Từ Bắc Thành, Gia Định Thành đến Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ — Transcript
Full transcript
- 0:10Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng
- 0:12đến với chương trình Á Lục Ký.
- 0:14Có bao giờ bạn tự hỏi, ai là người đầu
- 0:17tiên vẽ ra đường ranh chia Việt Nam
- 0:19thành Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ? Nếu câu
- 0:22trả lời trong đầu bạn vừa xuất hiện là
- 0:24thực dân Pháp, thì chương trình hôm nay
- 0:26sẽ mời bạn xem lại điều đó một lần nữa.
- 0:28Và sự thật hóa ra còn bất ngờ hơn cả
- 0:31những gì bạn tưởng. Chúng ta sẽ cùng tìm
- 0:33hiểu ai thực sự đặt ra những cái tên
- 0:35này.
- 0:36Vì sao ranh giới giữa ba miền từng bị
- 0:38thay đổi chỉ trong vòng đúng 1 năm? Và
- 0:40vì sao những thuật ngữ hành chính vốn dĩ
- 0:42trung tính lại dần dần trở thành một
- 0:44phần của định kiến vùng miền cho đến tận
- 0:47hôm nay? Đây không phải là một chương
- 0:49trình để phân định vùng nào hơn vùng
- 0:51nào, cũng không phải để khơi lại những
- 0:53vết thương cũ. Đây là một hành trình đi
- 0:55tìm lại cội nguồn của những cái tên mà
- 0:58rất nhiều người trong chúng ta vẫn dùng
- 0:59hàng ngày, mà có lẽ chưa từng hỏi kỹ.
- 1:07>> Nếu bạn lớn lên ở Việt Nam, gần như chắc
- 1:09chắn bạn đã từng nghe ai đó tự giới
- 1:12thiệu mình là dân Bắc, dân Trung hay dân
- 1:15Nam. Cách gọi này phổ biến đến mức nó
- 1:18gần như trở thành một phần mặc định của
- 1:20việc tự giới thiệu bản thân, ngang hàng
- 1:22với quê quán hay chất giọng. Thậm chí
- 1:24trong cộng đồng người Việt ở hải ngoại,
- 1:27cách phân biệt Bắc 74, Nam 75 hay gốc
- 1:30gác vùng miền của cha ông vẫn âm thầm
- 1:32tồn tại qua nhiều thế hệ. Điều thú vị là
- 1:35về mặt pháp lý, những cái tên Bắc Kỳ,
- 1:39Trung Kỳ, Nam Kỳ đã chính thức biến mất
- 1:42khỏi giấy tờ hành chính từ năm
- 1:441945,
- 1:46tức là đã hơn 80 năm. Không còn ai sinh
- 1:48ra ở Bắc Kỳ hay Nam Kỳ theo đúng nghĩa
- 1:51hành chính của từ này nữa. Vậy tại sao ý
- 1:53thức về sự khác biệt vùng miền và đôi
- 1:55khi cả định kiến đi kèm với nó vẫn còn
- 1:58nguyên vẹn đến vậy.
- 2:00Phần lớn người Việt, khi được hỏi về
- 2:02nguồn gốc của những cái tên này, đều có
- 2:03chung một câu trả lời, đó là do thực dân
- 2:06Pháp đặt ra để chia để trị, nhằm làm suy
- 2:09yếu tinh thần thống nhất dân tộc. Đây là
- 2:12một trong những ngộ nhận phổ biến nhất
- 2:14về lịch sử hành chính Việt Nam, được lặp
- 2:16đi lặp lại qua nhiều thế hệ, đến mức ít
- 2:19ai còn đặt câu hỏi ngược lại. Và như
- 2:21chúng ta sẽ thấy trong ít phút nữa, sự
- 2:24thật phức tạp hơn nhiều, theo một cách
- 2:26khiến câu chuyện trở nên thú vị hơn hẳn.
- 2:28Thậm chí, có một khúc quanh mà rất ít
- 2:31người từng nghe tới. Nhưng nếu không
- 2:33phải người Pháp, thì ai là người thực sự
- 2:35đặt ra những cái tên này?
- 2:37Và nếu không phải họ đặt tên,
- 2:39vậy người Pháp đã thực sự làm gì với ba
- 2:42vùng đất đó
- 2:43trong suốt 60 năm cai trị? Đây chính là
- 2:46hai câu hỏi mà chúng ta sẽ lần lượt đi
- 2:49tìm câu trả lời.
