YouTube2Text

Sự Tinh Tế Bị Hiểu Lầm Của Mâm Cơm Việt Nam — Transcript

by ALK - Huyền Thoại · 3,999 words · 497 segments · language en · Watch on YouTube

Full transcript

  1. 0:05[âm nhạc]
  2. 0:10>> Năm 2013
  3. 0:13UNESCO công nhận Washoku ẩm thực truyền
  4. 0:16thống của Nhật Bản là di sản văn hóa phi
  5. 0:18vật thể của nhân loại. 3 năm trước đó,
  6. 0:21năm 2010
  7. 0:23chính bữa ăn Gastronomic của người Pháp
  8. 0:26cũng nhận được vinh dự tương tự. Còn mâm
  9. 0:28cơm Việt Nam, cái mâm mà hàng chục triệu
  10. 0:30gia đình quây quần mỗi buổi tối thì đến
  11. 0:32hôm nay vẫn chưa một lần được xướng tên
  12. 0:34trên sân khấu đó. Vậy câu hỏi đặt ra là
  13. 0:37có phải mâm cơm Việt Nam kém tinh tế hơn
  14. 0:40hay thế giới đang dùng sai thước đo để
  15. 0:42chấm điểm nó? Xin chào quý vị và các
  16. 0:44bạn. Chào mừng đến với chương trình Á
  17. 0:46Lục Ký. Và đây chính là điều [âm nhạc]
  18. 0:48chúng ta sẽ khám phá trong chương trình
  19. 0:49hôm nay. Câu chuyện về một sự tinh tế bị
  20. 0:52gọi nhầm tên
  21. 0:53>> [âm nhạc]
  22. 0:53>> và hành trình đi tìm lại đúng thước đo
  23. 0:54cho mâm cơm của chính mình.
  24. 0:59>> Khi nhắc tới ẩm thực tinh tế, thế giới
  25. 1:01hiện đại thường chỉ nghĩ tới vài cái tên
  26. 1:03quen thuộc [âm nhạc] Kaiseki và Washoku
  27. 1:07của Nhật Bản, Gastronomy của Pháp, gần
  28. 1:09đây thêm cả văn hóa Kim Chi của Hàn
  29. 1:11Quốc.
  30. 1:13Đây là những nền ẩm thực đã được đóng
  31. 1:14dấu chính thức bởi UNESCO, [âm nhạc]
  32. 1:17được xem như chuẩn mực toàn cầu cho khái
  33. 1:19niệm tinh tế trong ăn uống. Còn ẩm thực
  34. 1:21Việt Nam, trên truyền thông quốc tế
  35. 1:23[âm nhạc] lại thường bị đóng khung trong
  36. 1:25một cụm từ khác, street food, ẩm thực
  37. 1:28đường phố. Bánh mì, bún chả, phở được ca
  38. 1:32ngợi vì ngon, vì rẻ, vì nhanh. Nhưng
  39. 1:35hiếm khi nào chúng được gọi là tinh tế
  40. 1:38theo đúng nghĩa hàn lâm mà giới nghiên
  41. 1:40cứu ẩm thực hay dùng. Cái bẫy street
  42. 1:42[âm nhạc] food này
  43. 1:44vô tình đã che khuất một thứ quan trọng
  44. 1:47hơn nhiều. Khi thế giới nghĩ đến ẩm thực
  45. 1:50Việt, họ nghĩ ngay đến chiếc ghế nhựa
  46. 1:52vỉa hè, chứ không nghĩ đến mâm cơm gỗ
  47. 1:54quây quần trong một căn nhà Việt. Cái
  48. 1:56bẫy này không phải tự nhiên mà có.
  49. 1:59Nó bắt nguồn một phần từ chính lịch sử.
  50. 2:02Sau các đợt di cư của người Việt ra nước
  51. 2:04ngoài, nhiều gia đình ban đầu chỉ có thể
  52. 2:06mở những quán ăn nhỏ, giá rẻ, phục vụ
  53. 2:09nhanh để mưu sinh nơi đất khách. Đó là
  54. 2:12điểm chạm đầu tiên của rất nhiều người
  55. 2:14phương Tây với ẩm thực Việt. Sau này,
  56. 2:17ngành du lịch quốc tế cũng có xu hướng
  57. 2:19quảng bá các nước đang phát triển bằng
  58. 2:21hình ảnh đường phố mộc mạc, đầy màu sắc
  59. 2:24bản địa. Hình ảnh một bữa cơm gia đình
  60. 2:26kín đáo sau cánh cửa thì ít khi được
  61. 2:29chọn. Hai yếu tố này cộng lại, qua nhiều
  62. 2:32thập kỷ, đã đóng khung ẩm thực Việt vào
  63. 2:34đúng một góc, ngon, rẻ, bình dân, nhưng
  64. 2:38ít khi đi kèm với chữ tinh tế.
