Sự Tinh Tế Bị Hiểu Lầm Của Mâm Cơm Việt Nam — Transcript

Full transcript

1. 0:10Năm 2013, UNESCO công nhận Wasoku, ẩm
2. 0:15thực truyền thống của Nhật Bản là di sản
3. 0:18văn hóa phi vật thể của nhân loại. 3 năm
4. 0:20trước đó, năm 2010, chính bữa ăn
5. 0:24Gastronomic của người Pháp cũng nhận
6. 0:26được vinh dự tương tự. Còn mâm cơm Việt
7. 0:28Nam, cái mâm mà hàng chục triệu gia đình
8. 0:30quây quần mỗi buổi tối thì đến hôm nay
9. 0:33vẫn chưa một lần được sướng tên trên sân
10. 0:35khấu đó. Vậy câu hỏi đặt ra là có phải
11. 0:38mâm cơm Việt Nam kém tinh tế hơn hay thế
12. 0:41giới đang dùng sai thước đo để chấm điểm
13. 0:43nó? Xin chào quý vị và các bạn. Chào
14. 0:45mừng đến với chương trình Á Lục Ký. Và
15. 0:47đây chính là điều chúng ta sẽ khám phá
16. 0:49trong chương trình hôm nay. Câu chuyện
17. 0:50về một sự tinh tế bị gọi nhầm tên và
18. 0:53hành trình đi tìm lại đúng thước đo cho
19. 0:55mâm cơm của chính mình.
20. 0:59Khi nhắc tới ẩm thực tinh tế, thế giới
21. 1:01hiện đại thường chỉ nghĩ tới vài cái tên
22. 1:03quen thuộc Kaiseki và Wasoku của Nhật
23. 1:07Bản, Gastronomi của Pháp, gần đây thêm
24. 1:10cả văn hóa Kim Chi của Hàn Quốc. Đây là
25. 1:13những nền ẩm thực đã được đóng dấu chính
26. 1:15thức bởi UNESCO, được xem như chuẩn mực
27. 1:18toàn cầu cho khái niệm tinh tế trong ăn
28. 1:20uống. Còn ẩm thực Việt Nam trên truyền
29. 1:23thông quốc tế lại thường bị đóng khung
30. 1:25trong một cụm từ khác. Street food, ẩm
31. 1:28thực đường phố, bánh mì, bún trả. Phở
32. 1:31được ca ngợi vì ngon, vì rẻ, vì nhanh
33. 1:35nhưng hiếm khi nào, chúng được gọi là
34. 1:37tinh tế theo đúng nghĩa hàn lâm mà giới
35. 1:39nghiên cứu ẩm thực hay dùng. Cái bỡ
36. 1:42street food này vô tình đã che khuất một
37. 1:46thứ quan trọng hơn nhiều. Khi thế giới
38. 1:49nghĩ đến ẩm thực Việt, họ nghĩ ngay đến
39. 1:51chiếc ghế nhựa vỉa hè chứ không nghĩ đến
40. 1:54mâm cơm gỗ quây quần trong một căn nhà
41. 1:56Việt. Cái bẫy này không phải tự nhiên mà
42. 1:58có, nó bắt nguồn một phần từ chính lịch
43. 2:01sử. Sau các đợt di cư của người Việt ra
44. 2:04nước ngoài, nhiều gia đình ban đầu chỉ
45. 2:06có thể mở những quán ăn nhỏ, giá rẻ,
46. 2:09phục vụ nhanh để mưu sinh nơi đất khách.
