Sự Tinh Tế Bị Hiểu Lầm Của Mâm Cơm Việt Nam — Transcript
Full transcript
- 0:05[âm nhạc]
- 0:10>> Năm 2013
- 0:13UNESCO công nhận Washoku ẩm thực truyền
- 0:16thống của Nhật Bản là di sản văn hóa phi
- 0:18vật thể của nhân loại. 3 năm trước đó,
- 0:21năm 2010
- 0:23chính bữa ăn Gastronomic của người Pháp
- 0:26cũng nhận được vinh dự tương tự. Còn mâm
- 0:28cơm Việt Nam, cái mâm mà hàng chục triệu
- 0:30gia đình quây quần mỗi buổi tối thì đến
- 0:32hôm nay vẫn chưa một lần được xướng tên
- 0:34trên sân khấu đó. Vậy câu hỏi đặt ra là
- 0:37có phải mâm cơm Việt Nam kém tinh tế hơn
- 0:40hay thế giới đang dùng sai thước đo để
- 0:42chấm điểm nó? Xin chào quý vị và các
- 0:44bạn. Chào mừng đến với chương trình Á
- 0:46Lục Ký. Và đây chính là điều [âm nhạc]
- 0:48chúng ta sẽ khám phá trong chương trình
- 0:49hôm nay. Câu chuyện về một sự tinh tế bị
- 0:52gọi nhầm tên
- 0:53>> [âm nhạc]
- 0:53>> và hành trình đi tìm lại đúng thước đo
- 0:54cho mâm cơm của chính mình.
- 0:59>> Khi nhắc tới ẩm thực tinh tế, thế giới
- 1:01hiện đại thường chỉ nghĩ tới vài cái tên
- 1:03quen thuộc [âm nhạc] Kaiseki và Washoku
- 1:07của Nhật Bản, Gastronomy của Pháp, gần
- 1:09đây thêm cả văn hóa Kim Chi của Hàn
- 1:11Quốc.
- 1:13Đây là những nền ẩm thực đã được đóng
- 1:14dấu chính thức bởi UNESCO, [âm nhạc]
- 1:17được xem như chuẩn mực toàn cầu cho khái
- 1:19niệm tinh tế trong ăn uống. Còn ẩm thực
- 1:21Việt Nam, trên truyền thông quốc tế
- 1:23[âm nhạc] lại thường bị đóng khung trong
- 1:25một cụm từ khác, street food, ẩm thực
- 1:28đường phố. Bánh mì, bún chả, phở được ca
- 1:32ngợi vì ngon, vì rẻ, vì nhanh. Nhưng
- 1:35hiếm khi nào chúng được gọi là tinh tế
- 1:38theo đúng nghĩa hàn lâm mà giới nghiên
- 1:40cứu ẩm thực hay dùng. Cái bẫy street
- 1:42[âm nhạc] food này
- 1:44vô tình đã che khuất một thứ quan trọng
- 1:47hơn nhiều. Khi thế giới nghĩ đến ẩm thực
- 1:50Việt, họ nghĩ ngay đến chiếc ghế nhựa
- 1:52vỉa hè, chứ không nghĩ đến mâm cơm gỗ
- 1:54quây quần trong một căn nhà Việt. Cái
- 1:56bẫy này không phải tự nhiên mà có.
- 1:59Nó bắt nguồn một phần từ chính lịch sử.
- 2:02Sau các đợt di cư của người Việt ra nước
- 2:04ngoài, nhiều gia đình ban đầu chỉ có thể
- 2:06mở những quán ăn nhỏ, giá rẻ, phục vụ
- 2:09nhanh để mưu sinh nơi đất khách. Đó là
- 2:12điểm chạm đầu tiên của rất nhiều người
- 2:14phương Tây với ẩm thực Việt. Sau này,
- 2:17ngành du lịch quốc tế cũng có xu hướng
- 2:19quảng bá các nước đang phát triển bằng
- 2:21hình ảnh đường phố mộc mạc, đầy màu sắc
- 2:24bản địa. Hình ảnh một bữa cơm gia đình
- 2:26kín đáo sau cánh cửa thì ít khi được
- 2:29chọn. Hai yếu tố này cộng lại, qua nhiều
- 2:32thập kỷ, đã đóng khung ẩm thực Việt vào
- 2:34đúng một góc, ngon, rẻ, bình dân, nhưng
- 2:38ít khi đi kèm với chữ tinh tế.