  65. 2:40Và có lẽ, ngay cả người Việt cũng đang
  66. 2:42vô thức chấp nhận cách đóng khung đó.
  67. 2:45Nhiều người coi cơm nhà là chuyện bình
  68. 2:47dân, còn tinh tế là thứ dành riêng cho
  69. 2:50ẩm thực ngoại quốc, cho những nhà hàng
  70. 2:52có tên khó đọc và giá tiền không hề rẻ.
  71. 2:55>> Thử hình dung một tình huống quen thuộc.
  72. 2:57Khi giới thiệu ẩm thực Việt Nam cho một
  73. 2:59người bạn nước ngoài lần đầu đến Việt
  74. 3:01Nam, phần lớn người Việt sẽ dẫn họ ra
  75. 3:04quán phở, quán bún chả hoặc một hàng
  76. 3:07bánh mì vỉa hè. Rất ít khi có ai nghĩ
  77. 3:09đến việc mời khách về nhà ngồi xuống một
  78. 3:11mâm cơm gia đình thật sự.
  79. 3:13Nơi có [âm nhạc] canh chua,
  80. 3:15có cá kho, có rau luộc, có bát nước mắm
  81. 3:18ở giữa. Phản xạ giới thiệu văn hóa của
  82. 3:20chính người Việt vô tình cũng đang đi
  83. 3:23theo đúng lối mòn mà truyền thông quốc
  84. 3:25tế đã vẽ ra.
  85. 3:27Ngay cả những lời khen quốc tế dành cho
  86. 3:29ẩm thực Việt cũng thường mắc kẹt trong
  87. 3:32đúng cái khung đó. Các đầu bếp và nhà
  88. 3:34báo ẩm thực phương Tây
  89. 3:36khi đến Việt Nam
  90. 3:38thường chọn quay cảnh mình ngồi trên ghế
  91. 3:39nhựa vỉa hè, húp một bát bún chả hay một
  92. 3:43tô phở. Họ gọi đó là trải nghiệm chân
  93. 3:45thực nhất. Lời khen ấy thật lòng, nhưng
  94. 3:48nó vô tình đóng đinh hình ảnh ẩm thực
  95. 3:51Việt vào đúng một góc, góc của sự giản
  96. 3:54dị đường phố.
  97. 3:55Hiếm khi ống kính của họ bước chân vào
  98. 3:57gian bếp và mâm cơm phía sau cánh cửa
  99. 4:00của một gia đình Việt. Con số cụ thể
  100. 4:02[âm nhạc] càng cho thấy khoảng cách này
  101. 4:04rõ hơn. Tháng 8 năm 2024,
  102. 4:07phở Hà Nội, phở Nam Định và nghề chế
  103. 4:10biến mì Quảng mới chỉ được đưa vào danh
  104. 4:12mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc
  105. 4:14gia của Việt Nam, một danh hiệu trong
  106. 4:16nước chưa hề chạm tới UNESCO.
  107. 4:19Trong khi Washoku đã đứng trên sân khấu
  108. 4:21quốc tế đó từ hơn một thập kỷ trước. Và
  109. 4:24đây
  110. 4:25không đơn thuần là chuyện danh hiệu cho
  111. 4:27vui.
  112. 4:28Một khi ẩm thực được thế giới công nhận
  113. 4:31là tinh tế, nó trở thành một phần của
  114. 4:33sức mạnh mềm quốc gia. Nó kéo theo khách
  115. 4:36du lịch, kéo theo sự tôn trọng văn hóa,
  116. 4:38kéo theo cả giá trị thương hiệu cho từng
  117. 4:40sản phẩm cụ thể. Chính phủ Nhật Bản,
  118. 4:43thông qua Bộ Nông Lâm Thủy Sản, đã chủ
  119. 4:45động quảng bá Washoku ra thế giới như
  120. 4:48một chiến lược ngoại giao ẩm thực bài
  121. 4:50bản. Pháp cũng làm điều tương tự với
  122. 4:53Gastronomy của mình suốt hàng chục năm
  123. 4:55qua. Đây là một cuộc chơi có chủ đích,
  124. 4:58không phải chuyện ngẫu nhiên xảy ra.
