YT YouTube2Text

YouTube2Text → Transcripts → Polskie 100 lat. odc. 39 Rok 1989, czyli drugi Cud nad Wisłą

Polskie 100 lat. odc. 39 Rok 1989, czyli drugi Cud nad Wisłą — Transcript

by Sandek 17 · 2,176 words · 543 segments · language en · Watch on YouTube

Open in transcriber Summarize with AI Download SRT/VTT

Full transcript

0:00z o.o
0:03z o.o
0:05[Muzyka]
0:18z o.o
0:19[Muzyka]
0:31[Muzyka]
0:46na
0:52rok
0:541989
0:56nazwać można rokiem cudów
1:00w istniejące od 70 lat związek sowiecki
1:06supermocarstwo ze z was realizowanymi
1:09rządami od Nikaragui przez Angole po
1:12Wietnam w ciągu paru miesięcy
1:15utraciło kontrolę nad swoim
1:19środkowoeuropejskim Dominium
1:215F cud z
1:241989 roku
1:26nie był wynikiem przypadku
1:29to był zwieńczeniem walki która
1:33rozpoczęła się wcześniej w sierpniu
1:371980 roku
1:38powstała Solidarność
1:40która nie stawiała sobie za bezpośredni
1:44cel obalenie systemu zdobycie
1:47Niepodległości ale w istocie do tego
1:51doprowadziła
1:54[Muzyka]
1:56z o.o
1:59w salonach jednak
2:09[Muzyka]
2:16wraz z objęciem władzy w związku
2:19sowieckim Przez Michaiła Gorbaczowa w
2:22latach
2:238586 zaczęły zachodzić głębokie zmiany
2:27główny nurt Solidarności utożsamiany z
2:30Lechem Wałęsą nawet w najtrudniejszym
2:32dla opozycji okresie stanu wojennego
2:35opowiadał się za osiągnięcie
2:37porozumienia z władzą stało się to
2:39przyczyną podziałów wewnątrz samego
2:42związku i całej opozycji
2:44w 88 roku w maju a następnie w sierpniu
2:49ogarnęła kraj fala strajków od połowy
2:52sierpnia toczyły się wstępne rozmowy
2:54podczas których omawiano zakres i formę
2:57przyszłych negocjacji oraz skład
2:59wspólników obudź mnie brali w nich
3:01udział reprezentanci Solidarności obozu
3:03rządzącego oraz obserwatorzy z
3:06episkopatów
3:08Dziękujemy
3:12wszystkich spotkaniach osobiście brał
3:15udział Lech Wałęsa ale faktycznie władca
3:18generał Wojciech Jaruzelski ani razu w
3:21nich nie uczestniczył dawało to
3:23możliwość odcięcia się od negocjacji
3:25gdyby przybrały kierunek niedogodny dla
3:28Partii Komunistycznej
3:31Głównym ośrodkiem Solidarności stał się
3:34powołany w połowie grudnia 88 roku ponad
3:38stuosobowy komitet obywatelski
3:41postulowano między innymi swobody
3:43zrzeszania się liberalizację sensor
3:45uznanie prawa niezależnych organizacji
3:47społecznych do posiadania własnej prasy
3:50dostęp do państwowego radia i telewizji
3:53od politycznie nie i uniezależnienie od
3:56partii administracji oraz wymiaru
3:58sprawiedliwości z o.o
4:01a podczas Styczniowego spotkania w
4:04Magdalence Bronisław Geremek stwierdził
4:06iż dla ludzi Solidarności
4:08zasadniczą wartością są wolne wybory nie
4:12jesteście w stanie blokować Wolności
4:15oświadczył na tym samym spotkaniu Lech
4:18Wałęsa
4:19strona Rządowa chciała przenieść na
4:21Solidarność część odpowiedzialności za
4:24realizację dotkliwych reform
4:26gospodarczych
4:27dopuszczenie grona działaczy
4:29Solidarności do sejmu miało obniżyć
4:32napięcia społeczne i dać legitymizacja
4:35systemu
4:37się
4:38poza procesem negocjacyjnym znalazły się
4:41ośrodki które opowiadały się przeciwko
4:43traktowaniu z czerwonymi
4:47Konfederacja Polski niepodległej
4:49Leszka Moczulskiego oraz Solidarność
