Tại sao Campuchia và Lào từng từ chối trở thành một phần của Đông Dương — Transcript
Full transcript
- 0:10Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng
- 0:12đến với chương trình Á Lục Ký.
- 0:14Năm 1804,
- 0:17một học giả châu Âu đặt ra một cái tên
- 0:19cho một vùng đất mà ông chưa [âm nhạc]
- 0:20từng đặt chân đến. Vài năm sau, chính
- 0:23ông lại là người đầu tiên đứng lên nói
- 0:25rằng cái tên do mình tạo ra là sai và đề
- 0:28nghị đổi sang một cái tên khác. Không ai
- 0:31nghe ông. Hơn 200 năm sau, cái tên ấy
- 0:34vẫn đang xuất hiện trong những báo cáo
- 0:36an ninh khu vực
- 0:38xuất bản năm 2024
- 0:41và năm 2025
- 0:43nói về nỗi lo của hai quốc gia láng
- 0:46giềng Việt Nam. Cái tên đó là Đông
- 0:48Dương. Hôm nay, chúng ta sẽ đi qua ba
- 0:51đời chủ của một cái tên.
- 0:54Đời chủ thứ nhất là một học giả, người
- 0:56tạo ra nó rồi tự tay từ bỏ nó. Đời chủ
- 1:00thứ hai là một đế quốc, người nhặt lấy
- 1:03cái tên đã bị từ bỏ ấy và đúc nó thành
- 1:06một liên bang. Đời chủ thứ ba là những
- 1:08nhà cách mạng, người muốn đuổi đế quốc
- 1:11đi nhưng lại muốn giữ nguyên cái khuôn
- 1:13mà đế quốc đã đúc và có một nhóm người
- 1:16xuyên suốt cả ba đời chủ ấy chưa từng
- 1:18thực sự được hỏi ý kiến dù chính họ mới
- 1:22là những người sống trên mảnh đất mang
- 1:24cái tên này.
- 1:29>> Trước thế kỷ 19, người châu Âu không có
- 1:32một cái tên thống nhất cho vùng đất trải
- 1:34dài giữa hai nền văn minh lớn của châu
- 1:36Á.
- 1:37Họ gọi nó bằng những cụm từ mơ hồ, Ấn Độ
- 1:39xa hơn hay bán đảo ngoài sông Hằng.
- 1:42Những cái tên ấy không thực sự mô tả
- 1:44[âm nhạc] một vùng đất. Chúng chỉ mô tả
- 1:46khoảng cách từ một nơi khác đến nơi này.
- 1:48Sự thay đổi đến từ hai học giả làm việc
- 1:51độc lập với nhau, cách nhau 4 năm.
- 1:53Năm 1804,
- 1:56nhà địa lý học người Đan Mạch gốc Pháp
- 1:57Mander Brin dùng cụm từ tiếng Pháp
- 2:00Indochinois trong một bộ sách địa lý đồ
- 2:02sộ mà ông biên soạn cùng cộng sự. Năm
- 2:051808,
- 2:07nhà ngôn ngữ học người Scotland Leyden
- 2:10khi đang làm việc cho công ty Đông Ấn
- 2:11của Anh, độc lập dùng cụm từ Indochinese
- 2:15trong một khảo luận đăng tại Calcutta.
- 2:17Cả hai học giả đều nhìn vùng đất này từ
- 2:19cùng một góc độ, một khu vực bị kẹp giữa
- 2:22và chịu ảnh hưởng của hai nền văn
- 2:24[âm nhạc] minh khổng lồ,
- 2:25Ấn Độ ở phía Tây và Trung Hoa ở phía
- 2:27Đông. Và đó cũng là toàn bộ điều họ muốn
- 2:30nói. Ghép hai chữ Ấn và Hoa vào với nhau
- 2:33là một quyết định thuần túy học thuật
- 2:35nhằm gói gọn một thực tế văn hóa phức
- 2:37tạp vào một cái tên dễ nhớ đối với độc
- 2:40giả châu Âu.