- 2:40Và có lẽ, ngay cả người Việt cũng đang
- 2:42vô thức chấp nhận cách đóng khung đó.
- 2:45Nhiều người coi cơm nhà là chuyện bình
- 2:47dân, còn tinh tế là thứ dành riêng cho
- 2:50ẩm thực ngoại quốc, cho những nhà hàng
- 2:52có tên khó đọc và giá tiền không hề rẻ.
- 2:55>> Thử hình dung một tình huống quen thuộc.
- 2:57Khi giới thiệu ẩm thực Việt Nam cho một
- 2:59người bạn nước ngoài lần đầu đến Việt
- 3:01Nam, phần lớn người Việt sẽ dẫn họ ra
- 3:04quán phở, quán bún chả hoặc một hàng
- 3:07bánh mì vỉa hè. Rất ít khi có ai nghĩ
- 3:09đến việc mời khách về nhà ngồi xuống một
- 3:11mâm cơm gia đình thật sự.
- 3:13Nơi có [âm nhạc] canh chua,
- 3:15có cá kho, có rau luộc, có bát nước mắm
- 3:18ở giữa. Phản xạ giới thiệu văn hóa của
- 3:20chính người Việt vô tình cũng đang đi
- 3:23theo đúng lối mòn mà truyền thông quốc
- 3:25tế đã vẽ ra.
- 3:27Ngay cả những lời khen quốc tế dành cho
- 3:29ẩm thực Việt cũng thường mắc kẹt trong
- 3:32đúng cái khung đó. Các đầu bếp và nhà
- 3:34báo ẩm thực phương Tây
- 3:36khi đến Việt Nam
- 3:38thường chọn quay cảnh mình ngồi trên ghế
- 3:39nhựa vỉa hè, húp một bát bún chả hay một
- 3:43tô phở. Họ gọi đó là trải nghiệm chân
- 3:45thực nhất. Lời khen ấy thật lòng, nhưng
- 3:48nó vô tình đóng đinh hình ảnh ẩm thực
- 3:51Việt vào đúng một góc, góc của sự giản
- 3:54dị đường phố.
- 3:55Hiếm khi ống kính của họ bước chân vào
- 3:57gian bếp và mâm cơm phía sau cánh cửa
- 4:00của một gia đình Việt. Con số cụ thể
- 4:02[âm nhạc] càng cho thấy khoảng cách này
- 4:04rõ hơn. Tháng 8 năm 2024,
- 4:07phở Hà Nội, phở Nam Định và nghề chế
- 4:10biến mì Quảng mới chỉ được đưa vào danh
- 4:12mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc
- 4:14gia của Việt Nam, một danh hiệu trong
- 4:16nước chưa hề chạm tới UNESCO.
- 4:19Trong khi Washoku đã đứng trên sân khấu
- 4:21quốc tế đó từ hơn một thập kỷ trước. Và
- 4:24đây
- 4:25không đơn thuần là chuyện danh hiệu cho
- 4:27vui.
- 4:28Một khi ẩm thực được thế giới công nhận
- 4:31là tinh tế, nó trở thành một phần của
- 4:33sức mạnh mềm quốc gia. Nó kéo theo khách
- 4:36du lịch, kéo theo sự tôn trọng văn hóa,
- 4:38kéo theo cả giá trị thương hiệu cho từng
- 4:40sản phẩm cụ thể. Chính phủ Nhật Bản,
- 4:43thông qua Bộ Nông Lâm Thủy Sản, đã chủ
- 4:45động quảng bá Washoku ra thế giới như
- 4:48một chiến lược ngoại giao ẩm thực bài
- 4:50bản. Pháp cũng làm điều tương tự với
- 4:53Gastronomy của mình suốt hàng chục năm
- 4:55qua. Đây là một cuộc chơi có chủ đích,
- 4:58không phải chuyện ngẫu nhiên xảy ra.