  125. 5:00Nhưng có phải vậy không?
  126. 5:01Có phải mâm cơm Việt Nam thực sự
  127. 5:03[âm nhạc] kém tinh tế hơn?
  128. 5:05Hay chúng ta đơn giản là chưa từng được
  129. 5:07đo bằng đúng cây thước của chính mình?
  130. 5:10>> [âm nhạc]
  131. 5:16>> Để trả lời câu hỏi đó,
  132. 5:17>> [âm nhạc]
  133. 5:17>> phải quay lại xem mâm cơm Việt Nam thực
  134. 5:20sự vận hành như thế nào. Mâm cơm Việt
  135. 5:23Nam tuân theo hai nguyên lý cổ, âm dương
  136. 5:25phối triển và ngũ hành tương sinh. Món
  137. 5:27ăn có tính hàn, dễ gây lạnh bụng, buộc
  138. 5:30phải đi kèm với gia vị có tính ấm để
  139. 5:32trung hòa. Ví dụ dễ thấy nhất trong đời
  140. 5:34sống hàng ngày, trứng vịt lộn vốn tính
  141. 5:37hàn
  142. 5:38nên luôn ăn kèm rau răm và gừng thái
  143. 5:40sợi, hai thứ có tính ấm để cân bằng lại.
  144. 5:43Ốc cũng tính hàn nên bao giờ cũng chấm
  145. 5:46cùng nước mắm gừng cay nồng. Màu sắc bày
  146. 5:49trên mâm xanh, đỏ, đen, trắng, vàng cũng
  147. 5:55được sắp xếp theo nguyên tắc ngũ hành,
  148. 5:57không phải ngẫu nhiên. Đặc điểm cốt lõi
  149. 5:59của mâm cơm Việt là mọi món được bày ra
  150. 6:02cùng một lúc, dùng chung. Điều này khác
  151. 6:05hẳn với lối phục vụ của Kaiseki Nhật
  152. 6:07Bản, nơi món ăn được đưa ra tuần tự theo
  153. 6:10một trình tự đã định sẵn. Mỗi người có
  154. 6:13một khay riêng
  155. 6:14theo cấu trúc gọi là Ichiju Sansai,
  156. 6:17tức một canh ba món. Và ngay cả chiếc
  157. 6:20mâm cũng mang một ý nghĩa mà ít ai để ý.
  158. 6:24Mâm đồng, mâm gỗ truyền thống của người
  159. 6:26Việt luôn là hình tròn. Trong văn hóa Á
  160. 6:30Đông, hình tròn tượng trưng cho sự viên
  161. 6:32mãn, cho sự bình đẳng. Nó không có góc
  162. 6:34cạnh nào phân chia vị trí chủ khách rõ
  163. 6:37rệt như một chiếc bàn hình chữ nhật kiểu
  164. 6:40phương Tây. Mọi người ngồi quanh mâm
  165. 6:42tròn, khoảng cách từ mỗi người đến điểm
  166. 6:44giữa mâm gần như bằng nhau. Đây là một
  167. 6:46chi tiết vật lý
  168. 6:48rất cụ thể, thể hiện đúng triết lý cộng
  169. 6:51đồng đang ẩn bên trong bữa cơm Việt. Và
  170. 6:53ở chính giữa cái vòng tròn bình đẳng đó,
  171. 6:55luôn có một bát nước mắm dùng chung.
  172. 6:58Bát nước mắm giữa mâm không chỉ làm món
  173. 7:00ăn đậm đà hơn, mà còn là thước đo sự ý
  174. 7:03tứ và trình độ văn hóa của người ngồi
  175. 7:05ăn. Ai cũng phải dùng chung một bát.
  176. 7:08Cách một người múc nước mắm, cách họ
  177. 7:10chấm, cách họ nhường phần cho người khác
  178. 7:13đều nói lên rất nhiều điều về con người
  179. 7:15đó. Bên cạnh bát nước mắm
  180. 7:17còn có một lớp trật tự xã hội khác chịu
  181. 7:20ảnh hưởng sâu sắc từ Nho giáo suốt hàng
  182. 7:22trăm năm. Trong những mâm cỗ lớn, người
  183. 7:25lớn tuổi và đàn ông thường ngồi mâm
  184. 7:27trên, phụ nữ và trẻ em ngồi mâm dưới.