- 2:41Cái tên ấy không hỏi ý kiến của người
- 2:43Khmer, người Lào, người Thái, người Việt
- 2:46hay người Chăm, những cộng đồng đã sống
- 2:48trên mảnh đất này hàng nghìn năm trước
- 2:50khi có ai đó ở châu Âu cần một cái tên
- 2:53để gọi chung tất cả họ. Nhưng điều thú
- 2:55vị nhất của câu chuyện lại nằm ở phần
- 2:57sau.
- 2:58Chính Mander Brin, người đặt ra cái tên,
- 3:01sau này lại là người đầu tiên phản đối
- 3:03nó. Trong những năm biên soạn lại bộ
- 3:04sách địa lý của mình, ông nhận ra rằng
- 3:07cụm từ Đông Dương đã đề cao ảnh hưởng
- 3:09của Trung Hoa quá mức trên thực tế.
- 3:11Ngoại trừ Việt Nam ở phía Đông bán đảo,
- 3:13nơi Nho giáo và chữ Hán chiếm ưu thế,
- 3:16phần lớn diện tích còn lại, các vương
- 3:18quốc của người Khmer, người Thái, người
- 3:21Lào, người Miến đều mang đậm dấu ấn Ấn
- 3:24Độ giáo và Phật giáo nguyên thủy, không
- 3:26phải Trung Hoa. Ông đề xuất một cái tên
- 3:29khác, Chin-India, để cân bằng lại trọng
- 3:32số văn hóa. Không ai nghe ông.
- 3:35Cái tên cũ đã bám rễ quá sâu vào bản đồ,
- 3:38sách giáo khoa và trí tưởng tượng của
- 3:39châu Âu để có thể bị thay thế.
- 3:42Một cái tên không cần đúng để có quyền
- 3:44lực, nó chỉ cần tiện. Và khi một cái tên
- 3:47tiện lợi rơi vào tay một bộ máy đang cần
- 3:49một khung danh xưng để hợp thức hóa việc
- 3:51cai trị, sự sai lệch ban đầu của nó
- 3:53không còn ai buồn nhớ tới nữa.
- 3:55>> Từ năm
- 3:56>> [âm nhạc]
- 3:56>> 1858,
- 3:58khi liên quân Pháp và Tây Ban Nha nổ
- 4:00súng vào cảng Đà Nẵng, đến năm 1884,
- 4:05>> [khịt mũi]
- 4:05>> khi hòa ước Patenotre tước bỏ quyền
- 4:08ngoại giao độc lập cuối cùng của triều
- 4:10Nguyễn, thực dân Pháp đã dùng gần 30 năm
- 4:13để lần lượt khuất phục Nam Kỳ, rồi
- 4:15Campuchia, rồi Bắc Kỳ và Trung Kỳ. Ngày
- 4:1817 tháng 10 năm 1887,
- 4:22một sắc lệnh của tổng thống Pháp chính
- 4:23thức khai sinh liên bang Đông Dương gộp
- 4:26bốn vùng lãnh thổ vừa khuất phục vào một
- 4:28cấu trúc hành chính duy nhất, nhưng Lào
- 4:30chưa hề có mặt trong liên bang này.
- 4:33Để có được Lào, Pháp phải đối đầu trực
- 4:35tiếp với Xiêm.
