YT YouTube2Text

YouTube2Text → Transcripts → [Phim Tài Liệu] Toàn Cảnh Nước Mỹ: Sự Kiêu Ngạo Của Siêu Cường: 100 Năm Thống Trị Đang Đến Hồi Kết?

[Phim Tài Liệu] Toàn Cảnh Nước Mỹ: Sự Kiêu Ngạo Của Siêu Cường: 100 Năm Thống Trị Đang Đến Hồi Kết? — Transcript

by 9 Phút Kinh Doanh Đột Phá · 25,595 words · 3,002 segments · language en · Watch on YouTube

Open in transcriber Summarize with AI Download SRT/VTT

Full transcript

0:02Trong suốt một thế kỷ qua, bức tranh
0:04toàn cảnh về siêu cường số một thế giới
0:06luôn là một nghịch lý vĩ đại khiến giới
0:08học thuật phải điên đầu. Một mặt, họ sở
0:11hữu những bộ óc thiên tài đã kiến tạo
0:13nên trật tự tài chính và công nghệ định
0:15hình cả nhân loại. Nhưng ở một mặt khác,
0:17chính nền kinh tế khổng lồ ấy lại liên
0:19tục tự rạch những vết thương chí mạng,
0:21đốt cháy hàng ngàn tỷ đô la tiền thuế
0:23của người dân vào những hố đen địa chính
0:25trị
0:26và những chính sách tự sát thương mại.
0:28Để thực sự thấu hiểu tại sao thế giới
0:30ngày hôm nay lại chìm trong lạm phát,
0:32tại sao các cuộc chiến tranh thương mại
0:34lại nổ ra khốc liệt và tại sao kỷ nguyên
0:36bá quyền của đồng đô la đang bị lung lay
0:38dữ dội, chúng ta không thể chỉ nhìn vào
0:40những sự kiện bề nổi của vài năm trở lại
0:43đây. Chúng ta buộc phải lùi lại, trải
0:45một bức tranh toàn cảnh kéo dài suốt
0:47hàng thập kỷ để bóc tách trọn vẹn vòng
0:49đời của một đế chế. Ngày hôm nay, trên
0:52kênh 9 phút kinh doanh đột phá, chúng ta
0:54sẽ cùng nhau thực hiện một chuyến hành
0:56trình lịch sử có 102. Một lăng kính vĩ
0:59mô xuyên suốt bốn chương cốt lõi, từ
1:02những nước cờ thiên tài đặt nền móng cho
1:04quyền lực tuyệt đối, đến sự ngạo mạn tột
1:06cùng sinh ra những sai lầm thảm khốc, sự
1:08phản bội tầng lớp lao động nội địa để
1:11chạy theo lợi nhuận vĩ cuồng và cuối
1:13cùng là cơn giãy giụa tuyệt vọng trong
1:15thời khắc chuyển giao của một trật tự
1:17thế giới mới. Hãy thắt dây an toàn, giữ
1:19một cái đầu thật lạnh và cùng chúng tôi
1:21bước vào chương đầu tiên của bản thiên
1:23tình sử đẫm mùi tiền bạc và quyền lực
1:25này.
1:28Chương 1
1:2910 nước cờ kiến tạo bá quyền.
1:32Bạn đã bao giờ tự hỏi tại sao một quốc
1:34gia thường xuyên bị chỉ trích là nợ công
1:36ngập đầu, chính trị chia rẽ và mắc hàng
1:38loạt sai lầm đốt tiền lại vẫn có thể
1:40ngồi chễm chệ trên đỉnh cao thế giới
1:43trong suốt 100 năm qua? Nếu nước Mỹ thực
1:45sự chỉ toàn những quyết định thiếu khôn
1:47ngoan như những gì chúng ta thường bàn
1:48tán thì tại sao 80% giao dịch toàn cầu
1:51vẫn sử dụng tờ giấy xanh của họ và tại
1:54sao những bộ não xuất chúng nhất hành
1:55tinh vẫn đổ xô về thung lũng Silicon? Sự
1:57thật là đằng sau lớp vỏ của những thất
1:59bại thời là một hệ thống các nước cờ
2:02thiên tài được tính toán với tầm nhìn
2:03hàng thế kỳ. Trong khi các quốc gia khác
2:06mải mê giải quyết bài toán của ngày mai
2:08thì người Mỹ đã thiết kế xong kịch bản
2:10cho 50 năm kế tiếp. Từ việc biến một tờ
2:12giấy không giá trị thành vàng xanh của
2:14nhân loại đến việc sở hữu luôn xương
2:16sống của hệ thống thông tin toàn cầu mà
2:18bạn đang dùng để xem nội dung này. Đó
2:20không phải là may mắn, đó là một cuộc
2:22chơi vĩ mô đầy tàn nhẫn và hiệu quả.
2:25Hôm nay chúng ta sẽ không nói về những
2:27sai lầm, chúng ta sẽ lật ngược tấm huy
2:30chương để bóc tách 10 quyết định đúng
2:32đắn nhất. 10 nước cờ thiên tài đã biến
2:34một quốc gia non trẻ thành một đế chế
2:36không đối thủ trong lịch sử hiện đại.
2:38Hãy thắt dây an toàn và chuẩn bị tinh
2:40thần vì chúng ta sẽ bắt đầu với nước cờ
2:42đầu tiên, thứ đã biến Mỹ thành ngân hàng
2:45của cả thế giới.
2:47Quyết định một, hệ thống Bretton Woods
2:49năm 1944.
2:52Hãy quay ngược thời gian về năm 1944.
2:55Thế chiến thứ hai vẫn đang rực lửa nhưng
2:57người Mỹ đã nhìn thấy hồi kết. Trong khi
2:59các cường quốc cũ như Anh và Pháp đang
3:01kiệt quệ và nợ nần chồng chất vì bom đạn
3:04thì tại một khách sạn sang trọng ở New
3:06Hampshire, 730 đại biểu từ 40 bốn quốc
3:09gia đã tụ họp để ký kết một văn bản mà
3:12sau này chúng ta biết đến với cái tên hệ
3:14thống Bretton Woods. Tại đây một trật tự
3:16tài chính mới đã ra đời. Nước Mỹ lúc bấy
3:19giờ đang nắm giữ tới 2/3 dự trữ vàng của
3:21toàn thế giới đã đưa ra một đề nghị mà
3:23không ai có thể từ chối, đó là hãy để
3:26đồng đô la làm trung tâm. Mỹ cam kết đổi
3:2935 đô la lấy một ounce vàng bất cứ lúc
3:31nào và ngược lại tất cả các quốc gia
3:33khác sẽ neo giá trị đồng tiền của họ vào
3:36đồng đô la. Chỉ bằng một chữ ký, đồng đô
3:38la Mỹ chính thức soán ngôi đồng bảng Anh
3:40để trở thành đồng tiền dự trữ thế giới.
3:43Từ khoảnh khắc đó muốn giao dịch quốc tế
3:45bạn cần đô la và muốn dự trữ tài sản bạn
3:48cũng cần đô la. Đây chính là nước cờ
3:50thiên tài nhất lịch sử kinh tế bởi nó
3:53trao cho Mỹ một đặc quyền mà không quốc
3:55gia nào có được, đó là quyền được nợ mà
3:57không cần trả bằng hàng hóa. Nếu bất kỳ
4:00quốc gia nào muốn mua hàng của nước khác
4:02họ phải xuất khẩu hàng hóa để kiếm ngoại
4:03tệ. Nhưng nước Mỹ chỉ cần in thêm những
4:06tờ giấy màu xanh, cả thế giới phải làm
4:08lụng vất vả để đổi lấy tờ giấy đó vì
4:10niềm tin vào vàng. Mỹ đã trở thành ngân
4:13hàng trung ương của cả hành tinh, biến
4:15nợ của mình thành tài sản của người
4:17khác.
4:18Bretton Woods không chỉ là một hiệp ước
4:20tài chính, nó là nền móng đầu tiên của
4:22đế chế Mỹ. Nhưng đó mới chỉ là khởi đầu,
4:25bởi để duy trì quyền lực đó họ cần một
4:27kế hoạch để thâu tóm cả thế giới. Và đó
4:29là lúc nước cờ thứ hai xuất hiện với tên
4:31gọi kế hoạch Marshall.
4:34Quyết định hai, kế hoạch Marshall năm
4:361948.
4:38Năm 1947, châu Âu giống như một xác
4:40sống.
4:41Sau chiến tranh, các cường quốc cũ không
4:43chỉ phá sản về tài chính mà còn kiệt quệ
4:46về hy vọng. Đói nghèo và sự phẫn nộ là
4:48mảnh đất màu mỡ để chủ nghĩa Marx Lenin
4:51lan rộng. Mỹ nhận ra rằng nếu không hành
4:53động ngay họ sẽ mất toàn bộ châu Âu vào
4:56tay đối thủ.
4:57Và thế là ngoại trưởng George Marshall
4:59đã đưa ra một quyết định đi vào lịch sử.
5:02Mỹ tung ra 13 tỷ đô la, tương đương với
5:04khoảng 150 tỷ đô la theo giá trị ngày
5:07nay để tái thiết châu Âu. Nhưng hãy nhìn
5:09kỹ vào cách họ chi tiền. Mỹ không chỉ
5:12gửi tiền mặt, họ gửi máy móc, thực phẩm
5:15và nhiên liệu gắn mác nước Mỹ. Nước Mỹ
5:17đã làm một việc, một mũi tên trúng hai
5:19đích. Vừa giúp châu Âu đứng dậy như một
5:21hàng rào chắn trước Liên Xô, vừa buộc
5:23các nước này phải mua hàng hóa của Mỹ để
5:25hồi phục. Châu Âu không thể sụp đổ vì
5:28nếu họ sụp đổ nền sản xuất khổng lồ của
5:30Mỹ sau chiến tranh sẽ không có nơi nào
5:32để tiêu thụ. Kết quả là một sự thần kỳ
5:35kinh tế đã diễn ra. Châu Âu hồi sinh
5:37mạnh mẽ nhưng dưới một điều kiện đó là
5:40họ trở thành những đồng minh trung thành
5:41nhất và phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống
5:43kinh tế Mỹ. Kế hoạch Marshall đã biến
5:46những cựu thù và đối thủ cũ thành những
5:48thị trường tiêu thụ béo bở cho các tập
5:50đoàn Mỹ. Đây chính là cách Mỹ thiết lập
5:52quyền lực mềm.
5:53Thay vì xâm lược bằng súng đạn, họ xâm
5:55lược bằng sự thịnh vượng.
5:57Họ không chiếm đất đai, họ chiếm lấy sự
5:59lệ thuộc của cả một lục địa. Nhưng trong
6:01khi đang loay hoay ổn định thế thế bên
6:02ngoài, Mỹ hiểu rằng sức mạnh thật sự
6:05phải đến từ bên trong.
6:07Để duy trì vị thế siêu cường, họ cần một
6:09lực động lao động trí tuệ nhất thế giới.
6:11Và đó là lý giờ đạo luật GI Bill ra đời,
6:14một quyết định đã thay đổi hoàn toàn bộ
6:15mặt của xã hội Mỹ.
6:17Quyết định ba, đạo luật GI Bill 1944.
6:23Kết thúc Thế chiến thứ hai, nước Mỹ đối
6:24mặt với một quả bom hẹn giờ khi 16 triệu
6:27quân nhân trở về quê hương. Nếu không có
6:29việc làm, hàng triệu thanh niên này sẽ
6:31trở thành gánh nặng xã hội, kéo theo
6:33thảm họa thất nghiệp và bất ổn. Đối
6:35chiếu với các ghi chép lịch sử, nhiều
6:37chuyên gia kinh tế lúc đó đã dự báo nước
6:39Mỹ sẽ rơi vào một cuộc đại suy thoái mới
6:42nếu không có sự can thiệp kịp thời.
6:44Nhưng thay vì chỉ phát tiền trợ cấp,
6:46Washington đã đưa ra một quyết định thay
6:48đổi vận mệnh của cả một thế hệ thông qua
6:50đạo luật GI Bill.
6:52Chính phủ Mỹ quyết định chi trả toàn bộ
6:54học phí và sinh hoạt phí cho bất kỳ
6:56người lính nào muốn đi học đại học hoặc
6:58học nghề.
6:59Kết quả đem lại thật kinh ngạc.
7:01Khi các dữ liệu giáo dục cho thấy đến
7:03năm 1947, gần một nửa số sinh viên tại
7:06các trường đại học Mỹ là các cựu chiến
7:08binh. Thay vì tạo ra một thế hệ thất
7:10nghiệp, Mỹ đã tạo ra một thế hệ kỹ sư,
7:13bác sĩ, nhà khoa học và doanh nhân tài
7:16năng nhất lịch sử.
7:17Họ không chỉ dạy chữ, họ còn bảo lãnh
7:19các khoản vay mua nhà với lãi suất cực
7:21thấp, cho phép hàng triệu gia đình lần
7:23đầu tiên sở hữu mái ấm riêng. Nước cờ
7:26này đã tạo ra một tầng lớp trung lưu
7:27hùng mạnh chưa từng có. Và đây chính là
7:30đội quân tiêu dùng đã thúc đẩy nền kinh
7:32tế Mỹ tăng trưởng thần tốc trong suốt ba
7:34thập kỷ sau đó. Nước Mỹ hiểu rằng đầu tư
7:36vào bê tông cốt thép có thể hỏng, nhưng
7:39đầu tư vào chất xám và tài sản của người
7:41dân sẽ tạo ra một cỗ máy sản sinh ra của
7:45cải vĩnh viễn. Đạo luật GI Bill chính là
7:48bệ phóng biến nước Mỹ thành trung tâm
7:49đổi mới sáng tạo toàn cầu, nơi sản sinh
7:52ra những bộ óc đưa con người lên mặt
7:54trăng sau này. Khi đã có một đội quân
7:55trí thức và một tầng lớp trung lưu giàu
7:57có, Mỹ cần một thứ để kết nối họ lại để
8:00dòng chảy hàng hóa và con người được
8:02thông suốt trên một lãnh thổ khổng lồ.
8:04Và đó là lúc nước cờ thứ bốn xuất hiện,
8:06công trình hạ tầng vĩ đại nhất sử nhân
8:08loại thời bấy giờ.
8:10Quyết định bốn, hệ thống xa lộ liên bang
8:12năm 1956.
8:14Vào giữa thế kỷ 20, nước Mỹ vẫn là một
8:16tập hợp của các bang rời rạc về mặt giao
8:18thông và việc vận chuyển hàng hóa từ bờ
8:21đông sang bờ tây thực sự là một cơn ác
8:23mộng về cả thời gian lẫn chi phí. Tổng
8:25thống Dwight Eisenhower, người từng
8:28chứng kiến hệ thống đường cao tốc
8:29Autobahn thần tốc của Đức trong Thế
8:31chiến thứ hai đã hiểu ra một sự thật cốt
8:33lõi đó là nếu không có một hệ thống giao
8:36thông huyết mạch, nước Mỹ không bao giờ
8:38có thể huy động quân đội nhanh chóng hay
8:40tối ưu hóa sức mạnh kinh tế. Vào năm
8:421956, nước Mỹ đã thông qua đạo luật chi
8:4525 tỷ đô la để tạo ra 41.000 dặm đường
8:49cao tốc, biến dự án này thành công trình
8:51xây dựng công cộng lớn nhất lịch sử nhân
8:53loại thời bấy giờ. Nhưng đây không phải
8:55là những con đường bình thường bởi chúng
8:57được thiết kế chiến lược để máy bay quân
8:59sự có thể hạ cánh trong trường hợp khẩn
9:01cấp và xe tăng có thể di chuyển với tốc
9:04độ tối đa. Người Mỹ đã kiến tạo nên một
9:06mạng lưới thần kinh kết nối mọi ngóc
9:08ngách của đất nước, biến khoảng cách
9:10hàng ngàn dặm trở nên gần hơn bao giờ
9:12hết. Nước cờ này đã thay đổi vĩnh viễn
9:14cấu trúc cốt lõi của nền kinh tế Mỹ khi
9:16chi phí vận tải giảm xuống mức thấp kỷ
9:18lục, tạo tiền đề vững chắc cho sự ra đời
9:20của các gã khổng lồ bán lẻ như Walmart
9:22sau này. Nó không chỉ tạo ra văn hóa ô
9:25tô mà còn thúc đẩy ngành công nghiệp dầu
9:27mỏ, du lịch và xây dựng bùng nổ mạnh mẽ.
