YouTube2Text

Từ Bắc Thành, Gia Định Thành đến Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ — Transcript

by Á Lục Ký · 3,675 words · 450 segments · language en · Watch on YouTube

Full transcript

  1. 0:10Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng
  2. 0:12đến với chương trình Á Lục Ký.
  3. 0:14Có bao giờ bạn tự hỏi, ai là người đầu
  4. 0:17tiên vẽ ra đường ranh chia Việt Nam
  5. 0:19thành Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ? Nếu câu
  6. 0:22trả lời trong đầu bạn vừa xuất hiện là
  7. 0:24thực dân Pháp, thì chương trình hôm nay
  8. 0:26sẽ mời bạn xem lại điều đó một lần nữa.
  9. 0:28Và sự thật hóa ra còn bất ngờ hơn cả
  10. 0:31những gì bạn tưởng. Chúng ta sẽ cùng tìm
  11. 0:33hiểu ai thực sự đặt ra những cái tên
  12. 0:35này.
  13. 0:36Vì sao ranh giới giữa ba miền từng bị
  14. 0:38thay đổi chỉ trong vòng đúng 1 năm? Và
  15. 0:40vì sao những thuật ngữ hành chính vốn dĩ
  16. 0:42trung tính lại dần dần trở thành một
  17. 0:44phần của định kiến vùng miền cho đến tận
  18. 0:47hôm nay? Đây không phải là một chương
  19. 0:49trình để phân định vùng nào hơn vùng
  20. 0:51nào, cũng không phải để khơi lại những
  21. 0:53vết thương cũ. Đây là một hành trình đi
  22. 0:55tìm lại cội nguồn của những cái tên mà
  23. 0:58rất nhiều người trong chúng ta vẫn dùng
  24. 0:59hàng ngày, mà có lẽ chưa từng hỏi kỹ.
  25. 1:07>> Nếu bạn lớn lên ở Việt Nam, gần như chắc
  26. 1:09chắn bạn đã từng nghe ai đó tự giới
  27. 1:12thiệu mình là dân Bắc, dân Trung hay dân
  28. 1:15Nam. Cách gọi này phổ biến đến mức nó
  29. 1:18gần như trở thành một phần mặc định của
  30. 1:20việc tự giới thiệu bản thân, ngang hàng
  31. 1:22với quê quán hay chất giọng. Thậm chí
  32. 1:24trong cộng đồng người Việt ở hải ngoại,
  33. 1:27cách phân biệt Bắc 74, Nam 75 hay gốc
  34. 1:30gác vùng miền của cha ông vẫn âm thầm
  35. 1:32tồn tại qua nhiều thế hệ. Điều thú vị là
  36. 1:35về mặt pháp lý, những cái tên Bắc Kỳ,
  37. 1:39Trung Kỳ, Nam Kỳ đã chính thức biến mất
  38. 1:42khỏi giấy tờ hành chính từ năm
  39. 1:441945,
  40. 1:46tức là đã hơn 80 năm. Không còn ai sinh
  41. 1:48ra ở Bắc Kỳ hay Nam Kỳ theo đúng nghĩa
  42. 1:51hành chính của từ này nữa. Vậy tại sao ý
  43. 1:53thức về sự khác biệt vùng miền và đôi
  44. 1:55khi cả định kiến đi kèm với nó vẫn còn
  45. 1:58nguyên vẹn đến vậy.
  46. 2:00Phần lớn người Việt, khi được hỏi về
  47. 2:02nguồn gốc của những cái tên này, đều có
  48. 2:03chung một câu trả lời, đó là do thực dân
  49. 2:06Pháp đặt ra để chia để trị, nhằm làm suy
  50. 2:09yếu tinh thần thống nhất dân tộc. Đây là
  51. 2:12một trong những ngộ nhận phổ biến nhất
  52. 2:14về lịch sử hành chính Việt Nam, được lặp
  53. 2:16đi lặp lại qua nhiều thế hệ, đến mức ít
  54. 2:19ai còn đặt câu hỏi ngược lại. Và như
  55. 2:21chúng ta sẽ thấy trong ít phút nữa, sự
  56. 2:24thật phức tạp hơn nhiều, theo một cách
  57. 2:26khiến câu chuyện trở nên thú vị hơn hẳn.