- 5:00Nhưng có phải vậy không?
- 5:01Có phải mâm cơm Việt Nam thực sự
- 5:03[âm nhạc] kém tinh tế hơn?
- 5:05Hay chúng ta đơn giản là chưa từng được
- 5:07đo bằng đúng cây thước của chính mình?
- 5:10>> [âm nhạc]
- 5:16>> Để trả lời câu hỏi đó,
- 5:17>> [âm nhạc]
- 5:17>> phải quay lại xem mâm cơm Việt Nam thực
- 5:20sự vận hành như thế nào. Mâm cơm Việt
- 5:23Nam tuân theo hai nguyên lý cổ, âm dương
- 5:25phối triển và ngũ hành tương sinh. Món
- 5:27ăn có tính hàn, dễ gây lạnh bụng, buộc
- 5:30phải đi kèm với gia vị có tính ấm để
- 5:32trung hòa. Ví dụ dễ thấy nhất trong đời
- 5:34sống hàng ngày, trứng vịt lộn vốn tính
- 5:37hàn
- 5:38nên luôn ăn kèm rau răm và gừng thái
- 5:40sợi, hai thứ có tính ấm để cân bằng lại.
- 5:43Ốc cũng tính hàn nên bao giờ cũng chấm
- 5:46cùng nước mắm gừng cay nồng. Màu sắc bày
- 5:49trên mâm xanh, đỏ, đen, trắng, vàng cũng
- 5:55được sắp xếp theo nguyên tắc ngũ hành,
- 5:57không phải ngẫu nhiên. Đặc điểm cốt lõi
- 5:59của mâm cơm Việt là mọi món được bày ra
- 6:02cùng một lúc, dùng chung. Điều này khác
- 6:05hẳn với lối phục vụ của Kaiseki Nhật
- 6:07Bản, nơi món ăn được đưa ra tuần tự theo
- 6:10một trình tự đã định sẵn. Mỗi người có
- 6:13một khay riêng
- 6:14theo cấu trúc gọi là Ichiju Sansai,
- 6:17tức một canh ba món. Và ngay cả chiếc
- 6:20mâm cũng mang một ý nghĩa mà ít ai để ý.
- 6:24Mâm đồng, mâm gỗ truyền thống của người
- 6:26Việt luôn là hình tròn. Trong văn hóa Á
- 6:30Đông, hình tròn tượng trưng cho sự viên
- 6:32mãn, cho sự bình đẳng. Nó không có góc
- 6:34cạnh nào phân chia vị trí chủ khách rõ
- 6:37rệt như một chiếc bàn hình chữ nhật kiểu
- 6:40phương Tây. Mọi người ngồi quanh mâm
- 6:42tròn, khoảng cách từ mỗi người đến điểm
- 6:44giữa mâm gần như bằng nhau. Đây là một
- 6:46chi tiết vật lý
- 6:48rất cụ thể, thể hiện đúng triết lý cộng
- 6:51đồng đang ẩn bên trong bữa cơm Việt. Và
- 6:53ở chính giữa cái vòng tròn bình đẳng đó,
- 6:55luôn có một bát nước mắm dùng chung.
- 6:58Bát nước mắm giữa mâm không chỉ làm món
- 7:00ăn đậm đà hơn, mà còn là thước đo sự ý
- 7:03tứ và trình độ văn hóa của người ngồi
- 7:05ăn. Ai cũng phải dùng chung một bát.
- 7:08Cách một người múc nước mắm, cách họ
- 7:10chấm, cách họ nhường phần cho người khác
- 7:13đều nói lên rất nhiều điều về con người
- 7:15đó. Bên cạnh bát nước mắm
- 7:17còn có một lớp trật tự xã hội khác chịu
- 7:20ảnh hưởng sâu sắc từ Nho giáo suốt hàng
- 7:22trăm năm. Trong những mâm cỗ lớn, người
- 7:25lớn tuổi và đàn ông thường ngồi mâm
- 7:27trên, phụ nữ và trẻ em ngồi mâm dưới.