- 3:03Để hiểu được nguồn gốc thật sự của những
- 3:06cái tên này,
- 3:07chúng ta cần quay lại thời điểm năm
- 3:091802,
- 3:11khi Hoàng đế Gia Long thống nhất đất
- 3:13nước sau khi đánh bại nhà Tây Sơn. Lãnh
- 3:16thổ lúc này kéo dài từ Ải Nam quan đến
- 3:19mũi Cà Mau, nhưng triều đình trung ương
- 3:21đóng tại Huế lại chưa đủ nguồn lực và
- 3:23kinh nghiệm quản trị để kiểm soát trực
- 3:25tiếp toàn bộ một dải đất dài như vậy.
- 3:28Gia Long buộc phải áp dụng một hình thức
- 3:30phân quyền, chia đất nước thành các
- 3:32thành và trấn, trong đó có hai khu vực
- 3:35gần như tự trị ở hai đầu đất nước, đó là
- 3:38Bắc Thành
- 3:39gồm 11 trấn phía Bắc
- 3:42do một vị tổng trấn đứng đầu
- 3:44và Gia Định Thành gồm năm trấn phía Nam
- 3:47cũng do một tổng trấn cai quản. Quyền
- 3:49lực của các vị tổng trấn này lớn đến mức
- 3:52gần như là một chính quyền riêng cả về
- 3:55quân sự
- 3:56lẫn dân sự và điều này đã tạo ra một
- 3:59nguy cơ mà bất kỳ triều đình trung ương
- 4:02nào cũng lo ngại. Đó là nguy cơ cát cứ
- 4:05địa phương. Nguy cơ ấy trở thành hiện
- 4:07thực rõ ràng nhất khi cuộc nổi dậy của
- 4:10Lê Văn Khôi nổ ra tại Gia Định vào năm
- 4:131833
- 4:16một cuộc binh biến khiến triều đình mất
- 4:19quyền kiểm soát khu vực này trong một
- 4:21thời gian dài. Chính trong bối cảnh đó
- 4:24hoàng đế Minh Mạng
- 4:26người trị vì từ năm 1820
- 4:31đến năm 1841
- 4:34đã tiến hành một cuộc cải cách hành
- 4:36chính mà nhiều sử gia đánh giá là có quy
- 4:39mô và hiệu quả lớn nhất trong lịch sử
- 4:41quân chủ Việt Nam. Từ năm 1831
- 4:46đến năm 1832
- 4:49Minh Mạng xóa bỏ hoàn toàn cơ cấu Bắc
- 4:51Thành và Gia Định Thành
- 4:53bãi bỏ chức tổng trấn và chia cả nước
- 4:56thành 30 tỉnh cùng một phủ Thừa Thiên.
- 4:59Mỗi tỉnh do một tổng đốc hoặc tuần phủ
- 5:02đứng đầu được triều đình trung ương trực
- 5:05tiếp bổ nhiệm và trả lương thay vì cha
- 5:07truyền con nối hay tự gây dựng thế lực
- 5:09địa phương. Để triệt tiêu tận gốc mầm
- 5:12mống bè phái, Minh Mạng còn ban hành đạo
- 5:14luật hồi tỵ, nghiêm cấm quan lại làm
- 5:17việc tại chính quê hương mình, quê vợ
- 5:19hay nơi từng đi học thuở nhỏ.
