Tại sao Campuchia và Lào từng từ chối trở thành một phần của Đông Dương — Transcript

Full transcript

1. 0:10Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng
2. 0:12đến với chương trình Á Lục Ký. Năm 1804,
3. 0:17một học giả Châu Âu đặt ra một cái tên
4. 0:19cho một vùng đất mà ông [âm nhạc] chưa
5. 0:20từng đặt chân đến. Vài năm sau, chính
6. 0:23ông lại là người đầu tiên đứng lên nói
7. 0:25rằng cái tên do mình tạo ra là sai và đề
8. 0:28nghị đổi sang một cái tên khác không ai
9. 0:31nghe ông. Hơn 200 năm sau, cái tên ấy
10. 0:34vẫn đang xuất hiện trong những báo cáo
11. 0:36an ninh khu vực. Xuất bản năm 2024 và
12. 0:41năm 2025 nói về nỗi lo của hai quốc gia
13. 0:46láng giềng Việt Nam. Cái tên đó là Đông
14. 0:48Dương. Hôm nay chúng ta sẽ đi qua ba đời
15. 0:52chủ của một cái tên. Đời chủ thứ nhất là
16. 0:55một học giả, người tạo ra nó rồi tự tay
17. 0:58từ bỏ nó. Đời chủ thứ hai là một đế
18. 1:02quốc. Người nhặt lấy cái tên đã bị từ bỏ
19. 1:05ấy và đúc nó thành một liên bàn. Đời chủ
20. 1:07thứ ba là những nhà cách mạng. Người
21. 1:10muốn đuổi đế quốc đi nhưng lại muốn giữ
22. 1:12nguyên cái khuôn mà đế quốc đã đúc. Và
23. 1:14có một nhóm người xuyên suốt cả ba đời
24. 1:17chủ ấy chưa từng thực sự được hỏi ý kiến
25. 1:21dù chính họ mới là những người sống trên
26. 1:23mảnh đất mang cái tên này.
27. 1:29Trước thế kỷ 19, người Châu Âu không có
28. 1:32một cái tên thống nhất cho vùng đất trải
29. 1:34dài giữa hai nền văn minh lớn của châu
30. 1:36Á. Họ gọi nó bằng những cụm từ mơ hồ, Ấn
31. 1:39Độ xa hơn hay bán đảo ngoài sông Hằng.
32. 1:42Những cái tên ấy không thực sự mô
33. 1:44[âm nhạc] tả một vùng đất, chúng chỉ mô
34. 1:45tả khoảng cách từ một nơi khác đến nơi
35. 1:47này. Sự thay đổi đến từ hai học giả, làm
36. 1:51việc độc lập với nhau cách nhau 4 năm.
37. 1:53Năm 1804,
38. 1:56nhà địa lý học người Đan Mạch gốc Pháp
39. 1:57Mant Brin dùng cụm từ tiếng Pháp
40. 2:00Indochinoi trong một bộ sách địa lý đồ
41. 2:02sộ mà ông biên soạn cùng cộng sự. Năm
42. 2:05180,
43. 2:07nhà ngôn ngữ học người Scotland Laden
44. 2:10khi đang làm việc cho công ty Đông Ấn
45. 2:12của anh độc lập dùng cụm từ Indo Chinese
46. 2:15trong một khảo luận đăng tại Cancutta.