- 7:30Trước khi ăn, người nhỏ tuổi hơn phải
- 7:33mời cơm người lớn, gọi đúng tên từng
- 7:35người theo thứ bậc trong gia đình, từ
- 7:37ông bà đến cha mẹ, cô chú. Chỉ khi người
- 7:41lớn gật đầu hoặc cầm đũa lên trước, cả
- 7:44mâm mới bắt đầu. Và trật tự này không cố
- 7:47định giống nhau trên khắp cả nước.
- 7:49Mâm cơm miền Bắc thường thiên về sự tinh
- 7:51giản,
- 7:52mực thước, ít món nhưng đậm vị. Mâm cơm
- 7:56miền Trung, đặc biệt ở Huế, lại chuộng
- 7:58nhiều món nhỏ được chia ra thành nhiều
- 8:00đĩa, gần với tinh thần cung đình xưa.
- 8:03Còn mâm cơm miền Nam thường phóng khoáng
- 8:05hơn, nhiều rau sống, nhiều vị ngọt, phản
- 8:08ánh đúng vùng đất trù phú.
- 8:10Dù khác nhau về chi tiết, cả ba miền đều
- 8:13giữ chung một khung sườn, mâm tròn, món
- 8:16bày chung, bát nước mắm ở giữa. Nói cách
- 8:19khác,
- 8:20mâm cơm Việt Nam không đơn giản chỉ là
- 8:23một cách bày món ăn cho tiện.
- 8:25Đằng sau nó là một bộ quy tắc ứng xử
- 8:27phức tạp, vận hành gần như vô thức. Nó
- 8:30được truyền qua nhiều thế hệ mà không
- 8:32cần viết thành một văn bản nào cả. Và
- 8:34đây chính là điểm đặc biệt sẽ được đào
- 8:36sâu ngay sau đây.
- 8:42>> Vậy điều gì thực sự đang xảy ra ở đây?
- 8:45Tại sao một hệ thống phức tạp như vậy
- 8:47lại chưa từng được thế giới gọi là tinh
- 8:50tế? Câu trả lời nằm ở chỗ thước đo tinh
- 8:52tế mà UNESCO và truyền thông quốc tế
- 8:55đang dùng thiên hẳn về một kiểu tinh tế
- 8:58cá nhân hóa. Bữa ăn kiểu Pháp có thực
- 9:00đơn rõ ràng, thường đi theo nhiều chặng
- 9:02nối tiếp nhau, khai vị, món chính, phô
- 9:05mai, tráng miệng. Mỗi chặng có loại rượu
- 9:08vang riêng đi kèm. Và có người phục vụ
- 9:11chia sẵn khẩu phần cho từng khách. Bạn
- 9:13chỉ việc ngồi xuống và thưởng thức phần
- 9:15của mình, không cần tự tay làm gì thêm.
- 9:18Kaiseki của Nhật Bản cũng vậy. Món ăn
- 9:21được trình bày tuần tự, từng bước, theo
- 9:23một quy trình đã được mã hóa và chuẩn
- 9:25hóa từ trước. Nó gần như một nghi lễ có
- 9:28kịch bản cố định. Đây là sự tinh tế
- 9:30[âm nhạc] có thể viết thành giáo trình.
- 9:32Nó có thể dạy được, có thể sao sao
- 9:35[âm nhạc] lại y hệt ở bất kỳ đâu trên
- 9:37thế giới, từ Paris đến Tokyo đến New
- 9:40York. Mâm cơm Việt Nam vận hành theo một
- 9:43logic hoàn toàn khác. Đây là điểm rất
- 9:45quan trọng mà ít người để ý.
- 9:48Sự tinh tế của mâm cơm Việt không nằm ở
- 9:50việc trình bày cho đẹp mắt từng phần ăn
- 9:53cá nhân.
- 9:54Nó nằm ở khả năng tự điều [âm nhạc]
- 9:56chỉnh của mỗi người trong một tập thể
- 9:58đang dùng chung. Người Việt có một câu
- 10:00tục ngữ tóm gọn chính xác điều này, "Ăn
- 10:03trong nồi, ngồi trong hướng". Người ăn
- 10:05[âm nhạc] phải tự quan sát xem thức ăn
- 10:07còn nhiều hay ít để gắp cho vừa phải. Họ
- 10:11tự nhường phần ngon cho người lớn tuổi,
- 10:13tự canh tốc độ ăn của mình sao cho khớp
- 10:15với nhịp độ chung của cả mâm. [âm nhạc]
- 10:17Không ai dạy điều này bằng một cuốn sách
- 10:20hay một tấm bảng hướng dẫn.
