sẻ hay không?
29:02Khi hiểu như vậy, Jitaka không còn là
29:05những câu chuyện xa dời của quá khứ.
29:08Chúng trở thành lời nhắc nhở rất hiền
29:10mỗi ngày trong những lựa chọn nhỏ bé của
29:13đời sống. Ta luôn có cơ hội để bước một
29:16bước rất nhẹ ra khỏi chiếc vòng chật hẹp
29:18của cái tôi. Và chính từ những bước rất
29:21nhẹ ấy, lý tưởng Bồ Tát tưởng như quá
29:24lớn, bắt đầu có chỗ đứng trong đời sống
29:27rất bình thường của chúng ta.
29:30Khi lý tưởng ấy bắt đầu có chỗ đứng, ta
29:33sẽ thấy rằng điều khó nhất không phải là
29:35hiểu mà là làm thế nào để đem cái thấy
29:38ấy vào từng khoảnh khắc cụ thể của đời
29:40sống.
29:41Ở đây con đường không còn nằm ở những
29:44câu chuyện lớn mà nằm ở cách ta đối diện
29:47với những tình huống rất nhỏ, rất quen
29:50thuộc. Và chính trong bối cảnh này, thực
29:53hành luyện tâm trở nên vô cùng thiết
29:55thực.
29:57Những bài kệ luyện tâm không nhằm tạo ra
29:59một hình ảnh cao thượng mới cho cái tôi.
30:02Trái lại, chúng liên tục xoay ánh sáng
30:05về những phản ứng rất thô của ta khi bị
30:07xem thường, khi bị hiểu lầm, khi bị đối
30:11xử bất công. Trong những lúc ấy, thói
30:14quen cũ lập tức trổi dậy, muốn phản
30:17kháng, muốn chứng minh mình đúng, muốn
30:20đẩy phần khó chịu ấy sang cho người
30:22khác. Luyện tâm không bảo ta phải chịu
30:25đựng trong im lặng.
30:26mà mời ta quan sát chính động lực đang
30:29vận hành.
30:31Khi ta thực hành việc nhận phần khó về
30:33mình và trao phần thuận lợi cho người
30:35khác, điều đang được luyện không phải là
30:37hành vi bề ngoài mà là sự đảo chiều thói
30:40quen. Thay vì luôn tìm cách bảo vệ cái
30:44tôi. Ta thử xem điều gì xảy ra nếu ta
30:47không lập tức dựng lên hàng rào phòng
30:49thủ. Ban đầu điều này rất khó, tâm phản
30:53đối, sợ bị thiệt, sợ bị lợi dụng, nhưng
30:57nếu chỉ thử trong những việc nhỏ, ta sẽ
31:00thấy một điều bất ngờ, tâm không sục đổ
31:03như ta tưởng.
31:05Dần dần, ta nhận ra rằng phần lớn nỗi
31:08đau không đến từ hoàn cảnh mà đến từ sự
31:11chống cự bên trong.
31:13Khi ta thôi chống cự một chút, không
31:16gian xuất hiện và trong không gian ấy,
31:19ta có thể lựa chọn phản ứng khác đi, mềm
31:22hơn, chậm hơn, ít tổn hại hơn. Đây không
31:26phải là sự yếu đuối mà là một dạng sức
31:29mạnh nội tâm rất lặng lẽ.
31:32thực hành luyện tâm cũng nhắc ta nhớ
31:34rằng những người làm ta khó chịu nhất
31:36lại chính là những vị thầy đặc biệt.
31:39Không phải vì họ đúng mà vì họ chạm vào
31:42những điểm mà ta còn dính mắt. Nếu không
31:44có những hoàn cảnh như vậy, nhiều gốc
31:47khuất trong tâm ta sẽ không bao giờ lộ
31:49ra. Nhìn theo cách này, nghịch cảnh
31:53không còn chỉ là thứ cần tránh mà trở
31:55thành chất liệu cho sự tỉnh thức.
31:59Tất nhiên con đường này không hoàn hảo.
32:02Ta sẽ giúp ngã, sẽ quên, sẽ phản ứng
32:06theo thói quen cũ nhiều lần, nhưng luyện
32:09tâm không đo bằng sự thành công tuyệt
32:10đối mà bằng sự sẵn lòng quay lại. Mỗi
32:14lần nhớ ra, mỗi lần điều chỉnh rất nhẹ,
