Sihanouk Và Canh Bạc Trung Lập Hai Mặt Dẫn Đến Cuộc Đảo Chính 1970 — Transcript

Full transcript

1. 0:10Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng
2. 0:12đến với chương trình Alok ký trong ký ức
3. 0:14phổ biến về chiến tranh Việt Nam có một
4. 0:16hình ảnh gần như bất biến. Đó là những
5. 0:18đoàn xe đạp hồ hoàn mình [âm nhạc] dưới
6. 0:19bom đả băng qua từng mét rừng Trường
7. 0:22Sơn. Nhưng có một sự thật ít được nhắc
8. 0:24tới và nó liên quan trực tiếp đến chiến
9. 0:27trường miền Đông Nam Bộ và đồng bằng
10. 0:29sông Cửu Long theo hồ sơ tình báo Mỹ
11. 0:32được giải mật sau năm 1970.
12. 0:36Trong giai [âm nhạc] đoạn từ năm 1966
13. 0:40đến năm 1969,
14. 0:42phần lớn có lúc lên tới 100% quân nhu
15. 0:46cho hai quân khu này không hề đi qua một
16. 0:49mét rừng nào. Chúng cập một cảng biển
17. 0:51nước sâu được chở trên quốc lộ trải nhựa
18. 0:54và được chính quân đội của một vương
19. 0:56quốc luôn tự nhận mình trung lập, hộ
20. 0:58tống qua từng trạm kiểm soát. Chương
21. 1:00trình hôm nay chúng ta sẽ đi vào bên
22. 1:02trong con đường bí mật đó. Và câu chuyện
23. 1:04về cách nó chỉ trong vài năm ngắn ngủi
24. 1:07đã lật đổ chính người đàn ông đã tạo ra
25. 1:09nó. Người đàn ông ấy là Norodom Sihanuk,
26. 1:12quốc trưởng Campuchia, người từng được
27. 1:14xem là bậc thầy của nghệ thuật đi dây
28. 1:16giữa các siêu cường. Câu chuyện hôm nay
29. 1:19không chỉ là chuyện một tuyến đường tiếp
30. 1:20vận, đó là câu chuyện về một nghịch lý.
31. 1:23Khi một chính sách được thiết kế để giữ
32. 1:25đất nước đứng ngoài chiến tranh lại
33. 1:27chính là thứ kéo tất cả các bên liên
34. 1:29quan cùng lúc đổ dồn vào một điểm cho
35. 1:32tới khi điểm đó vỡ tan. Chúng ta sẽ cùng
36. 1:34tìm hiểu cơ chế vận hành của con đường
37. 1:35này, phân tích lý do vì sao chính tình
38. 1:38báo Mỹ từng đánh giá sai hoàn toàn về
39. 1:40nó. Đi vào những giờ phút cuối cùng đầy
40. 1:42kịch tính của một cuộc đảo chính và đặt
41. 1:44lại câu hỏi mà rất nhiều người vẫn nghĩ
42. 1:46mình đã biết câu trả lời ai thực sự đứng
43. 1:49sau sự sụp đổ của Shok.
44. 1:55Để hiểu vì sao một quốc vương lại mở cửa
45. 1:58lãnh thổ của mình cho quân đội nước
46. 1:59ngoài, chúng ta cần quay về năm 1965.
47. 2:04Khi đó, Sianu cắt đứt quan hệ ngoại giao
48. 2:06với Washington, viện dẫn cáo buộc rằng
49. 2:09CIA đang hậu thuẫn cho lực lượng phiến
50. 2:12quân đối lập Khơm Sere ngay trên đất
51. 2:14Campuchia. Nhưng phía sau quyết định
52. 2:16mang tính công khai đó là một toan tính
53. 2:19sâu xa hơn nhiều. Theo nhà sử học David
54. 2:21Chandler tại Đại học Monash, Siano mang
55. 2:25một niềm tin gần như định mệnh rằng lực
56. 2:28lượng cộng sản ở Việt Nam và Trung Quốc
57. 2:30cuối cùng sẽ giành chiến thắng trên toàn
58. 2:32bán đảo Đông Dương. Và nếu điều đó là
59. 2:34tất yếu thì theo lập luận của ông, tốt
60. 2:37hơn hết là thỏa hiệp trước khi họ chiến
61. 2:39thắng để giành lấy những điều kiện có
62. 2:41lợi nhất cho vương quyền của mình. Năm
63. 2:441966,
64. 2:46toan tính đó trở thành một thỏa thuận bí
65. 2:48mật với Thủ tướng Trung Quốc Chu Ân Lai.