- 5:22>> Đây là điểm rất quan trọng mà rất nhiều
- 5:24tài liệu phổ thông thường bỏ sót hoặc kể
- 5:26chưa trọn vẹn. Theo Đại Nam thực lục, bộ
- 5:29sử biên niên chính thức của triều
- 5:30Nguyễn, vào tháng năm âm lịch năm 1834,
- 5:34Minh Mạng chính thức dùng thuật ngữ kỳ,
- 5:36một chữ Hán Việt mang nghĩa là cõi đất,
- 5:39vùng đất quanh kinh đô để đặt tên cho
- 5:42các vùng của đất nước. Nhưng điều ít
- 5:44người để ý là ông chỉ chính thức gọi tên
- 5:46hai đầu đất nước đó là Bắc Kỳ chỉ khu
- 5:49vực từ tỉnh Ninh Bình trở ra Bắc và Nam
- 5:51Kỳ chỉ sáu tỉnh từ Biên Hòa đến Hà Tiên
- 5:54mà dân gian sau này quen gọi là Nam Kỳ
- 5:56lục tỉnh còn phần đất ở giữa Minh Mạng
- 5:59không gộp thành một tên duy nhất mà chia
- 6:01nhỏ thành bốn khu vực riêng biệt gọi là
- 6:04Nam trực Bắc trực Tả Kỳ và Hữu Kỳ ứng
- 6:08với các nhóm tỉnh khác nhau quanh kinh
- 6:10đô Huế nói cách khác dưới thời Minh Mạng
- 6:13chưa từng tồn tại một cái tên chung Kỳ
- 6:16thống nhất
- 6:17có một khoảng trống thú vị ở ngay giữa
- 6:19bản đồ hành chính mà ông để lại nhưng
- 6:22điều quan trọng hơn cả những con số là ý
- 6:25nghĩa đằng sau việc đặt tên này chữ Kỳ
- 6:27vốn mang hàm ý kéo mọi vùng đất về gần
- 6:30với trung ương
- 6:31gắn kết chúng vào một cội nguồn thống
- 6:33nhất được Minh Mạng dùng như một công cụ
- 6:35để xóa bỏ cát cứ không phải để chia cắt
- 6:39đất nước cả Bắc Kỳ lẫn Nam Kỳ do đó đều
- 6:42là di sản hành chính của chính triều
- 6:44đình Việt Nam
- 6:45mang trong nó một khát vọng thống nhất
- 6:47chứ không phải mầm mống của sự chia rẽ
- 6:50nhưng nếu người Pháp không đặt ra hai
- 6:51cái tên đã có sẵn này thì họ đã làm gì
- 6:54với khoảng trống ở giữa và với cả ba
- 6:56vùng đất đó khi họ đặt chân đến Việt Nam
- 6:59nửa thế kỷ sau
- 7:05>> Câu trả lời nằm ở hai văn kiện ngoại
- 7:07giao mang tính áp đặt đó là Hòa ước Quý
- 7:09Mùi
- 7:10còn gọi là Hòa ước Harmand ký ngày 25
- 7:14tháng 8 năm 1883
- 7:17và Hòa ước Giáp Thân còn gọi là Hòa ước
- 7:20Patenôtre ký ngày 6 tháng 6 năm 1884
- 7:26với hai vùng đất hai đầu đất nước người
- 7:28Pháp không sáng tạo ra tên mới mà giữ
- 7:31nguyên Bắc Kỳ và Nam Kỳ
- 7:33hai cái tên đã tồn tại suốt 50 năm trước
- 7:35đó nhưng với khoảng trống ở giữa nơi
- 7:38Minh Mạng từng chia thành bốn mảnh nhỏ
- 7:40chính người Pháp mới là bên gộp chúng
- 7:43lại thành một khối duy nhất và đặt cho
- 7:45nó một cái tên mới, dùng đúng quy ước
- 7:48chữ kỳ mà Minh Mạng đã khởi xướng nửa
- 7:51thế kỷ trước đó. Cái tên đó chính là
- 7:53Trung Kỳ.
- 7:54Đây có lẽ là chi tiết trớ trêu nhất
- 7:56trong toàn bộ câu chuyện. Ngay cả khi
- 7:58tạo ra một danh xưng để phục vụ cho việc
- 8:01cai trị của mình, người Pháp vẫn phải
- 8:03đứng trên nền tảng thiết kế hành chính
- 8:05mà chính triều Nguyễn đã dựng lên. Họ
- 8:07không viết một trang mới.
- 8:09Họ chỉ tô đậm và đóng khung lại những gì
- 8:11đã có sẵn. Nhưng cái khung mà họ đóng
- 8:14lại đó mới thực sự là vấn đề.
- 8:17Miền Nam Kỳ, mà người Pháp gọi là
- 8:19Cochinchine,
- 8:20trở thành một xứ thuộc địa trực trị, do
- 8:23một vị thống đốc người Pháp cai quản
- 8:25trực tiếp, áp dụng thẳng luật pháp của
- 8:27nước Pháp kể từ Hòa ước Giáp Tuất năm
- 8:301874.