- 4:36Và cuộc đối đầu ấy đã tạo ra một trong
- 4:38những cảnh tượng kịch tính nhất của
- 4:40[âm nhạc] toàn bộ tiến trình thực dân
- 4:41hóa khu vực. Chiều tối ngày 13 tháng 7
- 4:45năm 1893,
- 4:47hai pháo hạm Pháp lợi dụng con nước lớn
- 4:50vượt qua cửa sông Chao Phraya tiến thẳng
- 4:53vào Bangkok. Các pháo đài ven sông của
- 4:56Xiêm nổ súng đánh chặn. Chỉ huy pháo đài
- 4:59lúc đó, một sự trớ trêu đến cùng cực của
- 5:02lịch sử, lại chính là một sĩ quan đánh
- 5:04thuê người Đan Mạch, người mà Xiêm phải
- 5:07thuê để bắn vào chính những người châu
- 5:09Âu khác. Trận đấu súng khiến phía Pháp
- 5:12có ba người chết,
- 5:14phía Xiêm có 16 người chết, nhưng hỏa
- 5:16lực vượt trội của pháo hạm Pháp đã chọc
- 5:18thủng phòng tuyến và chỉ ít lâu sau, hai
- 5:21chiến hạm ấy neo đậu ngay trước tòa công
- 5:23sứ Pháp tại Bangkok, nòng pháo chĩa
- 5:25thẳng vào hoàng cung Xiêm. Bị dồn vào
- 5:27đường cùng,
- 5:28triều đình Xiêm buộc phải ký hiệp ước
- 5:30ngày mùng 3 tháng 10 năm 1893
- 5:34nhượng lại toàn bộ lãnh thổ phía đông
- 5:35sông Mê Công, chấp nhận một vùng phi
- 5:38quân sự rộng 25 km dọc bờ tây, trả một
- 5:42khoản bồi thường 3 triệu franc và để
- 5:44quân Pháp chiếm đóng thành phố cảng
- 5:47Chanthaburi cho tới tận năm 1905.
- 5:50Vùng lãnh thổ vừa nhượng lại được tổ
- 5:52chức thành xứ bảo hộ Lào
- 5:55và hoàn tất việc [âm nhạc] sáp nhập vào
- 5:57liên bang Đông Dương năm 1899.
- 6:01Phải đến các năm từ 1904 tới 1907
- 6:05[âm nhạc] qua các hiệp ước định biên bổ
- 6:07sung, Xiêm mới tiếp tục phải trả lại cho
- 6:10Campuchia những tỉnh giàu có Battambang,
- 6:12Siem Reap và Sisophon. Tuy nhiên những
- 6:15hiệp ước và tấm bản đồ ra đời trong giai
- 6:17đoạn này sẽ vẽ nên một đường biên giới
- 6:20mà một câu chuyện khác trong loạt bài
- 6:21này sẽ kể lại đường biên giới khiến
- 6:24người ta phải đổ máu vì một ngôi đền nằm
- 6:26trên đỉnh một vách đá.
- 6:28Người đặt nền móng cuối cùng cho bộ máy
- 6:29liên bang là toàn quyền Doumer nhậm chức
- 6:32năm 1897.
- 6:35Trước ông, Đông Dương chỉ là một tập hợp
- 6:37lỏng lẻo các vùng lãnh thổ với ngân sách
- 6:39thâm hụt. Doumer thiết lập một ngân sách
- 6:42chung, tước quyền tự trị tài chính của
- 6:44các xứ giàu có như Nam Kỳ và dựng lên
- 6:47một hệ thống độc quyền nhà nước với ba
- 6:49mặt hàng thiết yếu của người dân, rượu,
- 6:52muối và thuốc phiện, mà chính chính
- 6:54quyền thuộc địa khi đó gọi bằng một cụm
- 6:57từ đầy yếm thế, ba con thú thồ. Nguồn
- 7:00thu khổng lồ từ hệ thống này tài trợ cho
- 7:02đường sắt, cầu cống và bộ máy hành
- 7:04chính. Những công trình phục vụ việc vận
- 7:07chuyển tài nguyên về Pháp, không phải
- 7:08đời sống của người dân bản xứ. Nhưng bộ
- 7:11máy ấy không đồng nhất.