  58. 2:28Thậm chí, có một khúc quanh mà rất ít
  59. 2:31người từng nghe tới. Nhưng nếu không
  60. 2:33phải người Pháp, thì ai là người thực sự
  61. 2:35đặt ra những cái tên này?
  62. 2:37Và nếu không phải họ đặt tên,
  63. 2:39vậy người Pháp đã thực sự làm gì với ba
  64. 2:42vùng đất đó
  65. 2:43trong suốt 60 năm cai trị? Đây chính là
  66. 2:46hai câu hỏi mà chúng ta sẽ lần lượt đi
  67. 2:49tìm câu trả lời.
  68. 3:03Để hiểu được nguồn gốc thật sự của những
  69. 3:06cái tên này,
  70. 3:07chúng ta cần quay lại thời điểm năm
  71. 3:091802,
  72. 3:11khi Hoàng đế Gia Long thống nhất đất
  73. 3:13nước sau khi đánh bại nhà Tây Sơn. Lãnh
  74. 3:16thổ lúc này kéo dài từ Ải Nam quan đến
  75. 3:19mũi Cà Mau, nhưng triều đình trung ương
  76. 3:21đóng tại Huế lại chưa đủ nguồn lực và
  77. 3:23kinh nghiệm quản trị để kiểm soát trực
  78. 3:25tiếp toàn bộ một dải đất dài như vậy.
  79. 3:28Gia Long buộc phải áp dụng một hình thức
  80. 3:30phân quyền, chia đất nước thành các
  81. 3:32thành và trấn, trong đó có hai khu vực
  82. 3:35gần như tự trị ở hai đầu đất nước, đó là
  83. 3:38Bắc Thành
  84. 3:39gồm 11 trấn phía Bắc
  85. 3:42do một vị tổng trấn đứng đầu
  86. 3:44và Gia Định Thành gồm năm trấn phía Nam
  87. 3:47cũng do một tổng trấn cai quản. Quyền
  88. 3:49lực của các vị tổng trấn này lớn đến mức
  89. 3:52gần như là một chính quyền riêng cả về
  90. 3:55quân sự
  91. 3:56lẫn dân sự và điều này đã tạo ra một
  92. 3:59nguy cơ mà bất kỳ triều đình trung ương
  93. 4:02nào cũng lo ngại. Đó là nguy cơ cát cứ
  94. 4:05địa phương. Nguy cơ ấy trở thành hiện
  95. 4:07thực rõ ràng nhất khi cuộc nổi dậy của
  96. 4:10Lê Văn Khôi nổ ra tại Gia Định vào năm
  97. 4:131833
  98. 4:16một cuộc binh biến khiến triều đình mất
  99. 4:19quyền kiểm soát khu vực này trong một
  100. 4:21thời gian dài. Chính trong bối cảnh đó
  101. 4:24hoàng đế Minh Mạng
  102. 4:26người trị vì từ năm 1820
  103. 4:31đến năm 1841
  104. 4:34đã tiến hành một cuộc cải cách hành
  105. 4:36chính mà nhiều sử gia đánh giá là có quy
  106. 4:39mô và hiệu quả lớn nhất trong lịch sử
  107. 4:41quân chủ Việt Nam. Từ năm 1831
  108. 4:46đến năm 1832
  109. 4:49Minh Mạng xóa bỏ hoàn toàn cơ cấu Bắc
  110. 4:51Thành và Gia Định Thành
  111. 4:53bãi bỏ chức tổng trấn và chia cả nước
  112. 4:56thành 30 tỉnh cùng một phủ Thừa Thiên.