9:29Quan trọng hơn cả, hệ thống xa lộ này đã
9:32biến Mỹ thành một thị trường nội địa
9:34thống nhất khổng lồ, nơi một công ty ở
9:36New York có thể bán hàng đến California
9:38dễ dàng như bán sang khu phố bên cạnh.
9:40Đây chính là xương sống giúp Mỹ duy trì
9:43tốc độ tăng trưởng kinh tế ổn định trong
9:45suốt nhiều thập kỷ. Khi nội lực đã vững
9:47mạnh, nước Mỹ bắt đầu thực hiện những
9:49nước cờ ngoại giao nghẹt thở trên bàn cờ
9:51thế giới. Và có lẽ không có nước cờ nào
9:53táo bạo hơn việc bắt tay với chính kẻ
9:55thù để triệt hạ đối thủ lớn nhất của
9:57mình. Đó chính là sự kiện Nixon gặp Mao
9:59vào năm 1972.
10:02Quyết định năm, cú bắt tay Nixon và Mao
10:04năm 1972.
10:06Đầu thập niên 70, nước Mỹ rơi vào thế
10:09tiến thoái lưỡng nan. Cuộc chiến tại
10:11Việt Nam đang vắt kiệt sức lực trong khi
10:12Liên Xô ngày càng bành trướng quyền lực.
10:15Thế giới lúc đó là một bàn cờ hai cực
10:17đầy nghẹt thở. Nhưng ngay trong lúc căng
10:19thẳng nhất, Richard Nixon, một chính trị
10:21gia vốn nổi tiếng là người bài bịp kịch
10:23liệt đã thực hiện một bước đi mà không
10:25ai có thể ngờ tới. Một nước cờ lấy độc
10:28trị độc, nước Mỹ đã nhận ra một vết nứt
10:30chết người trong khối xã hội chủ nghĩa.
10:33Đó là sự rạn nứt sâu sắc giữa Trung Quốc
10:35và Liên Xô. Thay vì đối đầu với cả hai,
10:37Nixon đã quyết định phải kéo Trung Quốc
10:39về phía mình. Việc Mỹ bình thường hóa
10:41quan hệ với Trung Quốc không chỉ đơn
10:43thuần là ngoại giao mà đó là một cú đấm
10:45trực diện vào Moskva buộc Liên Xô phải
10:47đối mặt với nguy cơ bị bao vây từ cả hai
10:49phía. Mỹ đã chấp nhận gác lại những khác
10:51biệt về ý tưởng để đổi lấy một lợi thế
10:53chiến lược không tưởng. Nước cờ này mang
10:55lại hai lợi ích khổng lồ giúp Mỹ thống
10:57trị.
10:57Thứ nhất,
10:58nó làm suy yếu phe đối lập, gián tiếp
11:00dẫn đến sự sụp đổ của Liên Xô sau này.
11:03Thứ hai và quan trọng hơn đối với kinh
11:05tế, nó đã mở cánh cửa vào một thị trường
11:07tỷ dân và nguồn nhân công giá rẻ vô tận.
11:10Dù ngày nay chúng ta nói nhiều về sự
11:12cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc và
11:14nhiều người cho rằng đây là một sai lầm
11:15kiểu nuôi ong tay áo nhưng không thể phủ
11:18nhận ở thời điểm đó, nó là một quyết
11:19định thiên tài về mặt chiến lược để
11:21giành chiến thắng trong Chiến tranh
11:23Lạnh. Chính nước cờ 1972
11:25đã giúp Mỹ tận dụng được nguồn lực của
11:27Trung Quốc để duy trì sự thịnh vượng và
11:29kìm hãm lạm phát tại Mỹ trong suốt gần
11:31nửa thế kỷ. Bằng cách thay đổi bàn cờ
11:34ngoại giao, Mỹ đã rảnh tay để tập trung
11:36vào một thứ quan trọng hơn, đó là năng
11:38lượng. Vì họ hiểu rằng nếu muốn cả thế
11:41giới phải phục tùng, bạn không chỉ cần
11:43đồng minh, bạn cần phải kiểm soát thứ
11:45cung cấp năng lượng cho mọi cỗ máy. Đó
11:48là lúc hệ thống petrodollar ra đời.
11:51Quyết định sáu, hệ thống petrodollar năm
11:531974.
11:55Đầu thập niên 70, nước Mỹ đứng bên bờ
11:58vực sụp đổ tài chính. Khi kho vàng không
12:00còn đủ để bảo chứng cho lượng tiền in
12:02ra, niềm tin vào đồng đô la chạm đáy.
12:05Thế giới bắt đầu hoài nghi liệu tờ giấy
12:07xanh này còn giá trị gì sau khi Tổng
12:09thống Nixon tuyên bố chấm dứt việc đổi
12:11đô la Mỹ lấy vàng vào năm 1971.
12:14Nhưng ngay trong lúc nguy cấp nhất,
12:15Washington đã tung ra một nước cờ thiên
12:17tài nhất mọi thời đại. Nếu không còn
12:19vàng để neo giữ, họ sẽ neo đồng đô la
12:23vào thứ mà cả thế giới không thể sống
12:24thiếu. Đó chính là dầu mỏ.
12:27Năm 1974, Mỹ đã ký một thỏa thuận bí mật
12:30với Saudi Arabia, quốc gia xuất khẩu dầu
12:32lớn nhất thế giới. Mỹ cam kết bảo vệ
12:34quân sự cho vương quốc này. Đổi lại,
12:36Saudi Arabia phải bán dầu duy nhất bằng
12:39đồng đô la Mỹ. Nước cờ này ngay lập tức
12:41tạo ra một nhu cầu nhân tạo khổng lồ
12:43trên toàn cầu. Bất kể bạn là Nhật Bản,
12:45Đức hay Trung Quốc, nếu bạn muốn vận
12:47hành nền kinh tế, bạn phải có dầu. Và
12:50muốn có dầu, bạn bắt buộc phải có đô la
12:52Mỹ. Nước cờ này giống như việc bạn mở
12:54một khu chợ độc quyền duy nhất trong
12:56vùng và quy định khách hàng chỉ được
12:58phép mua lương thực bằng những đồng xu
13:00do chính tay bạn đúc ra. Đột nhiên, đồng
13:02đô la Mỹ không còn là một tờ giấy, nó đã
13:04trở thành vàng đen lỏng. Hệ thống
13:06petrodollar đã tạo ra một vòng lặp quyền
13:08lực vĩnh cửu. Các nước xuất khẩu dầu thu
13:10về hàng tỷ đô la. Sau đó họ lại đem số
13:13tiền đó quay ngược về Mỹ để mua trái
13:15phiếu hoặc đầu tư vào Phố Wall. Điều này
13:18cho phép Mỹ duy trì thâm hụt ngân sách
13:20khổng lồ mà không bao giờ sợ vỡ nợ. Họ
13:23có thể in tiền để mua mọi thứ trên thế
13:24giới, từ linh kiện điện tử đến tài
13:26nguyên. Trong khi phần còn lại của hành
13:28tinh phải vắt kiệt sức lao động để tích
13:30trữ những tờ giấy xanh đó. Nước Mỹ đã
13:32trở thành người cầm lái nền kinh tế toàn
13:34cầu thông qua vòi dầu năng lượng.
13:36Bằng cách khóa chặt dòng chảy dầu mỏ, Mỹ
13:39đã nắm giữ dạ dày của thế giới. Nhưng họ
13:41không dừng lại ở vật chất. Mỹ hiểu rằng
13:43tương lai nằm ở những thứ vô hình, nằm ở
13:46thông tin và kết nối. Và đó là lý do họ
13:49đã đưa ra một quyết định không tưởng
13:51khác. Đó là mở cửa mạng lưới toàn cầu và
13:53hệ thống định vị cho toàn nhân loại.
13:57Quyết định bảy, mở cửa internet và hệ
13:59thống định vị toàn cầu. Năm 1980 đến
14:021990.
14:04I Đai biết rằng hai thứ đang điều hành
14:06cuộc sống của bạn mỗi ngày, đó là
14:07internet và hệ thống định vị toàn cầu,
14:10vốn là những dự án quân sự tuyệt mật của
14:12Lầu Năm Góc. Ban đầu, mạng lưới internet
14:14được tạo ra để quân đội Mỹ liên lạc
14:16trong trường hợp có chiến tranh hạt
14:17nhân. Còn hệ thống định vị toàn cầu được
14:20thiết kế để dẫn đường cho tên lửa hạt
14:21nhân tấn công mục tiêu chính xác hơn.
14:24Nhưng thay vì giữ chúng như một lợi thế
14:25quân sự độc quyền, Mỹ đã đưa ra một
14:27quyết định không tưởng, đó là tặng nó
14:29miễn phí cho toàn thế giới. Tại sao họ
14:32lại hào phóng như vậy? Hãy nhìn vào kết
14:34quả thực tế. Bằng cách mở cửa hệ thống
14:36định vị toàn cầu vào năm 1983 và thương
14:39mại hóa internet vào đầu thập niên 1990,
14:42Mỹ đã đặt nền móng cho toàn bộ nền kinh
14:44tế số toàn cầu trên chính sân nhà của
14:45mình. Hành động này giống như việc Mỹ
14:47xây dựng toàn bộ con đường và cho phép
14:49mọi người đi lại miễn phí, nhưng với
14:51điều kiện là các phương tiện di chuyển
14:53trên đó. Luật giao thông và trạm thu phí
14:56dữ liệu đều do các công ty Mỹ kiểm soát.
14:58Khi cả thế giới bắt đầu phụ thuộc vào
15:00internet và hệ thống định vị toàn cầu để
15:02giao thương, định vị và liên lạc, họ
15:04cũng vô tình chuyển giao quyền sinh sát
15:06kỹ thuật số vào tay Washington. Các bạn
15:08có bao giờ tự hỏi, nếu một ngày Mỹ đột
15:10ngột tắt hệ thống định vị toàn cầu, thế
15:13giới sẽ hỗn loạn đến mức nào không? Nước
15:15cờ này mang lại cho Mỹ một quyền lực tối
15:17thượng, đó chính là sự thống trị về dữ
15:19liệu. Toàn bộ dòng chảy thông tin của
15:21thế giới hiện nay đều chạy qua các máy
15:23chủ và nền tảng của nước Mỹ. Nó không
15:25chỉ tạo ra hàng nghìn tỷ đô la giá trị
15:27kinh tế cho thung lũng Silicon, mà còn
15:29cho phép Mỹ nắm bắt được xu hướng, hành
15:31vi và suy nghĩ của toàn bộ nhân loại.
15:34Trong kỷ nguyên mới, ai nắm giữ dữ liệu,
15:36người đó nắm giữ quyền lực.
15:38Mỹ đã tặng chúng ta sự tiện lợi và đổi
15:40lại, họ có được bản đồ não bộ của cả thế
15:43giới. Nhưng làm chủ hạ tầng số là chưa
15:45đủ. Mỹ hiểu rằng những cỗ máy dù hiện
15:48đại đến đâu cũng cần những bộ óc vĩ đại
15:50để vận hành. Và họ đã thiết kế một nước
15:53cờ để đảm bảo rằng mọi thiên tài trên
15:55trái đất này đều muốn phục vụ cho đế chế
15:57Mỹ. Đó chính là chiến lược chảy máu chất
16:00xám.
16:02Quyết định tám, chiến lược thu hút nhân
16:04tài.
16:05Có một sự thật vô cùng thú vị, đó là gần
16:0740% các nhà khoa học và kỹ sư tại nước
16:10Mỹ hiện nay là người nhập cư hoặc con
16:12cái của họ. Và hơn một nửa các công ty
16:14kỳ lân tại thung lũng Silicon được sáng
16:16lập bởi những người không sinh ra tại
16:18quốc gia này. Tại sao những bộ óc xuất
16:20chúng nhất thế giới, từ những nhà vật lý
16:22vĩ đại cho đến những tỷ phú công nghệ
16:24hàng đầu cuối cùng đều chọn nước Mỹ làm
16:27bến đỗ. Đó không phải là một sự ngẫu
16:29nhiên mà là một chiến lược hút máu chất
16:31xám được tính toán cực kỳ kỹ lưỡng từ
16:33cấp độ chính phủ. Nước cờ thiên tài của
16:35Mỹ nằm ở chỗ, thay vì tốn hàng chục năm
16:37và hàng tỷ đô la để nuôi dưỡng một thiên
16:39tài từ khi còn nhỏ, họ để các quốc gia
16:41khác làm việc đó. Đây chính là bài toán
16:44tối ưu chi phí một cách triệt để và khôn
16:46ngoan nhất.
16:47Khi một thiên tài đã lộ diện, nước Mỹ sẽ
16:49xuất hiện với những lời đề nghị không
16:50thể chối từ, bao gồm cơ sở hạ tầng
16:52nghiên cứu tốt nhất, môi trường kinh
16:54doanh tự do nhất và một tấm thẻ xanh
16:57quyền lực. Họ đã biến giấc mơ Mỹ thành
16:59một chiến dịch tiếp thị hoàn hảo, khiến
17:01mọi tài năng trẻ trên thế giới đều tin
17:03rằng chỉ có ở Mỹ tài năng của họ mới
17:05được tỏa sáng và đền đáp một cách xứng
17:07đáng nhất. Kết quả là nước Mỹ luôn có
17:09được những nhân tài tinh hoa bậc nhất mà
17:11không hề mất đi chi phí nuôi dưỡng ban
17:13đầu. Nước cờ này giúp Mỹ luôn dẫn đầu
17:16trong mọi cuộc cách mạng công nghệ, từ
17:17năng lượng hạt nhân, máy tính cho đến
17:19trí tuệ nhân tạo. Trong khi các quốc gia
17:21khác phải đau đầu đối phó với tình trạng
17:24chảy máu chất xám thì Mỹ chỉ việc mở cửa
17:26đón nhận những thành quả giáo dục tốt
17:28nhất từ khắp nơi trên thế giới. Đây
17:30chính là cách người Mỹ duy trì vị thế
17:32siêu cường trí tuệ, khiến các đối thủ
17:34luôn phải đuổi theo trong sự hụt hơi vì
17:36những người giỏi nhất của chính họ đã
17:38cất bước sang Mỹ làm việc. Nhưng dù có
17:40sở hữu những bộ não vĩ đại nhất, một đế
17:42chế vẫn hoàn toàn có thể sụp đổ nếu
17:44thiếu đi năng lượng. Ngay khi cả thế
17:46giới nghĩ rằng nước Mỹ sẽ chết chìm
17:48trong sự phụ thuộc vào dầu mỏ từ Trung
17:50Đông, họ đã tung ra nước cờ thứ chín,
17:52một cuộc cách mạng kinh thiên động địa
17:54diễn ra ngay dưới lòng đất. Đó chính là
17:56cuộc cách mạng đá phiến.
17:59Quyết định chín, cuộc cách mạng đá phiến
18:01những năm 2010.
18:04Suốt nhiều thập kỷ, điểm yếu chí mạng
18:06của nước Mỹ chính là năng lượng.
18:08Họ là quốc gia tiêu thụ dầu mỏ lớn nhất
18:10hành tinh nhưng lại phụ thuộc hoàn toàn
18:11vào những khu vực bất ổn nhất thế giới.