66. 2:51Đổi lại sự bảo trợ chính trị và các gói
67. 2:53viện trợ từ Bắc Kinh, Fnom PH ngầm cho
68. 2:56phép quân đội Bắc Việt Nam và mặt trận
69. 2:57dân tộc giải phóng miền Nam thiết lập
70. 3:00những khu căn cứ lâu dài ở các tỉnh miền
71. 3:02Đông Campuchia. Quan trọng hơn, chính
72. 3:04quyền Sihanú còn cấp quyền sử dụng cảng
73. 3:07nước sâu Shuk Vi làm điểm trung chuyển
74. 3:10vũ khí. Ngày 23 tháng 12 năm 1966,
75. 3:16chuyến tàu đầu tiên mang cờ Trung Quốc
76. 3:17cập bến chính thức khởi động một tuyến
77. 3:20hậu cần mà sau này tình báo Mỹ đặt tên
78. 3:22là đường mòn Sihanok. Nhưng gọi nó là
79. 3:24đường mòn hóa ra lại là một sự đánh giá
80. 3:27thấp nghiêm trọng. Hãy hình dung sự
81. 3:29tương phản này. Ở phía đông, trên dãy
82. 3:32Trường Sơn, bộ đội và dân công phải vật
83. 3:34lộn với núi rừng hiểm trở, sốt rét và
84. 3:37những đợt bom giải thảm liên miên. Quãng
85. 3:39đường ấy đo bằng máu và mồ hôi. Còn ở
86. 3:42phía tây, cùng thời điểm đó, những
87. 3:44chuyến hàng cho chiến trường Nam Bộ lại
88. 3:46di chuyển trên quốc lộ trải nhựa, xuất
89. 3:49phát từ một bến cảng bê tông hiện đại
90. 3:52dưới sự áp tải công khai của binh lính
91. 3:54mặc quân phục chính quy. Một bên là con
92. 3:56đường của máu lửa, một bên là con đường
93. 3:59của hóa đơn và con dấu hải quan nhà
94. 4:01nước. Nói cách khác, đây không phải một
95. 4:04đường mòn phụ trợ, đây là một sa lộ
96. 4:06trung lập, vận hành chơn chu như một
97. 4:08chuỗi cung ứng thương mại, được bảo kê
98. 4:10bởi chính danh nghĩa quốc gia không liên
99. 4:12kết của Campuchia. Mức độ nghiêm trọng
100. 4:14của con đường này chỉ thực sự lộ ra nhờ
101. 4:17một điệp vụ mạo hiểm của quân đội Mỹ.
102. 4:19Tháng 9 năm 1968,
103. 4:22một biệt đội trinh sát viễn thám thuộc
104. 4:24lực lượng đặc nhiệm Mỹ mang tên hành
105. 4:26quân Daniel Bun âm thầm vượt biên xâm
106. 4:29nhập lãnh thổ Campuchia. Một trong sáu
107. 4:31thành viên toán trinh sát này là
108. 4:33Jimboland theo hồi ký của chính ông mang
109. 4:36tên N Gods Nor Glory. Giữa rừng già,
110. 4:40toán của ông sững sờ phát hiện một con
111. 4:42đường mòn rộng từ 2 đến 2,5 m, hẳn sâu
112. 4:45dấu bánh xe cơ giới qua lại liên tục.
113. 4:48Ngay sát bên là một hệ thống dây thông
114. 4:50tin liên lạc quy mô lớn chạy song song
115. 4:53với con đường. Bolen kể lại rằng việc
116. 4:56tìm thấy đường dây liên lạc ngay trong
117. 4:58lãnh thổ đối phương giống như trúng số
118. 5:00độc đắc. Nhiệm vụ lập tức đổi từ trinh
119. 5:03sát sang thiết lập trạm nghe lén và toán
120. 5:06biệt kích nhỏ bé của ông phải nằm bất
121. 5:08động suốt đêm. Kẹt giữa hai làn đường
122. 5:10tấp nập lính Bắc Việt Nam qua lại chỉ
123. 5:12cách nhau vài chục mét. Điệp vụ mang về
124. 5:15những thông tin tình báo quý giá mà
125. 5:17không cần nổ một phát súng nào. Nhưng
126. 5:19câu hỏi đặt ra là một khi tình báo tại
127. 5:21chiến trường đã phát hiện ra quy mô thật
128. 5:23của con đường này, tại sao Washington
129. 5:26vẫn mất nhiều năm mới có phản ứng tương
130. 5:28xứng? Câu trả lời nằm ở chính nội bộ
131. 5:30giới tình báo Mỹ và đó là nơi câu chuyện
132. 5:33tiếp tục trở nên bất ngờ hơn. [âm nhạc]
133. 5:42>> [âm nhạc]
134. 5:47>> Nếu đường mòn Hồ Chí Minh là một kỳ tích
135. 5:50của công binh và sức chịu đựng giữa núi
136. 5:52rừng thì cơ chế vận hành của tuyến
137. 5:55Sihaville lại giống một đường dây buôn
138. 5:57lậu được nhà nước hóa. Massí trung tâm
139. 6:00mang tên công ty vận tải Hly. Trên danh
140. 6:02nghĩa là một doanh nghiệp xuất nhập khẩu
141. 6:04của thương nhân gốc hoa. Nhưng theo các
142. 6:06tài liệu giải mậc, công ty này thực chất
143. 6:08do Mặc trận dân tộc giải phóng miền Nam
144. 6:10điều hành với nguôn vốn đến từ một chi
145. 6:12nhánh ngân hàng Trung Quốc tại Hồng
146. 6:14Kông, đội xe của Hly với khoảng 100
147. 6:17chiếc xe tải hạng nặng di chuyển công
148. 6:19khai giữa ban ngày trên quốc lộ 4, chợ
149. 6:22vũ khí từ cảng Sehanukville tới các kho
150. 6:24trung chuyển ở Comong Spell. Điều nghịch
151. 6:27lý nhất nằm ở khâu bảo vệ. Những đoàn xe
152. 6:30trở vũ khí cho lực lượng cộng sản này
153. 6:32lại được chính các sĩ quan quân đội