- 8:32Trung Kỳ,
- 8:33mà người Pháp gọi là An Nam, và Bắc Kỳ,
- 8:36mà người Pháp gọi là Tonkin,
- 8:38trở thành hai xứ bảo hộ.
- 8:40Triều đình Huế vẫn tồn tại trên danh
- 8:42nghĩa,
- 8:43nhưng mọi quyết định thực chất đều phải
- 8:45thông qua các viên khâm sứ và thống sứ
- 8:47người Pháp giám sát. Một số sự giải lý
- 8:50giải sự khác biệt về quy chế này chủ yếu
- 8:53xuất phát từ toan tính chính trị nhằm
- 8:55chia rẽ tinh thần dân tộc, trong khi một
- 8:57số nhà nghiên cứu khác cho rằng nó cũng
- 9:00phản ánh trình tự thực tế mà người Pháp
- 9:02chiếm đóng Việt Nam khi Nam Kỳ bị thôn
- 9:04tính bằng vũ lực từ rất sớm, còn Bắc Kỳ
- 9:08và Trung Kỳ thì bị áp đặt quyền bảo hộ
- 9:10muộn hơn nhiều. Dù theo cách lý giải
- 9:13nào, hệ quả trên thực tế vẫn giống nhau.
- 9:16Đó là ba hệ thống luật pháp khác nhau,
- 9:18ba hệ thống thuế khóa khác nhau,
- 9:21và ba nền giáo dục khác nhau, dần dần
- 9:24tạo ra một khoảng cách thực sự trong đời
- 9:26sống của người dân ba miền, một khoảng
- 9:28cách mà trước đó dưới thời Minh Mạng
- 9:31gần như không tồn tại. Người dân Nam Kỳ,
- 9:34về mặt pháp lý, được xem là thuộc dân
- 9:36của nước Pháp, trong khi người dân Bắc
- 9:38Kỳ và Trung Kỳ vẫn được xem là thần dân
- 9:41của một triều đình gần như chỉ còn hư
- 9:44danh. Người Pháp không đẻ ra hai cái tên
- 9:46hai đầu đất nước, nhưng họ đẻ ra ba số
- 9:48phận pháp lý khác nhau cho cùng một dân
- 9:51tộc.
- 9:52>> Và ranh giới giữa ba miền trái với suy
- 9:55nghĩ của nhiều người rằng nó hoàn toàn
- 9:58dựa theo địa hình tự nhiên như đèo ngang
- 10:00hay đèo Hải Vân thực chất đã bị điều
- 10:03chỉnh nhiều lần vì mục đích Một ví dụ rõ
- 10:07nét là khu vực Thanh Hóa Nghệ An Hà Tĩnh
- 10:11vốn thuộc về phần đất phía Bắc Trung Kỳ
- 10:14theo Hòa ước Quý Mùi năm
- 10:161883
- 10:20để làm suy yếu quyền lực của triều đình
- 10:22Huế.
- 10:23Người Pháp đã cắt ba tỉnh này sáp nhập
- 10:26vào Bắc Kỳ
- 10:27đồng thời cắt tỉnh Bình Thuận ở phía Nam
- 10:31sáp nhập vào Nam Kỳ. Chỉ đúng một năm
- 10:33sau khi ký Hòa ước Giáp Thân năm 1884
- 10:38người Pháp lại trả Thanh Hóa Nghệ An Hà
- 10:41Tĩnh và Bình Thuận về lại cho Trung Kỳ.
- 10:45Nhà nghiên cứu bản đồ cổ Nguyễn Đình Đầu
- 10:48người đã dành nhiều năm phân tích hàng
- 10:50nghìn bản đồ lịch sử Việt Nam từng chỉ
- 10:52ra rằng hình hài quốc gia và ranh giới
- 10:55nội bộ của đất nước đã liên tục thay đổi
- 10:58qua từng giai đoạn chứ không hề cố định
- 11:00như nhiều người vẫn hình dung. Nói cách
- 11:03khác chỉ trong vòng đúng một năm
- 11:06một vùng đất và những con người sống
- 11:08trên đó đã bị đổi danh xưng hành chính
- 11:10hai lần không phải vì địa lý thay đổi mà
- 11:13vì toan tính của một bàn cờ chính trị
- 11:16được quyết định từ rất xa. Suốt hơn 60
- 11:18năm sau đó bị áp đặt ba hệ thống giáo
- 11:21dục ba hệ thống luật pháp và ba hệ thống
- 11:24thuế khóa khác nhau.