  113. 4:59Mỗi tỉnh do một tổng đốc hoặc tuần phủ
  114. 5:02đứng đầu được triều đình trung ương trực
  115. 5:05tiếp bổ nhiệm và trả lương thay vì cha
  116. 5:07truyền con nối hay tự gây dựng thế lực
  117. 5:09địa phương. Để triệt tiêu tận gốc mầm
  118. 5:12mống bè phái, Minh Mạng còn ban hành đạo
  119. 5:14luật hồi tỵ, nghiêm cấm quan lại làm
  120. 5:17việc tại chính quê hương mình, quê vợ
  121. 5:19hay nơi từng đi học thuở nhỏ.
  122. 5:22>> Đây là điểm rất quan trọng mà rất nhiều
  123. 5:24tài liệu phổ thông thường bỏ sót hoặc kể
  124. 5:26chưa trọn vẹn. Theo Đại Nam thực lục, bộ
  125. 5:29sử biên niên chính thức của triều
  126. 5:30Nguyễn, vào tháng năm âm lịch năm 1834,
  127. 5:34Minh Mạng chính thức dùng thuật ngữ kỳ,
  128. 5:36một chữ Hán Việt mang nghĩa là cõi đất,
  129. 5:39vùng đất quanh kinh đô để đặt tên cho
  130. 5:42các vùng của đất nước. Nhưng điều ít
  131. 5:44người để ý là ông chỉ chính thức gọi tên
  132. 5:46hai đầu đất nước đó là Bắc Kỳ chỉ khu
  133. 5:49vực từ tỉnh Ninh Bình trở ra Bắc và Nam
  134. 5:51Kỳ chỉ sáu tỉnh từ Biên Hòa đến Hà Tiên
  135. 5:54mà dân gian sau này quen gọi là Nam Kỳ
  136. 5:56lục tỉnh còn phần đất ở giữa Minh Mạng
  137. 5:59không gộp thành một tên duy nhất mà chia
  138. 6:01nhỏ thành bốn khu vực riêng biệt gọi là
  139. 6:04Nam trực Bắc trực Tả Kỳ và Hữu Kỳ ứng
  140. 6:08với các nhóm tỉnh khác nhau quanh kinh
  141. 6:10đô Huế nói cách khác dưới thời Minh Mạng
  142. 6:13chưa từng tồn tại một cái tên chung Kỳ
  143. 6:16thống nhất
  144. 6:17có một khoảng trống thú vị ở ngay giữa
  145. 6:19bản đồ hành chính mà ông để lại nhưng
  146. 6:22điều quan trọng hơn cả những con số là ý
  147. 6:25nghĩa đằng sau việc đặt tên này chữ Kỳ
  148. 6:27vốn mang hàm ý kéo mọi vùng đất về gần
  149. 6:30với trung ương
  150. 6:31gắn kết chúng vào một cội nguồn thống
  151. 6:33nhất được Minh Mạng dùng như một công cụ
  152. 6:35để xóa bỏ cát cứ không phải để chia cắt
  153. 6:39đất nước cả Bắc Kỳ lẫn Nam Kỳ do đó đều
  154. 6:42là di sản hành chính của chính triều
  155. 6:44đình Việt Nam
  156. 6:45mang trong nó một khát vọng thống nhất
  157. 6:47chứ không phải mầm mống của sự chia rẽ
  158. 6:50nhưng nếu người Pháp không đặt ra hai
  159. 6:51cái tên đã có sẵn này thì họ đã làm gì
  160. 6:54với khoảng trống ở giữa và với cả ba
  161. 6:56vùng đất đó khi họ đặt chân đến Việt Nam
  162. 6:59nửa thế kỷ sau
  163. 7:05>> Câu trả lời nằm ở hai văn kiện ngoại
  164. 7:07giao mang tính áp đặt đó là Hòa ước Quý
  165. 7:09Mùi
  166. 7:10còn gọi là Hòa ước Harmand ký ngày 25
  167. 7:14tháng 8 năm 1883
  168. 7:17và Hòa ước Giáp Thân còn gọi là Hòa ước
  169. 7:20Patenôtre ký ngày 6 tháng 6 năm 1884
  170. 7:26với hai vùng đất hai đầu đất nước người
  171. 7:28Pháp không sáng tạo ra tên mới mà giữ
  172. 7:31nguyên Bắc Kỳ và Nam Kỳ
  173. 7:33hai cái tên đã tồn tại suốt 50 năm trước
  174. 7:35đó nhưng với khoảng trống ở giữa nơi
  175. 7:38Minh Mạng từng chia thành bốn mảnh nhỏ
  176. 7:40chính người Pháp mới là bên gộp chúng
  177. 7:43lại thành một khối duy nhất và đặt cho
  178. 7:45nó một cái tên mới, dùng đúng quy ước
  179. 7:48chữ kỳ mà Minh Mạng đã khởi xướng nửa
  180. 7:51thế kỷ trước đó. Cái tên đó chính là
  181. 7:53Trung Kỳ.
