Sự Kiện Vịnh Bắc Bộ: Lỗi Dịch Thuật Đưa Nước Mỹ Vào Cuộc Chiến Việt Nam — Transcript

Full transcript

1. 0:05[âm nhạc]
2. 0:10Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng
3. 0:12đến với chương trình Á Lục Ký. Trong
4. 0:14suốt lịch sử hiện đại của Quốc hội Mỹ,
5. 0:16chỉ có đúng một lần duy nhất cho tới
6. 0:19cuối năm
7. 0:212025, Quốc hội thu hồi lại một sự ủy
8. 0:24quyền chiến tranh đã từng trao cho tổng
9. 0:26thống. Lần duy nhất đó là khi họ rút lại
10. 0:29chính nghị quyết đã đưa nước Mỹ vào Việt
11. 0:31Nam. Nghị quyết ấy được thông qua năm
12. 0:341964.
13. 0:36Chỉ 3 ngày sau, một báo cáo rằng tàu
14. 0:38chiến Mỹ đã bị tấn công lần thứ hai tại
15. 0:40vịch Bắc Bộ. Nhiều thập niên sau, các
16. 0:42tài liệu giải mật của chính cơ quan an
17. 0:44ninh quốc gia Mỹ cho thấy cuộc tấn công
18. 0:46lần thứ hai ấy nhiều khả năng chưa từng
19. 0:49thực sự xảy ra. Và điều đáng chú ý nhất
20. 0:52không nằm ở một lời nói dối đơn lẻ mà ở
21. 0:55cách những tín hiệu mơ hồ trên màn hình
22. 0:58Radar, trong máy Sonar, trong một bức
23. 1:01điện tình báo được ghép lại thành một sự
24. 1:03thật đủ sức đưa cả một quốc gia đến gần
25. 1:06chiến tranh hơn. [âm nhạc]
26. 1:10Để hiểu chuyện gì đã xảy ra, chúng ta
27. 1:12cần quay lại Vịnh Bắc Bộ, vùng biển
28. 1:14ngoài khơi miền Bắc Việt Nam tháng năm
29. 1:171964.
30. 1:19Khi đó Mỹ chưa đưa quân chiến đấu vào
31. 1:22Việt Nam nhưng hải quân Mỹ đã có mặt gần
32. 1:24đó với nhiệm vụ tuần tra và thu thập tin
33. 1:27tức tình báo dọc bờ biển miền Bắc trong
34. 1:30khi lực lượng biệt kích nam Việt Nam
35. 1:32được Mỹ hậu thuẫn cũng đang tiến hành
36. 1:34những cuộc đột kích bí mật gần khu vực
37. 1:37bờ biển này. Theo một chuỗi chỉ huy hoàn
38. 1:39toàn khác, ngày mùng 0 tháng , tàu khu
39. 1:42trục Mogs của hải quân Mỹ bị ba tàu
40. 1:45phóng lôi của hải quân Bắc Việt Nam tấn
41. 1:47công thật sự. Một viên đạn trúng tàu.
42. 1:49Không ai thiệt mạng. Đây là điều giới xử
43. 1:52học ngày nay. Đồng thuận rộng rãi. Điều
44. 1:55xảy ra hai đêm sau đó. Đêm mùng 4 tháng
45. 1:59mới là phần mà cách hiểu, cách xử lý và
46. 2:02cách kể lại đã rẽ theo những hướng rất
47. 2:05khác nhau.
48. 2:11Trước khi đi vào những cách kể khác
49. 2:12nhau, hãy nói về những gì hầu như không
50. 2:15ai còn tranh cãi. Đêm mùng 4 tháng ,
51. 2:18thời tiết trên vịnh Bắc Bộ trở nên rất
52. 2:21xấu, biển động, mưa dông tầm nhìn kém.
53. 2:25Hai tàu khu trục Mỹ Mdogs [âm nhạc]
54. 2:28và Turner Joy mới gia nhập cùng nhau từ
55. 2:30ngày hôm trước đã bắn hơn 300 quả đạn
56. 2:33pháo và thả vài quả mình sâu xuống biển
57. 2:36kéo dài hơn 2 giờ đồng hồ. Theo chính
58. 2:38bức điện của hạm trưởng chỉ huy gửi về
59. 2:40Bộ tư lệnh ngay đêm đó, tàu MDGs không
60. 2:44hề có quan sát nào bằng mắt thường xác
61. 2:46nhận sự hiện diện của tàu địch. Ba ngày
62. 2:48sau, Quốc hội Mỹ thông qua một nghị
63. 2:50quyết cho phép tổng thống hành động quân
64. 2:52sự rất rộng rãi tại Đông Nam Á với tỷ lệ
65. 2:55gần như tuyệt đối, phần lớn các nhà
66. 2:57nghiên cứu ngày nay tin rằng cuộc tấn
67. 2:59công lần thứ hai đã không xảy ra. Nhưng
68. 3:01câu hỏi thực sự gây tranh cãi không phải
69. 3:03là chuyện gì đã xảy ra, mà là tại sao
70. 3:05một hệ thống được thiết kế để giảm bất
71. 3:07định lại tạo ra một sự chắc chắn giả.