18:13Chỉ cần một biến động ở Trung Đông, nền
18:15kinh tế Mỹ sẽ rung chuyển. Người ta đã
18:17từng dự báo về một kịch bản tăm tối khi
18:19nước Mỹ cạn kiệt năng lượng.
18:21Nhưng ngay giữa lúc bế tắc, một cuộc
18:23cách mạng đã âm thầm nổ ra ngay dưới
18:25chân họ, ẩn sâu trong những lớp đá phiến
18:27cứng nhắc. Thay vì tiếp tục đi cầu xin
18:29dầu mỏ từ bên ngoài, Mỹ đã đổ hàng tỷ đô
18:32la vào các công nghệ khai thác rủi ro
18:34cao là khoan ngang và nứt vỡ thủy lực.
18:36Đây là một nước cờ mạo hiểm về cả tài
18:38chính lẫn môi trường. Nhưng điều đáng nể
18:40là chính các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại
18:42Mỹ đã tiên phong dấn thân vào cuộc cách
18:44mạng này chứ không chỉ dựa vào các tập
18:46đoàn lớn. Kết quả đạt được đã làm kinh
18:48ngạc toàn cầu. Chỉ trong vòng chưa đầy
18:5010 năm, sản lượng dầu khí của Mỹ đã tăng
18:53vọt. Từ một quốc gia phải nhập khẩu
18:54ròng, Mỹ đột ngột trở thành nhà sản xuất
18:57dầu mỏ và khí đốt tự nhiên lớn nhất thế
18:59giới, vượt qua cả Nga và Saudi Arabia.
19:02Nước cờ này đã thay đổi hoàn toàn bàn cờ
19:04địa chính trị. Khi tự chủ được năng
19:06lượng, nước Mỹ không còn bị tống tiền
19:08bởi các cú sốc giá dầu. Thậm chí họ còn
19:10dùng năng lượng như một vũ khí ngoại
19:12giao mới, cung cấp khí hóa lỏng cho Châu
19:14Âu để giảm sự phụ thuộc vào Nga. Chi phí
19:16năng lượng rẻ tại nội địa cũng giúp các
19:18ngành sản xuất của Mỹ hồi sinh, tạo ra
19:20hàng triệu việc làm và mang lại lợi thế
19:22cạnh tranh tuyệt đối cho các doanh
19:24nghiệp Mỹ. Mỹ đã chứng minh một chân lý,
19:27đó là muốn làm chủ thế giới trước tiên
19:29phải làm chủ được nguồn máu chảy trong
19:30huyết quản của nền kinh tế. Nhưng dầu mỏ
19:33dù sao cũng là tài nguyên của quá khứ.
19:35Để thống trị 100 năm tiếp theo, Mỹ hiểu
19:37rằng họ cần làm chủ bộ não của tương
19:39lai, thứ sẽ điều khiển cả thế giới thực
19:42lẫn thế giới ảo. Và đó chính là nước cờ
19:44cuối cùng, nước cờ của thời đại chúng
19:46ta. Đạo luật chip và cuộc đua trí tuệ
19:48nhân tạo.
19:50Quyết định 10, Đạo luật chip và chiến
19:52lược trí tuệ nhân tạo 2022 đến nay.
19:56Trong thế kỷ 21, dầu mỏ không còn là tài
19:58nguyên quan trọng nhất. Thứ thực sự vận
20:00hành thế giới từ chiếc điện thoại trong
20:02túi bạn đến tên lửa hành trình hay trí
20:04tuệ nhân tạo chính là những mảnh bán dẫn
20:06nhỏ bé. Mỹ đã nhận ra một lỗ hổng chí
20:09mạng, đó là họ thiết kế những con chip
20:11đỉnh nhất nhưng việc sản xuất lại nằm
20:13quá xa tầm tay. Một khi chuỗi cung ứng
20:15này bị cắt đứt, đế chế Mỹ sẽ tê liệt. Và
20:17Washington đã phản công bằng một nước cờ
20:19cực kỳ tàn khốc mang tên Đạo luật chip
20:22và khoa học. Nước Mỹ đã tung ra hơn 50
20:24tỷ đô la để kéo các nhà máy sản xuất
20:27chip hiện đại nhất quay trở lại đất Mỹ.
20:29Nhưng nước cờ thực sự lại nằm ở các lệnh
20:31trừng phạt. Khi Mỹ cấm các công ty sử
20:33dụng công nghệ của họ bán chip cao cấp
20:35hoặc thiết bị sản xuất chip cho các đối
20:37thủ cạnh tranh.
20:38Thay vì tốn sức ngăn cản đối thủ xây
20:40nhà, nước Mỹ lựa chọn việc thâu tóm toàn
20:42bộ nguồn cung xi măng và lõi thép chất
20:44lượng cao nhất trên thị trường.
20:46Họ đang xây dựng một bức tường silicon
20:48không thể xuyên thủng để thiết lập vững
20:50chắc chủ quyền công nghệ của riêng mình.
20:52Bằng cách kiểm soát phần cứng là những
20:54con chip và phần mềm là trí tuệ nhân
20:55tạo, Mỹ đang cố gắng đảm bảo rằng mọi
20:58cuộc cách mạng công nghệ tiếp theo đều
20:59phải diễn ra theo luật chơi của người
21:01Mỹ.
21:02Nước cờ này là một bước đi thiên tài bởi
21:03vì ai làm chủ được trí tuệ nhân tạo,
21:06người đó sẽ làm chủ được năng suất lao
21:08động, y tế, quân sự và cả sự thật. Bằng
21:11cách khóa chặt nguồn cung chip chất
21:12lượng cao, Mỹ không chỉ bảo vệ nền kinh
21:15tế mà còn kìm hãm khả năng bứt phá của
21:17các đối thủ trong cuộc đua trí tuệ nhân
21:19tạo. Đây là một canh bạc tổng lực để đảm
21:21bảo rằng dù thế giới có thay đổi ra sao
21:24thì bộ não của nhân loại vẫn sẽ được đặt
21:26tại nước Mỹ. Họ không chỉ muốn dẫn đầu,
21:28họ muốn tạo ra một khoảng cách mà không
21:29ai có thể đuổi kịp.
21:3110 nước cờ, 100 năm thống trị, từ một tờ
21:33giấy xanh đến những con chip nano, nước
21:36Mỹ đã chứng minh rằng sức mạnh thật sự
21:38không đến từ sự may mắn mà đến từ những
21:40quyết định chiến lược đi trước thời đại.
21:42Nhưng sau tất cả những thành công đó,
21:44bài học lớn nhất mà chúng ta có thể rút
21:46ra là gì?
21:47Đế chế Mỹ đã dùng những nước cờ thiên
21:48tài đó để leo lên đỉnh cao nhất của kim
21:50tự tháp quyền lực, biến cả thế giới
21:52thành một sân chơi mà luật lệ do chính
21:54họ viết ra. Thế nhưng lịch sử nhân loại
21:56luôn chứng minh một quy luật nghiệt ngã,
21:58kẻ thù lớn nhất của sự vĩ đại không phải
22:00là sự yếu kém mà chính là sự ngạo mạn
22:02tột cùng.
22:03Khi đã ngồi trị trên ngai vàng quá lâu,
22:05giới tinh hoa tại Washington bắt đầu tin
22:07rằng họ có quyền bẻ cong mọi quy luật
22:09của tự nhiên và kinh tế.
22:12Họ cho phép mình vung tay quá trán, dùng
22:14hỏa lực cơ bắp và những mệnh lệnh hành
22:15chính đầy cảm tính để ép buộc thế giới
22:18phải xoay theo ý mình. Và đó cũng là
22:19khoảnh khắc cỗ máy vi diệu vừa được kiến
22:21tạo ở chương trước bắt đầu tự tay tạo ra
22:24những vết thương chí mạng, đánh dấu sự
22:26khởi đầu cho một chu kỳ tự suy thoái tàn
22:28nhẫn.
22:30Chương hai. Sự ngạo mạn và những vết nứt
22:33thế kỳ.
22:34Trong suốt một thế kỷ qua, thế giới đã
22:36quá quen thuộc với hình ảnh của một siêu
22:38cường số, một thực thể kinh tế và quân
22:40sự sở hữu sức mạnh vô song với những hạm
22:42đội tàu sân bay làm chủ các đại dương,
22:44những công nghệ tối tân vượt thời gian
22:46và một nguồn lực tài chính dường như vô
22:48hạn.
22:49Sức mạnh đó lớn đến mức giới cầm quyền
22:51tại Washington luôn tự tin rằng họ có
22:53quyền thiết lập luật chơi, bẻ cong các
22:56quy luật địa chính trị và áp đặt ý chí
22:58của mình lên bất kỳ quốc gia nào trên
23:00bản đồ thế giới. Khẩu hiệu về một trật
23:02tự thế giới đơn cực, nơi nước Mỹ đóng
23:04vai trò là cảnh sát toàn cầu, đã từng là
23:06một thứ chân lý bất khả xâm phạm trong
23:08các phòng họp chiến lược của phương Tây.
23:10Thế nhưng, đằng sau lớp vỏ bọc hào
23:12nhoáng của sự thịnh vượng và quyền lực
23:14tuyệt đối đó, lịch sử lại đang ghi nhận
23:16những chương đen tối đầy nghịch lý.
23:18Bi kịch lớn nhất của siêu cường này
23:20không nằm ở việc gặp phải những đối thủ
23:22xứng tầm ngoài mặt trận, mà nằm ở chỗ
23:24giới cầm quyền qua các thời kỳ đã liên
23:26tục tự tay tạo ra những vết thương chí
23:28mạng, tự hủy hoại sức mạnh cốt lõi của
23:30quốc gia chỉ vì sự ngạo mạn tột cùng và
23:32sự ảo tưởng quyền lực không giới hạn.
23:34Hãy nhìn thẳng vào bức tranh tổng quan
23:36đầy khốc liệt của những con số biết nói
23:38để thấy được cái giá phải trả cho sự
23:41kiêu ngạo chiến lược nguy hiểm này. Chỉ
23:43trong vòng vài thập kỷ ngắn ngủi, hàng
23:45ngàn tỷ đô la từ tiền thuế của người dân
23:47Mỹ đã bốc hơi hoàn toàn và những cuộc
23:49chiến vô nghĩa và những chính sách bảo
23:51hộ cực đoan biến những kho dự trữ quốc
23:53gia thành những hố đen tài chính không
23:55đáy. Sức mạnh quân sự tưởng chừng bất
23:57bại đã bị kéo tụt và sa lầy tại những
23:59vùng hoang mạc xa xôi, đẩy uy tín chiến
24:02lược của một siêu cường xuống mức thấp
24:03nhất trong lịch sử hiện đại. Nghịch lý
24:05lớn nhất là
24:07chính những sắc lệnh hành chính sai lầm,
24:08những quyết định đơn phương đầy cảm tính
24:10được ký trong phòng Bầu Dục lại chính là
24:12chất xúc tác mạnh mẽ nhất kích hoạt quá
24:14trình tự suy thoái của nước Mỹ. Chúng tự
24:16tay chặt đứt các sợi dây liên kết đồng
24:18minh, phá vỡ hệ thống tài chính vĩ mô và
24:21châm ngòi cho một làn sóng dịch chuyển
24:23khó đảo ngược của trật tự thế giới sang
24:25trạng thái đa cực. Một thế giới nơi đồng
24:27đô la Mỹ không còn là vị thế bá quyền
24:29độc tôn, nơi các điểm nghẽn địa chính
24:31trị không còn chịu sự chi phối độc quyền
24:33của phương Tây và nơi các quốc gia mới
24:35nổi đang ồ ạt trỗi dậy để thách thức
24:37trực diện luật chơi cũ. Mỗi sai lầm
24:40chiến lược được tung ra mà không có một
24:42kịch bản dự phòng hay con đường rút lui
24:44an toàn đã biến nước Mỹ từ kẻ cầm trịch
24:46cuộc chơi trở thành nạn nhân lớn nhất
24:48của bánh xe lịch sử. Nhìn từ lý thuyết
24:50hỗn loạn của thời đại, chuỗi sai lầm này
24:52không đơn thuần là những bài toán sai số
24:54của các nhà hoạch định chính sách mà là
24:56một ván bài lật ngửa đầy mạo hiểm của sự
24:59ngạo mạn trước những quy luật vận hành
25:00tự nhiên của thế giới phẳng. Kết hợp
25:02cánh của một sắc lệnh hành chính bừa bãi
25:04tại Washington đã tạo ra những cơn lốc
25:06xoáy địa chính trị làm xoay chuyển toàn
25:09bộ trật tự của nền văn minh hiện đại.
25:11Ngày hôm nay chúng ta sẽ cùng bóc tách
25:13toàn diện và trực diện sáu sai lầm chiến
25:15lược lớn nhất lịch sử nước Mỹ, nơi quy
25:17luật nhân quả của quyền lực đã giáng
25:19những đòn tàn nhẫn và sự kiêu ngạo của
25:21giới cầm quyền đẩy siêu cường số một thế
25:23giới và một cuộc khủng hoảng tự thân sâu
25:26sắc và không có đường lui.
25:28Sai lầm một
25:30Vũng lầy Iraq năm 2003
25:33Vào năm 2003, bất chấp sự phản đối quyết
25:36liệt từ các đồng minh lâu đời tại châu
25:37Âu và sự hoài nghi sâu sắc từ Hội đồng
25:39Bảo an Liên hợp Quốc, chính quyền Mỹ đã
25:41ra lệnh phát động một chiến dịch quân sự
25:43tổng lực mang tên Tự do Iraq với mục
25:46tiêu tối thượng là lật đổ chính quyền
25:48của Tổng thống Saddam Hussein.
25:50Bản cáo trạng đanh thép được Washington
25:52đưa ra trước công luận toàn cầu khi đó
25:55dựa trên những báo cáo tình báo giật
25:56gân, khẳng định chắc chắn rằng Ba Đát
25:59đang sở hữu một kho vũ khí hủy diệt hàng
26:01loạt khổng lồ và sẵn sàng hợp tác với
26:03các tổ chức khủng bố quốc tế để đe dọa
26:06sự an nguy của thế giới phương Tây. Hình
26:08ảnh những chiếc lọ chứa chất độc hóa học
26:10giả định được trình diễn trước toàn thế
26:12giới đã trở thành cái cớ hoàn hảo để
26:15nước Mỹ phát động một cuộc chiến phòng
26:17ngừa nhân danh công lý và dân chủ nhằm
26:19tái cấu trúc lại trật tự chính trị tại
26:21vùng Vịnh. Thế nhưng khi những làn khói
26:24bom đạn oanh tặc ban đầu tan đi, một sự
26:26thật trần trụi và nhục nhã hiện ra trước
26:28mắt công chúng, khi lực lượng chiếm đóng
26:30lật tung toàn bộ đất nước Iraq mà không
26:32thể tìm thấy bất kỳ một dấu vết nào của
26:35các loại vũ khí hủy diệt hàng loạt như
26:37đã tuyên bố. Cuộc chiến được khơi mào
26:39bởi sự ngạo mạn tột cùng thực chất chỉ
26:41dựa trên một đống dữ liệu tình báo giả
26:42tạo bị bóp méo có chủ đích để hợp thức
26:45hóa một tham vọng bẻ cong địa chính trị
26:47mù quáng.
26:48Sự sụp đổ của một lời nói dối chiến lược
26:50đã ngay lập tức kéo nước Mỹ vào một hố
26:52đen tiêu hao tàn khốc làm kiệt quệ nguồn
26:54lực quốc gia một cách khủng khiếp mà
26:56không mang lại bất kỳ một giá trị thực
26:57tế nào. Thay vì một chiến thắng nhanh
26:59chóng và được chào đón như những người
27:01giải phóng, quân đội Mỹ đã lập tức sa
27:03lầy vào một cuộc chiến du kích không hồi
27:05kết chống lại các lực lượng nổi dậy bản
27:07địa. Những con số thống kê thiệt hại sau
27:09đó đã trở thành một vết sẹo nhức nhối đè
27:11nặng lên bảng cân đối kế toán và tâm lý
27:13xã hội của siêu cường này.