- 10:22Nó được học qua quan sát, qua việc bị
- 10:24nhắc nhở khi còn nhỏ, qua việc lớn lên
- 10:27ngay trong chính cái mâm đó. Đây là một
- 10:30sự tinh tế [âm nhạc] khó đong đếm hơn
- 10:31nhiều so với một thực đơn có sẵn. Nó đòi
- 10:34hỏi nhận thức xã hội liên tục chứ không
- 10:36phải làm theo một quy trình cố định. Và
- 10:38có lẽ chính vì nó không có một giáo
- 10:40trình rõ ràng nào để chỉ ra nên những
- 10:42nền văn hóa vốn quen với sự chuẩn hóa
- 10:45mới khó lòng dùng thước đo của họ để
- 10:48chấm điểm nó một cách công bằng. Gốc rễ
- 10:50của lối tư duy tập thể này có thể truy
- 10:53về tận phương thức sản xuất. Tính cá
- 10:55nhân hóa của nhiều nền văn minh phương
- 10:58Tây một phần bắt nguồn từ lối sống du
- 11:00mục hoặc nông nghiệp khô. Mỗi hộ trong
- 11:03mô hình đó có thể tự canh tác độc lập
- 11:06trên phần đất của mình. Còn văn minh lúa
- 11:08nước ở đồng bằng Việt Nam thì khác hẳn.
- 11:12Trồng lúa nước đòi hỏi cả một làng phải
- 11:14đắp đê chung, tát nước chung, chia nhau
- 11:17lịch gieo cấy chung. Con người buộc phải
- 11:20học cách gắn kết, nhường nhịn và đồng bộ
- 11:22nhịp độ với nhau để cả cánh đồng cùng
- 11:25sống được qua một mùa vụ. Mâm cơm tròn
- 11:28với bát nước mắm dùng chung ở giữa chẳng
- 11:31khác nào một phiên bản [âm nhạc] thu nhỏ
- 11:33của chính ngôi làng lúa nước đó.
- 11:35Ở đây,
- 11:36cần một khung phân tích nhiều lớp hơn.
- 11:39Thay vì chỉ so sánh hai thái cực, bữa
- 11:41cơm Hàn Quốc chẳng hạn, đứng ở một vị
- 11:44trí trung gian thú vị. Mỗi người Hàn
- 11:46Quốc có một bát cơm riêng và một bát
- 11:48canh riêng đặt trước mặt mình, giống
- 11:50phong cách cá nhân hóa của Nhật Bản,
- 11:52nhưng những món phụ, gọi là ban chan, từ
- 11:55bốn đến 12 món, lại được bày chung ở
- 11:57giữa bàn cho tất cả cùng gắp, giống tinh
- 12:01mâm cơm Việt. Nói cách khác, thế giới ẩm
- 12:04thực Á Đông không chia làm hai phe rõ
- 12:06rệt, cá nhân và cộng đồng. Nó trải dài
- 12:09trên một quang phổ.
- 12:11Và mâm cơm Việt Nam đứng ở đầu cực đoan
- 12:13nhất của tinh thần chia sẻ,
- 12:15>> [âm nhạc]
- 12:15>> nơi ngay cả bát nước chấm cũng không có
- 12:18phần ai riêng ai. Nói đến đây, cần phải
- 12:20công bằng với một chi tiết quan trọng,
- 12:23Hàn Quốc, với sức mạnh mềm lan tỏa khắp
- 12:25thế giới [âm nhạc] qua làn sóng Hallyu,
- 12:28thực ra đã có một hạng mục ẩm thực được
- 12:30UNESCO công nhận từ năm 2013.
- 12:34Đó là kim jang,
- 12:36văn hóa muối và chia sẻ kim chi.