47. 2:17Cả hai học giả đều nhìn vùng đất này từ
48. 2:19cùng một góc độ, một khu vực bị kẹp giữa
49. 2:22và chịu ảnh hưởng của hai nền văn
50. 2:24[âm nhạc] minh khổng lồ. Ấn Độ ở phía
51. 2:26tây và Trung Hoa ở phía đông. Và đó cũng
52. 2:29là toàn bộ điều họ muốn nói. Ghép hai
53. 2:31chữ ấn và hoa vào với nhau là một quyết
54. 2:34định thuần túy học thuật nhằm gói gọn
55. 2:36một thực tế văn hóa phức tạp và một cái
56. 2:38tên dễ nhớ đối với độc giả châu Âu. Cái
57. 2:41tên ấy không hỏi ý kiến của người Khơ
58. 2:43Mê, người Lào, người Thái, người Việt
59. 2:46hay người Trăm. Những cộng đồng đã sống
60. 2:48trên mảnh đất này hàng nghìn năm trước
61. 2:50khi có ai đó ở châu Âu cần một cái tên
62. 2:53để gọi chung tất cả họ. Nhưng điều thú
63. 2:55vị nhất của câu chuyện lại nằm ở phần
64. 2:57sau.
65. 2:58Chính Mant Brein, người đặt ra kết tên,
66. 3:01sau này lại là người đầu tiên phản đối
67. 3:03nó. Trong những năm biên soạn lại bộ
68. 3:04sách địa lý của mình, ông nhận ra rằng
69. 3:07cụm từ Đông Dương đã đề cao ảnh hưởng
70. 3:09của Trung Hoa quá mức. Trên thực tế,
71. 3:11ngoại trừ Việt Nam ở phía đông bán đảo,
72. 3:13nơi Nho giáo và chữ Hán chiếm ưu thế.
73. 3:16Phần lớn diện tích còn lại, các vương
74. 3:18quốc của người Khơ Mme, người Thái,
75. 3:21người Lào, người Miến đều mang đậm dấu
76. 3:23Ấn Ấn Độ Giáo và Phật giáo nguyên thủy,
77. 3:26không phải Trung Hoa. Ông đề xuất một
78. 3:28cái tên khác Chin India để cân bằng lại
79. 3:32trọng số văn hóa không ai nghe ông. Cái
80. 3:35tên cũ đã bám dễ quá sâu vào bản đồ,
81. 3:38sách giáo khoa và trí tưởng tượng của
82. 3:39Châu Âu để có thể bị thay thế. Một cái
83. 3:42tên không cần đúng để có quyền lực, nó
84. 3:45chỉ cần tiện. Và khi một cái tên tiện
85. 3:47lợi rơi vào tay một bộ máy đang cần một
86. 3:49khung danh xưng để hợp thức hóa việc cai
87. 3:51trị, sự sai lệch ban đầu của nó không
88. 3:54còn ai buồn nhớ tới nữa. Từ năm
89. 3:56[âm nhạc] 1858
90. 3:58khi liên quân Pháp và Tây Ban Nha nổ
91. 4:01súng vào cảng Đà Nẵng đến năm 1884
92. 4:05[khịt mũi] khi hòa ước Pentry tước bỏ
93. 4:08quyền ngoại giao độc lập cuối cùng của
94. 4:10triều Nguyễn thực dân Pháp đã dùng gần
95. 4:1230 năm để lần lượt khuất phục Nam Kỳ rồi
96. 4:15Campuchia rồi Bắc Kỳ và Trung Kỳ. Ngày
97. 4:1917 tháng 10 năm 1887,
98. 4:22một sắc lệnh của Tổng thống Pháp Chính
99. 4:23thức khai sinh liên bang Đông Dương gộp
100. 4:26bốn vùng lãnh thổ vừa khuất phục vào một
101. 4:28cấu trúc hành chính duy nhất nhưng Lào
102. 4:30chưa hề có mặt trong liên bang này. Để
103. 4:33có được Lào, Pháp phải đối đầu trực tiếp
104. 4:35với Diêm và cuộc đối đầu ấy đã tạo ra
105. 4:38một trong những cảnh tượng kịch tính
106. 4:39nhất [âm nhạc] của toàn bộ tiến trình
107. 4:41thực dân hóa khu vực. Chiều tối ngày 13
108. 4:44tháng
109. 4:45năm 1893,
110. 4:47hai pháo hạm pháp lợi dụng con nước lên,