4:52Walcząca Kornela morawieckiego
4:55podpisały akt założycielski
4:58kongresu opozycji auto ustrojowej w tym
5:02okresie przeciwni rozmową z komunistami
5:04byli też między innymi
5:07Bogdan Borusewicz
5:09Andrzej Gwiazda Jan Olszewski
5:12Bronisław Komorowski i Antoni
5:15Macierewicz
5:17domagano się pełnej demokracji
5:19politycznej i gospodarczej oraz wolnych
5:23wyborów podobne stanowisko zajęła grupa
5:25robocza komisji Krajowej którą w 87 roku
5:29stworzyli niechętni Wałęsie członkowie
5:31władz Solidarności zebrani na zjeździe w
5:3481 roku
5:37a
5:38na ulicach najbardziej aktywne były
5:41środowiska młodzieżowe takie jak wolność
5:44i pokój niezależne Zrzeszenie studentów
5:46Federacja młodzieży walczącej czy
5:49międzymiastowa anarchistyczna
5:53Obrady Okrągłego Stołu toczyły się w
5:55Pałacu namiestnikowskim przez dwa
5:58miesiące od szóstego lutego do 5
6:00kwietnia brało w nich udział około 700
6:03osób uczestników i ekspertów
6:06chcę powiedzieć że nasze spotkanie jest
6:11momentem szczególnym od którego zależy
6:14wiele
6:16rozpoczynamy nasze obrady w świetle
6:19jupiterów
6:20a za oknami smutek i strach przed biedą
6:26zaciągane moralne zobowiązanie wobec
6:28społeczeństwa
6:30do prowadzenia rozmów konstruktywnie
6:33porozumienie
6:37[Muzyka]
6:37z
6:38ale przez całe 40-lecie płynęły słowa i
6:43co z tego wynikło mamy rozmawiać nie
6:47tylko ze sobą
6:48ale także ze wszystkimi do których nas
6:53głos dochodzi i będzie dochodził
6:57w negocjacjach miały formę narad w
6:59trzech zespołach roboczych reform
7:01politycznych gospodarki i polityki
7:03społecznej oraz pluralizmu związkowego
7:06które z kolei dzieliły się na liczne
7:09podzespoły
7:10[Muzyka]
7:15w przypadku impasu w negocjacjach
7:17zwoływano dyskrecjonalne spotkań z
7:20czołowych przedstawicieli stron albo w
7:22Magdalence albo w gmachu urzędu Rady
7:25Ministrów na ogół w obecności
7:27przedstawicieli episkopatu jako
7:29mediatora w sumie odbyło się osiem
7:32takich spotkań ale oczywiście miały
7:34miejsce liczne nieformalne rozmowy w
7:36kilkuosobowych grupach
7:39[Muzyka]
7:41niespodziewanie szef Pro komunistycznych
7:43związków zawodowych Alfred Miodowicz w
7:46czasie posiedzenia inaugurujące go
7:48Złożył wniosek o zniesienie cenzury i
7:51przeprowadzenie wolnych wyborów w ustach
7:53członka biura politycznego Polskiej
7:55Zjednoczonej Partii Robotniczej była to
7:58czysta Demagogia ale uzmysłowić foto
8:01wszystkim iż nie chodzi o jakieś drobne
8:03zmiany i drugorzędne ustępstwa po
8:08długich i emocjonalnych rozmowach został
8:10osiągnięty kompromis w zamian za
8:13utworzenie nowej izby parlamentu senatu
8:16i wolne wybory do niego opozycja
8:18zgodziła się że do sejmu wolne wybory
8:21będą dotyczyły tylko 35 proc miejsc i
8:24zaakceptowała utworzenie Urzędu
8:27Prezydenta urząd ten został skrojony na
8:31generała Jaruzelskiego
8:33a prezydent którego kadencja miała trwać
8:376 lat był odpowiedzialny za wewnętrzny i
8:40zewnętrzny bezpieczeństwo państwa mógł
8:43ogłosić stan wojenny i wyjątkowy oraz
8:46rozwiązać parlament gdyby same
8:49uniemożliwił wykonywanie jego
8:51konstytucyjnych uprawnień
8:54z o.o
8:56to już w połowie lat osiemdziesiątych
8:58Rozpoczął się proces nazywany
9:00uwłaszczenie nomenklatury