47. 2:12Đó là điểm trạm đầu tiên của rất nhiều
48. 2:14người phương Tây với ẩm thực Việt. Sau
49. 2:17này, ngành du lịch quốc tế cũng có xu
50. 2:19hướng quảng bá các nước đang phát triển
51. 2:21bằng hình ảnh đường phố mộc mạc đầy màu
52. 2:24sắc bản địa. Hình ảnh một bữa cơm gia
53. 2:26đình kín đáo sau cánh cửa thì ít khi
54. 2:29được chọn. Hai yếu tố này cộng lại qua
55. 2:32nhiều thập kỷ đã đóng khung ẩm thực Việt
56. 2:34vào đúng một góc. Ngon rẻ, bình dân
57. 2:37nhưng ít khi đi kèm với chữ tinh tế. Và
58. 2:40có lẽ ngay cả người Việt cũng đang vô
59. 2:43thức chấp nhận cách đóng khung đó. Nhiều
60. 2:45người coi cơm nhà là chuyện bình dân,
61. 2:48còn tinh tế là thứ dành riêng cho ẩm
62. 2:50thực ngoại quốc, cho những nhà hàng có
63. 2:52tên khó đọc và giá tiền không hề rẻ.
64. 2:55>> Thử hình dung một tình huống quen thuộc.
65. 2:57Khi giới thiệu ẩm thực Việt Nam cho một
66. 2:59người bạn nước ngoài, lần đầu đến Việt
67. 3:01Nam, phần lớn người Việt sẽ dẫn họ ra
68. 3:04quán phở, quán bún trả hoặc một hàng
69. 3:07bánh mì vía hè. Rất ít khi có ai nghĩ
70. 3:09đến việc mời khách về nhà, ngồi xuống
71. 3:11một mâm cơm gia đình thật sự. Nơi có
72. 3:14canh chua, có cá kho, có rau luộc, có
73. 3:17bát nước mắm ở giữa, phản xạ giới thiệu
74. 3:20văn hóa của chính người Việt vô tình
75. 3:23cũng đang đi theo đúng lối mòn mà truyền
76. 3:25thông quốc tế đã vẽ ra. Ngay cả những
77. 3:28lời khen quốc tế dành cho ẩm thực Việt
78. 3:30cũng thường mắc kẹt trong đúng cái khung
79. 3:33đó. Các đầu bếp và nhà báo ẩm thực
80. 3:35phương Tây khi đến Việt Nam thường chọn
81. 3:38quay cảnh mình ngồi trên ghế nhựa vỉa
82. 3:40hè, húp một bát bún chả hay một tô phở.
83. 3:44Họ gọi đó là trải nghiệm chân thực nhất.
84. 3:47Lời khen ấy thật lòng nhưng nó vô tình
85. 3:49đóng đinh hình ảnh ẩm thực việc vào đúng
86. 3:52một góc, góc của sự giảng dị đường phố.
87. 3:55Hiếm khi ống kính của họ bước chân vào
88. 3:57gian bếp và mâm cơm phía sau cánh cửa
89. 4:00của một gia đình Việt. Con số cụ thể
90. 4:02càng cho thấy khoảng cách này rõ hơn.
91. 4:05Tháng 8 năm 2024, phở Hà Nội, phở Nam
92. 4:09Định và nghề chế biến Mì Quảng mới chỉ
93. 4:11được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi
94. 4:13vật thể cấp quốc gia của Việt Nam. Một
95. 4:16danh hiệu trong nước chưa hề chạm tới
96. 4:18UNESCO. Trong khi Wasoku đã đứng trên
97. 4:21sân khấu quốc tế đó từ hơn một thập kỷ
98. 4:23trước. Và đây không đơn thuần là chuyện
99. 4:27danh hiệu cho vui. Một khi ẩm thực được
100. 4:30thế giới công nhận là tinh tế, nó trở
101. 4:32thành một phần của sức mạnh mềm quốc
102. 4:34gia. Nó kéo theo khách du lịch, kéo theo
103. 4:37sự tôn trọng văn hóa, kéo theo cả giá
104. 4:39trị thương hiệu cho từng sản phẩm cụ
105. 4:41thể. Chính phủ Nhật Bản thông qua Bộ
106. 4:43Nông Lâm Thủy sản đã chủ động quảng bá
107. 4:46Wasoku ra thế giới như một chiến lược
108. 4:49ngoại giao ẩm thực bài bản. Pháp cũng
109. 4:51làm điều tương tự với gastronomy của
110. 4:54mình suốt hàng chục năm qua. Đây là một
111. 4:56cuộc chơi có chủ đích, không phải chuyện
112. 4:58ngẫu nhiên xảy ra. Nhưng có phải vậy
113. 5:01không? Có phải mâm cơm Việt Nam thực sự
114. 5:04kém tinh tế hơn hay chúng ta đơn giản là
115. 5:06chưa từng được đo bằng đúng cây thước
116. 5:08của chính mình?