111. 4:50vượt qua cửa sông Chry, tiến thẳng vào
112. 4:54băng cốc các pháo đài ven sông của Xim
113. 4:57nổ súng đánh chặn chỉ huy pháo đài lúc
114. 5:00đó. Một sự trớ trêu đến cùng cực của
115. 5:02lịch sử, lại chính là một sĩ quang đánh
116. 5:05thuê người Đan Mạch, người mà Xiêm phải
117. 5:07thuê để bắn vào chính những người châu
118. 5:10Âu khác. Trận đấu súng khiến phía Pháp
119. 5:12có ba người chết, phía Xiêm có 16 người
120. 5:15chết, nhưng hỏa lực vượt trội của pháo
121. 5:17hạm Pháp đã chọc thủng phòng tuyến. Và
122. 5:19chỉ ít lâu sau, hai chiến hạm ấy neo đậu
123. 5:22ngay trước tòa công xứ Pháp tại Bangkok,
124. 5:24nòng pháo chĩa thẳng vào hoàng cung
125. 5:26Xiêm, bị dồn vào đường cùng. Triều đình
126. 5:29xiêm buộc phải ký hiệp ước ngày mồng 3
127. 5:31tháng 10 năm 1893,
128. 5:34nhượng lại toàn bộ lãnh thổ phía đông
129. 5:36sông Mê Công, chấp nhận một vùng phi
130. 5:38quân sự rộng 25 km dọc bờ tây, gả một
131. 5:42khoảng bồi thường 3 triệu frank và để
132. 5:44quân Pháp chiếm đóng thành phố cảng
133. 5:47Chanabbury. Cho tới tận năm 1905,
134. 5:50vùng lãnh thổ vừa nhượng lại được tổ
135. 5:52chức thành xứ bảo hộ Lào và hoàn tất
136. 5:56việc [âm nhạc] sáp nhập vào Liên bang
137. 5:57Đông Dương năm 1899.
138. 6:01Phải đến các năm từ 1904 tới 1907
139. 6:05[âm nhạc] qua các hiệp ước định biên bổ
140. 6:07sung sim mới tiếp tục phải trả lại cho
141. 6:10Campuchia những tỉnh giàu có Bác Tam
142. 6:12Bang Rệp và Sisopone chính những hiệp
143. 6:15ước và tấm bản đồ ra đời trong giai đoạn
144. 6:18này sẽ vẽ nên một đường biên giới mà một
145. 6:20câu chuyện khác trong loạt bài này sẽ kể
146. 6:23lại đường biên giới khiến người ta phải
147. 6:24đổ máu vì một ngôi đền nằm trên đỉnh một
148. 6:27vách đá người đặt nền móng cuối cùng cho
149. 6:29bộ máy liên
150. 6:30là toàn quyền nhậm chức năm 1897.
151. 6:35Trước ông, Đông Dương chỉ là một tập hợp
152. 6:37lỏng lẽo các vùng lãnh thổ với ngân sách
153. 6:39thâm hột. Dum thiết lập một ngân sách
154. 6:42chung, tức quyền tự trị tài chính của
155. 6:44các xứ giàu có như Nam Kỳ và dựng lên
156. 6:47một hệ thống độc quyền nhà nước với ba
157. 6:49mặt hàng thiết yếu của người dân rượu,
158. 6:52muối và thuốc phiền mà chính quyền thuộc
159. 6:54địa khi đó gọi bằng một cụm từ đầy yếm
160. 6:58thế ba con thú thổ. Nguồn thu khổng lồ
161. 7:01từ hệ thống này tài trợ cho đường sắc,
162. 7:03cầu cống và bộ máy hành chính. Những
163. 7:05công trình phục vụ việc vận chuyển tài
164. 7:07nguyên về Pháp không phải đời sống của
165. 7:09người dân bản xứ, nhưng bộ máy ấy không
166. 7:12đồng nhất. Nam Kỳ là thuộc địa trực trị,
167. 7:15đất đai và pháp luật, hoàn toàn do Pháp
168. 7:18kiểm soát. Còn Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Lào và
169. 7:22Campuchia là các xứ báo hộ, nơi vua chúa
170. 7:26bán địa vẫn tồn tại trên danh nghĩa.