9:02nawet komitet centralny Polskiej
9:04Zjednoczonej Partii Robotniczej a w ślad
9:07za nim komitety wojewódzkie partii
9:09organizowały spółki spółki te
9:12wykorzystywały maszyny urządzenia i
9:14pracowników formalnie wciąż państwowych
9:17przedsiębiorstw
9:19podobnie działo się w handlu
9:21zagranicznym szybkie zyski dawała
9:24komercjalizacja i decentralizacja banków
9:27państwowych opanowanych przez ludzi z
9:29partyjnej nomenklatury i służb
9:31specjalnych
9:33to społeczeństwo także zaczęło korzystać
9:35z otwierających się możliwości burzliwie
9:38rozwijał się handel uliczny tysiące
9:40Polaków handlował w całej Polsce a także
9:43na ulicach i skwerach Berlina Wiednia
9:45czy Budapesztu
9:47z o.o
9:49a
9:51w końcu kwietnia podczas wizyty w
9:53Moskwie generał Jaruzelski uzyskał
9:56akceptację pierwszego sekretarza
9:57komunistycznej partii Związku
9:59Sowieckiego Michaiła Gorbaczowa dla
10:02przyjętej linii kierownictwo sowieckie
10:05uwierzyło w zapewnienia Generała że nie
10:07ma zagrożenia dla systemu i dla
10:09interesów sowieckich
10:11Witam państwa
10:13[Muzyka]
10:18Ambasador Stanów Zjednoczonych w
10:20Warszawie John Davis już kilka dni po
10:23ogłoszeniu daty wyborów The Show do
10:26Waszyngtonu zapowiadający iż Solidarność
10:29odniesie miażdżące zwycięstwo
10:33[Muzyka]
10:35komuniści zapatrywanie się na wybory
10:37optymistycznie większość uważała iż uda
10:40się uzyskać dobry rezultat że kandydaci
10:43należący do partii komunistycznej lub
10:46popierani przez nią zdobędą część
10:48mandatów z puli przeznaczonej do wolnych
10:50wyborów
10:51ograniczając w ten sposób rolę opozycji
10:54w parlamencie
10:56z
10:57część opozycji wzywa do bojkotu ale nie
11:01utrzymała jedności Konfederacja Polski
11:04niepodległej zdecydowała się na
11:05wystawienie własnych kandydatów
11:09mimo iż Solidarność nie miała lokali
11:12telefonów samochodów i należycie
11:14zaopatrzonych kont bankowych powstający
11:17żywiołowo w całym kraju lokalne komitety
11:20obywatelskie okazały się Bardzo
11:22skuteczne w prowadzeniu kampanii
11:24wyborczej
11:25[Muzyka]
11:30Ustalono że na każde miejsce będzie
11:33tylko jeden przedstawiciel Solidarności
11:36wszyscy oni dostali plakaty zwałę
11:39[Muzyka]
11:47sum-up wśród kandydatów znalazły się
11:50znane osobistości ze świata kultury oraz
11:53owiany legendą ludzi opozycji
11:58zgodnie z ustaleniami Okrągłego Stołu
12:01Solidarność uzyskała zgodę na wydawanie
12:04ogólnopolskiego dziennika Gazeta
12:06Wyborcza której pierwszy numer ukazał
12:08się 8 maja
12:12oraz na własne okienka w telewizji radiu
12:15wsparcie płynęły z zagranicy urządzenia
12:19poligraficzne pieniądze rakietki i
12:21plakaty w kampanii włączyły się
12:24powszechnie znane osoby między innymi
12:27Jane Fonda
12:28nastassja kinski
12:30A jak nicolson
12:33ich mam tam
12:34[Muzyka]
12:40chłopaki my my
12:42my my
12:45[Muzyka]
12:46lewisi pan bardzo Ważnym czynnikiem była
12:50postawa kościoła episkopat formalnie nie
12:54wzywał do głosowania na kandydatów
12:55Komitetu obywatelskiego ale wielu księży
12:58jednoznacznie na nich wskazywało
13:11Pierwsza tura wyborów czwartego czerwca
13:14zakończyła się miażdżący zwycięstwem
13:17kandydatów Solidarności którzy zdobyli