117. 5:16Để trả lời câu hỏi đó, phải quay lại xem
118. 5:18mâm cơm Việt Nam thực sự vận hành như
119. 5:21thế nào. Mâm cơm Việt Nam tuân theo hai
120. 5:24nguyên lý cổ: âm dương phối triển và ngũ
121. 5:26hành tương sinh. Món ăn có tính hàn dễ
122. 5:29gây lạnh bụng, buộc phải đi kèm với gia
123. 5:31vị có tính ấm để trung hòa. Ví dụ dễ
124. 5:33thấy nhất trong đời sống hàng ngày,
125. 5:35trứng vịt lộn vốn tính hàn nên luôn ăn
126. 5:39kèm rau răm và gừng thái sợi. Hai thứ có
127. 5:41tính ấm để cân bằng lại. Ốc cũng tính
128. 5:44hàn nên bao giờ cũng chấm cùng nước mắm
129. 5:47gừng cay nồng màu sắc bày trên mâm.
130. 5:50xanh, đỏ, đen, trắng, vàng cũng được sắp
131. 5:55xếp theo nguyên tắc ngũ hành không phải
132. 5:58ngẫu nhiên. Đặc điểm cốt lõi của mâm cơm
133. 6:00Việt là mọi món được bày ra cùng một lúc
134. 6:03dùng chung. Điều này khác hẳn với lối
135. 6:06phục vụ của Kaiseki Nhật Bản. Nơi món ăn
136. 6:09được đưa ra tuần tự theo một trình tự đã
137. 6:11định sẵn, mỗi người có một khay riêng
138. 6:14theo cấu trúc gọi là Ichiju Sansai, tức
139. 6:18một canh ba món. Và ngay cả chiếc mâm
140. 6:21cũng mang một ý nghĩa mà ít ai để ý. Mâm
141. 6:24đồng, mâm gỗ truyền thống của người Việt
142. 6:27luôn là hình tròn trong văn hóa Á Đông.
143. 6:30Hình tròn tượng trưng cho sự viên mãn,
144. 6:33cho sự bình đẳng. Nó không có góc cạnh
145. 6:35nào, phân chia vị trí chủ khách rõ rệt
146. 6:38như một chiếc bàn hình chữ nhật kiểu
147. 6:40phương tây. Mọi người ngồi quanh mâm
148. 6:42tròn, khoảng cách từ mỗi người đến điểm
149. 6:44giữa mâm gần như bằng nhau. Đây là một
150. 6:47chi tiết vật lý rất cụ thể, thể hiện
151. 6:50đúng triết lý cộng đồng đang ẩn bên
152. 6:52trong bữa cơm Việt. Và ở chính giữa cái
153. 6:54vòng tròn bình đẳng đó luôn có một bát
154. 6:56nước mắm dùng chung. Bát nước mắm giữa
155. 6:59mâm không chỉ là món ăn đậm đà hơn mà
156. 7:02còn là thước đo sự ý tứ và trình độ văn
157. 7:05hóa của người ngồi ăn. Ai cũng phải dùng
158. 7:07chung một bát cách một người múc nước
159. 7:09mắm, cách họ chấm, cách họ nhường phần
160. 7:12cho người khác đều nói lên rất nhiều
161. 7:14điều về con người đó. Bên cạnh bát nước
162. 7:16mắm còn có một lớp trật tự xã hội khác
163. 7:20chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Nho giáo suốt
164. 7:22hàng trăm năm trong những mâm cỗ lớn,
165. 7:25người lớn tuổi và đàn ông thường ngồi
166. 7:27mâm trên, phụ nữ và trẻ em ngồi mâm