171. 7:29Nhưng mọi quyền lực thực chất từ thuế
172. 7:31đến quân sự đều nằm trong tay các khâm
173. 7:34sứ và công sứ người Pháp. Các nhà xử học
174. 7:37lý giải rằng Pháp chọn mô hình lai này
175. 7:40vì lý do thực dụng, giữ lại triều đình
176. 7:42bản địa giúp tiết kiệm chi phí quản lý,
177. 7:45đồng thời mượn được tính chính danh mà
178. 7:47người dân vẫn dành cho vương triều
179. 7:48[âm nhạc] truyền thống. Và ở đây có một
180. 7:51nghịch lý đáng chú ý. Để có được lý lẽ
181. 7:54pháp lý cho việc chiếm lấy Lào, Pháp
182. 7:57không cần phát minh ra điều gì mới. Họ
183. 8:00dùng lại chính những tuyên bố về quyền
184. 8:02chư hầu mà Triều Nguyễn từng có đối với
185. 8:05các công quốc Lào. Từ thời Hoàng Đế Minh
186. 8:07Mạng, một tấm bản đồ tham vọng năm 1830
187. 8:12năm dưới triều Minh Mạng và tấm bản đồ
188. 8:14liên bang Đông Dương của Pháp nửa thế kỷ
189. 8:17sau có sự trùng khớp đến kinh ngạc. Nói
190. 8:20cách khác, cái võ hành chính là của
191. 8:22Pháp. Nhưng đường biên không gian bên
192. 8:24trong cái vỏ ấy lại vay mượn từ chính
193. 8:26tham vọng của một triều đại Việt Nam
194. 8:28trước đó, một hồn trương ba hàng thịt
195. 8:30của địa chính trị khu vực.
196. 8:36Nếu đời chủ thứ hai của cái tên Đông
197. 8:39Dương là một đế quốc thì đời chủ thứ ba
198. 8:41lại là những người muốn đánh đổ chính đế
199. 8:43quốc ấy. Nhà sử học Christopher Goscar
200. 8:46trong công trình nghiên cứu mang tên đi
201. 8:48theo con đường Đông Dương đặt ra một câu
202. 8:50hỏi mà ông mượn lại từ học giả Benedict
203. 8:52Anderson. Tại sao người Java lại trở
204. 8:54thành người Indonesia vào năm 1945,
205. 8:58trong khi người Việt Nam lại từ chối trở
206. 9:01thành người Đông Dương? Để trả lời câu
207. 9:03hỏi này, gốt xa [âm nhạc] quay lại với
208. 9:05đời sống hàng ngày của hàng chục nghìn
209. 9:08người Việt đã sống và làm việc trên khắp
210. 9:10liên bang Đông Dương suốt nửa đầu thế kỷ
211. 9:1220. Họ là công chức, cảnh sát, thương
212. 9:15nhân, thợ thủ công, di chuyển tự do trên
213. 9:18cùng một hệ thống đường xá do Pháp xây,
214. 9:21dùng chung một đồng tiền, một hệ thống
215. 9:23bưu chính đối với một công chức hay một
216. 9:26người thợ mỏ Việt Nam. Năm 1930, việc
217. 9:30rời quê nhà để sang Lào hay Campuchia
218. 9:32làm việc cũng tự nhiên như việc di
219. 9:34chuyển giữa hai vùng miền trong cùng một
220. 9:36đất nước. Bởi biên giới hành chính bên
221. 9:38trong liên bang đã bị chính pháp xóa
222. 9:41nhòa từ trải nghiệm sống ấy một cách
223. 9:43nhìn về không gian dần hình thành trong
224. 9:46tư duy của nhiều trí thức Việt Nam đầu
225. 9:48thế kỷ 20. Trước năm 1920, nhiều nhà cải
226. 9:52cách hàng đầu từ Phan Châu Trinh đến