13:20160 161 miejsc w Sejmie i 92/100 w
13:25senacie druga tura 18 czerwca uczyniła
13:29jeszcze najbardziej spektakularnym w
13:31kandydaci Komitetu obywatelskiego
13:34zdobyli jedyne wolne miejsce w izbie
13:37niższej i 7 na 8 wyższej był to
13:41prawdziwy nokaut
13:43proszę państwa 4 czerwca 89 roku
13:48skończył się w Polsce Komfort trochę
13:52skończył się w Polsce komór
13:55Adam Michnik 3 lipca opublikował w
13:58Gazecie Wyborczej artykuł pod tytułem
14:01wasz prezydent nasz premier uznał iż
14:05uzupełnieniem objęcia przez
14:07Jaruzelskiego stanowiska prezydenta
14:09powinno być powołanie rządu z premierem
14:11Solidarności Zapewniam przy tym iż
14:14zmiany zachodzące w Polsce nie godzą w
14:17sowieckim interesy tego samego dnia 2din
14:20zagłady mu jeden z najbliższych doradców
14:22Gorbaczowa stwierdził będziemy
14:25utrzymywali stosunki z każdym wybranym w
14:28Polsce rządem
14:30dzień dzisiejszy sejm i senat
14:32połączone Zgromadzenie Narodowe w celu
14:35dokonania wyboru prezydenta Polskiej
14:37Rzeczpospolitej Ludowej
14:39otwieram posiedzenie
14:47wyborowi Jaruzelskiego na prezydenta nie
14:49mogły zapobiec spektakularne działania
14:51radykalnej opozycji która w całości
14:54odrzucała kontrakt Okrągłego Stołu
14:57generał Jaruzelski uzyskał wsparcie nie
15:01tylko przywódców państw Układu
15:02Warszawskiego ale także prezydenta
15:05George'a Busha który w dniach 9-11 lipca
15:09złożył oficjalną wizytę w Polsce
15:12z 19 lipca Zgromadzenie Narodowe
15:14dokonało oczekiwanego wyboru ale
15:16warunkach właściwie dla Jaruzelskiego
15:19upokarzający tych brył jedynym
15:21kandydatem i uzyskał tylko jeden głos
15:24ponad konieczne minimum kilkunastu
15:27solidarnościowych posłów nie
15:29uczestniczyło w głosowaniu lub oddało
15:31głosy nieważne
15:32obniżając w ten sposób wymagane kworum
15:36[Aplauz]
15:41w nowo wybrany prezydent desygnował na
15:44stanowisko premiera Generała Czesława
15:46Kiszczaka objęcie dwóch najważniejszych
15:48stanowisk w państwie przez generałów
15:51twórców stanu wojennego
15:53odpowiedzialnych za represje i śmierć
15:55wielu osób można było traktować jako
15:57manewr mający na celu umocnienie władzy
16:00komunistów strona solidarnościowa
16:03stwierdziła iż misja Generała Kiszczaka
16:06jest szkodliwa i zaproponowała koalicję
16:09obywatelskiego klubu parlamentarnego z
16:12dotychczasowymi satelitami komunistów
16:14zjednoczonym stronnictwem ludowym i
16:17stronnictwem demokratycznym
16:18negocjacje w tej sprawie prowadzili
16:21Jarosław i Lech Kaczyńscy stwarzało to
16:23nowe podstawy do realizacji hasła wasz
16:26prezydent nasz premier
16:29czynnikiem który wpłynął na polityczne
16:31decyzje była podnosząca się fala
16:34niezadowolenia społecznego odchodzący
16:37rząd postanowił uruchomić ceny żywności
16:39co gwałtu to przyspieszyło inflację
16:42która w sierpniu sięgnęła 40 procent W
16:45skali miesięcznej
16:48To było pewne i rząd Kiszczaka nie zdoła
16:51powstrzymać
16:52narastającego kryzysu i protestów
16:55Społecznych
16:57w sierpniu Jaruzelski powierzył misję
17:01utworzenia rządu tadeuszowi
17:03mazowieckiemu
17:03ceną była obietnica wejścia komunistów
17:06do przyszłego rządu
17:07[Muzyka]
17:1024 sierpnia Mazowiecki wystąpił w sejmie
17:14za powierzenie mu funkcji premiera