154. 6:33hoàng gia Campuchia mặc quân phục chỉnh
155. 6:36tề áp tải qua từng trạm kiểm soát để đảm
156. 6:39bảo không bị khám xét. Đổi lại việc mở
157. 6:41cửa cảng và đường bộ, chính phủ
158. 6:43Campuchia và quân đội nước này được giữ
159. 6:46lại khoảng 10% tổng khối lượng vũ khí
160. 6:48như một khoản phí quá cạnh. Nhưng khoản
161. 6:51phí ấy nhanh chóng biến chất thành một
162. 6:52hệ thống trục lợi khổng lồ. Theo nhiều
163. 6:54nhà xử học nghiên cứu giai đoạn này, đại
164. 6:57tá ôm Manarine, người nắm quyền kiểm
165. 7:00soát cảnh sát quốc gia và là anh cùng mẹ
166. 7:02khác cha với hoàng hậu Monic đã cùng gia
167. 7:05đình bên ngoài của hoàng hậu, trong đó
168. 7:07có người được biết đến với tên gọi
169. 7:09Madame Palm, trực tiếp thao túng đường
170. 7:11dây buôn lậu vũ khí, gạo và vải vóc. Sự
171. 7:15trục lợi ở tầng lớp chớp bu này không
172. 7:18phải không có cái giá. Nguồn thu thuế tự
173. 7:21xuất khẩu lúa gạo vốn là huyết mạch tài
174. 7:23chính của nhà nước Campuchia sụp đổ
175. 7:25nghiêm trọng khi lực lượng cộng sản. Với
176. 7:28nguồn đô la viện trợ dồi rào, mua gạo
177. 7:31trực tiếp từ nông dân trên thị trường,
178. 7:33chợ đen với giá cao hơn nhiều so với giá
179. 7:35thu mua chính thức, ước tính khoảng
180. 7:3720.000 tấn gạo đã bị [âm nhạc] tuồng qua
181. 7:40biên giới chỉ riêng trong năm 1966
182. 7:45để cứu vãn ngân khố. Chính quyền Fnom
183. 7:47Pen ban hành chính sách thu gom lúa gạo
184. 7:50cưỡng chế, huy động quân đội về tận thôn
185. 7:52quê, ép buộc nông dân bán lúa với giá rẻ
186. 7:55mạt. Chính sách này đã châm ngòi cho
187. 7:57cuộc nổi dậy của nông dân tại tỉnh Ba
188. 7:59Tham Ban vào tháng tư năm 1967
189. 8:03và tạo ra khoảng chống lý tưởng để lực
190. 8:05lượng cộng sản nội địa mà sau này thế
191. 8:08giới biết đến với cái tên Khơ me đỏ len
192. 8:11lỏi bám rễ vào quần chúng nông thôn. Vậy
193. 8:14quy mô thực sự của con đường này lớn tới
194. 8:16đâu và vì sao nó lại là chỗ tình báo mỹ
195. 8:19vấp ngã nặng nề nhất trong suốt cuộc
196. 8:21chiến. Đây chính là nơi câu [âm nhạc]
197. 8:23chuyện chuyện từ hậu cần sang một bài
198. 8:25học sâu sắc hơn nhiều. Về cách con
199. 8:27người, kể cả những nhà phân [âm nhạc]
200. 8:29tích giỏi nhất có thể tự đánh lừa chính
201. 8:31mình.
202. 8:36Trong giai đoạn đầu, giới tình báo Mỹ
203. 8:38chứng kiến một sự chia rẽ sâu sắc khi
204. 8:41đánh giá quy mô của tuyếnville.
205. 8:43[âm nhạc] CIA dựa trên các báo cáo gián
206. 8:46tiếp và có phần thận trọng, ước tính
207. 8:48lượng quân nhu qua cảng chỉ khoảng 7.100
208. 8:51tấn. Trong khi đó, Bộ chỉ huy Viện trợ
209. 8:54quân sự Mỹ tại Việt Nam dựa trên tài
210. 8:56liệu thu được ngay tại chiến trường và
211. 8:59lời khai tù binh đưa ra con số cao hơn
212. 9:01nhiều, khoảng 17.800
213. 9:03tấn. Suốt nhiều năm, hai cơ quan tình
214. 9:06báo của cùng một quốc gia gần như không
215. 9:10thể thống nhất với nhau về một sự thật
216. 9:13đang diễn ra ngay trước mắt họ. Điều thú
217. 9:15vị nhất không nằm ở chỗ ai đúng ai sai
218. 9:18mà nằm ở lý do tại sao lại có sự chênh
219. 9:20lệch đó. Theo nhà xử học tình báo Thomas
220. 9:23Aaron thuộc Trung tâm nghiên cứu tình
221. 9:25báo của CIA, các nhà phân tích ở
222. 9:27Washington đã tin từ trước rằng tuyến
223. 9:30đường bộ Quan Nam Lào mới là tuyến tiếp
224. 9:32vận chính. Chính niềm tin có sẵn đó
225. 9:34khiến họ nhìn mọi tin tức về
226. 9:36Sihanukville qua một lăng kính hoài nghi
227. 9:39trong khi lại dễ dàng chấp nhận những
228. 9:41tin tức ủng hộ giả thuyết ban đầu của
229. 9:43mình. Ahen gọi đây là một thất bại trong
230. 9:46việc điều chỉnh lối nghĩ đã có sẵn, một
231. 9:48dạng tiêu chuẩn kép trong cách đánh giá
232. 9:50cùng một loại bằng chứng. Nhà nghiên cứu
233. 9:52Richard Mobley trong một bài viết đăng
234. 9:55trên tạp chí Studies and Intelligence
235. 9:57năm 2024 nhấn mạnh thêm rằng đội phân
236. 10:01tích hậu cần của CIA thực ra rất giỏi
237. 10:04nghề nhưng nghiệp vụ giỏi không đồng
238. 10:06nghĩa với kết luận đúng. Khi giả định
239. 10:08nền tảng ban đầu đã sai, bước ngoặt chỉ
240. 10:11đến sau cuộc đảo chính năm.