227. 9:54Nguyễn An Ninh thường dùng hai cụm từ
228. 9:57người Đông Dương và người An Nam thay
229. 9:59thế cho nhau một cách hoàn toàn tự nhiên
230. 10:01trong các bài viết của mình. Cùng thời
231. 10:03điểm đó, một cuộc tranh luận công khai
232. 10:05giữa hai học giả Phạm Quỳnh và Nguyễn
233. 10:07Văn Vĩnh về vị trí của An Nam trong
234. 10:10không gian Đông Dương. Dù hai người bất
235. 10:12đồng gay gắt về con đường chính trị cũng
236. 10:14cho thấy cả hai phía đối lập trong giới
237. 10:16trí thức Việt Nam đều coi Đông Dương là
238. 10:19một không gian có thể khai thác cho
239. 10:21tương lai của dân tộc mình. Gốt X gọi
240. 10:23hiện tượng này là sự nội tâm hóa. Người
241. 10:27Việt không chỉ bị áp đặt không gian Đông
242. 10:29Dương từ bên ngoài mà ở một mức độ đáng
243. 10:32ngạc nhiên, họ đã tiếp nhận nó như một
244. 10:34khung tham chiếu cho chính tương lai dân
245. 10:36tộc mình. Sự tiếp nhận ấy lên đến đỉnh
246. 10:39điểm và cũng gặp phải bước ngoặt gay gắt
247. 10:42nhất vào năm 1930. Tháng hai năm đó, tại
248. 10:46một hội nghị hợp nhất diễn ra ở Hồng
249. 10:48Kông, Nguyễn Ái Quốc chủ trì việc thống
250. 10:50nhất các tổ chức cộng sản đang phân tán
251. 10:52trong nước và đặt tên cho tổ chức mới là
252. 10:54Đảng Cộng sản Việt Nam. Nhưng chỉ 8
253. 10:57tháng sau, tên gọi ấy đã thay đổi. Tháng
254. 11:0010 năm 1930,
255. 11:02tại hội nghị Ban Chấp hành Trung ương
256. 11:03lần thứ nhất, Đảng đổi tên thành Đảng
257. 11:06Cộng sản Đông Dương, nhà sử học Nhật Bản
258. 11:08Moto Ofuruta thuộc Đại học Tokyo dẫn lại
259. 11:12rằng việc đổi tên này được thực hiện
260. 11:14theo yêu cầu của Quốc tế Cộng sản chứ
261. 11:16không phải theo sáng kiến của những
262. 11:18người cộng sản Việt Nam. Trần Phú, người
263. 11:21vừa từ Mascova trở về là người trình bày
264. 11:24đường lối mới tại hội nghị. Trong đó xu
265. 11:26hướng đặt tên theo dân tộc trước đó bị
266. 11:28phê phán là mang tính chủ nghĩa dân tộc
267. 11:30hẹp hỏi. 20 năm sau, khi cấu trúc một
268. 11:33đảng cho ba nước bắt đầu reo, những nghi
269. 11:36ngại sâu sắc ở Phnôm Peng và Viêng Trăn
270. 11:38ký ức về Mascova đã phai nhạt từ lâu.
271. 11:41Mọi nghi ngờ khi ấy đều đổ dồn về Hà
272. 11:44Nội. Nhưng để hiểu vì sao nghi ngại ấy
273. 11:47sâu sắc đến vậy cần nhìn vào những con
274. 11:49số. Năm 1943,
275. 11:53theo thống kê của chính quyền thuộc địa
276. 11:54Pháp, người Việt chiếm 53% dân cư tại
277. 11:58Viêng Trăn, 72% tại SavaN Khệt và 85%
278. 12:03tại Thà Khẹt. Đây không phải là kết quả
279. 12:05của một kế hoạch nào từ phía người Việt.
280. 12:08Đó là hệ quả trực tiếp của một chính
281. 12:10sách mà Pháp gọi là thực dân hóa nội bộ.