  185. 7:30Trước khi ăn, người nhỏ tuổi hơn phải
  186. 7:33mời cơm người lớn, gọi đúng tên từng
  187. 7:35người theo thứ bậc trong gia đình, từ
  188. 7:37ông bà đến cha mẹ, cô chú. Chỉ khi người
  189. 7:41lớn gật đầu hoặc cầm đũa lên trước, cả
  190. 7:44mâm mới bắt đầu. Và trật tự này không cố
  191. 7:47định giống nhau trên khắp cả nước.
  192. 7:49Mâm cơm miền Bắc thường thiên về sự tinh
  193. 7:51giản,
  194. 7:52mực thước, ít món nhưng đậm vị. Mâm cơm
  195. 7:56miền Trung, đặc biệt ở Huế, lại chuộng
  196. 7:58nhiều món nhỏ được chia ra thành nhiều
  197. 8:00đĩa, gần với tinh thần cung đình xưa.
  198. 8:03Còn mâm cơm miền Nam thường phóng khoáng
  199. 8:05hơn, nhiều rau sống, nhiều vị ngọt, phản
  200. 8:08ánh đúng vùng đất trù phú.
  201. 8:10Dù khác nhau về chi tiết, cả ba miền đều
  202. 8:13giữ chung một khung sườn, mâm tròn, món
  203. 8:16bày chung, bát nước mắm ở giữa. Nói cách
  204. 8:19khác,
  205. 8:20mâm cơm Việt Nam không đơn giản chỉ là
  206. 8:23một cách bày món ăn cho tiện.
  207. 8:25Đằng sau nó là một bộ quy tắc ứng xử
  208. 8:27phức tạp, vận hành gần như vô thức. Nó
  209. 8:30được truyền qua nhiều thế hệ mà không
  210. 8:32cần viết thành một văn bản nào cả. Và
  211. 8:34đây chính là điểm đặc biệt sẽ được đào
  212. 8:36sâu ngay sau đây.
  213. 8:42>> Vậy điều gì thực sự đang xảy ra ở đây?
  214. 8:45Tại sao một hệ thống phức tạp như vậy
  215. 8:47lại chưa từng được thế giới gọi là tinh
  216. 8:50tế? Câu trả lời nằm ở chỗ thước đo tinh
  217. 8:52tế mà UNESCO và truyền thông quốc tế
  218. 8:55đang dùng thiên hẳn về một kiểu tinh tế
  219. 8:58cá nhân hóa. Bữa ăn kiểu Pháp có thực
  220. 9:00đơn rõ ràng, thường đi theo nhiều chặng
  221. 9:02nối tiếp nhau, khai vị, món chính, phô
  222. 9:05mai, tráng miệng. Mỗi chặng có loại rượu
  223. 9:08vang riêng đi kèm. Và có người phục vụ
  224. 9:11chia sẵn khẩu phần cho từng khách. Bạn
  225. 9:13chỉ việc ngồi xuống và thưởng thức phần
  226. 9:15của mình, không cần tự tay làm gì thêm.
  227. 9:18Kaiseki của Nhật Bản cũng vậy. Món ăn
  228. 9:21được trình bày tuần tự, từng bước, theo
  229. 9:23một quy trình đã được mã hóa và chuẩn
  230. 9:25hóa từ trước. Nó gần như một nghi lễ có
  231. 9:28kịch bản cố định. Đây là sự tinh tế
  232. 9:30[âm nhạc] có thể viết thành giáo trình.
  233. 9:32Nó có thể dạy được, có thể sao sao
  234. 9:35[âm nhạc] lại y hệt ở bất kỳ đâu trên
  235. 9:37thế giới, từ Paris đến Tokyo đến New
  236. 9:40York. Mâm cơm Việt Nam vận hành theo một
  237. 9:43logic hoàn toàn khác. Đây là điểm rất
  238. 9:45quan trọng mà ít người để ý.
  239. 9:48Sự tinh tế của mâm cơm Việt không nằm ở
  240. 9:50việc trình bày cho đẹp mắt từng phần ăn
  241. 9:53cá nhân.