  182. 7:54Đây có lẽ là chi tiết trớ trêu nhất
  183. 7:56trong toàn bộ câu chuyện. Ngay cả khi
  184. 7:58tạo ra một danh xưng để phục vụ cho việc
  185. 8:01cai trị của mình, người Pháp vẫn phải
  186. 8:03đứng trên nền tảng thiết kế hành chính
  187. 8:05mà chính triều Nguyễn đã dựng lên. Họ
  188. 8:07không viết một trang mới.
  189. 8:09Họ chỉ tô đậm và đóng khung lại những gì
  190. 8:11đã có sẵn. Nhưng cái khung mà họ đóng
  191. 8:14lại đó mới thực sự là vấn đề.
  192. 8:17Miền Nam Kỳ, mà người Pháp gọi là
  193. 8:19Cochinchine,
  194. 8:20trở thành một xứ thuộc địa trực trị, do
  195. 8:23một vị thống đốc người Pháp cai quản
  196. 8:25trực tiếp, áp dụng thẳng luật pháp của
  197. 8:27nước Pháp kể từ Hòa ước Giáp Tuất năm
  198. 8:301874.
  199. 8:32Trung Kỳ,
  200. 8:33mà người Pháp gọi là An Nam, và Bắc Kỳ,
  201. 8:36mà người Pháp gọi là Tonkin,
  202. 8:38trở thành hai xứ bảo hộ.
  203. 8:40Triều đình Huế vẫn tồn tại trên danh
  204. 8:42nghĩa,
  205. 8:43nhưng mọi quyết định thực chất đều phải
  206. 8:45thông qua các viên khâm sứ và thống sứ
  207. 8:47người Pháp giám sát. Một số sự giải lý
  208. 8:50giải sự khác biệt về quy chế này chủ yếu
  209. 8:53xuất phát từ toan tính chính trị nhằm
  210. 8:55chia rẽ tinh thần dân tộc, trong khi một
  211. 8:57số nhà nghiên cứu khác cho rằng nó cũng
  212. 9:00phản ánh trình tự thực tế mà người Pháp
  213. 9:02chiếm đóng Việt Nam khi Nam Kỳ bị thôn
  214. 9:04tính bằng vũ lực từ rất sớm, còn Bắc Kỳ
  215. 9:08và Trung Kỳ thì bị áp đặt quyền bảo hộ
  216. 9:10muộn hơn nhiều. Dù theo cách lý giải
  217. 9:13nào, hệ quả trên thực tế vẫn giống nhau.
  218. 9:16Đó là ba hệ thống luật pháp khác nhau,
  219. 9:18ba hệ thống thuế khóa khác nhau,
  220. 9:21và ba nền giáo dục khác nhau, dần dần
  221. 9:24tạo ra một khoảng cách thực sự trong đời
  222. 9:26sống của người dân ba miền, một khoảng
  223. 9:28cách mà trước đó dưới thời Minh Mạng
  224. 9:31gần như không tồn tại. Người dân Nam Kỳ,
  225. 9:34về mặt pháp lý, được xem là thuộc dân
  226. 9:36của nước Pháp, trong khi người dân Bắc
  227. 9:38Kỳ và Trung Kỳ vẫn được xem là thần dân
  228. 9:41của một triều đình gần như chỉ còn hư
  229. 9:44danh. Người Pháp không đẻ ra hai cái tên
  230. 9:46hai đầu đất nước, nhưng họ đẻ ra ba số
  231. 9:48phận pháp lý khác nhau cho cùng một dân
  232. 9:51tộc.