27:15Nước Mỹ đã tự tay đốt sạch 3000 tỷ đô la
27:17ngân sách vào vũng lầy Iraq.
27:20Một khoản chi phí khổng lồ được tài trợ
27:21hoàn toàn bằng các khoản vay nợ công
27:23trực tiếp đẩy nền kinh tế nội địa vào
27:25chu kỳ thâm hụt tài khóa kéo dài vĩnh
27:27viễn.
27:28Đau đớn hơn cả tiền bạc, cái giá phải
27:30trả bằng xương máu là sinh mạng của hơn
27:334400 binh sĩ Mỹ
27:35đã ngã xuống trên những hoang mạc khô
27:37cằn cùng với hàng chục ngàn người khác
27:39phải mang thương tật suốt đời tạo ra một
27:41cuộc khủng hoảng niềm tin sâu sắc trong
27:43lòng công chúng Mỹ về tính chính danh
27:46của các cuộc can thiệp quân sự ngoại
27:47bang. Hậu quả tàn khốc nhất của sai lầm
27:49chiến lược năm 2003 không chỉ dừng lại ở
27:52những con số thiệt hại tài chính hay
27:54nhân mạng mà nó đã tạo ra một sự đổ vỡ
27:56mang tính dây chuyền trên bàn cờ địa
27:58chính trị vĩ mô tại Trung Đông. Trong
28:00suốt nhiều thập kỷ trước đó, chính quyền
28:02Saddam Hussein tại Iraq dù bị Washington
28:05coi là một cái gai trong mắt nhưng trên
28:07thực tế lại đóng vai trò là một bức
28:09tường thành kiên cố,
28:11một vùng đệm quân sự quan trọng nhất
28:13ngăn chặn sự lan rộng quyền lực của Cộng
28:15hòa Hồi giáo Iran sang thế giới Ả Rập.
28:17Việc Mỹ sử dụng hỏa lực cơ bắp để nghiền
28:19nát bộ máy quân sự chính quy và xóa sổ
28:22chính quyền Baghdad đã vô tình đập tan
28:24bức tường phòng thủ tự nhiên này tạo ra
28:26một khoảng trống quyền lực mênh mông tại
28:28Trung Đông. Không bỏ lỡ cơ hội vàng do
28:31chính đối thủ dâng tặng, Iran đã ngay
28:33lập tức nhảy vào tái cấu trúc lại tầm
28:34ảnh hưởng của mình. Tehran đã thiết lập
28:37một hành lang chiến lược vững chắc,
28:38thiết lập mối quan hệ mật thiết với
28:40chính quyền mới tại Baghdad, thâu tóm
28:42các lực lượng dân quân bản địa và thiết
28:44lập một trục quyền lực xuyên suốt từ
28:46Tehran qua Baghdad, Damascus cho đến tận
28:49Địa Trung Hải. Nước Mỹ đã chi ra 3.000
28:51tỷ đô la và hàng ngàn sinh mạng để làm
28:54một việc duy nhất là triệt hạ đại kình
28:56địch của Iran, rồi tự tay dâng toàn bộ
28:58vùng vịnh chiến lược vào tay đối thủ
29:00nguy hiểm nhất của mình, đẩy toàn bộ khu
29:02vực vào một vòng xoáy bất ổn, xung đột
29:04phe phái vĩnh viễn mà cho đến tận ngày
29:05hôm nay Washington vẫn không có cách nào
29:08cứu vãn nổi.
29:10Sai lầm hai, kênh bạc Afghanistan năm
29:13hai không lẻ một.
29:16Nếu như vũng lầy Iraq là một chương đen
29:18tối về một lời nói dối chiến lược thì
29:20cuộc can thiệp quân sự vào Afghanistan
29:23lại là cuốn biên niên sử dài nhất, tốn
29:25kém nhất và kết thúc một cách nhục nhã
29:27nhất trong toàn bộ lịch sử đối ngoại của
29:29siêu cường Mỹ. Ngay sau sự kiện chấn
29:31động ngày 11 tháng 9 năm 2001, dưới cầm
29:34quyền tại Washington, trong một cơn
29:35thịnh nộ đỉnh điểm kết hợp với sự ngạo
29:37mạn tột cùng về sức mạnh công nghệ đã
29:40quyết định phát động chiến dịch tự do
29:41bền vững nhằm mục tiêu kép quét sạch tổ
29:44chức khủng bố al-Qaeda và lật đổ chính
29:46quyền tự xưng Taliban đang dung túng cho
29:48chúng. Nước Mỹ bước vào cuộc chiến này
29:51với một niềm tin tuyệt đối rằng sự kết
29:53hợp giữa các vệ tinh định vị toàn cầu,
29:55máy bay không người lái tàng hình, bom
29:57thông minh có độ chính xác cao và các
29:59lực lượng đặc nhiệm tinh nhuệ được vũ
30:01trang tận răng sẽ dễ dàng nghiền nát mọi
30:03sự kháng cự từ một đối thủ thô sơ. Giới
30:05tướng lĩnh tại Lầu Năm Góc tin rằng họ
30:07có thể dùng ưu thế hỏa lực tuyệt đối để
30:10bẻ gãy ý chí chiến đấu của một lực lượng
30:12chiến binh bản địa đi dép cao su, sử
30:14dụng những khẩu súng trường lỗi thời và
30:16ẩn nấp trong các hang đá hiểm trở của
30:18vùng Hindu Kush. Suốt 20 năm ròng rã,
30:21Washington liên tục đổ quân, thay đổi
30:23chiến lược từ bình định, tiêu trừ cho
30:25đến xây dựng quốc gia, bất chấp thực tế
30:27rằng họ đang cố gắng áp đặt một mô hình
30:29quản trị phương Tây xa lạ lên một vùng
30:31đất được mệnh danh là nghĩa địa của các
30:34đế chế. Cái kết đắng cay của cuộc thử
30:36nghiệm địa chính trị kéo dài hai thập kỳ
30:38này đã giáng một đòn trí mạng vào uy tín
30:41toàn cầu của nước Mỹ. Sau 20 năm ròng rã
30:44tiêu tốn nguồn lực, nền kinh tế Mỹ đã
30:46phải gánh chịu một khoản hóa đơn khổng
30:47lồ lên tới 2.300 tỷ đô la. Đây là một
30:51lượng tài sản khổng lồ đã bị thiêu rụi
30:53hoàn toàn vào một mặt trận không lối
30:54thoát, biến Afghanistan thành một hố đen
30:57tiêu hao tiền của của người đóng thuế
30:59Mỹ, làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng
31:02nợ công quốc gia.
31:03Nhưng bi kịch lớn nhất không chỉ nằm ở
31:05khía cạnh tiền bạc mà nằm ở chính cái
31:07cách cuộc chiến này hạ màn. Vào tháng 8
31:09năm 2021, thế giới đã phải chứng kiến
31:12những thước phim tài liệu chân thực
31:14nhưng đầy nhục nhã tại sân bay quốc tế
31:16Kabul. Hình ảnh những chiếc máy bay vận
31:18tải quân sự hạng nặng của Mỹ cất cánh
31:20trong sự hỗn loạn, những dòng người tị
31:22nạn tuyệt vọng bám vào thân máy bay và
31:24cảnh tượng những binh lính cuối cùng âm
31:26thầm rút lui trong đêm đã tái hiện lại
31:28một cách trung thực nhất thảm kịch rút
31:30chạy khỏi Sài Gòn năm 1975. Sự sụp đổ
31:33chóng vánh chỉ trong vòng vài tuần của
31:35bộ máy chính quyền do Washington dựng
31:37lên và nuôi dưỡng bằng hàng trăm tỷ đô
31:39la viện trợ đã chứng minh sự bất lực
31:41hoàn toàn của học thuyết quân sự cơ bắp
31:44trước thực tế khắc nghiệt của chiến
31:45trường bản địa. Hệ quả vĩ mô từ thảm bại
31:48chiến lược đã tạo ra một sự đổ vỡ mang
31:50tính dây chuyền trên bàn cờ địa chính
31:52trị toàn cầu.
31:53Nước Mỹ rút lui không những không xóa sổ
31:55được đối phương mà còn tự tay dâng lại
31:58toàn bộ giang sơn, quyền lực và quyền
32:00kiểm soát đất nước cho chính lực lượng
32:02Taliban, kẻ mà họ đã thề sẽ tiêu diệt 20
32:04năm trước. Trớ trêu thay, trong cuộc
32:07tháo chạy vội vã, quân đội Mỹ đã bỏ lại
32:09một kho tàng quân sự khổng lồ trị giá
32:11hàng tỷ đô la, bao gồm hàng ngàn xe bọc
32:14thép kháng mìn, máy bay trực thăng Black
32:16Hawk, các hệ thống phòng không và hàng
32:17trăm ngàn vũ khí bộ binh hiện đại. Toàn
32:20bộ số khí tài tối tân này ngay lập tức
32:22rơi vào tay đối thủ, biến một lực lượng
32:24du kích thô sơ trở thành một trong những
32:26quân đội được trang bị hiện đại nhất khu
32:27vực chỉ sau một đêm. Sự rút lui của Mỹ
32:30đã tạo ra một lỗ hổng địa chính trị mênh
32:32mông, một vùng chân không quyền lực
32:35khổng lồ ngay tại trái tim của vùng
32:37Trung Á. Ngay lập tức, các thế lực đối
32:39địch lớn nhất của Washington như Bắc
32:41Kinh và Moskva đã tận dụng thời cơ để
32:44nhảy vào thiết lập mối quan hệ ngoại
32:46giao, mở rộng tầm ảnh hưởng kinh tế và
32:48an ninh, biến Afghanistan từ một tiền
32:51đồn chiến lược của phương Tây trở thành
32:53một quân bài then chốt trong trục quyền
32:55lực Á Âu, hoàn tất một chu kỳ nhân quả
32:57tàn nhẫn của sự ngạo mạn chiến lược.
33:00Sai lầm ba, cú sốc vàng Nixon năm 1971.
33:05Nếu như các cuộc can thiệp quân sự tại
33:07Trung Đông hay Đông Nam Á là những vết
33:09thương rỉ máu trên cơ thể địa chính trị
33:12thì quyết định diễn ra vào đêm ngày 15
33:13tháng 8 năm 1971 lại là một đòn đánh
33:16hiểm hóc từ bên trong, tự tay phá vỡ cấu
33:19trúc tài chính vĩ mô của toàn bộ nền văn
33:21minh nhân loại.
33:22Vào thời điểm đó, nước Mỹ đang rơi vào
33:24một cuộc khủng hoảng tài chính trầm
33:26trọng do phải gánh chịu những chi phí
33:28khổng lồ từ chiến trường và các chương
33:30trình phúc lợi xã hội nội địa tốn kém.
33:33Bảng cân đối kế toán của Washington thâm
33:34hụt nghiêm trọng, trong khi lượng đô la
33:36Mỹ lưu hành trên toàn cầu đã vượt xa số
33:39lượng vàng dự trữ thực tế nằm trong các
33:41kho bảo mật của ngân hàng dự trữ liên
33:42bang. Nhận thấy lỗ hổng chết người này,
33:45các quốc gia châu Âu, dẫn đầu là Pháp,
33:47đã ồ ạt đem các khối đô la Mỹ dự trữ của
33:50họ đến Washington để yêu cầu đổi lấy
33:52vàng vật chất theo đúng cam kết của hệ
33:54thống tiền tệ Bretton Woods được thiết
33:56lập sau Thế chiến thứ hai. Đối mặt với
33:59nguy cơ cạn kiệt hoàn toàn kho vàng quốc
34:01gia và sự sụp đổ của hệ thống tài chính
34:03nội địa, Tổng thống Richard Nixon đã đưa
34:05ra một quyết định đơn phương chấn động
34:07lịch sử, xuất hiện trên sóng truyền hình
34:09quốc gia mà không hề thông báo trước cho
34:11các đồng minh chiến lược hay quỹ tiền tệ
34:13quốc tế. Nixon tuyên bố tạm dừng khẩn
34:16cấp việc đổi đồng đô la lấy vàng, chính
34:18thức đóng cửa cửa sổ vàng của nước Mỹ.
34:21Hành động này không đơn thuần là một
34:22biện pháp chữa cháy tài chính ngắn hạn
34:24mà bản chất là một lời tuyên bố quỵt nợ
34:26công khai mang tính lịch sử của một siêu
34:28cường, tự tay đập nát hệ thống tiền tệ
34:30Bretton Woods và phản bội lại niềm tin
34:33tài chính toàn cầu. Tổn thất vĩ mô dội
34:35ngược trở lại nền kinh tế Mỹ và thế
34:37giới. Từ quyết định đầy ngạo mạn này đã
34:39ngay lập tức kích hoạt một cơn ác mộng
34:41lạm phát kéo dài. Khi sợi dây xích neo
34:44giữ đồng đôla vào vàng bị chặt đứt,
34:46Washington đã tự ban cho mình đặc quyền
34:48in tiền vô hạn mà không cần bất kỳ một
34:50tài sản thực tế nào đảm bảo. Hệ quả tất
34:52yếu là một dòng thác đôla giấy được bơm
34:54ra thị trường, châm ngòi cho một thập kỷ
34:56lạm phát phi mã khủng khiếp xuyên suốt
34:59những năm 1970 đẩy toàn bộ nền kinh tế
35:02phương Tây vào trạng thái trì trệ kết
35:04hợp lạm phát trầm trọng. Sức mua thực tế
35:06của đồng tiền xanh bị xói mòn một cách
35:08tàn nhẫn, làm bốc hơi hơn 50% giá trị
35:11mua hàng của người dân chỉ trong một
35:13thời gian ngắn, biến những khoản tiền
35:15tiết kiệm cả đời của hàng triệu hộ gia
35:17đình thành những mảnh giấy lộn theo đúng
35:19nghĩa đen. Cơn bão giá vĩ mô không dừng
35:21lại ở biên giới nước Mỹ mà nhanh chóng
35:23lan rộng ra toàn cầu, đẩy giá dầu mỏ,
35:26lương thực và các loại nguyên liệu thô
35:28tăng vọt phi mã, chôn vùi sự ổn định
35:30kinh tế của hàng loạt quốc gia đang phát
35:32triển vào vòng xoáy nợ nần và khủng
35:34hoảng tiền tệ. Hệ quả thời đại của cú
35:36sốc vàng năm 1971 là việc nước Mỹ đã đẩy
35:38toàn bộ nền kinh tế toàn cầu bước vào
35:40một kỷ nguyên đầy bất ổn vĩnh viễn, nơi
35:43nhân loại phải vận hành trên một hệ
35:44thống tiền pháp định hoàn toàn dựa vào
35:47niềm tin mơ hồ đối với chính phủ phát
35:49hành. Tiền bạc từ một công cụ lưu trữ
35:51giá trị được đảm bảo bằng tài sản vật
35:53chất đã biến thành một trò chơi tâm lý
35:55học vĩ mô, nơi các ngân hàng trung ương
35:58có thể tùy ý pha loãng giá trị lao động
36:00của xã hội thông qua các lệnh in tiền cơ
36:03học trên máy tính. Việc giải phóng đồng
36:05tiền khỏi sự kiểm soát của vàng đã tạo
36:07ra một môi trường lý tưởng cho sự ra đời
36:10và bùng nổ của các bong bóng tài sản ảo
36:12khổng lồ trên khắp thế giới. Từ bong
36:15bóng bất động sản,
36:16thị trường chứng khoán đầu cơ bừa bãi
36:18cho đến các công cụ phái sinh tài chính
36:20độc hại, tất cả đều là sản phẩm của một
36:22hệ thống tài chính rỗng ruột, nơi dòng
36:24tiền rẻ liên tục được bơm ra để khỏa lấp
36:26các sai lầm quản trị của giới cầm quyền.