- 7:13Nam Kỳ là thuộc địa trực trị, đất đai và
- 7:16pháp luật hoàn toàn do Pháp kiểm soát,
- 7:19còn Bắc Kỳ, Trung Kỳ,
- 7:21Lào và Campuchia là các xứ bảo hộ, nơi
- 7:25vua chúa bản địa vẫn tồn tại trên danh
- 7:28nghĩa,
- 7:29nhưng mọi quyền lực thực chất từ thu
- 7:31thuế đến quân sự đều nằm trong tay các
- 7:33khâm sứ và công sứ người Pháp. Các nhà
- 7:36sử học lý giải rằng Pháp chọn mô hình
- 7:38lai này vì lý do thực dụng, giữ lại
- 7:41triều đình bản địa giúp tiết kiệm chi
- 7:43phí quản lý, đồng thời mượn được tính
- 7:46chính danh mà người dân vẫn dành cho
- 7:48vương triều [âm nhạc] truyền thống. Và ở
- 7:50đây có một nghịch lý đáng chú ý.
- 7:53Để có được lý lẽ pháp lý cho việc chiếm
- 7:55lấy Lào,
- 7:57Pháp không cần phát minh ra điều gì mới.
- 7:59Họ dùng lại chính những tuyên bố về
- 8:01quyền chư hầu mà triều Nguyễn từng có
- 8:04đối với các công quốc Lào.
- 8:06Từ thời hoàng đế Minh Mạng, một tấm bản
- 8:08đồ tham vọng năm 1830,
- 8:11năm dưới triều Minh Mạng, và tấm bản đồ
- 8:14Liên bang Đông Dương của Pháp nửa thế kỷ
- 8:17sau có sự trùng khớp đến kinh ngạc. Nói
- 8:20cách khác, cái vỏ hành chính là của
- 8:22Pháp, nhưng đường biên không gian bên
- 8:24trong cái vỏ ấy lại vay mượn từ chính
- 8:26tham vọng của một triều đại Việt Nam
- 8:28trước đó, một hồn Trương Ba Da Hàng Thịt
- 8:30của địa chính trị khu vực.
- 8:36>> Nếu đời chủ thứ hai của cái tên Đông
- 8:39Dương là một đế quốc thì đời chủ thứ ba
- 8:41lại là những người muốn đánh đổ chính đế
- 8:43quốc ấy. Nhà sử học Christopher Goscha
- 8:46trong công trình nghiên cứu mang tên đi
- 8:48theo con đường Đông Dương đặt ra một câu
- 8:50hỏi mà ông mượn lại từ học giả Benedict
- 8:52Anderson, tại sao người Java lại trở
- 8:54thành người Indonesia? Vào năm 1945,
- 8:58trong khi người Việt Nam lại từ chối trở
- 9:01thành người Đông Dương. Để trả lời câu
- 9:03hỏi này, Goscha quay [âm nhạc] lại với
- 9:05đời sống hàng ngày của hàng chục nghìn
- 9:07người Việt đã sống và làm việc trên khắp
- 9:10Liên bang Đông Dương suốt nửa đầu thế kỷ
- 9:1220. Họ là công chức, cảnh sát, thương
- 9:15nhân, thợ thủ công, di chuyển tự do trên
- 9:18cùng một hệ thống đường xá do Pháp xây,
- 9:21dùng chung một đồng tiền, một hệ thống
- 9:23bưu chính. Đối với một công chức hay một
- 9:26người thợ mỏ Việt Nam, năm 1930,
- 9:29việc rời quê nhà để sang Lào hay
- 9:31Campuchia làm việc cũng tự nhiên như
- 9:34việc di chuyển giữa hai vùng miền trong
- 9:36cùng một đất nước bởi biên giới hành
- 9:38chính bên trong liên bang đã bị chính
- 9:40Pháp xóa nhòa. Từ trải nghiệm sống ấy,
- 9:43một cách nhìn về không gian dần hình
- 9:45thành trong tư duy của nhiều trí thức
- 9:47Việt Nam đầu thế kỷ 20. Trước năm 1920,
- 9:51nhiều nhà cải cách hàng đầu từ Phan Châu
- 9:54Trinh đến Nguyễn An Ninh thường dùng hai
- 9:56cụm từ người Đông Dương và người An Nam
- 9:59thay thế cho nhau một cách hoàn toàn tự
- 10:01nhiên trong các bài viết của mình. Cùng
- 10:02thời điểm đó, một cuộc tranh luận công
- 10:05khai hai học giả Phạm Quỳnh và Nguyễn
- 10:07Văn Vĩnh về vị trí của An Nam trong
- 10:09không gian Đông Dương. Dù hai người bất
- 10:12đồng gay gắt về con đường chính trị cũng
- 10:14cho thấy cả hai phía đối lập trong giới
- 10:16trí thức Việt Nam đều coi Đông Dương là
- 10:19một không gian có thể khai thác cho
- 10:21tương lai của dân tộc mình. Goscha gọi
- 10:23hiện tượng này là sự nội tâm hóa.