  233. 9:52>> Và ranh giới giữa ba miền trái với suy
  234. 9:55nghĩ của nhiều người rằng nó hoàn toàn
  235. 9:58dựa theo địa hình tự nhiên như đèo ngang
  236. 10:00hay đèo Hải Vân thực chất đã bị điều
  237. 10:03chỉnh nhiều lần vì mục đích Một ví dụ rõ
  238. 10:07nét là khu vực Thanh Hóa Nghệ An Hà Tĩnh
  239. 10:11vốn thuộc về phần đất phía Bắc Trung Kỳ
  240. 10:14theo Hòa ước Quý Mùi năm
  241. 10:161883
  242. 10:20để làm suy yếu quyền lực của triều đình
  243. 10:22Huế.
  244. 10:23Người Pháp đã cắt ba tỉnh này sáp nhập
  245. 10:26vào Bắc Kỳ
  246. 10:27đồng thời cắt tỉnh Bình Thuận ở phía Nam
  247. 10:31sáp nhập vào Nam Kỳ. Chỉ đúng một năm
  248. 10:33sau khi ký Hòa ước Giáp Thân năm 1884
  249. 10:38người Pháp lại trả Thanh Hóa Nghệ An Hà
  250. 10:41Tĩnh và Bình Thuận về lại cho Trung Kỳ.
  251. 10:45Nhà nghiên cứu bản đồ cổ Nguyễn Đình Đầu
  252. 10:48người đã dành nhiều năm phân tích hàng
  253. 10:50nghìn bản đồ lịch sử Việt Nam từng chỉ
  254. 10:52ra rằng hình hài quốc gia và ranh giới
  255. 10:55nội bộ của đất nước đã liên tục thay đổi
  256. 10:58qua từng giai đoạn chứ không hề cố định
  257. 11:00như nhiều người vẫn hình dung. Nói cách
  258. 11:03khác chỉ trong vòng đúng một năm
  259. 11:06một vùng đất và những con người sống
  260. 11:08trên đó đã bị đổi danh xưng hành chính
  261. 11:10hai lần không phải vì địa lý thay đổi mà
  262. 11:13vì toan tính của một bàn cờ chính trị
  263. 11:16được quyết định từ rất xa. Suốt hơn 60
  264. 11:18năm sau đó bị áp đặt ba hệ thống giáo
  265. 11:21dục ba hệ thống luật pháp và ba hệ thống
  266. 11:24thuế khóa khác nhau.
  267. 11:26Những khác biệt vốn dĩ chỉ mang tính
  268. 11:28hành chính này đã dần dần bám rễ vào tâm
  269. 11:32lý đám đông. Một đứa trẻ sinh ra ở Nam
  270. 11:34Kỳ và một đứa trẻ sinh ra ở Bắc Kỳ
  271. 11:38trong cùng một thế hệ có thể học hai
  272. 11:40chương trình giáo dục khác nhau chịu hai
  273. 11:43mức thuế khác nhau và lớn lên với hai
  274. 11:45trải nghiệm hoàn toàn khác nhau về việc
  275. 11:48mình là ai trong con mắt chính quyền.
  276. 11:50Chính từ khoảng cách âm thầm nhưng kéo
  277. 11:52dài đó những khuôn mẫu về tính cách vùng
  278. 11:55miền bắt đầu hình thành và đến một lúc
  279. 11:57nào đó chúng bị hiểu lầm thành những đặc
  280. 12:00điểm bẩm sinh thay vì là dấu vết của một
  281. 12:03giai đoạn lịch sử cụ thể.
  282. 12:05Để thấy rõ hơn việc những khuôn mẫu ấy
  283. 12:08có thể trở nên nguy hiểm như thế nào một
  284. 12:10khi bị coi là điều hiển nhiên
  285. 12:12có một câu chuyện xảy ra ngay trong giới
  286. 12:15học thuật Việt Nam cách đây chưa lâu
  287. 12:18đáng để chúng ta dừng lại và suy ngẫm.