36:28Quyết định của Richard Nixon năm 1971 có
36:31thể đã giúp Washington giải quyết được
36:33cơn khát tài chính ngắn hạn trước mắt,
36:35nhưng nó đã để lại một di sản tàn nhẫn
36:37cho hậu thế. Một hệ thống tài chính toàn
36:39cầu mất đi điểm tựa an toàn, liên tục
36:42phải đối mặt với các chu kỳ khủng hoảng
36:44mang tính hệ thống và đẩy nhân loại vào
36:46một cuộc chiến sinh tồn khốc liệt để bảo
36:48vệ thành quả lao động trước sự mất giá
36:50vô tội vạ của những đồng tiền giấy.
36:53Sai lầm bốn.
36:54Hố đen chiến tranh Việt Nam năm 1965.
36:59Để hiểu rõ nguồn gốc sâu xa của những
37:01cuộc khủng hoảng tài chính và sự rạn nứt
37:03niềm tin trầm trọng trong lòng siêu
37:04cường Mỹ, chúng ta buộc phải lật lại
37:06chương sử tàn khốc nhất tại chiến trường
37:08Đông Nam Á, nơi sự ngạo mạn chiến lược
37:11của Washington đã đẩy họ vào một vũng
37:13lầy tự sát đúng nghĩa.
37:15Vào tháng 3 năm 1965, hai tiểu đoàn thủy
37:18quân lục chiến Mỹ chính thức đổ bộ lên
37:20bãi biển Đà Nẵng, đánh dấu bước ngoặt
37:22lịch sử khi chính quyền Mỹ đơn phương
37:24chấm dứt giai đoạn can thiệp gián tiếp
37:26để chính thức kéo quân viễn chinh trực
37:28tiếp tham chiến trên bộ với quy mô khổng
37:31lồ. Bước qua lằn ranh đỏ này, dưới cầm
37:33quyền tại Lầu Năm Góc luôn tự tin rằng
37:36sức mạnh hủy diệt của không quân, hỏa
37:38lực pháo binh áp đảo và ưu thế công nghệ
37:40vượt trội sẽ dễ dàng đè bẹp một quốc gia
37:43nông nghiệp nhỏ bé. Từ mốc năm 1965,
37:46nước Mỹ liên tục leo thang chiến tranh,
37:48đẩy quân số viễn chinh thăng vọt lên hơn
37:51nửa triệu người và phát động những chiến
37:53dịch oanh tạc khổng lồ với mục tiêu bẻ
37:55gãy ý chí sinh tồn của đối phương. Thế
37:57nhưng quy luật khắc nghiệt của chiến
37:59tranh nhân dân đã giáng những đòn chí
38:01mạng vào sự ngạo mạn của các nhà hoạch
38:03định chính sách phương Tây. Bất chấp
38:05việc Washington đã điên cuồng trút xuống
38:07dải đất này một lượng bom đạn khổng lồ
38:09lớn gấp ba lần tổng số bom đạn của toàn
38:12bộ Thế chiến thứ hai. Quân đội Mỹ vẫn
38:14hoàn toàn bất lực trước lối đánh du kích
38:16biến hóa và tinh thần chiến đấu kiên
38:18cường của một dân tộc bảo vệ chủ quyền.
38:20Trận chiến kéo dài dằng dặc 11 năm sau
38:22đó đã kết thúc bằng một thất bại quân sự
38:24và chính trị toàn diện đầu tiên trong
38:26lịch sử nước Mỹ, buộc siêu cường số một
38:28thế giới phải nhục nhã rút quân vào năm
38:311973, chứng minh sự bất lực hoàn toàn
38:34của học thuyết quân sự. Thảm bại chiến
38:36lược này không chỉ bẻ gãy uy tín quân sự
38:38của Washington mà nó đã trở thành một hố
38:40đen tài chính tàn nhẫn, thiêu rụi toàn
38:42bộ sức mạnh nội tại của nền kinh tế Mỹ.
38:45Về mặt tài chính, cuộc chiến đã đốt
40:08thời bấy giờ, một con số khổng lồ tương
40:10đương với hơn 1.000 tỷ đô la theo giá
40:12trị ngày nay. Việc chính quyền nhẫn về
40:14quy luật nhân quả. Họ bước vào cuộc
40:16chiến mà không hề thấu hiểu đặc điểm địa
40:18lý, lịch sử và lòng dân bản địa, tự biến
40:21quân đội viễn chinh thành mục tiêu tiêu
40:23hao cho một cuộc chiến trường kỳ mà đối
40:25thủ có lợi thế tuyệt đối về mặt địa
40:27hình, sự kiên nhẫn và quyết tâm sinh
40:29tồn.
40:30Sự kiêu ngạo đã che mờ tầm nhìn của giới
40:31cầm quyền, khiến họ cố chấp gồng lỗ suốt
40:34nhiều năm trời, tiếp tục ném thêm tiền
40:36của và sinh mạng vào một dự án đã cầm
40:38chắc phần thất bại chỉ để bảo vệ thể
40:39diện của một siêu cường, để rồi cuối
40:41cùng vẫn phải chấp nhận một cái kết cay
40:43đắng và để lại những vết sẹo tài khóa
40:46địa chính trị sâu hoắm không thể chữa
40:48lành cho các thế hệ tương lai.
40:50Sai lầm năm
40:51tháo xích Phố Wall năm 1999.
40:56Nếu như những hố đen chiến tranh ở thế
40:57kỷ trước là minh chứng cho sự ngạo mạn
41:00về sức mạnh cơ bắp ngoại bang thì quyết
41:02định lập pháp diễn ra vào những ngày
41:03cuối cùng của thiên niên kỷ cũ lại là
41:05một chương đen tối bộc lộ sự ngạo mạn
41:07tột cùng của giới cầm quyền ngay trong
41:09lòng thủ đô Washington. Vào năm 1999
41:12dưới áp lực vận động hành lang nghẹt thở
41:14từ các tập đoàn tài chính khổng lồ,
41:16chính phủ Mỹ đã đặt bút ký sắc lệnh bãi
41:18bỏ đạo luật Glass-Steagall, một tấm
41:20khiên bảo vệ tài chính kiên cố đã đứng
41:23vững suốt hơn 60 năm kể từ thời kỳ đại
41:25suy thoái. Đạo luật lịch sử này vốn được
41:27thiết kế để dựng lên một bức tường ngăn
41:30cách tuyệt đối giữa ngân hàng thương
41:31mại, nơi giữ tiền tiết kiệm xương máu
41:33của người dân và ngân hàng đầu tư, nơi
41:36thực hiện các thương vụ mạo hiểm trên
41:37sàn chứng khoán. Việc xóa bỏ lằn ranh an
41:40toàn sinh tử này được giới chính trị gia
41:42và các nhà tài phiệt khi đó tung hô là
41:44đỉnh cao của tự do kinh tế, một bước đi
41:47thiên tài giúp tháo gỡ những xiềng xích
41:49lỗi thời để đưa nước Mỹ thống trị kỷ
41:52nguyên tài chính toàn cầu. Thế nhưng sự
41:54ảo tưởng về một thị trường tự điều tiết
41:57mà không cần kiểm soát rủi ro đã đẩy
41:59quốc gia này vào một cái bẫy tự sát
42:00thương mại khốc liệt khốc nhất lịch sử
42:02hiện đại. Hậu quả dây chuyền vĩ mô của
42:04quyết định tháo xích năm 1999
42:07đã biến toàn bộ hệ thống ngân hàng Mỹ
42:09trở thành một sòng bạc khổng lồ hợp pháp
42:11hóa lòng tham vô độ của giới tài phiệt
42:13Phố Wall. Khi không còn bị ràng buộc bởi
42:15các quy định pháp lý, các ngân hàng
42:17thương mại lớn đã ngay lập tức dùng
42:19chính nguồn vốn tiền gửi của người dân
42:21để lao vào các cuộc đầu cơ tài sản mạo
42:22hiểm ở quy mô chưa từng có. Họ bắt tay
42:25với các tổ chức môi giới để tạo ra những
42:27công cụ tài chính phái sinh cực kỳ phức
42:29tạp và độc hại.
42:30Nấp dưới cái tên mỹ miều là các gói
42:32chứng khoán thế chấp. Dòng tiền rẻ được
42:35bơm ra vô tội vạ để thổi phồng bong bóng
42:37bất động sản, lôi kéo cả những người
42:39không có khả năng chi trả lao vào vòng
42:41xoáy vay nợ mua nhà. Giới cầm quyền tại
42:43Washington và các cơ quan quản lý tài
42:45chính liên bang
42:46vì sự tự mãn và mối quan hệ lợi ích
42:48chằng chịt đã cố tình nhắm mắt làm ngơ
42:51trước những dấu hiệu cảnh báo của một
42:52cấu trúc thượng tầng rỗng ruột. Khi các
42:54khoản nợ xấu vượt ngưỡng chịu đựng và
42:56bong bóng bất động sản chính thức nổ
42:57tung, một chuỗi domino sụp đổ kinh hoàng
43:00đã kích hoạt, châm ngòi trực tiếp cho
43:02cuộc đại khủng hoảng kinh tế toàn cầu
43:04năm 2008, kéo toàn bộ nền tài chính
43:06phương Tây vào một cơn đại địa chấn tàn
43:09khốc. Tổn thất thực tế từ sự ngạo mạn
43:11lập pháp này là một bản cáo trạng khủng
43:13khiếp đè nặng lên vai các thế hệ người
43:15dân Mỹ và toàn thế giới. Cuộc khủng
43:18hoảng năm 2008 đã làm bốc hơi một lượng
43:20tài sản khổng lồ lên tới 16.000 tỷ đô la
43:23của người dân Mỹ, biến những thành quả
43:25lao động tích lũy cả đời thành mây khói
43:28chỉ trong vài tháng ngắn ngủi. Hàng chục
43:30triệu người đã lập tức rơi vào cảnh thất
43:31nghiệp, mất đi sinh kế và bị trục xuất
43:34khỏi chính ngôi nhà của mình khi các
43:36ngân hàng siết nợ để bù đắp các lỗ hổng
43:38tài chính. Để cứu vãn hệ thống khỏi sự
43:41sụp đổ hoàn toàn, chính phủ Mỹ đã buộc
43:43phải tung ra các gói cứu trợ khẩn cấp
43:44trị giá hàng ngàn tỷ đô la từ tiền thuế
43:47của người dân để mua lại các khoản nợ
43:48độc hại của chính những ngân hàng đã gây
43:50ra thảm họa, trực tiếp làm phình to nợ
43:53công quốc gia lên các nấc thang kỷ lục
43:55mới.
43:56Nghiêm trọng hơn cả những thiệt hại vật
43:58chất, sai lầm năm 1999 đã làm lung lay
44:01và xói mòn tận gốc rễ niềm tin của toàn
44:03thế giới vào tính ổn định, minh bạch của
44:05hệ thống tài chính phương Tây, biến nước
44:07Mỹ từ một hình mẫu quản trị kinh tế vĩ
44:09mô toàn cầu trở thành nguồn cơn của sự
44:11bất ổn, thúc đẩy các quốc gia khác đẩy
44:13nhanh tiến trình tìm kiếm các giải pháp
44:15thay thế để tự bảo vệ mình trước những
44:18làn sóng độc hại từ Phố Wall.
44:22Sai lầm sáu.
44:23Sắc lệnh cấm rượu năm 1999.
44:26Khi phân tích những vết sẹo địa chính
44:28trị và tài chính của siêu cường Mỹ, thế
44:30giới thường tập trung vào các cuộc chiến
44:31tranh hao người tốn của hải ngoại. Nhưng
44:34có một sai lầm lập pháp diễn ra ngay
44:36trong lòng nội địa nước Mỹ vào đầu thế
44:38kỷ 20 bộc lộ một cách trần trụi nhất sự
44:41ngạo mạn của giới cầm quyền trước các
44:43quy luật tâm lý và thị trường tự nhiên.
44:45Vào năm 1999, dưới sự thúc đẩy mạnh mẽ
44:48của các phong trào đạo đức cực đoan và
44:50các liên minh chính trị bảo thủ, Quốc
44:52hội Mỹ đã chính thức thông qua tu chính
44:54án thứ 18, ban hành một sắc lệnh cấm
44:57đoán triệt để chưa từng có trong lịch sử
44:59lập pháp hiện đại. Sắc lệnh này tuyên bố
45:01cấm hoàn toàn việc sản xuất, vận chuyển
45:03và mua bán tất cả các loại đồ uống có
45:05cồn trên toàn bộ lãnh thổ quốc gia. Giới
45:07làm luật tại Washington khi đó tự mãn
45:09tin rằng bằng một mệnh lệnh hành chính
45:12tối cao họ có thể ngay lập tức làm sạch
45:14đạo đức xã hội, xóa sổ thói hư tật xấu
45:16của người dân, tăng năng suất lao động
45:18và triệt tiêu tận gốc rễ các mầm mống
45:20tội phạm bạo lực trong đời sống hàng
45:22ngày. Khẩu hiệu về một kỷ nguyên nước Mỹ
45:24thuần khiết, tiến bộ đã được hô vang như
45:26một thắng lợi vĩ đại của lý tưởng chính
45:28trị bảo thủ, bất chấp những lời cảnh báo
45:30từ giới nghiên cứu xã hội học về tính
45:32bất khả thi của việc dùng luật pháp để
45:34cưỡng ép, bóp nghẹt những nhu cầu cơ bản
45:37mang tính bản năng của con người. Thế
45:39nhưng quy luật cung cầu khắt khe của thị
45:41trường tự do đã ngay lập tức giáng một
45:43đòn tỉnh người vào sự ảo tưởng quyền lực
45:45của các nhà hoạch định chính sách tại
45:46Washington. Thực tế tàn nhẫn đã chứng
45:48minh rằng việc chính phủ đóng cửa một
45:50ngành công nghiệp hợp pháp không hề làm
45:52nhu cầu tiêu thụ rượu của hàng chục
45:54triệu người dân Mỹ biến mất mà nó chỉ
45:56đơn giản là đẩy toàn bộ dòng tiền khổng
45:58lồ của thị trường này dịch chuyển hoàn
46:00toàn vào bóng tối của thế giới ngầm. Một
46:02nghịch lý kinh hoàng đã xảy ra khi dòng
46:05thác tài chính trị giá hàng tỷ đô la vốn
46:07trước đây nằm dưới sự kiểm soát và điều
46:09tiết của nhà nước nay được nước Mỹ tự
46:11tay dâng chọn cho thị trường chợ đen.