72. 3:11[âm nhạc]
73. 3:15Trên bung tàu Mdog đêm đó, không khí
74. 3:17căng như dây đàn. Hai ngày trước, chính
75. 3:21con tàu này đã thực sự bị tấn công và ký
76. 3:24ức đó vẫn còn nguyên trong đầu mọi thủy
77. 3:26thủ. Giờ đây, giữa cơn bão, màn hình
78. 3:29radar và thiết bị dò tìm dưới nước liên
79. 3:32tục hiện lên những tín hiệu chớp nhoáng,
80. 3:34mờ ảo. Thứ mà sau này người ta gọi là
81. 3:37những bóng ma. Không ai dám chắc đó là
82. 3:39gì nhưng cũng không ai dám bỏ qua. Trong
83. 3:42hơn 2 giờ, hai con tàu liên tục đổi
84. 3:44hướng để né tránh những gì họ tin là Ngư
85. 3:47Lôi đang lao tới và bắn trả dữ dội vào
86. 3:50bóng tối đặc quánh trước mặt. Người chỉ
87. 3:52huy lực lượng, Đại tá John Harick ban
88. 3:55đầu cũng báo cáo về một cuộc tấn công.
89. 3:57Nhưng khi đêm dần trôi qua, chính ông
90. 3:59bắt đầu nghi ngờ báo cáo của mình. Harck
91. 4:02gửi một bước điện khẩn về bộ tư lệnh.
92. 4:04Nội dung bức điện này sau đó đã được
93. 4:07chính Robert Magnamara, Bộ trưởng Quốc
94. 4:09phòng Mỹ khi đó đọc lại nguyên văn trước
95. 4:12[âm nhạc] Quốc hội năm 1968
96. 4:15xin trích nguyên văn. Nhiều mục tiêu và
97. 4:18ngư lôi được báo cáo có vẻ đáng ngờ.
98. 4:20Hiệu ứng thời tiết bất thường trên radar
99. 4:23và những nhân viên Sona quá hăng hái có
100. 4:26thể là nguyên nhân của phần lớn các báo
101. 4:28cáo và bản thân tàu MDGs không hề có bất
102. 4:32kỳ quan sát nào bằng mắt thường. Harck
103. 4:35đề nghị đánh giá lại toàn diện trước khi
104. 4:37có bất kỳ hành động tiếp theo nào. Cùng
105. 4:40lúc đó, cách vịnh Bắc Bộ nửa vòng trái
106. 4:43đất tại Washington, một câu chuyện khác
107. 4:45đang hình thành từ những mảnh tin tức
108. 4:47tình báo vừa đổ về lầu Năm Góc.