  288. 12:20Năm 2016
  289. 12:23tại một tọa đàm khoa học được tổ chức
  290. 12:25bởi một trường đại học ở thành phố Hồ
  291. 12:27Chí Minh với chủ đề xây dựng phương pháp
  292. 12:29nghiên cứu tính cách vùng miền, một giáo
  293. 12:32sư có uy tín trong ngành văn hóa học đã
  294. 12:34trình bày một tham luận trong đó cố gắng
  295. 12:36khái quát hóa tính cách của người dân
  296. 12:38một tỉnh cụ thể dựa trên hiện tượng một
  297. 12:41bộ phận lao động phổ thông từ tỉnh này
  298. 12:43không được chào đón ở một số nơi làm
  299. 12:45việc.
  300. 12:46Tham luận đưa ra một loạt tính từ tiêu
  301. 12:48cực để mô tả tính cách của cả một cộng
  302. 12:51đồng hàng triệu người dựa trên hiện
  303. 12:53tượng của chỉ một bộ phận nhỏ.
  304. 12:55>> Ngay sau đó, nhà nghiên cứu Hoàng Tuấn
  305. 12:57Công đã công khai lên tiếng phản biện
  306. 12:59phương pháp luận này chỉ ra rằng việc
  307. 13:01dùng hiện tượng của một bộ phận nhỏ để
  308. 13:04khái quát hóa thành tính cách của toàn
  309. 13:06bộ một tỉnh là thiếu cơ sở khoa học.
  310. 13:08Đáng chú ý về sau chính vị giáo sư này
  311. 13:12cũng thừa nhận rằng nhiều đặc điểm mà
  312. 13:15ông từng gán riêng cho tỉnh đó thực chất
  313. 13:18cũng có thể tìm thấy ở người Việt Nam
  314. 13:20nói chung chứ không phải là điều gì đặc
  315. 13:22thù của riêng một địa phương cụ thể. Câu
  316. 13:25chuyện này dù chỉ là một sự kiện học
  317. 13:27thuật nhỏ lại cho chúng ta thấy một điều
  318. 13:29quan trọng, đó là định kiến vùng miền
  319. 13:32không phải là một sự thật hiển nhiên
  320. 13:34được khoa học chứng minh, mà là một cách
  321. 13:36tư duy có thể sai, ngay cả khi nó đến từ
  322. 13:39những người có chuyên môn cao nhất trong
  323. 13:41lĩnh vực của mình. Việt Nam có phải là
  324. 13:43trường hợp duy nhất trên thế giới gặp
  325. 13:45phải hiện tượng này không?
  326. 13:47Câu trả lời là không.
  327. 13:49Tại Hàn Quốc, sự chia rẽ vùng miền còn
  328. 13:51khốc liệt hơn nhiều và nó nằm ở trục
  329. 13:53Đông Nam, tức vùng Gyeongsang và Tây
  330. 13:56Nam, tức vùng Jeolla. Gốc rễ của sự chia
  331. 13:59rẽ này không nằm ở núi non hay sông
  332. 14:01ngòi, mà nằm ở một quyết định chính trị
  333. 14:03hiện đại. Dưới chính quyền của Tổng
  334. 14:06thống Park Chung-hee, người xuất thân từ
  335. 14:08vùng Gyeongsang, phần lớn nguồn lực công
  336. 14:10nghiệp hóa quốc gia, tiêu biểu là khu
  337. 14:13công nghiệp Gumi, được dồn vào chính
  338. 14:15vùng đất quê hương ông, trong khi vùng
  339. 14:17Jeolla bị bỏ lại phía sau trong tình
  340. 14:19trạng nông nghiệp lạc hậu. Mâu thuẫn này
  341. 14:22lên đến đỉnh điểm với sự kiện được ghi
  342. 14:23nhận rộng rãi trong lịch sử Hàn Quốc
  343. 14:25hiện đại. Đó là cuộc trấn áp phong trào
  344. 14:28biểu tình tại thành phố Gwangju vào năm
  345. 14:301980
  346. 14:32dưới thời Tổng thống Chun Doo-hwan. Cho
  347. 14:34đến tận hôm nay, định kiến giữa hai vùng
  348. 14:37Gyeongsang và Jeolla vẫn còn ảnh hưởng
  349. 14:40rõ rệt đến bản đồ bầu cử của Hàn Quốc.