241. 10:141970
242. 10:15khi một sĩ quan Campuchia tên Lescoem
243. 10:18giao cho phía Mỹ hơn 12.000 trang chứng
244. 10:20từ tàu, phiếu kho và lệnh vận chuyển thu
245. 10:23được từ chính quyền cũ. Đối chiếu với bộ
246. 10:26hồ sơ này, CIA buộc phải công bố một bản
247. 10:29đính chính chính thức vào tháng 12 năm
248. 10:321970,
249. 10:33thừa nhận rằng thực tế đã có hơn 21.000
250. 10:37tấn quân nhu qua cảngville và khoảng 85%
251. 10:41trong số đó tức khoảng 18.000 tấn đã đến
252. 10:44tay lực lượng cộng sản dọc biên giới
253. 10:47tính riêng cho hai quân khu ba và quân
254. 10:49khu 4 tức khu vực Đông Nam Bộ và đồng
255. 10:51bằng sông Cửu Long. Tuyếnville đã cung
256. 10:55cấp phần áp đảo quân nhu theo nhiều ước
257. 10:57tính lên tới 80 đến 100% trong khi tuyến
258. 11:01đường bộ qua Lào chỉ gánh chưa tới 4%
259. 11:04cho khu vực này. Con số ấy tự nó đã là
260. 11:07một cú lật ngoạn mục với những gì công
261. 11:08chúng vẫn hình dung về hậu cần chiến
262. 11:11tranh. Nhưng nó cũng để lại một câu hỏi
263. 11:13ám ảnh hơn cho chính người Mỹ khi họ
264. 11:16nhận ra mình đã đánh giá thấp một trong
265. 11:18những nguồn tiếp vận quan trọng nhất của
266. 11:20đối phương trong suốt gần 4 năm. Điều gì
267. 11:23sẽ xảy ra nếu họ chọn cách đáp trả bằng
268. 11:25chính sức mạnh không quân của mình?
269. 11:29[âm nhạc]
270. 11:32Trước khi có sức mạnh không quân được
271. 11:34huy động, Washington đã thử một cách
272. 11:36tiếp cận âm thầm hơn. Tổng thống Linden
273. 11:39Johnson từng bác bỏ đề xuất phong tỏa
274. 11:41đường biển Campuchia của hội đồng thăm
275. 11:43mưu trưởng Liên Quân và thay vào đó phê
276. 11:45duyệt một chiến dịch mang tên Vuvius
277. 11:48nhằm thu thập bằng chứng không thể chối
278. 11:50cãi để gây sức ép ngoại giao buộc Shuk
279. 11:53thay đổi chính sách. Nhưng đến khi
280. 11:55Richard Nixon bước vào nhà trắng, sự
281. 11:58kiên nhẫn đó đã cạn kiệt. Giữa tháng năm
282. 12:021969,
283. 12:04viện dẫn các cuộc pháo kích từ bên kia
284. 12:06biên giới gây thương vong cho dân thường
285. 12:08Sài Gòn, Tổng thống Nickon và cố vấn an
286. 12:11ninh quốc gia Henry Kissinger đã cho
287. 12:13tiến hành một chiến dịch ném bom bí mật
288. 12:16được đặt tên là chiến dịch Menu. Từ ngày
289. 12:1818 tháng năm 1969
290. 12:22đến cuối tháng 5 năm 1970, máy bay ném
291. 12:26bom chiến lược B52 của Mỹ đã thực hiện
292. 12:293875
293. 12:31phi vụ, trút khoảng 108.823
294. 12:35tấn bom xuống các khu vực căn cứ ở miền
295. 12:38Đông Campuchia. Để che giấu tính nhạy
296. 12:41cảm của chiến dịch, sáu khu vực mục tiêu
297. 12:43được đặt mật danh theo tên các bữa ăn:
298. 12:46Breakfast, lunch, snack, dinner, supper
299. 12:51và dessert. Một sự mỉa mai đen tối phản
300. 12:54ánh đúng tinh thần bí mật tuyệt đối của
301. 12:57giới quân sự khi đó. Để vô hiệu hóa sự
302. 13:00giám sát của Quốc hội Mỹ, cố vấn
303. 13:02Kissinger cùng tướng Alexander 2 và đại
304. 13:05tá Ray Siton đã dựng lên một hệ thống
305. 13:08báo cáo kép chưa từng có tiền lệ. Phi
306. 13:10công cất cánh từ Wam nhận tọa độ ném bom
307. 13:12hợp pháp tại lãnh thổ Nam Việt Nam.