- 11:26Những khác biệt vốn dĩ chỉ mang tính
- 11:28hành chính này đã dần dần bám rễ vào tâm
- 11:32lý đám đông. Một đứa trẻ sinh ra ở Nam
- 11:34Kỳ và một đứa trẻ sinh ra ở Bắc Kỳ
- 11:38trong cùng một thế hệ có thể học hai
- 11:40chương trình giáo dục khác nhau chịu hai
- 11:43mức thuế khác nhau và lớn lên với hai
- 11:45trải nghiệm hoàn toàn khác nhau về việc
- 11:48mình là ai trong con mắt chính quyền.
- 11:50Chính từ khoảng cách âm thầm nhưng kéo
- 11:52dài đó những khuôn mẫu về tính cách vùng
- 11:55miền bắt đầu hình thành và đến một lúc
- 11:57nào đó chúng bị hiểu lầm thành những đặc
- 12:00điểm bẩm sinh thay vì là dấu vết của một
- 12:03giai đoạn lịch sử cụ thể.
- 12:05Để thấy rõ hơn việc những khuôn mẫu ấy
- 12:08có thể trở nên nguy hiểm như thế nào một
- 12:10khi bị coi là điều hiển nhiên
- 12:12có một câu chuyện xảy ra ngay trong giới
- 12:15học thuật Việt Nam cách đây chưa lâu
- 12:18đáng để chúng ta dừng lại và suy ngẫm.
- 12:20Năm 2016
- 12:23tại một tọa đàm khoa học được tổ chức
- 12:25bởi một trường đại học ở thành phố Hồ
- 12:27Chí Minh với chủ đề xây dựng phương pháp
- 12:29nghiên cứu tính cách vùng miền, một giáo
- 12:32sư có uy tín trong ngành văn hóa học đã
- 12:34trình bày một tham luận trong đó cố gắng
- 12:36khái quát hóa tính cách của người dân
- 12:38một tỉnh cụ thể dựa trên hiện tượng một
- 12:41bộ phận lao động phổ thông từ tỉnh này
- 12:43không được chào đón ở một số nơi làm
- 12:45việc.
- 12:46Tham luận đưa ra một loạt tính từ tiêu
- 12:48cực để mô tả tính cách của cả một cộng
- 12:51đồng hàng triệu người dựa trên hiện
- 12:53tượng của chỉ một bộ phận nhỏ.
- 12:55>> Ngay sau đó, nhà nghiên cứu Hoàng Tuấn
- 12:57Công đã công khai lên tiếng phản biện
- 12:59phương pháp luận này chỉ ra rằng việc
- 13:01dùng hiện tượng của một bộ phận nhỏ để
- 13:04khái quát hóa thành tính cách của toàn
- 13:06bộ một tỉnh là thiếu cơ sở khoa học.
- 13:08Đáng chú ý về sau chính vị giáo sư này
- 13:12cũng thừa nhận rằng nhiều đặc điểm mà
- 13:15ông từng gán riêng cho tỉnh đó thực chất
- 13:18cũng có thể tìm thấy ở người Việt Nam
- 13:20nói chung chứ không phải là điều gì đặc
- 13:22thù của riêng một địa phương cụ thể. Câu
- 13:25chuyện này dù chỉ là một sự kiện học
- 13:27thuật nhỏ lại cho chúng ta thấy một điều
- 13:29quan trọng, đó là định kiến vùng miền
- 13:32không phải là một sự thật hiển nhiên
- 13:34được khoa học chứng minh, mà là một cách
- 13:36tư duy có thể sai, ngay cả khi nó đến từ
- 13:39những người có chuyên môn cao nhất trong
- 13:41lĩnh vực của mình. Việt Nam có phải là
- 13:43trường hợp duy nhất trên thế giới gặp
- 13:45phải hiện tượng này không?
- 13:47Câu trả lời là không.