  350. 14:42Nhìn sang trường hợp này, chúng ta thấy
  351. 14:44một quy luật lặp lại, đó là chia rẽ vùng
  352. 14:47miền hiếm khi là sản phẩm tự nhiên của
  353. 14:49địa lý. Nó gần như luôn là sản phẩm phụ
  354. 14:52của một quyết định phân bổ quyền lực
  355. 14:54hoặc nguồn lực trong quá khứ, sau đó bị
  356. 14:56lịch sử khoét sâu thêm và bị thời hiện
  357. 14:59đại khuếch đại. Điều khác biệt đáng chú
  358. 15:01ý là trong khi mâu thuẫn Gyeongsang
  359. 15:04Jeolla vẫn định hình chính trường Hàn
  360. 15:07Quốc cho đến hôm nay, thì tại Việt Nam,
  361. 15:09ngay từ năm 1945,
  362. 15:13chính phủ Đế quốc Việt Nam do Thủ tướng
  363. 15:15Trần Trọng Kim đứng đầu đã chủ động bãi
  364. 15:18bỏ các danh xưng kỳ, thay bằng Bắc Bộ,
  365. 15:21Trung Bộ, Nam Bộ nhằm khẳng định lại sự
  366. 15:24thống nhất của một quốc gia độc lập, một
  367. 15:26hành động mà chính phủ lâm thời Việt Nam
  368. 15:28dân chủ cộng hòa sau đó tiếp tục kế
  369. 15:32thừa.
  370. 15:37Nếu nhìn lại toàn bộ câu chuyện, có một
  371. 15:39điều rất đáng để chúng ta suy ngẫm. Đó
  372. 15:41là phần lớn những người hôm nay tự nhận
  373. 15:44mình là dân Nam Bộ gốc thực chất là hậu
  374. 15:46duệ của những đoàn người đã rời quê
  375. 15:49hương từ vùng Thanh Nghệ Tĩnh, từ vùng
  376. 15:51Ngũ Quảng di cư về phương Nam qua nhiều
  377. 15:54thế kỷ trong quá trình mà sử sách vẫn
  378. 15:57gọi là Nam tiến. Khi những lưu dân này
  379. 15:59vượt đèo ngang, đèo Hải Vân để tiến vào
  380. 16:02vùng đất mới, họ rời bỏ không gian đồng
  381. 16:05bằng sông Hồng chật hẹp, nơi bị chi phối
  382. 16:07mạnh bởi hệ tư tưởng Nho giáo và đòi hỏi
  383. 16:11sức mạnh cộng đồng cao độ để đắp đê trị
  384. 16:13thủy suốt nhiều thế hệ.
  385. 16:15Chính môi trường đó đã hun đúc nên một
  386. 16:18lối sống coi trọng sự bền bỉ, gắn kết
  387. 16:20cộng đồng và tôn ti trật tự, những phẩm
  388. 16:23chất từng giúp cả một vùng châu thổ tồn
  389. 16:26tại qua hàng nghìn năm lũ lụt và chiến
  390. 16:28tranh. Vùng đất mới ở phương Nam lại đòi
  391. 16:31hỏi một cách thích nghi hoàn toàn khác.