109. 4:50>> Cơ quan an ninh quốc gia Mỹ viết
110. 4:52[âm nhạc] tắt là NSA đã chặn thu được
111. 4:54một số tin nhắn vô tuyến của phía Bắc
112. 4:57Việt Nam. Một báo cáo hiện trưởng thực
113. 4:59[âm nhạc] chất mô tả thiệt hại của chính
114. 5:00trận đánh thật ngày mùng tháng . Trong
115. 5:04đó có cụm từ được hiểu là xin diễn giải
116. 5:07ý nghĩa hai đồng chí đã hy sinh nhưng
117. 5:10trong quá trình xử lý vội vã, các chuyên
118. 5:12viên phân tích của NSA đã ghép báo cáo
119. 5:15này với một bản tin khác rồi phát hành
120. 5:18thành một bản tổng hợp cuối cùng gửi lên
121. 5:20bộ trưởng Mnamara mô tả như thể đó là
122. 5:23báo cáo mới. Ngay sau một trận đánh vừa
123. 5:26xảy ra đêm mùng 4 tháng
124. 5:28và cụm từ kia được diễn giải lại thành
125. 5:30việc hai con tàu đã bị mất. Nói cách
126. 5:33khác, một báo cáo thiệt hại cũ bị gắn
127. 5:36nhầm vào một thời điểm mới. Magnamara
128. 5:38coi bạn tổng hợp này là bằng chứng không
129. 5:41thể [âm nhạc] chối cãi. Cùng lúc, Tổng
130. 5:43thống Lindon Johnson đang đối mặt áp lực
131. 5:46chính trị rất lớn. Đó là năm bầu cử tổng
132. 5:49thống và đối thủ đảng Cộng hòa liên tục
133. 5:52công kích ông là yếu mềm trước chủ nghĩa
134. 5:54cộng sản. Giữa một bức điện đầy nghi ngờ
135. 5:56từ hiện trường và một bản tin tình báo
136. 5:59có vẻ chắc chắn từ chính cơ quan của
137. 6:00mình, Washington đã chọn tin vào bản tin
138. 6:03tình báo. Có một khoảnh khắc lịch sử
139. 6:06suýt rẽ sang hướng khác, đô đốc Ulissus
140. 6:09Sharp, tư lệnh hạm đội Thái Bình Dương
141. 6:12gọi điện đề nghị Magnamara tạm hoãn lệnh
142. 6:15không kích, nói rằng ông tin có thể lấy
143. 6:17được bằng chứng rõ ràng hơn nếu chờ thêm
144. 6:20vài giờ. Nhưng lệnh trả đũa [âm nhạc]
145. 6:22vẫn được xúc tiến tối hôm đó. Giờ
146. 6:24Washington, khi những nghi vấn từ hiện
147. 6:26trường vẫn chưa được đánh giá đầy đủ,
148. 6:29Tổng thống Johnson đã xuất hiện trên
149. 6:30truyền hình, thông báo với cả nước rằng
150. 6:33nước Mỹ đã bị tấn công lần thứ hai.
151. 6:36>> Trên bầu trời phía trên hai con tàu, một
152. 6:38phi công hải quân đang bay quan sát suốt
153. 6:40hơn một tiếng đồng hồ, đó là trung tá
154. 6:43James Stockdale, người sau này [âm nhạc]
155. 6:46trở thành phó đô đốc và từng là tụ binh
156. 6:49chiến tranh nhiều năm tại Hà Nội trong
157. 6:51hồi ký của mình.
158. 6:52Ông viết, "Xin trích nguyên văn. Tôi có
159. 6:55vị trí quan sát tốt nhất để chứng kiến
160. 6:57sự việc đó. Và các tàu khu trục của
161. 7:00chúng tôi chỉ đang bắn vào những mục
162. 7:01tiêu ma, không hề có tàu phóng lôi nào ở
163. 7:04đó. Không có gì ngoài mặt biển đen ngòm
164. 7:06và hỏa lực của chính chúng tôi. Nhưng
165. 7:09những nghi ngờ từ hiện trường đến
166. 7:10Washington quá chậm hoặc đến rồi không
167. 7:13được lắng nghe kịp thời. Và bản thân đại
168. 7:16tá Harck dưới áp lực liên tục yêu cầu
169. 7:19xác nhận từ cấp trên, cuối cùng cũng xác
170. 7:22nhận cuộc tấn công là có thật. Một niềm
171. 7:24tin mà theo các tài liệu sau này ông vẫn
172. 7:27giữ nguyên cho tới cuối đời. Hai giờ hỗn
173. 7:29loạn giữa cơn báo đã đủ để khởi động một
174. 7:32cuộc chiến kéo dài hơn một thập niên.
175. 7:34Nhưng câu hỏi mà giới sử học vẫn còn
176. 7:36tranh cãi đến hôm nay không phải là
177. 7:38chuyện gì đã xảy ra đêm đó mà là tại sao
178. 7:41một hệ thống với rất nhiều lớp kiểm tra
179. 7:43lại không đủ sức ngăn nó lại kịp thời.
180. 7:49[âm nhạc]
181. 7:54[âm nhạc]
182. 7:58suốt nhiều thập niên. Câu chuyện phía
183. 8:00sau hai giờ hỗn loạn ấy vẫn nằm trong
184. 8:03vòng bí mật dù những nghi ngờ công khai
185. 8:06đầu tiên đã xuất hiện từ rất sớm trên
186. 8:09báo chí độc lập Mỹ nhưng phải đến năm
187. 8:121996,
188. 8:14công trình học thuật toàn diện và có ảnh
189. 8:16hưởng lớn nhất mới xuất hiện khi giáo sư
190. 8:18Edwin Mo tại Đại học Clemson xuất bản
191. 8:21một nghiên cứu dựa trên hồ sơ hải trình
192. 8:23nhật ký tàu và phỏng vấn trực tiếp nhân
193. 8:26chứng.