308. 13:14Nhưng khi đang bay, hệ thống radar mặt
309. 13:16đất sẽ gửi một tọa độ khác, chuyển hướng
310. 13:19máy bay sang không phận Campuchia. Nhật
311. 13:22ký bay và báo cáo tiêu hao đạn dược, sau
312. 13:24đó bị làm giả để khớp với mục tiêu ban
313. 13:27đầu. Bộ trưởng Quốc phòng Melvin Leir và
314. 13:30Bộ trưởng Ngoại giao William Rogers đều
315. 13:32từng lên tiếng lo ngại về nguy cơ dò rỉ
316. 13:35thông tin, nhưng chiến dịch vẫn được giữ
317. 13:37kín trong hơn 1 năm. Điều thú vị là khi
318. 13:40bầu trời miền Đông Campuchia bị xé nát
319. 13:43bởi bom, chính Seanok lại chọn cách yên
320. 13:45lặng không lên tiếng phản đối chính
321. 13:47thức, một phần để giữ vò bọc trung lập
322. 13:49trước quốc tế. Nhưng cũng một phần, theo
323. 13:52nhiều nhà nghiên cứu, ông ngầm hy vọng
324. 13:54bom đạn Mỹ sẽ giúp kiềm chế bớt sự bành
325. 13:56chướng của quân Bắc Việt Nam trên chính
326. 13:58lãnh thổ của mình. Đây là một chi tiết
327. 14:00ít được nhắc tới. Nó cho thấy ngay cả
328. 14:03người tạo ra chính sách trung lập cũng
329. 14:04không hoàn toàn xem mình đứng ngoài cuộc
330. 14:06chơi của các siêu cường. Quy mô thật của
331. 14:09chiến dịch ném bom này còn lớn hơn những
332. 14:11gì công chúng từng biết trong nhiều thập
333. 14:13kỷ. Theo phân tích của nhà nghiên cứu
334. 14:15Taylor Owen, dựa trên cơ sở dữ liệu ném
335. 14:18bom được tổng thống Bill Clinton cho
336. 14:20giải mật vào năm 2000, tổng lượng bom mà
337. 14:23Mỹ trút xuống toàn bộ lãnh thổ Campuchia
338. 14:25trong suốt cuộc chiến tính đến năm 1973,
339. 14:29lớn gấp khoảng năm lần con số từng được
340. 14:31công bố chính thức và một số đợt oanh
341. 14:33tạc thực tế đã bắt đầu sớm hơn gần 4 năm
342. 14:36so với mốc chính thức của chiến dịch
343. 14:37menu. Dữ liệu này cũng cho thấy nhiều
344. 14:39đợt ném bom nằm trong bán kính một cây
345. 14:42số quanh các khu dân cư. Khác với tuyên
346. 14:44bố ban đầu rằng các cuộc anh tạc chỉ
347. 14:46nhắm vào những khu căn cứ không người ở,
348. 14:48trong khi bom vẫn còn rơi ở biên giới
349. 14:50phía đông một cơn địa chấn khác lần này
350. 14:53hoàn toàn mang tính chính trị đang âm
351. 14:56thầm hình thành ngay tại thủ đô Phnom
352. 14:58Ping.
353. 15:00[âm nhạc]
354. 15:03Để hiểu vì sao cuộc đảo chính tháng 3
355. 15:06năm 1970 lại nổ ra đúng vào thời điểm
356. 15:10đó, chúng ta cần lùi lại gần 30 năm. về
357. 15:13một mối hiềm khích trong chính hoàng tộc
358. 15:15Campuchia. Năm 1941,
359. 15:19khi chọn người kế vị ngai vàng, chính
360. 15:21quyền thực dân Pháp đã bỏ qua nhánh
361. 15:23Sisowat, vốn được xem là có quyền thừa
362. 15:26kế hợp pháp và trưởng thành hơn để đưa
363. 15:29một thanh niên 18 tuổi tên Norodom
364. 15:31Sihanuk lên ngồi. Lý do theo nhiều xử
365. 15:34gia là niềm tin rằng một vị vua trẻ tuổi
366. 15:37sẽ dễ điều khiển hơn. Quyết định đó gieo
367. 15:40mầm cho một mối oán hận kéo dài suốt ba
368. 15:43thập kỷ trong lòng hoàng thân Siswa
369. 15:45Sirik Matak, người sau này giữ chức Phó
370. 15:48Thủ tướng Campuchia. Đầu tháng [âm nhạc]
371. 15:493 năm 1970, các cuộc biểu tình chống
372. 15:53người Việt Nam bùng nổ dữ dội tại
373. 15:55Fnampeng dẫn đến việc đám đông đốt phá
374. 15:57xứ quán của Bắc Việt Nam và của chính
375. 15:59phủ cách mạng lâm thời miền Nam Việt
376. 16:01Nam. Dựa vào làn sóng phẫn nộ này, ngày
377. 16:0412 tháng , Thủ tướng Lon Non ra lệnh
378. 16:07đóng cửa cảng Sihacville và đưa ra tối
379. 16:10hậu thư 72 giờ, yêu cầu quân đội Bắc
380. 16:13Việt Nam rút hoàn toàn khỏi lãnh thổ
381. 16:15Campuchia. Nhưng ngay cả khi đối mặt với
382. 16:17áp lực đó, LN người từng trung thành
383. 16:20phục vụ Shhano trong nhiều năm, vẫn tỏ
384. 16:23ra do dự trước bước đi cuối cùng là phế
385. 16:25trất quốc trưởng. Để bẻ gãy sự do dự đó,
386. 16:28theo nhiều ghi chép lịch sử được các nhà
387. 16:30nghiên cứu như David Chandler và Milton
388. 16:33Osborne dẫn lại, [âm nhạc] Sirik Mata đã
389. 16:36mở cho Lon nghe một cuộng băng ghi âm
390. 16:38buổi họp báo của Sihanuk tại Paris.
391. 16:41Trong đó, Sihanuk giận dữ, đe dọa sẽ xử
392. 16:44tử cả Lono lẫn Sirik Matak ngay khi trở
393. 16:47về nước. Nghe xong đoạn băng, Lono đã
394. 16:50bật khóc nhưng ngay cả sau đó ông vẫn
395. 16:53chưa sẵn sàng đặt bút ký. Theo cùng
396. 16:55những ghi chép này, đêm 16 rạng sáng 17
397. 16:59tháng , Shirik Mat cùng ba sĩ quang vũ
398. 17:02trang đã trực tiếp xông vào phòng của L
399. 17:05No dưới hỏng súng chĩa thẳng vào người.