46:13Nguồn lợi nhuận siêu ngạch từ các hoạt
46:15động buôn lậu và sản xuất rượu lậu đã
46:17trở thành một dòng sữa dinh dưỡng khổng
46:18lồ nuôi dưỡng và biến các băng nhóm tội
46:21phạm đường phố nhỏ lẻ thành những đế chế
46:23mafia có tổ chức xuyên quốc gia cực kỳ
46:26nguy hiểm. Những ông trùm khét tiếng như
46:28Al Capone tại Chicago đã xây dựng nên
46:30những vương quốc tội phạm độc lập, sở
46:32hữu những đội quân tư nhân được vũ trang
46:34tận răng bằng súng máy, sẵn sàng dùng
46:36bạo lực đẫm máu để thanh trừng đối thủ,
46:39hối lộ toàn bộ bộ máy cảnh sát, tòa án
46:41địa phương và thách thức trực diện quyền
46:43lực của chính quyền liên bang. Kết cục
46:45của cuộc thử nghiệm đạo đức vĩ mô này đã
46:47khép lại bằng một thất bại nhục nhã và
46:49toàn diện nhất trên cả hai mặt trận tài
46:51chính lẫn an ninh xã hội. Về mặt kinh
46:53tế, bằng việc cấm rượu, chính phủ Mỹ đã
46:56tự tay xóa bỏ nguồn thu tiêu thụ đặc
46:58biệt lớn nhất của ngân sách quốc gia
47:00thời bấy giờ, đẩy kho bạc liên bang vào
47:02cảnh thất thu nghiêm trọng. Giữa bối
47:04cảnh nền kinh tế đang cần nguồn lực để
47:06tái thiết sau Thế chiến. Ở chiều ngược
47:09lại, để đối phó với làn sóng bạo lực và
47:11tội phạm có tổ chức do chính chính sách
47:13của mình tạo ra, Washington đã phải đốt
47:15cháy thêm hàng trăm triệu đô la ngân
47:17sách cho lực lượng cảnh sát đặc nhiệm và
47:19hệ thống nhà tù liên bang. Bất chấp
47:21những khoản chi tiêu khổng lồ đó, chính
47:23quyền hoàn toàn bất lực trước mạng lưới
47:24chân rết tinh vi của thế giới ngầm, đẩy
47:26tỷ lệ tội phạm, giết người trong bộ máy
47:28công quyền tăng vọt phi mã lên các mức
47:31kỷ lục mới. Sau 13 năm kiên trì gồng lỗ
47:33cho một sắc lệnh hành chính sai lầm,
47:35nước Mỹ đã phải nếm trải một bài học cay
47:37đắng về quy luật nhân quả của sự áp đặt
47:39chủ quan, buộc phải nhục nhã ký sắc
47:42lệnh, bãi bỏ hoàn toàn Tu chính án thứ
47:4418 vào năm 1933, chính thức chấm dứt một
47:47trong những chu kỳ quản trị ngu ngốc và
47:49tàn phá xã hội khủng khiếp nhất lịch sử
47:51nước Mỹ.
47:53Nhìn lại toàn bộ hành trình lịch sử
47:55xuyên suốt sáu sai lầm chiến lược lớn
47:56nhất của giới cầm quyền nước Mỹ, chúng
47:58ta nhận ra một bài học tối thượng về
48:00cách thế giới vĩ mô thực sự vận hành,
48:02vượt xa những tính toán cơ học trên các
48:05bản kế hoạch chính trị. Dưới lăng kính
48:07của lý thuyết hỗn loạn, mỗi quyết định
48:09được đưa ra sau những cánh cửa đóng kín
48:11của phòng bầu dục, dù là một sắc lệnh
48:13hành chính cấm rượu, một đạo luật tháo
48:15xích cho phố Wall hay một mệnh lệnh điều
48:17động quân Viễn Chinh không bao giờ dừng
48:19lại ở biên giới quốc gia hay kết thúc
48:21theo đúng ý muốn chủ quan của những kẻ
48:23ký ra chúng. Cái đập cánh của một sắc
48:25lệnh tưởng chừng nhỏ bé tại Washington
48:27đã kích hoạt một chuỗi rủi ro domino
48:29không thể kiểm soát, tạo ra những cơn
48:31lốc xoáy địa chính trị khổng lồ, làm
48:33xoay chuyển toàn bộ trật tự của nền văn
48:35minh nhân loại. Việc tiêu diệt một chính
48:37quyền tại Iraq đã vô tình biến đại kình
48:39địch Iran thành kẻ cầm trịch vùng vịnh.
48:41Việc mang công nghệ tối tân đi bình định
48:43Afghanistan sau 20 năm lại kết thúc bằng
48:46việc dâng kho vũ khí tỷ đô cho đối thủ.
48:48Và việc chặt đứt sợi dây xích neo giữ
48:50đồng tiền vào vàng đã đẩy toàn bộ hệ
48:52thống tài chính nhân loại vào một chu kỳ
48:54bất ổn vĩnh viễn. Bản chất của những
48:56thảm bại vĩ mô này chứng minh rằng trong
48:58một thế giới phẳng với mạng lưới liên
49:00kết hữu cơ phức tạp, không một siêu
49:02cường nào có thể đơn phương bẻ cong các
49:04quy luật tự nhiên mà không phải gánh
49:06chịu những đòn phản vệ tàn nhẫn của lịch
49:07sử. Đây chính là quy luật nhân quả tàn
49:10nhẫn của quyền lực.
49:11Nơi sự ngạo mạn tột cùng ở đỉnh cao danh
49:14vọng lại chính là chất xúc tác mạnh mẽ
49:16nhất đẩy nhanh quá trình tự suy thoái
49:18của một đế chế từ bên trong. Khi một
49:20siêu cường tin rằng hỏa lực cơ bắp hay
49:22đặc quyền in tiền vô hạn có thể thay thế
49:25cho sự thấu hiểu, tôn trọng các quy luật
49:27cung cầu và lòng dân bản địa, họ đã tự
49:29tay gieo những hạt giống cho sự sụp đổ
49:31của chính mình. Tư duy bảo hộ cực đoan,
49:34áp đặt và cưỡng ép không làm cho nước Mỹ
49:36vĩ đại trở lại mà ngược lại, nó tự cô
49:38lập quốc gia này khỏi các dòng chảy thời
49:40đại, làm kiệt quệ nguồn lực quốc gia và
49:43làm xói mòn tận gốc rễ niềm tin của các
49:45đồng minh chiến lược. Chính những khoảng
49:47trống quyền lực và những hố đen tài
49:49chính do Washington tự tay tạo ra sau
49:51mỗi sai lầm đã mở ra cánh cửa béo bở đẩy
49:54nhanh tiến trình trỗi dậy của một thế
49:56giới đa cực mới. Một trật tự thế giới
49:58nơi các quốc gia không còn chấp nhận
50:00luật chơi đơn phương của phương Tây, nơi
50:02các liên minh kinh tế mới đang ồ ạt hình
50:05thành để tự bảo vệ mình và tìm kiếm các
50:07giải pháp thay thế cho đồng đô la Mỹ.
50:10Bánh xe lịch sử luôn vận hành theo những
50:11chu kỳ khách quan và kẻ cố chấp dùng sự
50:14kiêu ngạo để thách thức thời đại sẽ luôn
50:16là kẻ đầu tiên bị nghiền nát khi dòng
50:18chảy lịch sử thay đổi hướng đi.
50:21Những hố đen chiến tranh và các đòn bẩy
50:23tài chính rỗng ruột đã làm xói mòn
50:25nghiêm trọng bảng cân đối kế toán của
50:27quốc gia, nhưng đó vẫn chưa phải là nhát
50:29dao đâm sâu nhất vào huyết mạch của nền
50:31kinh tế Mỹ. Sự ngạo mạn đó không chỉ
50:33phơi bày ở các chiến trường hải ngoại mù
50:35mịt sương khói mà nó còn len lỏi vào tận
50:37các phòng học máy lạnh trên đồi Capitol.
50:40Trong cơn say máu tìm kiếm lợi nhuận
50:42khổng lồ và ảo tưởng về một thế giới
50:44phẳng, những bộ óc làm chính sách đã
50:46quyết định chơi một canh bạc tất tay,
50:48đem bán đứng chính xương sống công
50:50nghiệp của quê hương mình. Một hệ sinh
50:52thái sản xuất trăm tuổi đã bị hiến tế,
50:54mở đường cho một cuộc bức tử kinh tế đau
50:57đớn nhất lịch sử nước Mỹ mang tên cú sốc
51:00Trung Quốc.
51:01Chương 3.
51:02Cú sốc đại lục và sự phản bội tầng lớp
51:04trung lưu.
51:0630 năm trước, mấy ông lớn ngồi trong
51:08phòng máy lạnh tại Washington luôn tự
51:10phụ tin rằng mình là đấng bề trên, có
51:12thể thuần hóa một con hổ bằng internet
51:14và mấy bài giảng đạo lý về thương mại tự
51:16do. 30 năm sau, các ông tỉnh giấc và
51:18bàng hoàng nhận ra mình vừa tự tay trả
51:21tiền để đối thủ chế tạo bộ móng vuốt sắc
51:23lẹm quay lại nghiền nát chính nền sản
51:24xuất của nước Mỹ. Các bạn có tin được
51:26không? Khi sự sụp đổ của những thị trấn
51:28công nghiệp giàu có bậc nhất xứ cờ hoa
51:31là có thể bắt nguồn từ một chiếc đĩa CD
51:33lậu giá vài xu được sản xuất tận Thượng
51:36Hải. Chúng ta vẫn thường nghe truyền
51:38thông đại chúng gào thét về một cuộc
51:39chiến thương mại chớp nhoáng nổ ra đầy
51:41bộc phát vào năm 2018 dưới thời Donald
51:44Trump. Nhưng tôi nói thật, đó chỉ là lớp
51:46vỏ bọc màu mè được thêu dệt cho những ai
51:49lười suy nghĩ. Sự thật trần trụi và cay
51:52đắng hơn thế rất nhiều.
51:53Video này sẽ phơi bày cho quý khán giả
51:55những bí mật động trời được che giấu kỹ
51:57lưỡng sau những bức tường ở đồi Capitol.
51:59Đó là câu chuyện về một hệ thống nhà máy
52:01khổng lồ hoạt động công khai giữa ban
52:03ngày tại Trung Quốc, thản nhiên hút sạch
52:05chất xám của phương Tây với tốc độ kinh
52:07hoàng. Cứ 7 giây lại có một chiếc đĩa
52:09lậu chứa phần mềm Mỹ ra lò. Đó là sự
52:12tráo trở của một vị Tổng thống Mỹ, người
52:14từng vỗ ngực thề hứa bảo vệ công lý
52:16nhưng sẵn sàng ký giấy bán đứng quy chế
52:18thương mại vĩnh viễn cho một đối tác
52:20thao túng tiền tệ, chấp nhận vứt bỏ hàng
52:23triệu gia đình tầng lớp trung lưu vào hố
52:25đen thất nghiệp dài hạn để đổi lấy nụ
52:27cười của các siêu tập đoàn. Và chấn động
52:29hơn cả là những lời tiên tri chính xác
52:31đến rùng mình của những nghị sĩ bị ghẻ
52:33lạnh trên sàn Nghị viện từ 26 năm trước.
52:36Những người đã nhìn thấy trước một viễn
52:37cảnh tàn khốc mà không một chuyên gia
52:39kinh tế học ngồi phòng kín nào ở thời
52:41điểm đó dám thừa nhận. Vậy thì ai mới là
52:44kẻ thực sự khơi mào cuộc chiến thương
52:46mại toàn cầu này? Là Donald Trump với
52:48những dòng trạng thái nảy lửa trên mạng
52:49xã hội hay chính Bill Clinton với một nụ
52:52cười tự mãn khi đặt bút ký vào các hiệp
52:55ước năm 2000? Đâu là sai lầm ngu ngốc
52:57đến mức khiến người ta phải đặt ra câu
52:59hỏi? Giới chính trị gia Mỹ thực sự ngây
53:02thơ hay họ đã bị che mắt bởi những vali
53:04tiền ắp của giới tài phiệt. Tôi và các
53:07bạn chúng ta sẽ không nói chuyện bằng
53:08những con số thống kê vô hồn. Ngay sau
53:11đây chúng ta sẽ cùng bóc trần một ván
53:13bài lật ngửa đầy tàn nhẫn, nơi một siêu
53:15cường số một thế giới vì sự ngạo mạn tột
53:18cùng đã tự tay đặt bút ký vào bản án tử
53:20hình cho xương sống công nghiệp của
53:22chính mình. Hãy thắt dây an toàn vì câu
53:25chuyện này sẽ thay đổi hoàn toàn cách
53:27các bạn nhìn nhận về dòng chảy tiền bạc
53:29trên thế giới ngày hôm nay.
53:31Phần một.
53:32Phát súng năm 2018 và ảo tưởng của sự
53:34khởi đầu.
53:36Hãy quay ngược kim đồng hồ trở lại thời
53:38điểm nửa đêm ngày 6 tháng 7 năm 2018.
53:41Hãy tưởng tượng bầu không khí tại các
53:43cửa khẩu hải quan và các cảng biển lớn
53:45của nước Mỹ lúc ấy căng thẳng đến nghẹt
53:47thở. Một dòng lệnh khô khốc xuất hiện
53:49chính thức thay đổi hoàn toàn chương 99
53:52của biểu thuế hài hòa Hoa Kỳ. Một quyết
53:53định hành chính được đưa ra giáng đòn áp
53:56thuế trừng phạt
53:57lên tới 25% nhắm thẳng vào gói hàng hóa
54:00trị giá 36 tỷ đô la đầu tiên có nguồn
54:03gốc từ Trung Quốc. Mọi thứ từ những
54:04chiếc lốp xe cao su, máy bơm công
54:06nghiệp, vòng bi cho đến pin lithium đều
54:09bị đưa vào tầm ngắm. Ngay lập tức một
54:11làn sóng hoảng loạn lan rộng khắp hệ
54:13thống phân phối nội địa Mỹ. Các doanh
54:15nghiệp trở tay không kịp, còn người tiêu
54:17dùng thì ngơ ngác khi thấy giá của một
54:18chiếc máy sưởi ấm sản xuất tại Trung
54:20Quốc nhảy vọt từ 48 đô la lên 60 đô la
54:24chỉ sau một đêm. Chỉ trong vòng vài
54:25tháng ngắn ngủi sau đó sự trả đũa qua
54:27lại đã kéo theo 200 tỷ đô la hàng hóa
54:30chịu chung số phận bị vùi dập dưới các
54:32mức thuế trừng phạt. Bản đồ thương mại
54:34bị xé toạc. Trật tự kinh tế toàn cầu rạn
54:37nứt nghiêm trọng khi Trung Quốc bị phế
54:38truất khỏi vị trí đối tác thương mại lớn
54:40nhất của Mỹ để nhường chỗ cho Mexico và
54:43Canada. Thế nhưng điều nực cười nhất nằm
54:45ở chỗ các đài truyền hình lớn như CNN
54:48hay Fox News lúc bấy giờ đã nhảy cẫng
54:50lên, liên tục phát sóng trực tiếp giật
54:52tít giật gân về một cuộc chiến thương
54:54mại bùng phát chưa từng có trong tiền
54:56lệ. Các phát thanh viên ngồi phòng kính,
54:58thắt cà vạt chỉn chu và bàn luận như thể
55:01thế giới vừa trải qua một cơn địa chấn
55:02không báo trước. Họ đổ lỗi cho những
55:04quyết định bốc đồng của vị tổng thống
55:06đương nhiệm. Nhưng các bạn ạ, nếu nhìn
55:08thấu dòng chảy lịch sử, chúng ta sẽ thấy
55:10thực tế đang cười nhạo sự ngây thơ tột
55:13cùng của giới truyền thông phương Tây.
55:15Bởi vì những gì diễn ra vào năm 2018
55:17hoàn toàn không phải là điểm khởi đầu
55:19của một cuộc chiến. Nó chỉ là phát súng
55:21nổ vang ở chặng kết, là cái kết cục tất
55:24yếu của một sự bế tắc kinh tế đã kéo dài
55:26suốt 30 năm. Làm sao có thể gọi là bộc
55:29phát khi thâm hụt thương mại của Mỹ với
55:30Trung Quốc đã âm thầm tăng phi mã từ con
55:32số 10 tỷ đô la của năm 1990 vọt lên 83,6
55:37tỷ đô la vào năm 2000 rồi chạm ngưỡng
55:40270 3 tỷ đô la vào năm 2010. Và để rồi
55:44đến trước khi phát súng thuế 25% kia nổ
55:46ra vào năm 2018 con số thâm hụt đã leo
55:49lên mức kỷ lục 419,2 tỷ đô la. Các bạn
55:53thấy đó, trong khi người dân Mỹ mải mê
55:55tận hưởng những món hàng tiêu dùng giá
55:56rẻ, giới chính trị gia Washington vẫn
55:59ngủ quên trên chiến thắng thì một hố đen
56:01tài chính khổng lồ đã được đào sẵn. Phát
56:03súng năm 2018 thực chất chỉ là giọt nước
56:06cuối cùng làm tràn chiếc ly đầy thuốc
56:08độc. Một chiếc ly mà giới tinh hoa Mỹ đã
56:10tự tay pha chế và mời đối thủ cùng uống
56:12từ ba thập kỷ trước. Vậy thì cái bình
56:14thuốc độc đó đã được nấu từ khi nào?