194. 8:27Kết luận của ông là không hề có cuộc tấn
195. 8:30công đêm mùng 4 tháng nhưng đây không
196. 8:33phải một lời nói dối được dàn dựng có
197. 8:34chủ đích từ Washington mà là một sai lầm
198. 8:37thực sự sinh ra từ sự hỗn loạn của biển
199. 8:40khơi và thời tiết công trình của Mis.
200. 8:43Khi ấy vẫn còn thiếu một mảnh ghép quan
201. 8:45trọng. Những tài liệu tình báo tín hiệu
202. 8:47gốc mà chỉ chính cơ quan an ninh quốc
203. 8:50gia Mỹ nắm giữ. Mảnh ghép đó chỉ xuất
204. 8:53hiện 5 năm sau, phải đến năm 2005.
205. 8:56Nhờ nỗ lực kiên trì theo đuổi quyền tiếp
206. 8:58cận thông tin của nhà nghiên cứu Matthew
207. 9:008, cơ quan an ninh quốc gia Mỹ mới công
208. 9:03khai hơn 140 tài liệu liên quan, trong
209. 9:06số đó có một báo cáo được viết từ năm
210. 9:092001
211. 9:11bởi Robert Han một sử gia làm việc ngay
212. 9:14trong nội bộ cơ quan này. Sau khi rà
213. 9:16soát hàng trăm bản tin tình báo chưa
214. 9:18từng được trình lên Nhà Trắng, Han Nhok
215. 9:20đi tới một kết luận thẳng thắn rằng
216. 9:22thông tin tình báo đã được trình bày
217. 9:25theo cách khiến những người ra quyết
218. 9:27định trong chính quyền Johnson không có
219. 9:29được một bức tranh đầy đủ và khách quan
220. 9:31về những gì thực sự xảy ra [âm nhạc] đêm
221. 9:34mùng 4 tháng. Báo cáo của Hanok lập tức
222. 9:37bị xếp vào diện tuyệt mật và chỉ
223. 9:39[âm nhạc] được công khai 4 năm sau đó.
224. 9:42Một sĩ quan khác của NASA, Delmar Lang,
225. 9:45người từng viết một bản biên niên nội bộ
226. 9:47về sự kiện này ngay từ tháng 10 năm
227. 9:501964,
228. 9:52sau này thừa nhận trong một cuộc phỏng
229. 9:54vấn rằng chính ông và các đồng nghiệp
230. 9:57khi đó cũng đã có những nghi ngờ riêng
231. 9:59về việc liệu cuộc tấn công đêm mùng 4
232. 10:01tháng
233. 10:02có thực sự xảy ra hay không. Nhưng câu
234. 10:04chuyện chưa dừng lại ở đó. Khi tài liệu
235. 10:06được công khai, một quan chức khác của
236. 10:09cơ quan an ninh quốc gia Mỹ, Louis
237. 10:11Giles, giám đốc chính sách của cơ quan
238. 10:13này, đã công khai phản bác một phần kết
239. 10:16luận của Han York. Jills, không phủ nhận
240. 10:19rằng cuộc tấn công đêm mùng 4 tháng đã
241. 10:22không xảy ra. Ông thậm chí gọi phân tích
242. 10:24của Han Nhóc là thuyết phục. Nhưng ông
243. 10:26phản đối mạnh mẽ ý rằng NSA [âm nhạc] đã
244. 10:29cố tình bóp méo hoặc giữ lại thông tin,
245. 10:31cho rằng sự không chắc chắn giữa hai
246. 10:34cách hiểu của bản tin tình báo đã được
247. 10:36thông báo đầy đủ cho Washington bằng
248. 10:38chứng quan trọng nhất mà Giles đưa ra
249. 10:40nằm trong chính lời khai của Bộ trưởng
250. 10:41Mcnamara trước Quốc hội năm 1968
251. 10:46khi được hỏi liệu ông có ra lệnh không
252. 10:48kích trả đũa hay không nếu không có bản
253. 10:50tin tình báo ấy. Chính Mamara trả lời
254. 10:53xin trích nguyên văn. Đúng vậy, đó không
255. 10:56phải là yếu tố quyết định, nhưng nó biện
256. 10:58minh cho quyết định. Nói cách khác, theo
257. 11:00Giles, nền tảng thật sự của quyết định
258. 11:03trả đũa là lời khai của những người có
259. 11:05mặt trên tàu, còn [âm nhạc] bản tin tình
260. 11:07báo chỉ đóng vai trò củng cố thêm. Đến
261. 11:09hôm nay, Moise, Han và Zeals [âm nhạc]
262. 11:13đều đồng ý với nhau về một điều duy
263. 11:15nhất. Không hề có cuộc tấn công nào xảy
264. 11:18ra đêm mùng 4 tháng họ chỉ bất đồng về
265. 11:21việc liệu sự chậm trễ và nhầm lẫn trong
266. 11:23xử lý thông tin tình báo, phản ánh một
267. 11:26sai sót mang tính hệ thống hay một quy
268. 11:28trình về cơ bản đã hoạt động đúng chức
269. 11:29năng nhưng vẫn không đủ sức ngăn một cỗ
270. 11:31máy chính trị đã quyết định hành động.