17:16głosowała przytłaczająca większość
17:18posłów przeciw było tylko czterech
17:21kierownictwo sowieckie przyjęło ten
17:24werdykt do wiadomości
17:28z o.o
17:30z
17:32Mazowiecki oświadczył iż Polska będzie
17:35państwem suwerennym ale wobec Związku
17:38Sowieckiego przyjaznym 12 września
17:41premier wygłosił ekspozycji przedstawił
17:44sejmowi skład rządu połowa członków
17:46gabinetu związana była z solidarnością
17:52od września 89 roku nowy
17:55niekomunistyczny rząd podjął program
17:58odbudowy gospodarki rynkowej jej
18:00głównymi elementami była prywatyzacja i
18:03rozwój rynku kapitałowego
18:0550-letnia przerwa działania rynku
18:08kapitałowego
18:09spowodowała brak adekwatnych rozwiązań
18:11prawnych i instytucjonalnych
18:1627 grudnia sejm przyjął pakiet 11 Ustaw
18:20które wchodziły w życie pierwszego
18:22stycznia
18:231990 roku był to decydujący krok w
18:27kierunku gospodarki wolnorynkowej
18:29opartej na własności prywatnej dwa dni
18:32później sejm znowelizował konstytucję
18:35przywracając koronę na głowie orła
18:37skreślając zapisy o trwałym sojuszu ze
18:40związkiem sowieckim i kierowniczej roli
18:43partii komunistycznej
18:45przy aplauzie setek osób zlikwidowano
18:49stojący w centrum Warszawy pomnik
18:51Feliksa Dzierżyńskiego
18:52Polaka twórcy zbrodniczej sowieckiej
18:56policji politycznej
18:58[Muzyka]
19:00i zmiany strukturalne i personalne
19:03następowały ewolucyjnie minister spraw
19:06wewnętrznych Czesław Kiszczak dokonywał
19:09maskujących reorganizacji w MSW a
19:12naprawdę funkcjonariusze zajmowali się
19:14niszczeniem i wynoszeniem AGD oficerowie
19:17dalej jeździmy na szkolenia do Moskwy
19:21Mazowiecki jego bezpośrednie zaplecze
19:23polityczne obawiali się że zbyt szybkie
19:26i zbyt radykalne przekształcenia mogą
19:28sprowokować opór ludzi odchodzącego już
19:31reżim którzy wciąż mieli do dyspozycji
19:34siły milicji i wojska
19:38partia komunistyczna na swym 11 zjeździe
19:42w styczniu 90 roku sama się rozwiązała a
19:45raczej przekształciła na wzór węgierski
19:48socjaldemokracja Rzeczypospolitej
19:49Polskiej
19:51sztandar Polskiej Zjednoczonej Partii
19:54Robotniczej wyprowadzić
19:57[Muzyka]
20:00z o.o
20:03to od początku 89 roku w większości
20:07krajów wschodniego bloku zaczynała
20:10wyraźnie zmieniać się atmosfera
20:11społeczna i polityczna na Węgrzech
20:14proces negocjacji między partią
20:16komunistyczną a opozycją zakończył się
20:18tydzień po utworzeniu rządu Tadeusza
20:21Mazowieckiego
20:22deklaracją o przekształceniu Węgier w
20:24państwo demokratyczne
20:2623 października w rocznicę rozpoczęcia
20:29powstania narodowego w
20:311956 roku proklamowano powstanie
20:34Republiki Węgierskiej
20:40w listopadzie w Czechosłowacji w formie
20:43Wielu z tysięcznych manifestacji
20:46rozpoczęła się aksamitna rewolucja
20:48zakończyła się negocjacjami opozycji z
20:51rządem i powołaniem na początku grudnia
20:53rządu porozumienia Narodowego
20:56prezydentem został Vaclav Havel pisarz i
20:59dramaturg
20:59opozycjonista inicjator i Rzecznik karty
21:0277
21:03z
21:05co prawda a słabo na musi zwierzyny
21:13trzymane i twardą ręką Bułgarii na
21:16początku listopada pojawiły się
21:18organizacje opozycyjne w tym Związek