282. 12:13Pháp chủ động đưa công chức, thợ thủ
283. 12:15công và lao động người Việt sang Lào vì
284. 12:17họ có nền tảng Nho học, dễ đào tạo chữ
285. 12:20quốc ngữ và tiếng Pháp, giúp bộ máy hành
286. 12:23chính vận hành với chi phí thấp hơn.
287. 12:25Nhưng với một trí thức Lào đứng giữa thủ
288. 12:27đô của chính mình năm 1943,
289. 12:31con số ấy không chỉ là chính sách, nó có
290. 12:33nghĩa là phần lớn các vị trí trong bộ
291. 12:35máy hành chính, thương mại và dịch vụ
292. 12:37công tại chính đô thị của họ đang nằm
293. 12:40trong tay một cộng đồng khác. Nó là một
294. 12:42trải nghiệm sống hàng ngày. Hoàng thân
295. 12:44phết xả dạt, người giữ chức vụ cao nhất
296. 12:47của người Lào trong chính quyền bảo hộ
297. 12:49và sau này được xem là một trong những
298. 12:51người đặt nền móng cho chủ nghĩa dân tộc
299. 12:53Lào hiện đại đã giành phần lớn thập niên
300. 12:561930 để tìm cách thay thế công chức
301. 12:59người Việt bằng người Lào. Dù liên tục
302. 13:02vấp phải sự cản trở từ chính quyền Pháp.
303. 13:04Ngày mồng 0 tháng năm 1945,
304. 13:08chỉ ba ngày sau khi Việt Nam tuyên bố
305. 13:10độc lập tại Hà Nội, người em cùng cha
306. 13:12khác mẹ của phết xạ dạt. Hoàng thân xu
307. 13:15phả nu vông, người có vợ là người Việt
308. 13:18và có quan hệ gần gũi với Việt Minh, gửi
309. 13:21một lá thư đề nghị người Anh liên minh
310. 13:23trong một khối Đông Dương Trung để chống
311. 13:25lại sự trở lại của chủ nghĩa thực dân.
312. 13:28Phết xạ dạt từ chối cùng một gia đình
313. 13:30hoàng tộc. Hai câu trả lời khác nhau cho
314. 13:33cùng một câu hỏi. Đông Dương là lối
315. 13:36thoát hay là một cái bẫy mới ở
316. 13:38Campuchia? Câu trả lời cũng dứt khoát
317. 13:40không kém. Năm 1936, Sơn Ngọc Thành và
318. 13:45Pách Chơn Sáng lập tờ Naga Javatta. Tờ
319. 13:48báo đầu tiên xuất bản bằng tiếng Khơme.
320. 13:50Tờ báo này vừa chống chính sách của Pháp
321. 13:53vừa mang giọng phản đối rõ rệt đối với
322. 13:55đặc quyền của công chức người Việt trong
323. 13:56bộ máy hành chính. Một chi tiết đáng chú
324. 13:59ý, Sơn Ngọc Thành, người trở thành biểu
325. 14:01tượng của tinh thần bài Đông Dương ở
326. 14:03Campuchia lại chính là một người Khơ Me
327. 14:05Khô sinh ra tại Trà Vinh trên đất Việt
328. 14:08Nam. Vậy câu trả lời cho câu hỏi mà GSA
329. 14:11đặt ra ở đầu phần này là gì? Tại sao
330. 14:15người Java trở thành người Indonesia còn
331. 14:18người Đông Dương thì không thành hình?
332. 14:20Câu trả lời không nằm ở phía Việt Nam.
333. 14:23Cốt Sa chỉ ra rằng người Việt ở một mức
334. 14:26độ đáng ngạc nhiên đã đi khá gần đến
335. 14:28việc chấp nhận khung không gian ấy.