- 12:38Nhưng cần nhìn kỹ bản chất của danh hiệu
- 12:40này.
- 12:41Kim jang là một nghi lễ cộng đồng gắn
- 12:44với việc chế biến và bảo quản một loại
- 12:46thực phẩm. Nó gần giống như nghề làm
- 12:48nước mắm truyền thống của Việt Nam, chứ
- 12:50không phải một cấu trúc bữa ăn hoàn
- 12:52chỉnh như washoku của Nhật hay
- 12:54gastronomy của Pháp. Nói cách khác, ngay
- 12:57cả Hàn Quốc, cho đến hôm nay, [âm nhạc]
- 12:59vẫn chưa có một cấu trúc bữa ăn hoàn
- 13:01chỉnh nào được UNESCO công nhận. Cuộc
- 13:03chơi công nhận quốc tế này khắc nghiệt
- 13:05và hẹp cửa hơn nhiều người vẫn tưởng,
- 13:07với tất cả mọi nền ẩm thực, không riêng
- 13:10gì Việt Nam. Và Việt Nam, thật ra, không
- 13:13hề đứng ngoài cuộc chơi đó. Nước mắm Phú
- 13:16Quốc là một ứng viên rất mạnh.
- 13:18>> [âm nhạc]
- 13:18>> Đây là nghề đã tồn tại hơn 200 năm. Nó
- 13:21là sản phẩm đầu tiên của cả khối ASEAN
- 13:24được Liên minh châu Âu bảo hộ chỉ dẫn
- 13:26địa lý, có hiệu lực tại 28 nước thành
- 13:29viên kể từ năm 2013.
- 13:32Đến năm 2021,
- 13:34nghề làm nước mắm Phú Quốc tiếp tục được
- 13:36công nhận là di sản văn hóa phi vật thể
- 13:38cấp quốc gia của Việt Nam.
- 13:40Hồ sơ trình lên UNESCO hiện đang được
- 13:42xây dựng. Nhưng cái đích cuối cùng của
- 13:44sự công nhận này không chỉ là bản thân
- 13:46giọt nước mắm.
- 13:47Nó là cả cấu trúc mâm cơm xoay quanh bát
- 13:49nước mắm ấy, cái vòng tròn bình đẳng mà
- 13:52chúng ta đã nói tới ở phần trước. Và
- 13:54cánh cửa đó không hề đóng với Việt Nam.
- 13:57Ngày 29 tháng 11 năm
- 13:592022,
- 14:02UNESCO chính thức ghi danh nghệ thuật
- 14:04làm gốm của người Chăm vào danh mục di
- 14:07sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ
- 14:10khẩn cấp. Đây là nghề thủ công truyền
- 14:12thống đầu tiên của Việt Nam được UNESCO
- 14:14công nhận. Nó chứng minh một điều rất rõ
- 14:17ràng, cánh cửa công nhận quốc tế không
- 14:19hề khép lại với Việt Nam. Nó chỉ
- 14:21[âm nhạc] đang mở dần theo đúng tốc độ
- 14:24mà bất kỳ quốc gia nào cũng phải trải
- 14:26qua.
- 14:27Và có một khoảng trống khác ít ai để ý,
- 14:30nhưng lại quan trọng không kém. Nhật Bản
- 14:33đủ khôn ngoan để đóng gói toàn bộ triết
- 14:35[âm nhạc] lý ẩm thực của họ vào một từ
- 14:37duy nhất, Washoku. Pháp có Gastronomy.
- 14:41Một khi thế giới có sẵn một cái tên gọn
- 14:43gàng như vậy, họ mới có cách để định
- 14:46dạng và chấm điểm nó.
- 14:48Còn Việt Nam, đến hôm nay vẫn chưa có
- 14:51một từ tương đương. Cụm từ mâm cơm gia
- 14:53đình
- 14:54khi dịch sang tiếng Anh chỉ còn lại
- 14:56nghĩa gần với family meal. Đây là một
- 14:59cụm từ rất phổ thông, không toát lên
- 15:01được cả một hệ thống [âm nhạc] ứng xử âm
- 15:03dương ngũ hành và Nho giáo nằm phía sau
- 15:06nó. Sự thiệt thòi của Việt Nam.