167. 7:30dưới. Trước khi ăn, người nhỏ tuổi hơn
168. 7:33phải mời cơm người lớn, gọi đúng tên
169. 7:35từng người theo thứ bậc trong gia đình,
170. 7:37từ ông bà đến cha mẹ. Cô chú, chỉ khi
171. 7:40người lớn gật đầu hoặc cầm đũa lên
172. 7:43trước, cả mâm mới bắt đầu. Và trật tự
173. 7:46này không cố định giống nhau trên khắp
174. 7:48cả nước. Mâm cơm miền Bắc thường thiên
175. 7:51về sự tinh giản, mực thước, ít món nhưng
176. 7:54đậm vị. Mâm cơm miền Trung, đặc biệt ở
177. 7:57Huế, lại truộng nhiều món nhỏ được chia
178. 8:00ra thành nhiều đĩa gần với tinh thần
179. 8:02cung đình xưa. Còn mâm cơm miền Nam
180. 8:04thường phóng khoáng hơn, nhiều rau sống,
181. 8:07nhiều vị ngọt phản ánh đúng vùng đất trù
182. 8:09phú. Dù khác nhau về chi tiết, cả ba
183. 8:12miền đều giữ chung một khung sườn, mâm
184. 8:15tròn, món bảy trung, bát nước mắm ở
185. 8:18giữa. Nói cách khác, mâm cơm Việt Nam
186. 8:21không đơn giản, chỉ là một cách bày món
187. 8:24ăn cho tiện.
188. 8:25Đằng sau nó là một bộ quy tắc ứng xử
189. 8:27phức tạp, vận hành gần như vô thức. Nó
190. 8:30được truyền qua nhiều thế hệ mà không
191. 8:32cần viết thành một văn bản nào cả. Và
192. 8:34đây chính là điểm đặc biệt sẽ được đào
193. 8:36sâu ngay sau đây.
194. 8:42Vậy điều gì thực sự đang xảy ra ở đây?
195. 8:45Tại sao một hệ thống phức tạp như vậy
196. 8:47lại chưa từng được thế giới gọi là tinh
197. 8:50tế? Câu trả lời nằm ở chỗ thước đo tinh
198. 8:53tế mà UNESCO và truyền thông quốc tế
199. 8:55đang dùng, thiên hẳn về một kiểu tinh tế
200. 8:58cá nhân hóa. Bữa ăn kiểu Pháp có thực
201. 9:00đơn rõ ràng, thường đi theo nhiều chặng
202. 9:02nối tiếp nhau: khai vị, món chính, phô
203. 9:05mai, tráng miệng, mỗi chặng có loại rượu
204. 9:08vang riêng đi kèm và có người phục vụ
205. 9:11chia sẵn khẩu phần cho từng khách. Bạn
206. 9:13chỉ việc ngồi xuống và thưởng thức phần
207. 9:15của mình, không cần tự tay làm gì thêm.
208. 9:18Ka của Nhật Bản cũng vậy. Món ăn được
209. 9:21trình bày tuần tựng bước theo một quy
210. 9:24trình đã được mã hóa và chuẩn hóa từ
211. 9:26trước. Nó gần như một nghi lễ có kịch
212. 9:28bản cố định. Đây là sự tinh tế có thể
213. 9:31viết thành giáo trình. Nó có thể dạy
214. 9:33được, có thể sao chép lại y hệt ở bất kỳ
215. 9:36đâu trên thế giới. Từ Paris đến Tokyo
216. 9:40đến New York. Mâm cơm Việt Nam vận hành
217. 9:42theo một logic hoàn toàn khác. Đây là
218. 9:45điểm rất quan trọng mà ít người để ý.