336. 14:30Chính người Lào và người Khơ Me chối bởi
337. 14:33với họ. Đông Dương không phải là một
338. 14:36liên bang bình đẳng mà là một thực thể
339. 14:38Pháp Việt. Trong đó người Việt luôn đứng
340. 14:41trên trong trật tự phân cấp thuộc địa.
341. 14:43Sự nghi ngại tiếp tục định hình một sự
342. 14:45kiện khác. 16 năm sau, lá thư của x phả
343. 14:48nu vông tháng năm 1951,
344. 14:51tại đại hội toàn quốc lần thứ hai, Đảng
345. 14:54Cộng sản Đông Dương quyết định tách
346. 14:55thành ba tổ chức riêng biệt. Đảng Lao
347. 14:57động Việt Nam ra công khai ngay lập tức,
348. 15:00Đảng nhân dân cách mạng Khơme công khai
349. 15:03hoạt động vào ngày 28 tháng 6 cùng năm.
350. 15:07Còn đảng nhân dân cách mạng Lào do đặc
351. 15:09thù bí mật của phong trào pha thét Lào
352. 15:11chỉ chính thức công khai vào ngày 22
353. 15:14tháng 3 năm 1955 tức 4 năm sau đó. Giới
354. 15:18sự học đưa ra nhiều cách lý giải cho
355. 15:21quyết định tách đảng này. Nhà sử học
356. 15:23Moto Ofuta cho rằng đây là kết quả logic
357. 15:26của một chiến lược đã được định hình đầu
358. 15:28thập niên 1940 khi phong trào bắt đầu
359. 15:32chuyển sang tư duy giải phóng dân tộc
360. 15:33theo từng quốc gia riêng biệt. Một số
361. 15:35tài liệu công bố về sau, trong bối cảnh
362. 15:38xung đột giữa các bên cuối thập niên
363. 15:401970 lại mô tả quá trình thành lập các
364. 15:43tổ chức tại Lào và Campuchia là thiếu sự
365. 15:45tham vấn thực chất. Những tài liệu ấy
366. 15:47cần được đọc một cách thận trọng bởi
367. 15:49chúng ra đời đúng vào giai đoạn hai bên
368. 15:51đang có xung đột gay gắt với nhau.
369. 15:58Cấu trúc mang tên Đông Dương chính thức
370. 16:00không còn tồn tại trên bản đồ hành chính
371. 16:02sau năm 1954.
372. 16:05Giới địa lý học dần chuyển sang gọi khu
373. 16:07vực này là Đông Nam Á Lục Địa. Trong số
374. 16:10phần còn lại của thế kỷ 20, cái tên ấy
375. 16:12vẫn thỉnh thoảng vang lên nhưng chủ yếu
376. 16:15để gọi tên những cuộc chiến tranh nối
377. 16:17tiếp nhau đã diễn ra trên mảnh đất này
378. 16:19chứ không còn là một ý niệm về không
379. 16:21gian sống chung. Và năm 1992,
380. 16:25ngân hàng phát triển Châu Á khởi động
381. 16:27một khung hợp tác mới [âm nhạc] mang tên
382. 16:29tiểu vùng sông Mê Công mở rộng với sáu
383. 16:31thành viên bao gồm cả Trung Quốc và Thái
384. 16:34Lan. Một khung hợp tác được thiết kế cố
385. 16:36ý không có một quốc gia đầu tàu chính
386. 16:39thức. Nhưng cái tên có thể biến mất khỏi
387. 16:41bản đồ trong khi nỗi lo mang tên đó
388. 16:43[âm nhạc] vẫn còn nguyên trong tư duy an
389. 16:45ninh khu vực. Một nghiên cứu công bố năm
390. 16:482024 từ một viện nghiên cứu chiến lược
391. 16:51tại Bangladesh kết luận rằng nỗi lo về
392. 16:54ảnh hưởng của Việt Nam được tượng trưng