  392. 16:34Với địa hình mở, kênh rạch chằng chịt và
  393. 16:37sự hiện diện của các nền văn hóa bản địa
  394. 16:39lâu đời, những lưu dân buổi đầu buộc
  395. 16:41phải linh hoạt, cởi mở và sẵn sàng thử
  396. 16:45nghiệm những cách sống mới để tồn tại,
  397. 16:47tiến sĩ Li Tana
  398. 16:49trong công trình nghiên cứu về xứ Đàng
  399. 16:51trong thời các chúa Nguyễn đã lập luận
  400. 16:53rằng vùng đất phía Nam khi đó không đơn
  401. 16:56thuần là sự kéo dài của phía Bắc mà là
  402. 16:58một mô hình khác của Việt Nam với nền
  403. 17:01kinh tế hướng ra biển, cởi mở với giao
  404. 17:03thương quốc tế, khác hẳn chính sách hạn
  405. 17:05chế thương nghiệp mà chính quyền Lê
  406. 17:07Trịnh áp dụng ở Đàng Ngoài cùng thời
  407. 17:09điểm đó. Nói cách khác, cả sự bền bỉ, kỷ
  408. 17:13luật của một bên lẫn sự phóng khoáng,
  409. 17:16linh hoạt của một bên kia đều là những
  410. 17:18chiến lược sinh tồn hợp lý, được tôi
  411. 17:21luyện bởi chính hoàn cảnh sinh thái mà
  412. 17:23tổ tiên chúng ta buộc phải đối mặt.
  413. 17:25Không có chiến lược nào cao quý hơn
  414. 17:28chiến lược nào, chúng chỉ đơn giản là
  415. 17:30hai câu trả lời khác nhau cho cùng một
  416. 17:33câu hỏi, đó là làm sao để tồn tại và
  417. 17:35phát triển. Ngay cả trong ngôn ngữ, dấu
  418. 17:38vết của quá trình phân ly này vẫn còn để
  419. 17:40lại rất rõ. Phương ngữ vùng Thanh Nghệ
  420. 17:43Tĩnh vẫn bảo lưu nhiều từ vựng cổ từng
  421. 17:46xuất hiện trong các tác phẩm văn học thế
  422. 17:48kỷ 15, 18.
  423. 17:51Những từ như chốc, trộ, đợi, ngái mà
  424. 17:54ngày nay đã gần như biến mất khỏi ngôn
  425. 17:56ngữ phổ thông ở cả Hà Nội lẫn Thành phố
  426. 17:59Hồ Chí Minh. Trong khi đó, phương ngữ
  427. 18:02Nam Bộ lại phát triển theo một hướng
  428. 18:04khác, đơn giản hóa hệ thống thanh điệu
  429. 18:06và tiếp nhận nhiều từ vựng từ các cộng
  430. 18:08đồng bản địa cũng như cộng đồng người
  431. 18:10Hoa tại vùng đất mới, điều mà chúng ta
  432. 18:13vẫn gọi là khác biệt vùng miền. Nhìn từ
  433. 18:15góc độ này không phải là bằng chứng của
  434. 18:18sự chia tách, mà chính là bằng chứng của
  435. 18:20một cội rễ chung đã rẽ ra thành nhiều
  436. 18:22nhánh khác nhau để thích nghi với những
  437. 18:24hoàn cảnh sống rất khác nhau.
  438. 18:31>> Ranh giới trên bản đồ có thể bị xóa bỏ
  439. 18:33chỉ bằng một sắc lệnh như những gì đã
  440. 18:35xảy ra vào năm 1945,
  441. 18:39nhưng ranh giới trong tâm trí, một khi
  442. 18:42đã hình thành qua nhiều thế hệ thì cần
  443. 18:44nhiều hơn một sắc lệnh để xóa nhòa. Vậy
  444. 18:46còn những ranh giới khác mà chúng ta vẫn
  445. 18:48coi là hiển nhiên trong đời sống hàng
  446. 18:50ngày, liệu có bao nhiêu trong số đó cũng
  447. 18:53chỉ là những nhánh cây khác nhau vươn ra
  448. 18:55từ cùng một gốc rễ? Hẹn gặp lại quý vị
  449. 18:57và các bạn trong kỳ phát sóng tiếp theo
  450. 18:59của Alo Kỳ.

About this transcript

This page contains the full transcript of Từ Bắc Thành, Gia Định Thành đến Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ by Á Lục Ký, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 3,675 words across 450 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.

What you can do with it

Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to choose a caption track available on the video.

Free YouTube transcript tool

YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, caption language selection, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.