- 15:08Vì vậy,
- 15:09không chỉ nằm ở thước đo,
- 15:12mà còn nằm ở việc chưa có một cái tên đủ
- 15:14trang trọng để thế giới gọi đúng tên nó.
- 15:17Vậy nên, mâm cơm Việt Nam không hề thua
- 15:19kém về độ tinh tế. Nó chỉ đơn giản là
- 15:22chưa từng được đo bằng đúng thước đo của
- 15:25chính nó và nó chưa kịp tới lượt trên
- 15:27một sân khấu quốc tế vốn vận hành rất
- 15:30chậm với tất cả mọi người, không riêng
- 15:33gì Việt Nam.
- 15:39Vậy điều này có ý nghĩa gì với người xem
- 15:41hôm nay? Mỗi buổi tối, khi một gia đình
- 15:44Việt Nam ngồi quây quần quanh mâm cơm,
- 15:47dùng chung một bát nước mắm, tự quan sát
- 15:49để nhường nhịn nhau, họ đang vận hành
- 15:52đúng cái hệ thống văn hóa phức tạp vừa
- 15:54được nhắc tới. Họ làm điều đó mà không
- 15:57cần chờ một tấm bằng công nhận nào từ
- 16:00[âm nhạc] UNESCO để biết mình đang làm
- 16:03điều gì đó có giá trị. Nhìn vào tốc độ
- 16:05của những hồ sơ đã thành công
- 16:07như gốm Chăm,
- 16:09có thể thấy quy trình để một di sản Việt
- 16:11Nam được thế giới công nhận thường mất
- 16:13rất nhiều năm chuẩn bị. Không phải vì
- 16:16Việt Nam thiếu giá trị, mà vì bản chất
- 16:18quy [âm nhạc] trình quốc tế này vốn chậm
- 16:20với mọi quốc gia. Nước mắm Phú Quốc đang
- 16:23đi đúng con đường đó và có lẽ chỉ còn là
- 16:25vấn đề thời gian, nhưng cũng cần thành
- 16:28thật với một điều khác.
- 16:30Ở các đô thị lớn, nhịp sống nhanh đang
- 16:33khiến mâm cơm truyền thống dần thưa vắng
- 16:35hơn trong nhiều gia đình trẻ. Giờ làm
- 16:37việc lệch nhau, những bữa ăn giao hàng
- 16:39tận nơi, thói quen mỗi người một suất
- 16:42riêng trước màn hình điện thoại, tất cả
- 16:44những điều này đang âm thầm bào mòn cái
- 16:47không gian quây quần từng là mặc định
- 16:49của một bữa tối Việt Nam. Nếu mâm cơm
- 16:52chỉ được nhắc đến như một ký ức đẹp
- 16:54trong quá khứ mà không còn ai thực hành
- 16:57thì mọi lập luận về sự tinh tế của nó
- 16:59cũng chỉ còn là lý thuyết. Điều đáng
- 17:01mừng là một số đầu bếp trẻ Việt Nam
- 17:04trong những năm gần đây đã bắt đầu đi
- 17:06theo hướng ngược lại, thay vì chạy theo
- 17:08thực đơn kiểu Âu để được gọi là sang
- 17:11trọng, họ đưa nguyên vẹn tinh thần mâm
- 17:14cơm gia đình vào nhà hàng cao cấp. Họ
- 17:16giữ cách bày món chung, giữ bát nước mắm
- 17:19ở giữa bàn,
- 17:20chỉ nâng cấp nguyên liệu và cách trình
- 17:22bày.
- 17:23Đây là một tín hiệu cho thấy chính người
- 17:25Việt cũng đang dần nhận ra một điều, thứ
- 17:28đáng giữ gìn
- 17:30và tự hào không phải là bắt chước hình
- 17:32thức tinh tế của người khác
- 17:34mà là công nhận đúng giá trị tinh tế vốn
- 17:37đã có sẵn
- 17:38trong văn hóa của mình. Nhìn rộng ra bên
- 17:41ngoài biên giới Việt Nam, câu chuyện này
- 17:43còn rõ hơn nữa với nhiều gia đình Việt
- 17:46kiều ở Mỹ, Úc, Canada hay Đức.