400. 17:07Một L No đang dàn dụa nước mắt buộc phải
401. 17:10ký vào các xác lệnh chuẩn thuận việc phế
402. 17:12[âm nhạc] Shhanuk. Ngày 18 tháng năm
403. 17:161970, Quốc hội Campuchia chính thức bỏ
404. 17:19phiếu tước quyền của Sihanuk, trao quyền
405. 17:22điều hành cho Lono và Sirik Matak. Một
406. 17:25quyết định làm rung chuyển cả cục diện
407. 17:26chiến tranh lạnh tại Đông Nam Á hóa ra
408. 17:29lại được định đoạt trong một căn phòng
409. 17:30đóng kín bởi những thứ rất con người.
410. 17:33Một mối tư thù 30 năm, một cuộn băng đe
411. 17:35dọa và một họng súng chĩa vào người đồng
412. 17:38cấp. Nhưng câu hỏi mà rất nhiều người
413. 17:41vẫn đặt ra cho tới ngày nay là liệu có
414. 17:44một bàn tay nào khác đứng phía sau cánh
415. 17:47cửa căn phòng đó hay không?
416. 17:50[âm nhạc]
417. 17:53Trong nhiều thập kỷ, một trong những
418. 17:56cách hiểu phổ biến nhất về sự kiện này
419. 17:58là CEA đã trực tiếp vạch kế hoạch và
420. 18:01giật dây Lon cùng Siric Matac. Cách hiểu
421. 18:04này phần lớn bắt nguồn từ chính cuốn hồi
422. 18:06ký của Sianock mang tên My War with the
423. 18:09CIA được chấp bút cùng nhà báo Wilfred
424. 18:12Birchett. Đây là một nguồn xử liệu quan
425. 18:15trọng vì nó phản ánh góc nhìn của người
426. 18:17trong cuộc. Nhưng theo nhiều nhà nghiên
427. 18:19cứu, nó cũng đồng thời là một công cụ
428. 18:21chính trị giúp Sianuk giải thích thất
429. 18:23bại của chính mình. Vậy hồ sơ giải mật
430. 18:25thực sự nói gì? Nhà sử học Ben Kanan tại
431. 18:28Đại học E trong công trình How Paul Port
432. 18:31came to Power khẳng định không có bằng
433. 18:34chứng nào cho thấy CIA đã lên kế hoạch
434. 18:37hay trực tiếp tham gia sự kiện tháng 3
435. 18:39năm 1970.
436. 18:42Hồ sơ đối ngoại của Bộ Ngoại giao Mỹ
437. 18:45cùng các biên bản nội bộ mà giám đốc CIA
438. 18:47Richard Helms gửi cho Kiss Singer vào
439. 18:50tháng tư và tháng cùng năm cho thấy
440. 18:52chính quyền Nixon dường như bị bất ngờ
441. 18:54trước diễn biến này và chỉ bắt đầu tìm
442. 18:57cách hỗ trợ chính quyền lon non sau khi
443. 18:59sự việc đã xảy ra thông qua viện trợ
444. 19:02quân sự ngầm và các chiến dịch tuyên
445. 19:04truyền có lợi cho chính thể mới. Tuy
446. 19:06nhiên, không phải mọi nhà nghiên cứu đều
447. 19:08dừng lại ở đó. William Shawcross, tác
448. 19:12giả cuốn Side Show đồng tình rằng không
449. 19:14có mệnh lệnh trực tiếp nào từ Washington
450. 19:16yêu cầu lật đổ Sianok. Nhưng ông lập
451. 19:19luận rằng chính chiến dịch ném bom bí
452. 19:21mật menu của Nixon và Kissinger đã đẩy
453. 19:24lực lượng Bắc Việt Nam giạt sâu hơn vào
454. 19:26nội địa Campuchia để tránh bom, qua đó
455. 19:29làm trầm trọng thêm tình trạng mất kiểm
456. 19:31soát lãnh thổ và gián tiếp dồn lon non
457. 19:34vào thế phải hành động. Nhà nghiên cứu
458. 19:36Kenneth Conboy trong cuốn The Cambodian
459. 19:39Wars mô tả mối quan hệ giữa Mỹ và các
460. 19:42lực lượng thân Mỹ tại Campuchia như một
461. 19:45quá trình hội tụ lợi ích chứ không phải
462. 19:47một bản kế hoạch được thiết kế sẵn từ
463. 19:49nước ngoài. Đáng chú ý, giới sở học
464. 19:52đương đại cũng nhìn nhận lại chính cuốn
465. 19:54Sow một bản cáo trạng mạnh mẽ nhưng có
466. 19:57phần một chiều. Khi tập trung phần lớn
467. 20:00trách nhiệm vào Nixon và Kissinger mà
468. 20:02chưa xử lý đầy đủ các yếu tố nội tại của
469. 20:05chính trường Campuchia. Cho đến nay chưa
470. 20:07có văn bản giải mật nào được giới xử học
471. 20:10coi là bằng chứng trực tiếp cho việc CEA
472. 20:13đạo diễn cuộc đảo chính. Điều các hồ sơ
473. 20:16hiện có cho thấy là sự theo dõi, vận
474. 20:18động và hỗ trợ nhanh chóng sau khi sự
475. 20:21việc đã rồi. Ranh giới giữa việc tạo ra
476. 20:24một sự kiện và việc tận dụng một sự kiện
477. 20:26đã xảy ra. Có lẽ xin được để quý vị tự
478. 20:29cân nhắc. Câu hỏi tiếp theo cũng cần
479. 20:31được đặt ra một cách công bằng như vậy.