32:18ta đang làm cho lý tưởng Bồ Tát rời khỏi
32:20sách dở và bước vào đời sống thật. Và từ
32:24chính sự thực hành giảng dị ấy, một câu
32:26hỏi khác dần hiện ra. Nếu ta vừa cần trí
32:29tuệ để thấy đúng, vừa cần từ bi để sống
32:32đúng, thì hai yếu tố này liên hệ với
32:35nhau như thế nào trên con đường tu tập?
32:39Khi câu hỏi ấy hiện ra, ta chạm đến một
32:42điểm rất tinh tế của con đường. Bởi vì
32:45nếu nhìn lại những gì ta đã đi qua, ta
32:48sẽ thấy rõ một điều, trí tuệ và từ bi
32:50không phải là hai con đường song song.
32:53mà là hai mặt của cùng một sự hiểu biết.
32:56Nếu chỉ có trí tuệ mà không có từ bi, ta
33:00có thể thấy rất rõ bản chất của mọi
33:02việc, nhưng cái thấy ấy dễ trở nên khô
33:05cứng. Ta hiểu vô ngã, hiểu duyên khởi,
33:09hiểu rằng mọi thứ chỉ là điều kiện sinh
33:11diệt. Nhưng nếu thiếu đi sự quan tâm đến
33:14nỗi khổ của con người cụ thể trước mặt
33:16mình thì sự hiểu biết ấy không làm cho
33:19đời sống ấm hơn. Nó có thể đúng. nhưng
33:23không chữa lành.
33:25Ngược lại, nếu chỉ có từ bi mà thiếu trí
33:28tuệ, lòng tốt của ta dễ trở thành mệt
33:31mỏi. Ta muốn giúp, muốn ôm lấy, muốn
33:35gánh thay nhưng không thấy rõ cơ chế của
33:38khổ đau và cách nó vận hành. Khi ấy từ
33:43bi dễ trộn lẫn với dính mắt, kỳ vọng và
33:47thất vọng. Ta thương nhưng ta cũng khổ
33:50theo và đôi khi còn tạo thêm rối rắm.
33:55Chính vì vậy, con đường của Phật giáo
33:57luôn nhấn mạnh sự đi cùng nhau của hai
33:59yếu tố này. Trí tuệ giúp ta thấy rằng
34:02không có cái tôi độc lập nào cần được
34:04bảo vệ bằng mọi giá. Từ bi giúp ta không
34:08rơi vào thái độ lạnh lùng khi thấy điều
34:10đó. Khi trí tuệ soi sáng, từ bi trở nên
34:14nhẹ nhàng hơn. Khi từ bi hiện diện, trí
34:17tuệ trở nên mềm mại hơn.
34:21Ở đây ta bắt đầu hiểu sâu hơn vì sao
34:23việc quán chiếu vô ngã và duyên khởi lại
34:26làm nền cho bồ đề tâm. Khi không còn
34:29thấy mình tách rời khỏi người khác thì
34:31mong muốn cho người khác bớt khổ không
34:33còn là một nghĩa vụ đạo đức. Nó trở
34:36thành một phản ứng tự nhiên có sự hiểu
34:39biết. Ta không giúp gì ta cao thượng hơn
34:42mà vì ta không còn thấy ranh giới cứng
34:44giữa ta và người.
34:47Điều này cũng nhắc ta nhớ rằng con đường
34:49tu tập không phải là tích lũy thêm phẩm
34:51chất mà là buông dần những hiểu lầm.
34:55Buông hiểu lầm về một cái tôi cố định.
34:57Buông hiểu lầm rằng hạnh phúc của mình
34:59có thể tách rời khỏi hạnh phúc của người
35:02khác. Khi những hiểu lầm ấy lắng xuống,
35:05trí tuệ và từ bi tự nhiên nâng đỡ nhau,
35:08không cần gắn sức.
35:11Và khi thấy được điều đó, ta cũng không
35:13còn vội vàng. Ta hiểu rằng mỗi người cần
35:16thời gian, điều kiện và trải nghiệm
35:20riêng để hai yếu tố này chính mùi. Việc
35:23của ta không phải là ép mình trở nên
35:25hoàn hảo mà là tiếp tục đi, tiếp tục học
35:29cách nhìn sâu hơn và thương rộng hơn
35:31từng chút một.
35:33Chính trong sự đi tiếp rất bình thường
35:35ấy, con đường bắt đầu trở nên vững vàng