271. 11:35[âm nhạc]
272. 11:40Cuộc đấu tranh của Matthew 8 để buộc cơ
273. 11:44quan an ninh quốc gia Mỹ công khai những
274. 11:45tài liệu này không hề đơn giản. Theo
275. 11:48điều tra của tờ New York Times vào thời
276. 11:50điểm đó, một trong những lý do khiến các
277. 11:52quan [âm nhạc] chức cấp cao trần trừ là
278. 11:54nỗi lo về những so sánh khó chịu với một
279. 11:57[âm nhạc] câu chuyện tình báo sai lệch
280. 11:58khác vừa mới xảy ra không lâu trước đó
281. 12:01liên quan tới cuộc chiến tại Iraq. John
282. 12:04Prados, một nhà nghiên cứu tại cơ quan
283. 12:07lưu trữ an ninh quốc gia khi tài liệu
284. 12:10được công bố đã nói rằng chính sự tương
285. 12:13đồng ấy càng khiến việc nhìn lại các sự
286. 12:15kiện tháng 8 năm 1964
287. 12:19trở nên đáng giá hơn bao giờ hết. Và sự
288. 12:22uy quyền rất rộng mà Quốc hội Mỹ trao
289. 12:24cho Tổng thống Johnson đêm ấy vẫn còn để
290. 12:27lại dư âm cho tới hôm nay. Như đã nhắc ở
291. 12:29đầu chương trình, suốt hơn nửa thế kỷ
292. 12:32việc Quốc hội Mỹ rút lại chính nghị
293. 12:34quyết này vào năm 1971
294. 12:37vẫn là lần duy nhất họ từng làm điều đó.
295. 12:40Cho tới khi một đạo luật ủy quyền chiến
296. 12:43tranh khác liên quan tới cuộc chiến tại
297. 12:45Iraq cũng bị rút lại nhiều thập niên
298. 12:48sau. Mỗi lần Quốc hội Mỹ cân nhắc trao
299. 12:50thêm quyền hành động quân sự cho nhánh
300. 12:52hành pháp mà không cần một lời tuyên
301. 12:54chiến chính thức, câu chuyện đêm mùng bn
302. 12:57tháng vẫn thường được nhắc lại như một
303. 12:59lời cảnh báo. Câu chuyện đêm mùng 4
304. 13:02tháng
305. 13:03không nói với chúng ta rằng ai đã cố
306. 13:06tình nói dối. Nó nói với chúng ta một
307. 13:08điều khiêm tốn hơn nhiều, rằng bất
308. 13:11[âm nhạc] kỳ tổ chức nào khi đã bắt đầu
309. 13:13tin vào một điều gì đó cũng có xu hướng
310. 13:16lắng nghe những thông tin xác nhận niềm
311. 13:18tin ấy hơn là những thông tin thách thức
312. 13:20nó. Điều đó đúng với một cơ quan tình
313. 13:23báo giữa cơn bão năm 1964
314. 13:27và có lẽ đúng với rất nhiều quyết
315. 13:30[âm nhạc] định khác ở rất nhiều thời đại
316. 13:32khác. 60 năm sau, khoảng cách giữa hai
317. 13:35đồng chí và hai con tàu vẫn còn đó. Như
318. 13:38một lời nhắc rằng, đôi khi chỉ một từ
319. 13:41cũng đủ sức định hình số phận của cả một
320. 13:43thế hệ. Hẹn gặp lại quý vị và các bạn
321. 13:45trong kỳ phát sóng tiếp theo của Á Lục
322. 13:47Ký.
323. 13:50[âm nhạc]