- 13:49Tại Hàn Quốc, sự chia rẽ vùng miền còn
- 13:51khốc liệt hơn nhiều và nó nằm ở trục
- 13:53Đông Nam, tức vùng Gyeongsang và Tây
- 13:56Nam, tức vùng Jeolla. Gốc rễ của sự chia
- 13:59rẽ này không nằm ở núi non hay sông
- 14:01ngòi, mà nằm ở một quyết định chính trị
- 14:03hiện đại. Dưới chính quyền của Tổng
- 14:06thống Park Chung-hee, người xuất thân từ
- 14:08vùng Gyeongsang, phần lớn nguồn lực công
- 14:10nghiệp hóa quốc gia, tiêu biểu là khu
- 14:13công nghiệp Gumi, được dồn vào chính
- 14:15vùng đất quê hương ông, trong khi vùng
- 14:17Jeolla bị bỏ lại phía sau trong tình
- 14:19trạng nông nghiệp lạc hậu. Mâu thuẫn này
- 14:22lên đến đỉnh điểm với sự kiện được ghi
- 14:23nhận rộng rãi trong lịch sử Hàn Quốc
- 14:25hiện đại. Đó là cuộc trấn áp phong trào
- 14:28biểu tình tại thành phố Gwangju vào năm
- 14:301980
- 14:32dưới thời Tổng thống Chun Doo-hwan. Cho
- 14:34đến tận hôm nay, định kiến giữa hai vùng
- 14:37Gyeongsang và Jeolla vẫn còn ảnh hưởng
- 14:40rõ rệt đến bản đồ bầu cử của Hàn Quốc.
- 14:42Nhìn sang trường hợp này, chúng ta thấy
- 14:44một quy luật lặp lại, đó là chia rẽ vùng
- 14:47miền hiếm khi là sản phẩm tự nhiên của
- 14:49địa lý. Nó gần như luôn là sản phẩm phụ
- 14:52của một quyết định phân bổ quyền lực
- 14:54hoặc nguồn lực trong quá khứ, sau đó bị
- 14:56lịch sử khoét sâu thêm và bị thời hiện
- 14:59đại khuếch đại. Điều khác biệt đáng chú
- 15:01ý là trong khi mâu thuẫn Gyeongsang
- 15:04Jeolla vẫn định hình chính trường Hàn
- 15:07Quốc cho đến hôm nay, thì tại Việt Nam,
- 15:09ngay từ năm 1945,
- 15:13chính phủ Đế quốc Việt Nam do Thủ tướng
- 15:15Trần Trọng Kim đứng đầu đã chủ động bãi
- 15:18bỏ các danh xưng kỳ, thay bằng Bắc Bộ,
- 15:21Trung Bộ, Nam Bộ nhằm khẳng định lại sự
- 15:24thống nhất của một quốc gia độc lập, một
- 15:26hành động mà chính phủ lâm thời Việt Nam
- 15:28dân chủ cộng hòa sau đó tiếp tục kế
- 15:32thừa.
- 15:37Nếu nhìn lại toàn bộ câu chuyện, có một
- 15:39điều rất đáng để chúng ta suy ngẫm. Đó
- 15:41là phần lớn những người hôm nay tự nhận
- 15:44mình là dân Nam Bộ gốc thực chất là hậu
- 15:46duệ của những đoàn người đã rời quê
- 15:49hương từ vùng Thanh Nghệ Tĩnh, từ vùng
- 15:51Ngũ Quảng di cư về phương Nam qua nhiều
- 15:54thế kỷ trong quá trình mà sử sách vẫn
- 15:57gọi là Nam tiến. Khi những lưu dân này
- 15:59vượt đèo ngang, đèo Hải Vân để tiến vào
- 16:02vùng đất mới, họ rời bỏ không gian đồng
- 16:05bằng sông Hồng chật hẹp, nơi bị chi phối
- 16:07mạnh bởi hệ tư tưởng Nho giáo và đòi hỏi
- 16:11sức mạnh cộng đồng cao độ để đắp đê trị
- 16:13thủy suốt nhiều thế hệ.
- 16:15Chính môi trường đó đã hun đúc nên một
- 16:18lối sống coi trọng sự bền bỉ, gắn kết
- 16:20cộng đồng và tôn ti trật tự, những phẩm
- 16:23chất từng giúp cả một vùng châu thổ tồn
- 16:26tại qua hàng nghìn năm lũ lụt và chiến
- 16:28tranh. Vùng đất mới ở phương Nam lại đòi
- 16:31hỏi một cách thích nghi hoàn toàn khác.