56:17Chúng ta buộc phải lật lại những chương
56:18sử bị lãng quên của thập niên 90 nơi một
56:21công xưởng đĩa lậu bất khả xâm phạm đang
56:23thách thức toàn bộ luật chơi của người
56:25Mỹ.
56:26Phần hai, thập niên 90 và công xưởng đĩa
56:29lậu bất khả xâm phạm.
56:32Để hiểu tại sao người Mỹ lại rơi vào thế
56:34tiến thoái lưỡng nan như ngày hôm nay,
56:36tôi và các bạn phải lật lại những tập hồ
56:38sơ bám đầy bụi bặm từ thập niên 90. Đây
56:41chính là giai đoạn sơ khai của cuộc
56:42chiến gián điệp công nghiệp, nơi giới
56:44chức Washington bắt đầu gieo những hạt
56:46giống đầu tiên của sự dung túng và bạc
56:48nhược. Từ năm 1989 Cơ quan Đại diện
56:51Thương mại Mỹ là United States Trade
56:54Representative bắt đầu công bố báo cáo
56:56Special 301 hàng năm nhằm vạch mặt các
56:59quốc gia vi phạm sở hữu trí tuệ. Và quý
57:01khán giả đoán xem ai là cái tên quen
57:04thuộc nhất? Đúng vậy, Trung Quốc xuất
57:06hiện đều đặn, bền bỉ trên mọi danh sách
57:08cảnh báo tối khẩn cấp của Washington Như
57:10một vị khách VIP không bao giờ vắng mặt.
57:13Vào tháng năm năm 19911, phía Mỹ quyết
57:15định làm căng khi mở một cuộc điều tra
57:18chính thức theo điều khoản Section 301.
57:20Họ chỉ thẳng mặt bốn lỗ hổng chí mạng
57:22hay đúng hơn là bốn cái hố không đáy
57:24trong hệ thống thương mại của Trung
57:26Quốc. Thứ nhất là sự vắng bóng hoàn toàn
57:28của luật bảo hộ sáng chế cho ngành hóa
57:30chất và dược phẩm.
57:32Thứ hai là việc ngó lơ không màng đến
57:34bản quyền của các tác phẩm nghệ thuật
57:36Mỹ. Thứ ba là các quy định về bản quyền
57:39nói chung cực kỳ lỏng lẻo. Và cuối cùng
57:41nguy hiểm nhất là bỏ trống hoàn toàn
57:44việc bảo mật bí mật thương mại.
57:46Người Mỹ đe dọa sẽ áp các lệnh trừng
57:48phạt trị giá hàng tỷ đô la để răn đe.
57:50Đáp lại đòn nắn gân này, Bắc Kinh diễn
57:52một vở kịch rất tài tình. Họ nhanh chóng
57:54đặt bút ký vào các bản cam kết
57:58hứa hẹn sẽ siết chặt quản lý, cấm đoán
58:01và trừng trị. Nhưng sau khi những cái
58:03bắt tay ngoại giao khép lại, việc thực
58:05thi trên thực tế chỉ là một con số không
58:07tròn trĩnh. Sự bất lực mang tính nhục
58:09nhã của luật pháp Mỹ lộ rõ vào năm 1996.
58:13Các quan chức thương mại Mỹ bàng hoàng
58:15phát hiện ra lực lượng hải quan Trung
58:17Quốc chẳng làm bất cứ điều gì để ngăn
58:19chặn dòng hàng lậu chảy ra nước ngoài.
58:21Chính phủ nước này hoàn toàn nhắm mắt
58:23làm ngơ trước những công xưởng sản xuất
58:25đĩa lậu quy mô lớn. Hãy tưởng tượng một
58:27bức tranh tương phản đầy trớ trêu. Ngay
58:29giữa trung tâm Thượng Hải sầm uất, trong
58:31những tòa nhà kiên cố hoạt động công
58:33khai giữa ban ngày, các công nhân Trung
58:35Quốc mặc áo blouse trắng sạch sẽ, đeo
58:37găng tay chỉn chu như những kỹ sư công
58:40nghệ cao.
58:41Họ đứng vận hành những dàn máy móc hiện
58:43đại bậc nhất được nhập khẩu từ chính
58:45nước Mỹ. Nhưng thay vì tạo ra giá trị
58:47mới, cỗ máy đó hoạt động với công suất
58:49kinh hoàng. Cứ 7 giây lại đúc mã hóa,
58:53dập logo và đóng gói xong một chiếc đĩa
58:55lậu chứa phần mềm đắt giá của Mỹ. Các
58:57bạn hãy tỉnh táo ở chi tiết này. Chúng
58:59ta không nói về mấy kẻ bán đĩa dạo ôm
59:01thùng carton chạy trốn cảnh sát ngoài
59:03vỉa hè. Đây là một ngành công nghiệp quy
59:05mô lớn, được tổ chức bài bản và được
59:07dung túng một cách có hệ thống. Đến cuối
59:09thập niên 90, một con số kinh tởm được
59:12đưa ra ánh sáng. 99% toàn bộ phần mềm
59:15máy tính hoạt động tại Trung Quốc là đồ
59:16ăn cắp. Từ hệ điều hành của máy tính văn
59:18phòng cho đến các phần mềm thiết kế
59:20chuyên dụng của tập đoàn Mỹ đều bị bẻ
59:22khóa không thương tiếc.
59:24Hệ quả là gì? Các phân tích sau này chỉ
59:26ra rằng nạn làm giả ăn cắp bản quyền và
59:29rút ruột bí mật thương mại này đã ngốn
59:31của nền kinh tế Mỹ từ 225 tỷ đến 600 tỷ
59:34đô la mỗi năm. Giới tài phiệt Trung Quốc
59:36đã biến việc ăn cắp chất xám thành một
59:38loại trợ cấp ngầm tối thượng do quốc gia
59:40bảo hộ. Họ thản nhiên đi tắt đón đầu,
59:43xóa bỏ hoàn toàn hàng tỷ đô la chi phí
59:45nghiên cứu và phát triển R D mà các kỹ
59:47sư Mỹ phải đổ mồ hôi, sôi nước mắt mới
59:49làm ra. Sự dung túng của Mỹ trong giai
59:52đoạn này giống như việc họ nhìn thấy kẻ
59:54trộm đang khuân đồ nhà mình nhưng vì
59:56muốn giữ hòa khí nên đành tặc lưỡi bỏ
59:58qua. Và chính sự dung túng ấy đã dọn sẵn
1:00:01một sàn diễn hoàn hảo cho một cú lừa
1:00:03ngoạn mục. Hơn thế nữa, vào năm 2000
1:00:06khi nước Mỹ quyết định chơi một canh bạc
1:00:08tất tay mang tên quy chế PNTR để mở
1:00:11toang cánh cửa WTO cho đối thủ.
1:00:14Phần ba, thỏa thuận WTO và cú đặt cược
1:00:17vào quy chế PNTR.
1:00:21Sau một thập kỷ dung túng cho nạn đĩa
1:00:22lậu, giới tinh hoa Washington không
1:00:24những không tỉnh ngộ mà còn quyết định
1:00:26đẩy canh bạc này lên một tầm cao mới.
1:00:28Hãy cùng tôi nhìn thẳng vào ngày 15
1:00:30tháng 11 năm 1999.
1:00:33Đó là thời điểm Mỹ và Trung Quốc đặt bút
1:00:35ký vào bản thỏa thuận tiếp cận thị
1:00:37trường song phương, khép lại 13 năm đàm
1:00:39phán ròng rã. Trong bản thỏa thuận này,
1:00:41phía Bắc Kinh đã vẽ ra một viễn cảnh mật
1:00:43ngọt với những lời hứa hẹn nghe như
1:00:45không tưởng. Họ cam kết sẽ hạ thuế nông
1:00:47nghiệp xuống mức trung bình 17,5%.
1:00:50Chặt đứt hàng rào thuế quan ô tô từ 100%
1:00:53xuống chỉ còn 25% vào năm 2006, đồng
1:00:57thời xóa bỏ hoàn toàn các hạn ngạch nhập
1:00:59khẩu hà khắc. Giới kinh doanh Mỹ lúc đó
1:01:02nghe xong mà sướng rơn, cứ ngỡ một thị
1:01:04trường tỷ dân sắp sửa dâng trọn cho mình
1:01:06trên một chiếc đĩa bạc. Nhưng quý khán
1:01:08giả cuộc đời này làm gì có bữa trưa nào
1:01:10miễn phí và miếng phô mai có sẵn thì chỉ
1:01:13nằm trên bẫy chuột. Để hiện thực hóa
1:01:15giấc mơ ấy, chính phủ Mỹ phải thực hiện
1:01:17một bước ngoặt pháp lý cực kỳ nguy hiểm
1:01:19ngay tại Đồi Capitol, trao cho Trung
1:01:21Quốc quy chế quan hệ thương mại bình
1:01:22thường vĩnh viễn, gọi tắt là PNTR. Hãy
1:01:25dừng lại một chút để giải thích cái bẫy
1:01:27mang tên PNTE này. Kể từ năm 1980, Mỹ
1:01:31chỉ trao quy chế thương mại bình thường
1:01:33cho Trung Quốc theo kiểu thử việc hàng
1:01:35năm. Nghĩa là cứ mỗi năm, Washington lại
1:01:38lôi Bắc Kinh ra để thẩm định, soi xét về
1:01:40hồ sơ nhân quyền và chính sách di trú
1:01:42theo đạo luật Jackson - Vanik. Nếu không
1:01:44đạt, Mỹ có quyền cắt quy chế ưu đãi tăng
1:01:47thuế.
1:01:48Thế nhưng việc thông qua PNTR đồng nghĩa
1:01:50với việc Mỹ tự nguyện chặt đứt chiếc roi
1:01:52da duy nhất của mình. Họ vứt bỏ quyền
1:01:54kiểm soát hàng năm, tức là tách rời vĩnh
1:01:56viễn chính sách thương mại khỏi hành vi
1:01:59đối nội của Bắc Kinh, trao cho đối thủ
1:02:01tấm vé thông hành vĩnh viễn để bước vào
1:02:03Tổ chức Thương mại Thế giới WTO. Nói đến
1:02:06đây, chúng ta không thể không bật cười
1:02:08châm biếm trước sự lật lọng kinh điển
1:02:10của Bill Clinton. Hãy quay lại năm 1992,
1:02:14khi ông còn là một ứng viên tổng thống
1:02:16hừng hực khí thế, liên tục đăng đàn chỉ
1:02:18trích phe đối lập và thề danh dự rằng sẽ
1:02:20dùng đòn bẩy thương mại để ép Trung Quốc
1:02:23phải cải thiện nhân quyền. Ấy thế mà chỉ
1:02:252 năm sau, vào năm 1994, khi đã yên vị
1:02:28trong phòng Bầu Dục, chính vị tổng thống
1:02:30này lại tuyên bố tách rời hoàn toàn vấn
1:02:32đề nhân quyền ra khỏi quy chế thương mại
1:02:34của Mỹ. Lời thề ngày xưa gió bay theo
1:02:36mây khói, nhưng chỗ cho một cuộc tấn
1:02:38công chính trị tổng lực nhằm ép Quốc hội
1:02:41phải thông qua PNTR. Tại sao một vị tổng
1:02:43thống lại có thể quay xe khét lẹt và trơ
1:02:46tráo đến như vậy?
1:02:47Câu trả lời rất đơn giản.
1:02:49Khi đồng tiền lên tiếng thì công lý phải
1:02:51ngậm bùi ngùi. Lúc bấy giờ, cỗ máy vận
1:02:53động hành lang khổng lồ của giới tài
1:02:55phiệt Mỹ đã hoạt động hết công suất. Tổ
1:02:57chức Business Roundtable đại diện cho
1:03:00những gã khổng lồ sừng sỏ nhất như
1:03:02Boeing, General Motors và Citigroup đã
1:03:05vung ra 9,2 triệu đô la chỉ để chạy chọt
1:03:08thuyết phục các nghị sĩ. Chưa dừng lại ở
1:03:10đó, các siêu tập đoàn đa quốc gia còn
1:03:12bơm thêm 58 triệu đô la tiền mềm, tức là
1:03:15các khoản đóng góp chính trị không chính
1:03:17thức đổ thẳng vào chiến dịch tranh cử
1:03:19của cả hai Đảng. Thậm chí thống đốc của
1:03:21hơn 40 bang và vùng lãnh thổ thuộc Mỹ đã
1:03:24đồng loạt gửi thư lên Quốc hội tha thiết
1:03:26cầu xin các nhà lập pháp hãy mở toang
1:03:28cánh cửa cho Trung Quốc. Giới chính trị
1:03:29gia Washington khi đó bị che mắt hoàn
1:03:32toàn bởi những đống đô la xanh sặc mùi
1:03:34lợi ích nhóm. Họ tin rằng mình đang làm
1:03:36chủ cuộc trời nhưng thực chất họ chỉ là
1:03:38những con rối đang tự tay ký vào văn bản
1:03:41bán đứng tương lai của hàng triệu công
1:03:42nhân nước mình.
1:03:45Phần 4 Học thuyết Clinton và ảo tưởng
1:03:47đóng đinh thạch lên tường.
1:03:50Để hợp thức hóa canh bạc đầy rủi ro này
1:03:52trước bàn dân thiên hạ, ngày 8 tháng 3
1:03:54năm 2000 Tổng thống Bill Clinton đã bước
1:03:56lên bục diễn đàn và tung ra một đòn tâm
1:03:59lý chiến cực kỳ đỉnh cao.
1:04:07Bài phát biểu lịch sử ấy sau này đã trở
1:04:09thành nền móng cho học thuyết kinh tế tự
1:04:11do dẫn dắt cả một thế hệ chính trị gia
1:04:13phương Tây. Quý khán giả hãy nghe thử
1:04:15luận điểm mà ông ta đưa ra để thấy giới
1:04:17tinh hoa lúc ấy tự tin đến mức ngạo mạn
1:04:19như thế nào. Clinton khẳng định chắc
1:04:21nịch rằng cái hiệp định thương mại này
1:04:24thực chất là một con đường một chiều chỉ
1:04:26mang lại phần thắng cho công nhân Mỹ.
1:04:28Ông lý giải đầy hoa mỹ.
1:04:30Nước Mỹ không cần phải mở cửa thêm bất
1:04:32kỳ một tấc thị trường nào, cũng chẳng
1:04:34phải hạ một dòng thuế quan nào cả vì thị
1:04:36trường Mỹ vốn đã mở sẵn rồi. Ngược lại
1:04:38chính Trung Quốc mới là bên phải tự tay
1:04:40dỡ bỏ các bức tường bảo hộ, phải mở
1:04:42toang cửa nhà để hàng hóa Mỹ tràn vào.
1:04:45Và rồi một lời hứa huyền thoại đã được
1:04:47thốt ra từ miệng vị Tổng thống, một lời
1:04:49hứa mà sau này đã biến thành trò hề cay
1:04:52đắng nhất lịch sử hiện đại. Nước Mỹ sẽ
1:04:54xuất khẩu sản phẩm chứ không bao giờ
1:04:56xuất khẩu việc làm. Nghe thì lọt tai đấy
1:04:59nhưng thực tế sau này chứng minh điều
1:05:00ngược lại hoàn toàn.