- 10:26Người Việt không chỉ bị áp đặt không
- 10:29gian Đông Dương từ bên ngoài, mà ở một
- 10:31mức độ đáng ngạc nhiên, họ đã tiếp nhận
- 10:33nó như một khung tham chiếu cho chính
- 10:35tương lai dân tộc mình. Sự tiếp nhận ấy
- 10:38lên đến đỉnh điểm và cũng gặp phải bước
- 10:41ngoặt gay gắt nhất vào năm 1930.
- 10:44Tháng 2 năm đó, tại một hội nghị hợp
- 10:47nhất diễn ra ở Hồng Kông, Nguyễn Ái Quốc
- 10:49chủ trì việc thống nhất các tổ chức cộng
- 10:51sản đang phân tán trong nước và đặt tên
- 10:53cho tổ chức mới là Đảng Cộng sản Việt
- 10:55Nam, nhưng chỉ 8 tháng sau tên gọi ấy đã
- 10:58thay đổi. Tháng 10 năm 1930,
- 11:02tại hội nghị ban chấp hành trung ương
- 11:03lần thứ nhất, Đảng đổi tên thành Đảng
- 11:06Cộng sản Đông Dương. Nhà sử học Nhật Bản
- 11:08Moto Oufuruta thuộc Đại học Tokyo dẫn
- 11:12lại rằng việc đổi tên này được thực hiện
- 11:14theo yêu cầu của Quốc tế Cộng sản, chứ
- 11:16không phải theo sáng kiến của những
- 11:18người cộng sản Việt Nam. Trần Phú, người
- 11:21vừa từ Moscow về, là người trở về là
- 11:23người trình bày đường lối mới tại hội
- 11:25nghị. Trong đó xu hướng đặt tên theo dân
- 11:27tộc trước đó bị phê phán là mang tính
- 11:29chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi. 20 năm sau,
- 11:32khi cấu trúc một đảng cho ba nước bắt
- 11:34đầu gieo những nghi ngại sâu sắc ở Phnom
- 11:37Penh và Viêng Chăn, ký ức về Moskva đã
- 11:40phai nhạt từ lâu.
- 11:41Mọi nghi ngờ khi ấy đều đổ dồn về Hà
- 11:44Nội. Nhưng để hiểu vì sao nghi ngại ấy
- 11:47sâu sắc đến vậy, cần nhìn vào những con
- 11:49số.
- 11:50Năm 1943,
- 11:53theo thống kê của chính quyền thuộc địa
- 11:54Pháp, người Việt chiếm 53% dân cư tại
- 11:57Viêng Chăn, 72% tại Savannakhet và 85%
- 12:03tại Thà Khẹt. Đây không phải là kết quả
- 12:05của một kế hoạch nào từ phía người Việt.
- 12:08Đó là hệ quả trực tiếp của một chính
- 12:10sách mà Pháp gọi là thực dân hóa nội bộ.
- 12:13Pháp chủ động đưa công chức, thợ thủ
- 12:15công và lao động người Việt sang Lào vì
- 12:17họ có nền tảng Nho học, dễ đào tạo chữ
- 12:20quốc ngữ và tiếng Pháp, giúp bộ máy hành
- 12:23chính vận hành với chi phí thấp hơn.