35:39và điểm đến không còn là một lý tưởng xa
35:41xôi mà là cách ta đang sống ngay lúc
35:44này.
35:46Khi nhìn lại toàn bộ con đường đã đi
35:47qua, ta có thể cảm nhận được một điều
35:50rất rõ. Giáo pháp không dẫn ta đến một
35:53kết luận đóng kính mà mở ra một cách
35:56sống. Không phải để ta trở thành ai đó
35:59khác mà để ta sống đúng hơn với điều
36:02mình đang là trong thế giới mà mình đang
36:05ở.
36:07Giữ gìn giáo pháp. Vì thế không chỉ là
36:10ghi nhớ kinh sách hay bảo tồn hình thức
36:13truyền thống. Điều cốt yếu hơn là giữ
36:15được tinh thần tìm hiểu và chuyển hóa.
36:18Đức Phật không mong có những người tin
36:20theo Ngài một cách mù quán. Ngài mong có
36:23những người dám nhìn, dám hỏi, dám kiểm
36:27nghiệm và dám thay đổi chính mình từ sự
36:29hiểu biết ấy. Khi tinh thần đó còn sống,
36:33giáo pháp còn sống.
36:36Trong thời đại này, khi tri thức phát
36:38triển rất nhanh, khi khoa học, công nghệ
36:41và nhiều hề tư tưởng cùng tồn tại, trách
36:44nhiệm của người học Phật không phải là
36:46phòng thủ hay khép kính. Trái lại đó là
36:50khả năng đối thoại bằng trí tuệ và bằng
36:52trải nghiệm sống không phải để chứng
36:55minh mình đúng mà để làm cho nỗi khổ của
36:57con người được hiểu sâu hơn và vì thế có
37:01cơ hội được hóa giải.
37:03Mỗi người trong chúng ta dù là tu sĩ hay
37:06cư sĩ, dù học nhiều hay học ít đều đang
37:10mang một phần trách nhiệm ấy. Không phải
37:13trách nhiệm lớn lao như thay đổi thế
37:15giới mà là trách nhiệm rất gần. cách ta
37:18nói chuyện với người khác, cách ta phản
37:21ứng khi bị tổn thương, cách ta lựa chọn
37:23giữa co rút hay mở lòng. Chính những lựa
37:26chọn rất nhỏ này mới là nơi giáo pháp
37:29được gìn giữ hay bị đánh mất.
37:32Có lẽ đến đây ta không cần thêm nhiều
37:35lời. Những gì cần nói đã được gợi ra,
37:39phần còn lại không nằm ở suy nghĩ mà nằm
37:42ở cách ta bước ra khỏi không gian này và
37:44trở lại đời sống thường ngày. Nếu ta có
37:47thể mang theo một chút tỉnh thức, một
37:50chút mềm hơn trong phản ứng, một chút
37:52rộng hơn trong cái nhìn thì con đường
37:55này đã tiếp tục được đi rồi.
37:58Và có thể điều quan trọng nhất không
38:00phải là ta đã hiểu được bao nhiêu mà là
38:03ta có sẵn lòng tiếp tục học hỏi hay
38:05không. Con đường không đòi hỏi sự hoàn
38:08hảo, chỉ cần sự thành thật, chỉ cần như
38:12vậy thôi, phần còn lại đời sống sẽ tự
38:16nói tiếp. Yeah.

About this transcript

This page contains the full transcript of Tự Mình Cứu Lấy Mình (Nghe Để Tỉnh Ngộ) - Thánh Đức Đalai Lama khai thị by Giáo Lý Từ Đức Đạt Lai Lạt Ma, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 6,816 words across 812 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.

What you can do with it

Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to translate the transcript into 100+ languages.

Free YouTube transcript tool

YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, translation to 100+ languages, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.