- 17:50Mâm cơm cuối tuần thường là dịp hiếm hoi
- 17:52[âm nhạc] để các thế hệ ngồi lại với
- 17:54nhau.
- 17:55Đó là giữa một môi trường sống mà nhịp
- 17:57độ công việc và văn hóa bản địa vốn đã
- 18:00quen với bữa ăn cá nhân hóa. Chính trong
- 18:02bối cảnh xa quê, cái nghi thức mời cơm,
- 18:05cái bát nước mắm dùng chung, cái thói
- 18:08quen nhường miếng ngon cho người lớn
- 18:09tuổi lại trở thành một sợi dây neo giữ
- 18:12bản sắc rất [âm nhạc] cụ thể, không hề
- 18:14trừu tượng. Với nhiều gia đình như vậy,
- 18:17mâm cơm không chỉ là bữa ăn mà còn là
- 18:20cách để một đứa trẻ lớn lên ở nước ngoài
- 18:22vẫn hiểu được mình đến từ đâu. Vì vậy,
- 18:25điều thực sự cần thay đổi có lẽ không
- 18:27chỉ nằm ở tốc độ xét [âm nhạc] duyệt của
- 18:29UNESCO. Nó nằm ở cách người Việt tự nhìn
- 18:33nhận giá trị của chính mình
- 18:35và ở việc [âm nhạc] có còn giữ được thói
- 18:37quen ngồi xuống cùng nhau bên một mâm
- 18:39cơm hay không
- 18:40trước khi thế giới kịp gọi tên nó.
- 18:44>> [âm nhạc]
- 18:50>> Có một điều đáng
- 18:51để suy ngẫm.
- 18:53Washoku hay gastronomy được công nhận vì
- 18:57thế giới đã tìm ra cách để mô tả, để mã
- 19:00hóa, để đưa vào một bộ tiêu chí có thể
- 19:03chấm điểm được. Còn cái tinh tế nằm
- 19:05trong một cái gật đầu trước bữa ăn,
- 19:08trong một lần tự tay gắp miếng ngon nhất
- 19:10nhường cho ông bà. Nó nằm trong cách một
- 19:12đứa trẻ học nhìn xung quanh mâm cơm mà
- 19:15không ai phải dạy bằng lời. Thứ đó khó
- 19:18gói gọn vào một bộ hồ sơ giấy tờ hơn
- 19:20nhiều. Có lẽ, đó cũng là lý do vì sao
- 19:23mâm cơm Việt Nam đến giờ vẫn chưa có tên
- 19:25trên danh sách của UNESCO. Không phải vì
- 19:28nó kém giá trị mà vì giá trị của nó vốn
- 19:31dĩ khó đo đếm bằng những tiêu chí được
- 19:32viết sẵn. Một bộ hồ sơ có thể mô tả được
- 19:36cách ủ nước mắm trong bao nhiêu tháng.
- 19:39Nhưng nó khó lòng mô tả được cái khoảnh
- 19:41khắc một đứa trẻ tự động gắp miếng thịt
- 19:43ngon nhất bỏ vào bát của bà mà không ai
- 19:46phải nhắc. Nhưng tấm bằng công nhận của
- 19:48UNESCO suy cho cùng cũng chỉ là chuyện
- 19:51của thế giới bên ngoài. Còn giá trị thật
- 19:53sự của mâm cơm Việt Nam thì đã được
- 19:55chính hàng chục triệu gia đình Việt Nam
- 19:57công nhận mỗi tối suốt hàng trăm năm
- 20:00nay, không cần chờ ai gật đầu. Hẹn gặp
- 20:02lại quý vị và các bạn trong kỳ phát sóng
- 20:03tiếp theo của A Lục Ký.
- 20:06>> [âm nhạc]
About this transcript
This page contains the full transcript of Sự Tinh Tế Bị Hiểu Lầm Của Mâm Cơm Việt Nam by ALK - Huyền Thoại, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 3,999 words across 497 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.
What you can do with it
Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to choose a caption track available on the video.
Free YouTube transcript tool
YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, caption language selection, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.