  242. 9:54Nó nằm ở khả năng tự điều [âm nhạc]
  243. 9:56chỉnh của mỗi người trong một tập thể
  244. 9:58đang dùng chung. Người Việt có một câu
  245. 10:00tục ngữ tóm gọn chính xác điều này, "Ăn
  246. 10:03trong nồi, ngồi trong hướng". Người ăn
  247. 10:05[âm nhạc] phải tự quan sát xem thức ăn
  248. 10:07còn nhiều hay ít để gắp cho vừa phải. Họ
  249. 10:11tự nhường phần ngon cho người lớn tuổi,
  250. 10:13tự canh tốc độ ăn của mình sao cho khớp
  251. 10:15với nhịp độ chung của cả mâm. [âm nhạc]
  252. 10:17Không ai dạy điều này bằng một cuốn sách
  253. 10:20hay một tấm bảng hướng dẫn.
  254. 10:22Nó được học qua quan sát, qua việc bị
  255. 10:24nhắc nhở khi còn nhỏ, qua việc lớn lên
  256. 10:27ngay trong chính cái mâm đó. Đây là một
  257. 10:30sự tinh tế [âm nhạc] khó đong đếm hơn
  258. 10:31nhiều so với một thực đơn có sẵn. Nó đòi
  259. 10:34hỏi nhận thức xã hội liên tục chứ không
  260. 10:36phải làm theo một quy trình cố định. Và
  261. 10:38có lẽ chính vì nó không có một giáo
  262. 10:40trình rõ ràng nào để chỉ ra nên những
  263. 10:42nền văn hóa vốn quen với sự chuẩn hóa
  264. 10:45mới khó lòng dùng thước đo của họ để
  265. 10:48chấm điểm nó một cách công bằng. Gốc rễ
  266. 10:50của lối tư duy tập thể này có thể truy
  267. 10:53về tận phương thức sản xuất. Tính cá
  268. 10:55nhân hóa của nhiều nền văn minh phương
  269. 10:58Tây một phần bắt nguồn từ lối sống du
  270. 11:00mục hoặc nông nghiệp khô. Mỗi hộ trong
  271. 11:03mô hình đó có thể tự canh tác độc lập
  272. 11:06trên phần đất của mình. Còn văn minh lúa
  273. 11:08nước ở đồng bằng Việt Nam thì khác hẳn.
  274. 11:12Trồng lúa nước đòi hỏi cả một làng phải
  275. 11:14đắp đê chung, tát nước chung, chia nhau
  276. 11:17lịch gieo cấy chung. Con người buộc phải
  277. 11:20học cách gắn kết, nhường nhịn và đồng bộ
  278. 11:22nhịp độ với nhau để cả cánh đồng cùng
  279. 11:25sống được qua một mùa vụ. Mâm cơm tròn
  280. 11:28với bát nước mắm dùng chung ở giữa chẳng
  281. 11:31khác nào một phiên bản [âm nhạc] thu nhỏ
  282. 11:33của chính ngôi làng lúa nước đó.
  283. 11:35Ở đây,
  284. 11:36cần một khung phân tích nhiều lớp hơn.
  285. 11:39Thay vì chỉ so sánh hai thái cực, bữa
  286. 11:41cơm Hàn Quốc chẳng hạn, đứng ở một vị
  287. 11:44trí trung gian thú vị. Mỗi người Hàn
  288. 11:46Quốc có một bát cơm riêng và một bát
  289. 11:48canh riêng đặt trước mặt mình, giống
  290. 11:50phong cách cá nhân hóa của Nhật Bản,
  291. 11:52nhưng những món phụ, gọi là ban chan, từ
  292. 11:55bốn đến 12 món, lại được bày chung ở
  293. 11:57giữa bàn cho tất cả cùng gắp, giống tinh
  294. 12:01mâm cơm Việt. Nói cách khác, thế giới ẩm
  295. 12:04thực Á Đông không chia làm hai phe rõ
  296. 12:06rệt, cá nhân và cộng đồng. Nó trải dài
  297. 12:09trên một quang phổ.
  298. 12:11Và mâm cơm Việt Nam đứng ở đầu cực đoan
  299. 12:13nhất của tinh thần chia sẻ,
  300. 12:15>> [âm nhạc]
  301. 12:15>> nơi ngay cả bát nước chấm cũng không có
  302. 12:18phần ai riêng ai. Nói đến đây, cần phải
  303. 12:20công bằng với một chi tiết quan trọng,
  304. 12:23Hàn Quốc, với sức mạnh mềm lan tỏa khắp
  305. 12:25thế giới [âm nhạc] qua làn sóng Hallyu,
  306. 12:28thực ra đã có một hạng mục ẩm thực được
  307. 12:30UNESCO công nhận từ năm 2013.
  308. 12:34Đó là kim jang,
  309. 12:36văn hóa muối và chia sẻ kim chi.