219. 9:48Sự tinh tế của mâm cơm Việt không nằm ở
220. 9:50việc trình bày cho đẹp mắt từng phần ăn
221. 9:53cá nhân. Nó nằm ở khả năng tự điều chỉnh
222. 9:56của mỗi người trong một tập thể đang
223. 9:58dùng chung. Người Việt có một câu tục
224. 10:00ngữ tóm gọn chính xác điều này. Ăn trông
225. 10:03nồi, ngồi trong hướng. Người ăn phải tự
226. 10:06quan sát xem thức ăn còn nhiều hay ít để
227. 10:09gắp cho vừa phải. Họ tự nhường phần ngon
228. 10:12cho người lớn tuổi, tự canh tốc độ ăn
229. 10:14của mình sao cho khớp với nhịp độ chung
230. 10:16của cả mâm. Không ai dạy điều này bằng
231. 10:19một cuốn sách hay một tấm bảng hướng
232. 10:21dẫn. Nó được học qua quan sát, qua việc
233. 10:24bị nhắc nhở khi còn nhỏ, qua việc lớn
234. 10:27lên ngay trong chính cái mâm đó. Đây là
235. 10:30một sự tinh tế khó đong đếm hơn nhiều so
236. 10:32với một thực đơn có sẵn. Nó đòi hỏi nhận
237. 10:34thức xã hội liên tục chứ không phải làm
238. 10:36theo một quy trình cố định. Và có lẽ
239. 10:39chính vì nó không có một giáo trình rõ
240. 10:41ràng nào để chỉ ra nên những nền văn hóa
241. 10:43vốn quen với sự chuẩn hóa mới khó lòng
242. 10:46dùng thức đo của họ để chấm điểm nó một
243. 10:49cách công bằng. Gốc dễ của lối tư duy
244. 10:51tập thể này có thể truy về tận phương
245. 10:54thức sản xuất, tính cá nhân hóa của
246. 10:56nhiều nền văn minh phương Tây một phần
247. 10:58bắt nguồn từ lối sống du mục hoặc nông
248. 11:01nghiệp khô. Mỗi hộ trong mô hình đó có
249. 11:05thể tự canh tác độc lập trên phần đất
250. 11:07của mình. Còn văn minh lúa nước ở đồng
251. 11:09bằng Việt Nam thì khác hẳn. Trồng lúa
252. 11:12nước đòi hỏi cả một làng phải đắp đê
253. 11:15chung, tát nước chung, chia nhau lịch
254. 11:18reo cấy chung. Con người buộc phải học
255. 11:20cách gắn kết, nhường nhịn và đồng bộ
256. 11:22nhịp độ với nhau để cả cánh đồng cùng
257. 11:25sống được qua một mùa vụ. Mâm cơm tròn
258. 11:28với bát nước mắm dùng chung ở giữa chẳng
259. 11:31khác nào một phiên bản thu nhỏ của chính
260. 11:33ngôi làng lúa nước đó.
261. 11:35Ở đây cần một khung phân tích nhiều lớp
262. 11:38hơn thay vì chỉ so sánh hai Thái Cực.
263. 11:41Bữa cơm Hàn Quốc chẳng hạn đứng ở một vị
264. 11:44trí trung gian thú vị. Mỗi người Hàn
265. 11:46Quốc có một bát cơm riêng và một bát
266. 11:48canh riêng đặt trước mặt mình. Giống
267. 11:50phong cách cá nhân hóa của Nhật Bản.