480. 20:33Đó là liệu bản thân Sihaok có thực sự
481. 20:35chỉ là một nạn nhân bị động của các siêu
482. 20:37cường như hình ảnh mà ông vẫn thường
483. 20:39được nhắc tới hay không?
484. 20:43>> [âm nhạc]
485. 20:45>> Vào đúng thời điểm Quốc hội Campuchia bỏ
486. 20:48phiếu phế truck mình, Siha đang trong
487. 20:51chuyến công du chính thức tại Moscow với
488. 20:54hy vọng thuyết phục Liên Xô, gây sức ép
489. 20:56buộc quân Bắc Việt Nam rút bớt khỏi lãnh
490. 20:59thổ Campuchia để xoa dịu làn sóng phẫn
491. 21:02nộ trong nước. Tin tức về việc mình bị
492. 21:04phế tr không đến với ông qua một công
493. 21:06hàm ngoại giao trang trọng mà đến ngay
494. 21:08trên chiếc xe đang chạy ra sân bay
495. 21:10Vukovo khi thủ tướng Liên Xô Alessai
496. 21:13Kosigin người ngồi cùng xe để tiễn ông
497. 21:16trực tiếp thông báo. Theo tường thuật
498. 21:18của hãng thông tấn pháp và tờ New York
499. 21:20Times có mặt tại sân bay hôm đó, Sihana
500. 21:23đứng dưới chân cầu thang máy bay, phát
501. 21:25biểu ngắn gọn bằng tiếng khơ me với
502. 21:28khoảng 30 sinh viên và kiều dân
503. 21:30Campuchia có mặt xen lẫn giữa những nụ
504. 21:32cười gượng gạo và những khoảnh khắc trầm
505. 21:34ngâm trước khi rời Moscov Sehanuk gửi
506. 21:37một bước điện tín chi tiết cho hoàng
507. 21:39thái hậu Kosama ở Phnom Pen thuật lại
508. 21:42cuộc trò chuyện đêm hôm trước với Tổng
509. 21:44Bí thư Lin Leonit Bresnev và ông đã chia
510. 21:47sẻ nguyên văn bức điện này với báo giới.
511. 21:50Trong đó ông thuật lại rằng Kigan từng
512. 21:53cảnh báo một cuộc chiến giữa Campuchia
513. 21:55và Việt Nam sẽ là điều không thể tránh
514. 21:58khỏi nếu phe cánh hữu Campuchia tiếp tục
515. 22:01có hành động thù địch với các đồng minh
516. 22:03của Hà Nội. Cùng lúc đó, các nguồn tin
517. 22:05ngoại giao cho thấy Liên Xô lại khá dè
518. 22:08dặc trong việc hậu thuẫn ông giành lại
519. 22:10quyền lực và thay vào đó khuyến khích
520. 22:13ông dùng ảnh hưởng cá nhân để ủng hộ
521. 22:16cuộc đấu tranh của lực lượng cộng sản
522. 22:17chống lại Sài Gòn và Washington. Ngày 19
523. 22:21tháng
524. 22:22Shuk đến Bắc Kinh, nơi Thủ tướng Chu Ân
525. 22:25Lai Di Đicton ra đón ông ngay dưới chân
526. 22:27cầu thang máy bay. Và tại đây ông đưa ra
527. 22:30một quyết định mà nhiều nhà xử học sau
528. 22:32này xem là bước ngoặc định hình toàn bộ
529. 22:34số phận của Campuchia trong những năm
530. 22:36tiếp theo. Ngày 23 tháng
531. 22:39Shâu lên đài phát thanh Bắc Kinh, kêu
532. 22:42gọi người dân Campuchia rời làng vào
533. 22:44rừng kháng chiến, liên minh với chính
534. 22:46lực lượng mà trước đó ông từng đàn áp
535. 22:48không khoan nhượng Khơ me đỏ.
536. 22:51>> Đây là chỗ khiến hình ảnh Shano như một
537. 22:53vị vua thuần túy bị siêu cường ép buộc
538. 22:56trở nên chưa đầy đủ. Về mặt đối nội,
539. 22:59chính ông từng là người đặt ra tên gọi
540. 23:01Khơ Me Đỏ để miệt thị và đàn áp phong
541. 23:03trào cộng sản trong nước, buộc họ phải
542. 23:05trốn chạy vào rừng sâu ngay từ những năm
543. 23:08trước đó. Còn về mặt đối ngoại, ông lại
544. 23:10là người chủ động mở cửa lãnh thổ cho
545. 23:12quân Bắc Việt Nam từ nhiều năm trước khi
546. 23:14bị lật đổ. Nhà báo từng đoạt giải
547. 23:16Puliser Joe Brinkley chỉ ra rằng lời kêu
548. 23:20gọi kháng chiến của Sihanuk trên đài Bắc
549. 23:22Kinh đã trao cho Khơ Me đỏ. Khi đó chỉ
550. 23:25là một lực lượng phiến quân nhỏ bé và
551. 23:27thiếu tính chính danh, một nguồn nhân
552. 23:29lực khổng lồ, rất nhiều nông dân
553. 23:31Campuchia, những người coi ông như một
554. 23:33vị vua mang tính thiêng liêng đã rời
555. 23:35làng vào rừng không phải vì họ hiểu chủ
556. 23:38nghĩa cộng sản mà đơn giản vì muốn bảo
557. 23:40vệ nhà vua theo tiếng gọi mà họ tin là
558. 23:43thiêng liêng. Theo cách diễn giải này,
559. 23:46chính uy tín hoàng gia của Sihanuk đã vô
560. 23:49tình khoác một tấm áo hợp pháp lên một
561. 23:51lực lượng, mà nếu không có nó, có lẽ đã
562. 23:53khó lòng phát triển nhanh đến vậy. Dĩ
563. 23:55nhiên, đây vẫn là một trong nhiều cách
564. 23:57diễn giải và không phải là kết luận cuối
565. 23:59cùng được toàn bộ giới học thuật đồng
566. 24:01thuận, nhưng nó gợi mở một câu hỏi lớn
567. 24:03hơn nhiều so với riêng số phận Sihanuk.