  310. 12:38Nhưng cần nhìn kỹ bản chất của danh hiệu
  311. 12:40này.
  312. 12:41Kim jang là một nghi lễ cộng đồng gắn
  313. 12:44với việc chế biến và bảo quản một loại
  314. 12:46thực phẩm. Nó gần giống như nghề làm
  315. 12:48nước mắm truyền thống của Việt Nam, chứ
  316. 12:50không phải một cấu trúc bữa ăn hoàn
  317. 12:52chỉnh như washoku của Nhật hay
  318. 12:54gastronomy của Pháp. Nói cách khác, ngay
  319. 12:57cả Hàn Quốc, cho đến hôm nay, [âm nhạc]
  320. 12:59vẫn chưa có một cấu trúc bữa ăn hoàn
  321. 13:01chỉnh nào được UNESCO công nhận. Cuộc
  322. 13:03chơi công nhận quốc tế này khắc nghiệt
  323. 13:05và hẹp cửa hơn nhiều người vẫn tưởng,
  324. 13:07với tất cả mọi nền ẩm thực, không riêng
  325. 13:10gì Việt Nam. Và Việt Nam, thật ra, không
  326. 13:13hề đứng ngoài cuộc chơi đó. Nước mắm Phú
  327. 13:16Quốc là một ứng viên rất mạnh.
  328. 13:18>> [âm nhạc]
  329. 13:18>> Đây là nghề đã tồn tại hơn 200 năm. Nó
  330. 13:21là sản phẩm đầu tiên của cả khối ASEAN
  331. 13:24được Liên minh châu Âu bảo hộ chỉ dẫn
  332. 13:26địa lý, có hiệu lực tại 28 nước thành
  333. 13:29viên kể từ năm 2013.
  334. 13:32Đến năm 2021,
  335. 13:34nghề làm nước mắm Phú Quốc tiếp tục được
  336. 13:36công nhận là di sản văn hóa phi vật thể
  337. 13:38cấp quốc gia của Việt Nam.
  338. 13:40Hồ sơ trình lên UNESCO hiện đang được
  339. 13:42xây dựng. Nhưng cái đích cuối cùng của
  340. 13:44sự công nhận này không chỉ là bản thân
  341. 13:46giọt nước mắm.
  342. 13:47Nó là cả cấu trúc mâm cơm xoay quanh bát
  343. 13:49nước mắm ấy, cái vòng tròn bình đẳng mà
  344. 13:52chúng ta đã nói tới ở phần trước. Và
  345. 13:54cánh cửa đó không hề đóng với Việt Nam.
  346. 13:57Ngày 29 tháng 11 năm
  347. 13:592022,
  348. 14:02UNESCO chính thức ghi danh nghệ thuật
  349. 14:04làm gốm của người Chăm vào danh mục di
  350. 14:07sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ
  351. 14:10khẩn cấp. Đây là nghề thủ công truyền
  352. 14:12thống đầu tiên của Việt Nam được UNESCO
  353. 14:14công nhận. Nó chứng minh một điều rất rõ
  354. 14:17ràng, cánh cửa công nhận quốc tế không
  355. 14:19hề khép lại với Việt Nam. Nó chỉ
  356. 14:21[âm nhạc] đang mở dần theo đúng tốc độ
  357. 14:24mà bất kỳ quốc gia nào cũng phải trải
  358. 14:26qua.
  359. 14:27Và có một khoảng trống khác ít ai để ý,
  360. 14:30nhưng lại quan trọng không kém. Nhật Bản
  361. 14:33đủ khôn ngoan để đóng gói toàn bộ triết
  362. 14:35[âm nhạc] lý ẩm thực của họ vào một từ
  363. 14:37duy nhất, Washoku. Pháp có Gastronomy.
  364. 14:41Một khi thế giới có sẵn một cái tên gọn
  365. 14:43gàng như vậy, họ mới có cách để định
  366. 14:46dạng và chấm điểm nó.
  367. 14:48Còn Việt Nam, đến hôm nay vẫn chưa có
  368. 14:51một từ tương đương. Cụm từ mâm cơm gia
  369. 14:53đình
  370. 14:54khi dịch sang tiếng Anh chỉ còn lại
  371. 14:56nghĩa gần với family meal. Đây là một
  372. 14:59cụm từ rất phổ thông, không toát lên
  373. 15:01được cả một hệ thống [âm nhạc] ứng xử âm
  374. 15:03dương ngũ hành và Nho giáo nằm phía sau
  375. 15:06nó. Sự thiệt thòi của Việt Nam.