268. 11:52Nhưng những món phụ gọi là Bansan từ 4
269. 11:55đến 12 món lại được bày chung ở giữa bàn
270. 11:58cho tất cả cùng gấp giống tinh thần chia
271. 12:00sẻ của mâm cơm Việt. Nói cách khác, thế
272. 12:03giới ẩm thực Á Đông không chia làm hai
273. 12:06phe rõ rệt, cá nhân và cộng đồng. Nó
274. 12:09trải dài trên một quang phổ và mâm cơm
275. 12:12Việt Nam đứng ở đầu cực đoan nhất của
276. 12:14tinh thần chia sẻ, nơi ngay cả bát nước
277. 12:17chấm cũng không có phần ai riêng ai. Nói
278. 12:19đến đây cần phải công bằng với một chi
279. 12:22tiết quan trọng. Hàn Quốc với sức mạnh
280. 12:24mềm lan tỏa khắp thế giới qua làn sóng
281. 12:27Haliu thực ra đã có một hạng mục ẩm thực
282. 12:30được UNESCO công nhận từ năm
283. 12:332013 đó là Kim Jang, văn hóa muối và
284. 12:37chia sẻ Kim Chi. Nhưng cần nhìn kỹ bản
285. 12:39chất của danh hiệu này. Kim Giang là một
286. 12:43nghi lễ cộng đồng gắn với việc chế biến
287. 12:45và bảo quản một loại thực phẩm. Nó gần
288. 12:47giống như nghề làm nước mắm truyền thống
289. 12:49của Việt Nam chứ không phải một cấu trúc
290. 12:51bữa ăn hoàn chỉnh. như Was Shoku của
291. 12:54Nhật hay Gastronomy của Pháp. Nói cách
292. 12:56khác, ngay cả Hàn Quốc cho đến hôm nay
293. 12:59vẫn chưa có một cấu trúc bữa ăn hoàn
294. 13:01chỉnh nào được UNESCO công nhận. Cuộc
295. 13:03chơi công nhận quốc tế này khắc nghiệt
296. 13:05và hẹp cửa hơn nhiều người vẫn tưởng với
297. 13:08tất cả mọi nền ẩm thực không riêng gì
298. 13:10Việt Nam và Việt Nam thật ra không hề
299. 13:14đứng ngoài cuộc chơi đó. Nước mắm Phú
300. 13:16Quốc là một ứng viên rất mạnh. Đây là
301. 13:19nghề đã tồn tại hơn 200 năm. Nó là sản
302. 13:22phẩm đầu tiên của cả khối ASEAN được
303. 13:24Liên minh Châu Âu bảo hộ chỉ dẫn địa lý.
304. 13:27Có hiệu lực tại 28 nước thành viên kể từ
305. 13:29năm
306. 13:312013. Đến năm 2021, nghề làm nước mắm
307. 13:35Phú Quốc tiếp tục được công nhận là di
308. 13:37sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia của
309. 13:39Việt Nam. Hồ sâu trình lên UNESCO hiện
310. 13:42đang được xây dựng. Nhưng cái đứt cuối
311. 13:43cùng của sự công nhận này không chỉ là
312. 13:46bản thân giọt nước mắm, nó là cả cấu
313. 13:48trúc mâm cơm xoay quanh bát nước mắm ấy.
314. 13:50Cái vòng tròn bình đẳng mà chúng ta đã
315. 13:52nói tới ở phần trước. Và cánh cửa đó
316. 13:55không hề đóng với Việt Nam. Ngày 20 9
317. 13:58tháng 11 năm
318. 14:012022, UNESCO chính thức ghi danh nghệ
319. 14:04thuật làm gốm của người chăm vào danh
320. 14:07mục di sản văn hóa phi vật thể cần được
321. 14:09bảo vệ khẩn cấp. Đây là nghề thủ công
322. 14:12truyền thống đầu tiên của Việt Nam được
323. 14:14UNESCO công nhận. Nó chứng minh một điều
324. 14:17rất rõ ràng. Cánh cửa công nhận quốc tế
325. 14:19không hề khép lại với Việt Nam. Nó chỉ
326. 14:22đang mở dần theo đúng tốc độ mà bất kỳ
327. 14:24quốc gia nào cũng phải trải qua. Và có
328. 14:28một khoảng trống khác ít ai để ý nhưng
329. 14:30lại quan trọng không kém. Nhật Bản đủ
330. 14:33khôn ngoan để đóng gói toàn bộ triết lý
331. 14:36ẩm thực của họ vào một từ duy nhất.
332. 14:38Wasoku, Pháp có gastronomy. Một khi thế
333. 14:42giới có sẵn một cái tên gọn gàng như
334. 14:44vậy, họ mới có cách để định dạng và chấm
335. 14:47điểm nó. Còn Việt Nam đến hôm nay vẫn
336. 14:50chưa có một từ tương đương, cụm từ mâm
337. 14:53cơm gia đình. Khi dịch sang tiếng Anh
338. 14:56chỉ còn lại nghĩa gần với family Mal.