- 12:25Nhưng với một trí thức Lào đứng giữa thủ
- 12:27đô của chính mình năm 1943,
- 12:31con số ấy không chỉ là chính sách. Nó có
- 12:33nghĩa là phần lớn các vị trí trong bộ
- 12:35máy hành chính, thương mại và dịch vụ
- 12:37công tại chính đô thị của họ đang nằm
- 12:39trong tay một cộng đồng khác.
- 12:41Nó là một trải nghiệm sống hàng ngày.
- 12:44Hoàng thân Phetsarath, người giữ chức vụ
- 12:46cao nhất của người Lào trong chính quyền
- 12:48bảo hộ và sau này được xem là một trong
- 12:51những người đặt nền móng cho chủ nghĩa
- 12:52dân tộc Lào hiện đại, đã dành phần lớn
- 12:55thập niên 1930
- 12:57để tìm cách thay thế công chức người
- 12:59Việt bằng người Lào,
- 13:01dù liên tục vấp phải sự cản trở từ chính
- 13:04quyền Pháp. Ngày mùng 5 tháng 9 năm
- 13:061945,
- 13:08chỉ ba ngày sau khi Việt Nam tuyên bố
- 13:10độc lập tại Hà Nội, người em cùng cha
- 13:12khác mẹ của Phetsarath,
- 13:14Hoàng thân Souphanouvong, người có vợ là
- 13:17người Việt
- 13:18và có quan hệ gần gũi với Việt Minh, gửi
- 13:21một lá thư đề nghị người anh liên minh
- 13:22trong một khối Đông Dương chung để chống
- 13:25lại sự trở lại của chủ nghĩa thực dân.
- 13:28Phetsarath gia từ chối.
- 13:29Cùng một gia đình hoàng tộc, hai câu trả
- 13:32lời khác nhau cho cùng một câu hỏi:
- 13:34Đông Dương là lối thoát hay là một cái
- 13:37bẫy mới ở Campuchia?
- 13:39Câu trả lời cũng dứt khoát không kém.
- 13:41Năm 1936,
- 13:43Sơn Ngọc Thành và Pach Choeun Choeung
- 13:45sáng lập tờ Nagaravatta,
- 13:47tờ báo đầu tiên xuất bản bằng tiếng
- 13:49Khmer.
- 13:50Tờ báo này vừa chống chính sách của
- 13:52Pháp, vừa mang giọng phản đối rõ rệt đối
- 13:54với đặc quyền của công chức người Việt
- 13:56trong bộ máy hành chính. Một chi tiết
- 13:58đáng chú ý, Sơn Ngọc Thành, người trở
- 14:00thành biểu tượng của tinh thần bài Đông
- 14:02Dương ở Campuchia, lại chính là một
- 14:04người Khmer Khrom sinh ra tại Trà Vinh
- 14:07trên đất Việt Nam.
- 14:09Vậy câu trả lời cho câu hỏi mà Goscha
- 14:11đặt ra ở đầu phần này
- 14:13là gì? Tại sao người Java trở thành
- 14:16người Indonesia, còn người Đông Dương
- 14:19thì không thành hình?
- 14:20Câu trả lời không nằm ở phía Việt Nam.
- 14:23Goscha chỉ ra rằng người Việt ở một mức
- 14:25độ đáng ngạc nhiên đã đi khá gần đến
- 14:28việc chấp nhận khung không gian ấy.