  376. 15:08Vì vậy,
  377. 15:09không chỉ nằm ở thước đo,
  378. 15:12mà còn nằm ở việc chưa có một cái tên đủ
  379. 15:14trang trọng để thế giới gọi đúng tên nó.
  380. 15:17Vậy nên, mâm cơm Việt Nam không hề thua
  381. 15:19kém về độ tinh tế. Nó chỉ đơn giản là
  382. 15:22chưa từng được đo bằng đúng thước đo của
  383. 15:25chính nó và nó chưa kịp tới lượt trên
  384. 15:27một sân khấu quốc tế vốn vận hành rất
  385. 15:30chậm với tất cả mọi người, không riêng
  386. 15:33gì Việt Nam.
  387. 15:39Vậy điều này có ý nghĩa gì với người xem
  388. 15:41hôm nay? Mỗi buổi tối, khi một gia đình
  389. 15:44Việt Nam ngồi quây quần quanh mâm cơm,
  390. 15:47dùng chung một bát nước mắm, tự quan sát
  391. 15:49để nhường nhịn nhau, họ đang vận hành
  392. 15:52đúng cái hệ thống văn hóa phức tạp vừa
  393. 15:54được nhắc tới. Họ làm điều đó mà không
  394. 15:57cần chờ một tấm bằng công nhận nào từ
  395. 16:00[âm nhạc] UNESCO để biết mình đang làm
  396. 16:03điều gì đó có giá trị. Nhìn vào tốc độ
  397. 16:05của những hồ sơ đã thành công
  398. 16:07như gốm Chăm,
  399. 16:09có thể thấy quy trình để một di sản Việt
  400. 16:11Nam được thế giới công nhận thường mất
  401. 16:13rất nhiều năm chuẩn bị. Không phải vì
  402. 16:16Việt Nam thiếu giá trị, mà vì bản chất
  403. 16:18quy [âm nhạc] trình quốc tế này vốn chậm
  404. 16:20với mọi quốc gia. Nước mắm Phú Quốc đang
  405. 16:23đi đúng con đường đó và có lẽ chỉ còn là
  406. 16:25vấn đề thời gian, nhưng cũng cần thành
  407. 16:28thật với một điều khác.
  408. 16:30Ở các đô thị lớn, nhịp sống nhanh đang
  409. 16:33khiến mâm cơm truyền thống dần thưa vắng
  410. 16:35hơn trong nhiều gia đình trẻ. Giờ làm
  411. 16:37việc lệch nhau, những bữa ăn giao hàng
  412. 16:39tận nơi, thói quen mỗi người một suất
  413. 16:42riêng trước màn hình điện thoại, tất cả
  414. 16:44những điều này đang âm thầm bào mòn cái
  415. 16:47không gian quây quần từng là mặc định
  416. 16:49của một bữa tối Việt Nam. Nếu mâm cơm
  417. 16:52chỉ được nhắc đến như một ký ức đẹp
  418. 16:54trong quá khứ mà không còn ai thực hành
  419. 16:57thì mọi lập luận về sự tinh tế của nó
  420. 16:59cũng chỉ còn là lý thuyết. Điều đáng
  421. 17:01mừng là một số đầu bếp trẻ Việt Nam
  422. 17:04trong những năm gần đây đã bắt đầu đi
  423. 17:06theo hướng ngược lại, thay vì chạy theo
  424. 17:08thực đơn kiểu Âu để được gọi là sang
  425. 17:11trọng, họ đưa nguyên vẹn tinh thần mâm
  426. 17:14cơm gia đình vào nhà hàng cao cấp. Họ
  427. 17:16giữ cách bày món chung, giữ bát nước mắm
  428. 17:19ở giữa bàn,
  429. 17:20chỉ nâng cấp nguyên liệu và cách trình
  430. 17:22bày.
  431. 17:23Đây là một tín hiệu cho thấy chính người
  432. 17:25Việt cũng đang dần nhận ra một điều, thứ
  433. 17:28đáng giữ gìn
  434. 17:30và tự hào không phải là bắt chước hình
  435. 17:32thức tinh tế của người khác
  436. 17:34mà là công nhận đúng giá trị tinh tế vốn
  437. 17:37đã có sẵn
  438. 17:38trong văn hóa của mình. Nhìn rộng ra bên
  439. 17:41ngoài biên giới Việt Nam, câu chuyện này
  440. 17:43còn rõ hơn nữa với nhiều gia đình Việt
  441. 17:46kiều ở Mỹ, Úc, Canada hay Đức.