339. 14:58Đây là một cụm từ rất phổ thông, không
340. 15:01toát lên được cả một hệ thống ứng xử âm
341. 15:03dương ngũ hành và Nho giáo, nằm phía sau
342. 15:06nó sự thiệt thòi của Việt Nam.
343. 15:08Vì vậy không chỉ nằm ở thước đo mà còn
344. 15:12nằm ở việc chưa có một cái tên đủ trang
345. 15:15trọng để thế giới gọi đúng tên nó. Vậy
346. 15:17nên mâm cơm Việt Nam không hề thua kém
347. 15:20về độ tinh tế. Nó chỉ đơn giản là chưa
348. 15:23từng được đo bằng đúng thước đo của
349. 15:25chính nó và nó chưa kịp tới lược trên
350. 15:27một sân khấu quốc tế vốn vận hành rất
351. 15:30chậm với tất cả mọi người. Không riêng
352. 15:33gì Việt Nam.
353. 15:39Vậy điều này có ý nghĩa gì với người xem
354. 15:41hôm nay? Mỗi buổi tối, khi một gia đình
355. 15:44Việt Nam ngồi quây quần quanh mâm cơm,
356. 15:47dùng chung một bát nước mắm, tự quan sát
357. 15:49để nhường nhịn nhau, họ đang vận hành
358. 15:52đúng cái hệ thống văn hóa phức tạp vừa
359. 15:54được nhắc tới. Họ làm điều đó mà không
360. 15:57cần chờ một tấm bằng công nhận nào từ
361. 16:00UNESCO để biết mình đang làm điều gì đó
362. 16:03có giá trị. Nhìn vào tốc độ của những hồ
363. 16:06sơ đã thành công như gốm chăm, có thể
364. 16:09thấy quy trình để một di sản Việt Nam
365. 16:12được thế giới công nhận thường mất rất
366. 16:14nhiều năm chuẩn bị. Không phải vì Việt
367. 16:16Nam thiếu giá trị mà vì bản chất quy
368. 16:18trình quốc tế này vốn chậm với mọi quốc
369. 16:21gia. Nước mắm Phú Quốc đang đi đúng con
370. 16:24đường đó và có lẽ chỉ còn là vấn đề thời
371. 16:26gian. Nhưng cũng cần thành thật với một
372. 16:29điều khác. Ở các đô thị lớn, nhịp sống
373. 16:33nhanh đang khiến mâm cơm truyền thống
374. 16:34dần thưa vắng hơn trong nhiều gia đình
375. 16:36trẻ. Giờ làm việc lệch nhau, những bữa
376. 16:39ăn giao hàng tận nơi, thói quen mỗi
377. 16:41người một xuất riêng trước màn hình điện
378. 16:43thoại. Tất cả những điều này đang âm
379. 16:45thầm bào mòn cái không gian quây quần
380. 16:49từng là mặc định của một buữa tối Việt
381. 16:50Nam. Nếu mâm cơm chỉ được nhắc đến như
382. 16:53một ký ức đẹp trong quá khứ mà không còn
383. 16:55ai thực hành thì mọi lập luận về sự tinh
384. 16:58tế của nó cũng chỉ còn là lý thuyết.
385. 17:01Điều đáng mừng là một số đầu bếp trẻ
386. 17:03Việt Nam trong những năm gần đây đã bắt
387. 17:06đầu đi theo hướng ngược lại thay vì chạy
388. 17:08theo thực đơn kiểu Âu để được gọi là
389. 17:11sang trọng. Họ đưa nguyên vẹn tinh thần
390. 17:13mâm cơm gia đình vào nhà hàng cao cấp.