- 14:30Chính người Lào và người Khmer mới là
- 14:32những người từ chối. Bởi với họ, Đông
- 14:34Dương không phải là một liên bang bình
- 14:36đẳng,
- 14:37mà là một thực thể Pháp-Việt, trong đó
- 14:39người Việt luôn đứng trên trong trật tự
- 14:41phân cấp thuộc địa. Sự nghi ngại tiếp
- 14:44tục định hình một sự kiện khác. 16 năm
- 14:46sau lá thư của Souphanouvong, tháng 2
- 14:49năm 1951,
- 14:51tại Đại hội toàn quốc lần thứ hai, Đảng
- 14:53Cộng sản Đông Dương quyết định ba tổ
- 14:56chức riêng biệt. Đảng Lao động Việt Nam
- 14:58ra công khai ngay lập tức. Đảng Nhân dân
- 15:01Cách mạng Khmer công khai hoạt động vào
- 15:04ngày 28 tháng 6 cùng năm. Còn Đảng Nhân
- 15:07dân Cách mạng Lào, do đặc thù bí mật của
- 15:09phong trào Pha Thet Lào, chỉ chính thức
- 15:12công khai vào ngày 22 tháng 3 năm 1955,
- 15:16tức 4 năm sau đó. Giới sử học đưa ra
- 15:19nhiều cách lý giải cho quyết định tách
- 15:21đảng này. Nhà sử học Moto Ofuta cho rằng
- 15:25đây là kết quả logic của một chiến lược
- 15:27đã được định hình từ đầu thập niên 1940,
- 15:30khi phong trào bắt đầu chuyển sang tư
- 15:32duy giải phóng dân tộc theo từng quốc
- 15:34gia riêng biệt. Một số tài liệu công bố
- 15:36về sau, trong bối cảnh xung đột giữa các
- 15:38bên vào cuối thập niên 1970,
- 15:41lại mô tả quá trình thành lập các tổ
- 15:43chức tại Lào và Campuchia là thiếu sự
- 15:45tham vấn thực chất. Những tài liệu ấy
- 15:47cần được đọc một cách thận trọng. Bởi
- 15:49chúng ra đời đúng vào giai đoạn hai bên
- 15:51đang có xung đột gay gắt với nhau.
- 15:58Cấu trúc mang tên Đông Dương chính thức
- 16:00không còn tồn tại trên bản đồ hành chính
- 16:02sau năm 1954.
- 16:05Giới địa lý học dần chuyển sang gọi khu
- 16:07vực này là Đông Nam Á lục địa. Trong
- 16:09suốt phần còn lại của thế kỷ 20, cái tên
- 16:12ấy vẫn thỉnh thoảng vang lên, nhưng chủ
- 16:15yếu để gọi tên những cuộc chiến tranh
- 16:16nối tiếp nhau đã diễn ra trên mảnh đất
- 16:19này, chứ không còn là một ý niệm về
- 16:20không gian sống chung. Vào năm 1992,
- 16:25Ngân hàng phát triển châu Á khởi động
- 16:27một khung hợp tác mới
- 16:28>> [âm nhạc]
- 16:28>> mang tên tiểu vùng sông Mê Công mở rộng
- 16:31với sáu thành viên bao gồm cả Trung Quốc
- 16:33và Thái Lan. Một khung hợp tác được
- 16:35thiết kế cố ý không có một quốc gia đầu
- 16:38tàu chính thức. Nhưng cái tên có thể
- 16:40biến mất khỏi bản đồ trong khi nỗi lo
- 16:42mang tên nó [âm nhạc] vẫn còn nguyên
- 16:44trong tư duy an ninh khu vực. Một nghiên
- 16:46cứu công bố năm 2024
- 16:50từ một viện nghiên cứu chiến lược tại
- 16:51Bangladesh
- 16:52kết luận rằng nỗi lo về ảnh hưởng của
- 16:54Việt Nam được tượng trưng hóa bởi khái
- 16:57niệm Liên bang Đông Dương vẫn là một
- 16:58nhân tố định hình nhận thức an ninh của
- 17:00[âm nhạc] Campuchia và Lào cho đến hiện
- 17:02tại.