  442. 17:50Mâm cơm cuối tuần thường là dịp hiếm hoi
  443. 17:52[âm nhạc] để các thế hệ ngồi lại với
  444. 17:54nhau.
  445. 17:55Đó là giữa một môi trường sống mà nhịp
  446. 17:57độ công việc và văn hóa bản địa vốn đã
  447. 18:00quen với bữa ăn cá nhân hóa. Chính trong
  448. 18:02bối cảnh xa quê, cái nghi thức mời cơm,
  449. 18:05cái bát nước mắm dùng chung, cái thói
  450. 18:08quen nhường miếng ngon cho người lớn
  451. 18:09tuổi lại trở thành một sợi dây neo giữ
  452. 18:12bản sắc rất [âm nhạc] cụ thể, không hề
  453. 18:14trừu tượng. Với nhiều gia đình như vậy,
  454. 18:17mâm cơm không chỉ là bữa ăn mà còn là
  455. 18:20cách để một đứa trẻ lớn lên ở nước ngoài
  456. 18:22vẫn hiểu được mình đến từ đâu. Vì vậy,
  457. 18:25điều thực sự cần thay đổi có lẽ không
  458. 18:27chỉ nằm ở tốc độ xét [âm nhạc] duyệt của
  459. 18:29UNESCO. Nó nằm ở cách người Việt tự nhìn
  460. 18:33nhận giá trị của chính mình
  461. 18:35và ở việc [âm nhạc] có còn giữ được thói
  462. 18:37quen ngồi xuống cùng nhau bên một mâm
  463. 18:39cơm hay không
  464. 18:40trước khi thế giới kịp gọi tên nó.
  465. 18:44>> [âm nhạc]
  466. 18:50>> Có một điều đáng
  467. 18:51để suy ngẫm.
  468. 18:53Washoku hay gastronomy được công nhận vì
  469. 18:57thế giới đã tìm ra cách để mô tả, để mã
  470. 19:00hóa, để đưa vào một bộ tiêu chí có thể
  471. 19:03chấm điểm được. Còn cái tinh tế nằm
  472. 19:05trong một cái gật đầu trước bữa ăn,
  473. 19:08trong một lần tự tay gắp miếng ngon nhất
  474. 19:10nhường cho ông bà. Nó nằm trong cách một
  475. 19:12đứa trẻ học nhìn xung quanh mâm cơm mà
  476. 19:15không ai phải dạy bằng lời. Thứ đó khó
  477. 19:18gói gọn vào một bộ hồ sơ giấy tờ hơn
  478. 19:20nhiều. Có lẽ, đó cũng là lý do vì sao
  479. 19:23mâm cơm Việt Nam đến giờ vẫn chưa có tên
  480. 19:25trên danh sách của UNESCO. Không phải vì
  481. 19:28nó kém giá trị mà vì giá trị của nó vốn
  482. 19:31dĩ khó đo đếm bằng những tiêu chí được
  483. 19:32viết sẵn. Một bộ hồ sơ có thể mô tả được
  484. 19:36cách ủ nước mắm trong bao nhiêu tháng.
  485. 19:39Nhưng nó khó lòng mô tả được cái khoảnh
  486. 19:41khắc một đứa trẻ tự động gắp miếng thịt
  487. 19:43ngon nhất bỏ vào bát của bà mà không ai
  488. 19:46phải nhắc. Nhưng tấm bằng công nhận của
  489. 19:48UNESCO suy cho cùng cũng chỉ là chuyện
  490. 19:51của thế giới bên ngoài. Còn giá trị thật
  491. 19:53sự của mâm cơm Việt Nam thì đã được
  492. 19:55chính hàng chục triệu gia đình Việt Nam
  493. 19:57công nhận mỗi tối suốt hàng trăm năm
  494. 20:00nay, không cần chờ ai gật đầu. Hẹn gặp
  495. 20:02lại quý vị và các bạn trong kỳ phát sóng
  496. 20:03tiếp theo của A Lục Ký.
  497. 20:06>> [âm nhạc]

About this transcript

This page contains the full transcript of Sự Tinh Tế Bị Hiểu Lầm Của Mâm Cơm Việt Nam by ALK - Huyền Thoại, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 3,999 words across 497 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.

What you can do with it

Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to choose a caption track available on the video.

Free YouTube transcript tool

YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, caption language selection, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.