393. 16:56hóa bởi khái niệm liên bang Đông Dương
394. 16:58vẫn là một nhân tố định hình nhận thức
395. 17:00an ninh [âm nhạc] của Campuchia và Lào
396. 17:02cho đến hiện tại. Một nghiên cứu khác
397. 17:05công bố năm 2025 trên một tạp chí quan
398. 17:09hệ quốc tế của Đại học Aust cho rằng
399. 17:11nhân tố Việt Nam vẫn là một biến số ảnh
400. 17:13hưởng đến mức độ mà Pnom Peng và Viêng
401. 17:16chăn cân nhắc khi xích lại gần Bắc Kinh,
402. 17:18nhà phân tích Nguyễn Khắc Giang thuộc
403. 17:20một viện nghiên cứu Đông Nam Á có trụ sở
404. 17:23tại Singapore khi phân tích việc
405. 17:25Campuchia rút khỏi cơ chế hợp tác tam
406. 17:28giác phát triển giữa ba nước vào năm
407. 17:312024 đã đạt sự kiện này trong bối cảnh
408. 17:33của chính mối lo lịch sử ấy. Liệu khung
409. 17:35hợp tác tiểu vùng mê công ngày nay có
410. 17:38phải là một phiên bản Đông Dương đã được
411. 17:40trung lập hóa hay chỉ là một tên gọi kỹ
412. 17:42trị khác cho cùng một logic vùng miền?
413. 17:45Đây là một câu hỏi mà cho đến nay chưa
414. 17:47có công trình nghiên cứu bình duyệt nào
415. 17:49trả lời dứt khoát. Câu hỏi ấy xin được
416. 17:52đề ngõ nhưng có một điều có thể nói chắc
417. 17:55chắn. Hiểu được nỗi lo mang tên Đông
418. 17:58Dương giúp lý giải vì sao. Trong suốt
419. 18:01hơn nửa thế kỷ qua, mọi phát biểu ngoại
420. 18:05giao của Việt Nam với Lào và Campuchia
421. 18:08đều đi kèm những cam kết [âm nhạc] rất
422. 18:10rõ ràng về tôn trọng độc lập và chủ
423. 18:12quyền của hai nước láng giềng. Đó không
424. 18:15phải là một phép lịch sự ngoại giao
425. 18:17thông thường. Đó [âm nhạc] là một phản
426. 18:19ứng có địa chỉ lịch sử rất cụ thể.
427. 18:26Cái tên Đông Dương đã đi qua ba đời chủ.
428. 18:30Một học giả tạo ra nó rồi tự tay ruồng
429. 18:33bỏ nó. Một đế quốc nhặt lấy cái tên bị
430. 18:36ruồng bỏ ấy và đúc nó thành một liên
431. 18:39bàn. Những nhà cách mạng muốn đuổi đế
432. 18:41quốc đi nhưng lại muốn giữ nguyên cái
433. 18:43khuôn mà đế quốc đã đúc. Còn hai anh em
434. 18:46trong một gia đình hoàng tộc Lào đứng
435. 18:48trước cùng một lá thư lại chọn hai câu
436. 18:50trả lời hoàn toàn khác nhau. Cái tên ấy
437. 18:52giờ đây đã biến mất khỏi mọi tấm bản đồ
438. 18:55hành chính nhưng nó chưa từng thực sự
439. 18:57biến mất khỏi nỗi lo và những hiệp ước
440. 18:59định biên đã dựng nên hình hài cuối cùng
441. 19:01của liên bang Đông Dương ký chỉ trong
442. 19:03vài năm ngắn ngủi đầu thế kỷ 20 không
443. 19:06phải lúc nào cũng chỉ để lại một sự nghi
444. 19:08kỵ âm thầm. Đôi khi chúng để lại một tấm
445. 19:11bản đồ khiến người ta phải nổ súng vì
446. 19:13một ngôi đền nằm trên đỉnh một vách đá.
447. 19:16Hẹn gặp lại quý vị và các bạn trong kỳ
448. 19:17phát sóng tiếp theo của Á Lục Ký.
449. 19:21[âm nhạc]