- 17:04Một nghiên cứu khác công bố năm 2025
- 17:07trên một tạp chí quan hệ quốc tế của Đại
- 17:10học Oxford cho rằng nhân tố Việt Nam vẫn
- 17:12là một biến số ảnh hưởng đến mức độ mà
- 17:15Phnom Penh và Viêng Chăn cân nhắc khi
- 17:17xích lại gần Bắc Kinh. Nhà phân tích
- 17:19Nguyễn Khắc Giang
- 17:20thuộc một viện nghiên cứu Đông Nam Á có
- 17:22trụ sở tại Singapore
- 17:24khi phân tích việc Campuchia rút khỏi cơ
- 17:27chế hợp tác tam giác phát triển giữa ba
- 17:29nước vào năm 2024
- 17:31đã đặt sự kiện này trong bối cảnh của
- 17:33chính mối lo lịch sử ấy. Liệu khung hợp
- 17:36tác tiểu vùng Mê Kông ngày nay có phải
- 17:38là một phiên bản Đông Dương đã được
- 17:40trung lập hóa hay chỉ là một tên gọi kỹ
- 17:42trị khác cho cùng một logic vùng miền?
- 17:45Đây là một câu hỏi mà cho đến nay
- 17:47chưa có công trình nghiên cứu bình duyệt
- 17:49nào trả lời dứt khoát.
- 17:51Câu hỏi ấy xin được để ngỏ nhưng có một
- 17:54điều có thể nói chắc chắn
- 17:56hiểu được nỗi lo mang tên Đông Dương
- 17:59giúp lý giải vì sao trong suốt hơn nửa
- 18:02thế kỷ qua
- 18:03mọi phát biểu ngoại giao của Việt Nam
- 18:06với Lào và Campuchia đều đi kèm những
- 18:09cam kết [âm nhạc] rất rõ ràng về tôn
- 18:11trọng độc lập và chủ quyền của hai nước
- 18:13láng giềng. Đó không phải là một phép
- 18:15lịch sự ngoại giao thông thường.
- 18:18Đó là [âm nhạc] một phản ứng có địa chỉ
- 18:19lịch sử rất cụ thể.
- 18:26>> Cái tên Đông Dương đã đi qua ba đời chủ.
- 18:30Một học giả tạo ra nó
- 18:32rồi tự tay ruồng bỏ nó.
- 18:34Một đế quốc nhặt lấy cái tên bị ruồng bỏ
- 18:36ấy
- 18:37và đúc nó thành một liên bang. Những nhà
- 18:40cách mạng muốn đuổi đế quốc đi nhưng lại
- 18:42muốn giữ nguyên cái khuôn mà đế quốc đã
- 18:44đúc. Còn hai anh em trong một gia đình
- 18:46hoàng tộc Lào đứng trước cùng một lá thư
- 18:49lại chọn hai câu trả lời hoàn toàn khác
- 18:51nhau. Cái tên ấy giờ đây đã biến mất
- 18:53khỏi mọi tấm bản đồ hành chính
- 18:56nhưng nó chưa từng thực sự biến mất khỏi
- 18:58nỗi lo. Và những hiệp ước định biên đã
- 19:00dựng nên hình hài cuối cùng của liên
- 19:02bang Đông Dương ký chỉ trong vài năm
- 19:04ngắn ngủi đầu thế kỷ 20 không phải lúc
- 19:06nào cũng chỉ để lại một sự nghĩ kỹ âm
- 19:09thầm. Đôi khi chúng để lại một tấm bản
- 19:11đồ khiến người ta phải nổ súng vì một
- 19:13ngôi đền nằm trên đỉnh một vách đá. Hẹn
- 19:16gặp lại quý vị và các bạn trong kỳ phát
- 19:17sóng tiếp theo của Á Lục Ký.
- 19:21>> [âm nhạc]
About this transcript
This page contains the full transcript of Tại sao Campuchia và Lào từng từ chối trở thành một phần của Đông Dương by Á Lục Ký, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 3,802 words across 485 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.
What you can do with it
Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to choose a caption track available on the video.
Free YouTube transcript tool
YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, caption language selection, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.