21:20Zawodowy pod krepa odwołujący się wprost
21:24do Solidarności
21:25[Aplauz]
21:30od maja zaczęły odbywać się manifestacje
21:34we wschodnich Niemczech we wrześniu
21:36powstały pierwsze polityczne ugrupowania
21:38opozycyjne
21:39otwarcie przez Węgry granicy z Austrią
21:42zaczęło Exodus na zachód dziesiątków
21:45tysięcy wschodnich Niemców
21:479 listopada w atmosferze radosnego
21:50chaosu otwarte zostały przejścia
21:52graniczne berlinczycy wspólnym wysiłkiem
21:55rozbili znaczną część muru dzielącego
21:58miasto
22:00[Aplauz]
22:01z o.o
22:04wszystko to wywoływało rosnące napięcie
22:08w najbardziej brutalnie rządzonej
22:10Rumunii gdzie 19 grudnia wybuchły
22:13zamieszki które przekształciły się w
22:15krwawe starcia
22:19z
22:23nich wyniku obalono szefa komunistów
22:26Nicolae czauczesku
22:30wraz z żoną został on rozstrzelany
22:33egzekucję pokazywano wielokrotnie w
22:36telewizji
22:38[Muzyka]
22:45z o.o i wyraźnie były objawy ożywienia
22:49Narodowego w republikach sowieckich na
22:52Litwie Łotwie i Estonii w 50 rocznicę
22:54paktu ribbentrop-mołotow
22:5623 sierpnia 89 roku dwa miliony Litwinów
23:01łotyszy i Estończyków wyszło na ulice
23:04domagając się przywrócenia
23:06Niepodległości swoich krajów uczestnicy
23:09demonstracji w geście solidarności w
23:11walce o wspólną sprawę podali sobie ręce
23:14ustawiając się żywym łańcuchu o długości
23:18600 kilometrów który przebiegał przez 3
23:22pozostające pod okupacją sowiecką
23:24państwa
23:26przypomniano że Sowiecka obecność na
23:28tych terenach to bezprawie w lutym 90
23:31roku deklaracje Niepodległości ogłosiła
23:34Łotwa w marcu Litwa i Estonia
23:39w marcu
23:411990 roku
23:43związek sowiecki opuściła Gruzja w
23:47czerwcu
23:48niepodległość ogłosiły Uzbekistan i
23:51Mołdawia w lipcu Ukraina i Białoruś w
23:55sierpniu Turkmenistan Armenia i
23:58tadżykistan we wrześniu Azerbejdżan w
24:02październiku Kazachstan w grudniu
24:04Kirgistan
24:06w dziedzictwo jałty
24:08A czyli uzależnienie wschodniej części
24:10Europy od Moskwy
24:13co zostało przez zwyciężony
24:16z ósmego grudnia
24:191991 roku w Vistuli pod brześciem
24:24Borys Jelcyn
24:25reprezentujący Rosję Stanisław
24:28Szuszkiewicz
24:30reprezentujący Białoruś i Leonid
24:33Krawczuk
24:33reprezentujący Ukrainę
24:36podpisali traktat
24:38głoszący że Związek Socjalistycznych
24:41Republik sowieckich jako Podmiot prawa
24:45międzynarodowego i byt geopolityczny
24:49przestał istnieć
24:53z o.o
25:00z o.o
25:04z o.o
25:07[Muzyka]
25:10z o.o
25:17[Muzyka]
25:18[Aplauz]
25:19[Muzyka]
25:20z o.o
25:21[Muzyka]
25:36[Muzyka]
25:57z o.o
26:02z o.o
26:03[Aplauz]
26:03[Muzyka]
26:05z o.o
26:06[Muzyka]
26:21[Muzyka]

About this transcript

This page contains the full transcript of Polskie 100 lat. odc. 39 Rok 1989, czyli drugi Cud nad Wisłą by Sandek 17, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 2,176 words across 543 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.

What you can do with it

Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to choose a caption track available on the video.

Free YouTube transcript tool

YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, caption language selection, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.