391. 17:16Họ giữ cách bày món chung, giữ bát nước
392. 17:18mắm ở giữa bàn, chỉ nâng cấp nguyên liệu
393. 17:21và cách trình bày. Đây là một tín hiệu
394. 17:24cho thấy chính người Việt cũng đang dần
395. 17:26nhận ra một điều thư đáng, giữ gìn và tự
396. 17:30hào không phải là bắt trước hình thức
397. 17:32tinh tế của người khác mà là công nhận
398. 17:35đúng giá trị tinh tế vốn đã có sẵn trong
399. 17:39văn hóa của mình. Nhìn rộng ra bên ngoài
400. 17:41biên giới Việt Nam. Câu chuyện này còn
401. 17:43rõ hơn nữa với nhiều gia đình Việt kiều
402. 17:46ở Mỹ, Úc, Canada hay Đức. Mâm cơm cuối
403. 17:50tuần thường là dịp hiếm hoi để các thế
404. 17:53hệ ngồi lại với nhau. Đó là giữa một môi
405. 17:56trường sống mà nhịp độ công việc và văn
406. 17:58hóa bản địa vốn đã quen với bữa ăn cá
407. 18:01nhân hóa chính trong bối cảnh xa quê.
408. 18:04Cái nghi thức mời cơm, cái bát nước mắm
409. 18:07dùng chung, cái thói quen nhường miếng
410. 18:09ngon cho người lớn tuổi lại trở thành
411. 18:11một sợi dây neo giữ bản sắc rất cụ thể,
412. 18:14không hề trừu tượng. Với nhiều gia đình
413. 18:16như vậy, mâm cơm không chỉ là bữa ăn mà
414. 18:19còn là cách để một đứa trẻ lớn lên ở
415. 18:21nước ngoài vẫn hiểu được mình đến từ
416. 18:24đâu. Vì vậy, điều thực sự cần thay đổi
417. 18:27có lẽ không chỉ nằm ở tốc độ xét duyệt
418. 18:29của UNESCO, nó nằm ở cách người Việt tự
419. 18:32nhìn nhận giá trị của chính mình và ở
420. 18:35việc có còn giữ được thói quen ngồi
421. 18:38xuống cùng nhau bên một mâm cơm hay
422. 18:39không trước khi thế giới kịp gọi tên nó.
423. 18:50Có một điều đáng để suy ngẫm W Shoku hay
424. 18:55Gastronomy được công nhận vì thế giới đã
425. 18:58tìm ra cách để mô tả, để mã hóa, để đưa
426. 19:01vào một bộ tiêu chí có thể chấm điểm
427. 19:04được. Còn cái tinh tế nằm trong một cái
428. 19:07gật đầu trước bữa ăn trong một lần tự
429. 19:09tay gắp miếng ngon nhất nhường cho ông
430. 19:11bà. Nó nằm trong cách một đứa trẻ học
431. 19:13nhìn xung quanh mâm cơm mà không ai phải
432. 19:16dạy bằng lời. Thứ khó gói gọn vào một bộ
433. 19:19hồ sơ giấy tờ hơn nhiều. Có lẽ đó cũng
434. 19:22là lý do vì sao mâm cơm Việt Nam đến giờ
435. 19:25vẫn chưa có tên trên danh sách của
436. 19:26UNESCO. Không phải vì nó kém giá trị mà
437. 19:29vì giá trị của nó vốn dĩ khó đo đếm bằng
438. 19:32những tiêu chí được viết sẵn. Một bộ hồ
439. 19:34sơ có thể mô tả được cách ủ nước mắm
440. 19:37trong bao nhiêu tháng, nhưng nó khó lòng
441. 19:40mô tả được cái khoảnh khắc một đứa trẻ
442. 19:42tự động gắp miếng thịt ngon nhất bỏ vào
443. 19:44bát của bà mà không ai phải nhắc. Nhưng
444. 19:47tấm bằng công nhận của UNESCO suy cho
445. 19:50cùng cũng chỉ là chuyện của thế giới bên
446. 19:52ngoài, còn giá trị thật sự của mâm cơm
447. 19:54Việt Nam thì đã được chính hàng chục
448. 19:56triệu gia đình Việt Nam công nhận mỗi
449. 19:58tối, suốt hàng trăm năm nay, không cần
450. 20:01chờ ai gật đầu. Hẹn gặp lại quý vị và
451. 20:03các bạn trong kỳ phát sóng tiếp theo của
452. 20:04Á Lục Ký.
453. 20:08H