568. 24:06Đó là giới hạn thực sự của một chính
569. 24:08sách trung lập khi nó được vận hành hoàn
570. 24:11toàn qua ý chí của một cá nhân. Thay vì
571. 24:13qua một cấu trúc quyền lực được chia sẻ,
572. 24:16câu hỏi đó càng rõ nét hơn khi ta đặt
573. 24:18cạnh một trường hợp láng giềng. Cùng
574. 24:20thời điểm Campuchia theo đuổi trung lập,
575. 24:23hoàng thân Suvana Fuma ở Lào cũng chọn
576. 24:26một con đường tương tự nhưng theo cách
577. 24:28hoàn toàn khác. Thay vì đàn áp lực lượng
578. 24:30cộng sản nội địa như Sihanok, Svana,
579. 24:33Forma chấp nhận chia sẻ quyền lực trong
580. 24:36một chính phủ liên hiệp ba phái bao gồm
581. 24:38cả cánh tả trung lập và cánh hữu, Lào
582. 24:41vẫn ngầm cho phép quân Bắc Việt Nam hiện
583. 24:43diện ở phía đông đất nước và cũng chịu
584. 24:45những đợt oanh tạc bí mật của Mỹ không
585. 24:47kém phần khốc liệt. Nhưng nhờ có một cấu
586. 24:49trúc chính trị được chia sẻ giữa nhiều
587. 24:51phe phái, nền trung lập của Lào tồn tại
588. 24:53được cho tới tận năm 1975 mà không bị
589. 24:57lật đổ bất ngờ từ chính nội bộ. Còn ở
590. 24:59Campuchia, khi cá nhân Xanu ngã xuống,
591. 25:03toàn bộ hệ thống trung lập vốn không có
592. 25:05cấu trúc nào tồn tại độc lập với ông,
593. 25:08cũng sụp đổ theo đẩy đất nước bước thẳng
594. 25:10vào một cuộc nội chiến toàn diện về hệ
595. 25:13quả trực tiếp và tàn khốc nhất của những
596. 25:14tuần đầu sau đảo chính. Khi cộng đồng
597. 25:17người Việt Sinh sống lâu đời tại
598. 25:18Campuchia trở thành mục tiêu của làn
599. 25:20sóng bạo lực sắc tộc, đó là câu chuyện
600. 25:22chúng ta đã dành riêng một kỳ phát sóng
601. 25:25khác của Á Lục Ký để đi sâu. Và xin phép
602. 25:28không nhắc lại chi tiết trong chương
603. 25:29trình hôm nay.
604. 25:33[âm nhạc]
605. 25:35Quốc lộ 4 vẫn còn đó, con đường nhựa
606. 25:37từng trở hàng chục nghìn tấn vũ khí
607. 25:39trong bóng tối của một tấm danh nghĩa
608. 25:41trung lập. Ngày nay vẫn nối Sihacville
609. 25:44với Fnom Peng vẫn có xe tải chạy qua mỗi
610. 25:46buổi sáng, chở cá khô, chở xi măng, chở
611. 25:50những thứ hàng hóa bình thường nhất của
612. 25:52một đời sống thời bình. Mặt đường không
613. 25:55giữ lại ký ức nào. Nó không biết mình
614. 25:57từng là nơi một sĩ quan mặc quân phục
615. 25:59hoàng gia đứng canh cho những chuyến xe
616. 26:02không thuộc về quân đội của ông. Nó cũng
617. 26:04không biết phía cuối con đường ấy. Tại
618. 26:06một căn phòng đóng kín ở Fnom Peng, một
619. 26:09vị tướng từng khóc trước họng súng của
620. 26:11chính người đồng đội mình. Chỉ có xử
621. 26:13liệu là còn nhớ. Và mỗi lần những trang
622. 26:15xử liệu ấy được lật lại, người ta lại
623. 26:17thấy hiện ra hình ảnh một người đàn ông
624. 26:19đứng giữa hai siêu cường, tin rằng sự
625. 26:21khéo léo của riêng mình đủ sức giữ thăng
626. 26:23bằng cho cả một vương quốc. Ông đã đúng.
627. 26:27Trong gần một thập kỷ rồi một buổi sáng
628. 26:30tháng ba trên một chiếc xe chạy ra sân
629. 26:32bay ở một thành phố cách quê nhà ông
630. 26:35hàng nghìn cây số. Ông nhận ra phép cân
631. 26:37bằng ấy chưa từng thuộc về ông một mình.
632. 26:40Hẹn gặp lại quý vị và các bạn trong kỳ
633. 26:41phát sóng tiếp theo của Á Lục Ký.
634. 26:46[âm nhạc]
635. 26:50H