- 16:34Với địa hình mở, kênh rạch chằng chịt và
- 16:37sự hiện diện của các nền văn hóa bản địa
- 16:39lâu đời, những lưu dân buổi đầu buộc
- 16:41phải linh hoạt, cởi mở và sẵn sàng thử
- 16:45nghiệm những cách sống mới để tồn tại,
- 16:47tiến sĩ Li Tana
- 16:49trong công trình nghiên cứu về xứ Đàng
- 16:51trong thời các chúa Nguyễn đã lập luận
- 16:53rằng vùng đất phía Nam khi đó không đơn
- 16:56thuần là sự kéo dài của phía Bắc mà là
- 16:58một mô hình khác của Việt Nam với nền
- 17:01kinh tế hướng ra biển, cởi mở với giao
- 17:03thương quốc tế, khác hẳn chính sách hạn
- 17:05chế thương nghiệp mà chính quyền Lê
- 17:07Trịnh áp dụng ở Đàng Ngoài cùng thời
- 17:09điểm đó. Nói cách khác, cả sự bền bỉ, kỷ
- 17:13luật của một bên lẫn sự phóng khoáng,
- 17:16linh hoạt của một bên kia đều là những
- 17:18chiến lược sinh tồn hợp lý, được tôi
- 17:21luyện bởi chính hoàn cảnh sinh thái mà
- 17:23tổ tiên chúng ta buộc phải đối mặt.
- 17:25Không có chiến lược nào cao quý hơn
- 17:28chiến lược nào, chúng chỉ đơn giản là
- 17:30hai câu trả lời khác nhau cho cùng một
- 17:33câu hỏi, đó là làm sao để tồn tại và
- 17:35phát triển. Ngay cả trong ngôn ngữ, dấu
- 17:38vết của quá trình phân ly này vẫn còn để
- 17:40lại rất rõ. Phương ngữ vùng Thanh Nghệ
- 17:43Tĩnh vẫn bảo lưu nhiều từ vựng cổ từng
- 17:46xuất hiện trong các tác phẩm văn học thế
- 17:48kỷ 15, 18.
- 17:51Những từ như chốc, trộ, đợi, ngái mà
- 17:54ngày nay đã gần như biến mất khỏi ngôn
- 17:56ngữ phổ thông ở cả Hà Nội lẫn Thành phố
- 17:59Hồ Chí Minh. Trong khi đó, phương ngữ
- 18:02Nam Bộ lại phát triển theo một hướng
- 18:04khác, đơn giản hóa hệ thống thanh điệu
- 18:06và tiếp nhận nhiều từ vựng từ các cộng
- 18:08đồng bản địa cũng như cộng đồng người
- 18:10Hoa tại vùng đất mới, điều mà chúng ta
- 18:13vẫn gọi là khác biệt vùng miền. Nhìn từ
- 18:15góc độ này không phải là bằng chứng của
- 18:18sự chia tách, mà chính là bằng chứng của
- 18:20một cội rễ chung đã rẽ ra thành nhiều
- 18:22nhánh khác nhau để thích nghi với những
- 18:24hoàn cảnh sống rất khác nhau.
- 18:31>> Ranh giới trên bản đồ có thể bị xóa bỏ
- 18:33chỉ bằng một sắc lệnh như những gì đã
- 18:35xảy ra vào năm 1945,
- 18:39nhưng ranh giới trong tâm trí, một khi
- 18:42đã hình thành qua nhiều thế hệ thì cần
- 18:44nhiều hơn một sắc lệnh để xóa nhòa. Vậy
- 18:46còn những ranh giới khác mà chúng ta vẫn
- 18:48coi là hiển nhiên trong đời sống hàng
- 18:50ngày, liệu có bao nhiêu trong số đó cũng
- 18:53chỉ là những nhánh cây khác nhau vươn ra
- 18:55từ cùng một gốc rễ? Hẹn gặp lại quý vị
- 18:57và các bạn trong kỳ phát sóng tiếp theo
- 18:59của Alo Kỳ.
About this transcript
This page contains the full transcript of Từ Bắc Thành, Gia Định Thành đến Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ by Á Lục Ký, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 3,675 words across 450 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.
What you can do with it
Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to choose a caption track available on the video.
Free YouTube transcript tool
YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, caption language selection, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.