1:05:02Chưa dừng lại ở khía cạnh tiền bạc, học
1:05:03thuyết của Clinton còn lồng ghép một lý
1:05:05thuyết biến đổi địa chính trị ngây thơ
1:05:07đến mức nực cười. Giới cầm quyền
1:05:09Washington lúc đó tin sái cổ rằng một
1:05:11khi người dân Trung Quốc nếm trải hương
1:05:13vị của tự do kinh tế họ sẽ ngay lập tức
1:05:15đòi hỏi tự do chính trị. Khi các nhà máy
1:05:18nhà nước bị dẹp bỏ chính phủ sẽ mất đi
1:05:20vai trò là người phát lương, ông chủ đất
1:05:22và bảo mẫu của người dân, buộc họ phải
1:05:24tự đứng trên đôi chân của mình trong khu
1:05:26vực tư nhân. Và từ đó, các giá trị dân
1:05:28chủ phương Tây sẽ nghiễm nhiên bén rễ.
1:05:31Để minh chứng cho sự bất bại của thuyết
1:05:32này, Clinton đã lôi thứ vũ khí tối tân
1:05:35nhất của thời đại bấy giờ ra làm tấm
1:05:37khiên mạng internet. Ông hồ hởi thông
1:05:39báo rằng lượng người dùng mạng tại Trung
1:05:41Quốc đã tăng phi mã từ 2 triệu lên 9
1:05:44triệu người. Và bằng một giọng điệu đầy
1:05:46châm biếm, ông ví von nỗ lực kiểm soát
1:05:48không gian mạng của chính phủ Trung Quốc
1:05:50chẳng khác nào việc cố gắng đóng đinh
1:05:52một miếng thạch lên bức tường. Ý ông ta
1:05:54là sao? Là việc kiểm duyệt internet là
1:05:56điều hoàn toàn bất khả thi và dòng chảy
1:05:58thông tin tự do sẽ tự động đập tan mọi
1:06:00xiềng xích độc tài. Hỡi ôi, các bạn nhìn
1:06:03xem, quả là một trí tưởng tượng bay cao
1:06:05bay xa của một vị tổng thống ngồi cách
1:06:07Bắc Kinh nửa vòng trái đất. Hôm nay,
1:06:09ngẫm lại câu nói kinh điển ấy và nhìn
1:06:12vào sự kiên cố của Vạn Lý Trường Thành,
1:06:14hệ thống Great Firewall khổng lồ kiểm
1:06:16soát thông tin một cách tuyệt đối của
1:06:17Bắc Kinh. Giới tinh hoa Washington có
1:06:20cảm thấy má mình bị tát một cú đau đớn
1:06:22hay không? Internet không những không
1:06:23làm sụp đổ hệ thống quản trị của họ mà
1:06:26ngược lại còn biến thành một công cụ tối
1:06:29tân để giám sát, điều hành và thắt chặt
1:06:31quyền lực. Mỹ cứ ngỡ mình đang mang tư
1:06:34tưởng khai sáng đi ban phát cho thế
1:06:35giới, nhưng họ đã quên mất một quy luật
1:06:37cơ bản. Người ta có thể ăn miếng thạch
1:06:39chứ chẳng ai dại gì đi đóng đinh nó. Sự
1:06:42tự mãn tột cùng ấy đã khiến họ hoàn toàn
1:06:44điếc đặc trước những tiếng khóc thét và
1:06:46những lời cảnh báo đanh thép đang vang
1:06:48lên ngay trên sàn nghị viện từ những
1:06:50người đại diện cho tầng lớp lao động.
1:06:54Phần năm, tiếng khóc trên sàn nghị viện
1:06:56và những nhà tiên tri bị ghẻ lạnh.
1:06:59Trong khi Nhà Trắng đang say sưa vẽ nền
1:07:01viễn cảnh thiên đường thì ở ngoài kia,
1:07:03những người trực tiếp làm ra hạt gạo, củ
1:07:05khoai và những thanh thép cho nước Mỹ
1:07:08lại đang run rẩy trong lo sợ. Một liên
1:07:10minh kháng cự đầy tuyệt vọng đã được
1:07:12thành lập, dẫn đầu bởi Liên đoàn Lao
1:07:13động AFL-CIO và Hiệp hội Công nhân Thép
1:07:16Hoa Kỳ United Steelworkers. Họ không
1:07:19ngồi phòng kín để phân tích lý thuyết
1:07:20suông, họ nhìn thẳng vào vết thương vẫn
1:07:22rỉ máu mang tên NAFTA, hiệp định tự do
1:07:26thương mại Bắc Mỹ đã cướp đi hàng trăm
1:07:28ngàn việc làm của người Mỹ trước đó
1:07:29không lâu. 200.000 bức thư cầu cứu chứa
1:07:32đựng đầy sự cay đắng và nước mắt của
1:07:34những người trụ cột gia đình đã được dồn
1:07:36dập gửi đến bàn làm việc của các hạ nghị
1:07:38sĩ tại Washington. Họ van xin giới cầm
1:07:41quyền hãy dừng lại trước khi quá muộn.
1:07:43Và rồi ngay trên sàn Hạ viện, những lời
1:07:45tiên tri đanh thép đã được thốt ra từ
1:07:47những bộ óc tỉnh táo hiếm hoi của thời
1:07:49đại.
1:07:50Nghị sĩ Bernie Sanders đã bước lên dõng
1:07:52dạc vạch trần bộ mặt thật của đạo luật
1:07:54PNTR. Bằng một giọng điệu sắc lẹm, ông
1:07:57chỉ thẳng vào bản chất của vấn đề.
1:07:59Cái quy chế thương mại vĩnh viễn này
1:08:01chẳng phục vụ gì cho người dân Mỹ cả. Nó
1:08:03sinh ra là để cung phụng các tập đoàn đa
1:08:06quốc gia. Đó là tấm bùa hộ mệnh cho
1:08:08những gã tài phiệt muốn đóng cửa các nhà
1:08:10máy sừng sỏ tại quê nhà, mang toàn bộ
1:08:12dây chuyền sang Trung Quốc để tận dụng
1:08:14nguồn nhân công khổng lồ đang phải làm
1:08:16việc với mức lương chết đói chỉ 20 cent
1:08:191 giờ. Để rồi sau đó họ ung dung đóng
1:08:22mác nhập khẩu mang chính những thứ hàng
1:08:24hóa ấy ngược trở về bán cho người tiêu
1:08:26dùng Mỹ để bỏ túi những khoản lợi nhuận
1:08:28kế xù. Ông thẳng thừng lên án sự trơ
1:08:30tráo của giới quản lý khi vừa ca ngợi hệ
1:08:33thống chính trị của Trung Quốc vừa nhẫn
1:08:34tâm bóp nghẹt tương lai của tầng lớp
1:08:36trung lưu Mỹ.
1:08:37Sát cánh cùng ông, nghị sĩ Sherrod Brown
1:08:39cũng cất tiếng lột trần sự đạo đức giả
1:08:41tột cùng của giới tinh hoa Washington.
1:08:44Làm sao nước Mỹ có thể tự vỗ ngực là
1:08:46ngọn hải đăng của nhân quyền và luật
1:08:47pháp khi lại đi bình thường hóa quan hệ
1:08:49thương mại vĩnh viễn với một đối tác
1:08:51đang thản nhiên dung túng cho nạn ăn cắp
1:08:53sở hữu trí tuệ, thao túng tiền tệ một
1:08:56cách trắng trợn và sử dụng cả lao động
1:08:58cưỡng bức trong các trại tập trung. Đó
1:09:00chẳng phải là một sự phản bội trắng trợn
1:09:02đối với tất cả những giá trị mà nước Mỹ
1:09:04hằng tuyên bố hay sao? Thế nhưng quý
1:09:06khán giả ạ, trên đồi Capitol, tiếng gầm
1:09:08rú của những đồng tiền vạn năng luôn lấn
1:09:10át tiếng lòng của người dân. Những lời
1:09:12cảnh báo tâm huyết ấy đã bị coi là tiếng
1:09:15làm nhảm của những kẻ lỗi thời, cản trở
1:09:17bước tiến của thời đại toàn cầu hóa. Kết
1:09:19quả cuộc bỏ phiếu mang tính lịch sử đã
1:09:21diễn ra một cách tàn nhẫn.
1:09:23Ngày 24 tháng 5 năm 2000, Hạ viện thông
1:09:26qua đạo luật với 237 phiếu thuận và 197
1:09:29phiếu chống. Đến tháng 9, Thượng viện
1:09:32bồi thêm đòn kết liễu với tỷ lệ áp đảo
1:09:3483 15.
1:09:36Ngày 10 tháng 10 năm 2000 Bill Clinton
1:09:39cười tươi đặt bút ký ban hành luật bản
1:09:41án tử hình dành cho vành đai
1:09:44chính thức có hiệu lực mở toang chiếc
1:09:46đập thủy điện để dòng thác hàng hóa trợ
1:09:48cấp giá rẻ từ Trung Quốc tràn vào cuốn
1:09:50trôi toàn bộ sinh kế của hàng triệu công
1:09:52nhân Mỹ trong một cơn đại địa chấn kinh
1:09:54hoàng mà giới học thuật gọi là cú sốc
1:09:57Trung Quốc.
1:09:59Phần 6 cú sốc Trung Quốc và sự tàn phá
1:10:01của dữ liệu vĩ mô.
1:10:04Sau khi tấm bùa hộ mệnh mang tên
1:10:07được ký kết, thiên đường xuất khẩu mà
1:10:09Bill Clinton vẽ ra đâu chẳng thấy, chỉ
1:10:11thấy một cơn đại hồng thủy kinh tế ập
1:10:13xuống nhấn chìm toàn bộ vùng trung tâm
1:10:15công nghiệp của nước Mỹ. Giới học thuật
1:10:17phương Tây sau này khi ngồi nhìn lại
1:10:19những đống đổ nát đã phải kinh hoàng đặt
1:10:21tên cho hiện tượng này bằng một thuật
1:10:23ngữ đầy ám ảnh
1:10:26cú sốc Trung Quốc. Đây là một thứ quái
1:10:28vật kinh tế nằm ngoài mọi cuốn sách giáo
1:10:30khoa. Một kịch bản tồi tệ đến mức nó đạp
1:10:32đổ và vượt qua tất cả các mô hình dự báo
1:10:35vĩ mô lạc quan nhất của những bộ óc giáo
1:10:36sư ngồi phòng kín tại Washington. Học
1:10:39thuyết Clinton chính thức phá sản một
1:10:41cách nhục nhã không phải bằng những lời
1:10:43tranh cãi suông mà bằng một cú tát trực
1:10:45diện từ những con số thống kê biết nói.
1:10:48Những con số găm thẳng vào lòng người
1:10:49xem như một bản cáo trạng tàn nhẫn. Quý
1:10:52khán giả hãy nhìn thẳng vào thực tế của
1:10:54biểu đồ kinh tế giai đoạn này.
1:10:56Thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung
1:10:57Quốc không phải là tăng mà là phát nổ
1:10:59phi mã với mức tăng kinh hoàng 401%.
1:11:03Đi kèm với dòng thác hàng hóa giá rẻ
1:11:05được chính phủ Bắc Kinh trợ cấp một cách
1:11:07tinh vi là sự bốc hơi không lối thoát
1:11:09của năng lực sản xuất nội địa Mỹ. Tổng
1:11:11số việc làm trong toàn ngành chế tạo của
1:11:13siêu cường số một thế giới sụt giảm
1:11:15thẳng đứng 26%. Nghiêm trọng hơn, tỷ
1:11:18trọng của ngành sản xuất trong toàn bộ
1:11:20khu vực tư nhân bị chém ngọt một nhát
1:11:22dao bốc hơi mất 50,5% giá trị. Những tập
1:11:26đoàn đa quốc gia từng hứa hẹn giữ lại
1:11:28việc làm giờ đây thản nhiên thu dọn nhà
1:11:30xưởng, sa thải công nhân để chạy theo
1:11:32nguồn lợi nhuận béo bở bên kia đại
1:11:33dương.
1:11:34Hãy để tôi làm một phép tính cụ thể hơn
1:11:36để thấy mức độ tàn phá khủng khiếp này.
1:11:39Tính từ năm 2001 khi Trung Quốc chính
1:11:41thức đặt chân vào WTO cho đến năm 2018,
1:11:45trật tự thương mại méo mó này đã xóa sổ
1:11:47và dịch chuyển tổng cộng 3,7 triệu việc
1:11:49làm của người Mỹ. Và ai là kẻ phải hứng
1:11:52trọn cái bàn tay này của thời đại? Chính
1:11:54là ngành sản xuất chế tạo khi nó gánh
1:11:57chịu tới 75,4%
1:11:59tổng số lượng vị trí bị mất đi. Những
1:12:01người thợ cơ khí, những người thợ hàn,
1:12:03những người công nhân đứng máy từng là
1:12:05niềm tự hào của một nước Mỹ vĩ đại giờ
1:12:07đây bỗng chốc trở thành những kẻ thừa
1:12:09thãi trên chính quê hương mình. Để quý
1:12:11vị dễ hình dung về quy mô của cuộc thảm
1:12:13sát công nghiệp này, hãy cùng tôi thực
1:12:15hiện một phép tính châm biếm sâu cay.
1:12:17Nếu lấy tổng số việc làm bị sét tức là
1:12:19bị lột bỏ trong ngành sản xuất từ năm
1:12:222000 đến năm 2011 chia đều cho dòng thời
1:12:24gian, chúng ta sẽ có một kết quả rợn
1:12:27người. Suốt 10 năm liên tiếp cứ mỗi một
1:12:29ngày trôi qua, bất kể ngày lễ hay ngày
1:12:31nghỉ, nước Mỹ lại mất đi trung bình 1276
1:12:35việc làm nhà máy. Cứ mỗi một tiếng đồng
1:12:37hồ gõ nhịp lại có hàng chục gia đình mất
1:12:40đi nguồn thu nhập duy nhất. Hệ quả tổng
1:12:42lực của sự attrition, sự hao mòn hàng
1:12:44ngày này là một con số khổng lồ, tổng
1:12:46cộng 66.486
1:12:49cơ sở sản xuất và nhà máy tại Mỹ đã phải
1:12:51đóng cửa vĩnh viễn, kéo rèm sắt và tuyên
1:12:54bố phá sản. Những trung tâm công nghiệp
1:12:56từng một thời sầm ức, rực lửa và nhộn
1:12:59nhịp tiếng máy reo nay bỗng chốc biến
1:13:01thành những nghĩa địa hoang tàn, những
1:13:03thị trấn ma bám đầy bụi bặm của sự hoang
1:13:05phế. Đó không đơn thuần là những vết sẹo
1:13:07trên bảng cân đối kế toán quốc gia mà đó
1:13:10là sự sụp đổ mang tính hủy diệt của cả
1:13:12một hệ sinh thái an sinh xã hội. Và để
1:13:14thấy cái chết của các hệ sinh thái công
1:13:17nghiệp trăm tuổi này tàn khốc đến mức
1:13:19nào trên thực tế, tôi và các bạn sẽ cùng
1:13:21đến với câu chuyện đầy nước mắt tại một
1:13:23thị trấn cụ thể ở bang Ohio.
1:13:26Phần bảy, vết sẹo Newton và vựa nội thất
1:13:29miền Nam nước Mỹ.
1:13:31Để thấy những con số vĩ mô khô khan vừa
1:13:33rồi tàn nhẫn đến mức nào, tôi và các bạn
1:13:35hãy cùng bước qua lớp bụi bặm để đến với
1:13:37Newton, một thị trấn nhỏ thuộc bang
1:13:39Ohio. Suốt một thế kỷ, Newton tự hào
1:13:42đứng vững với danh hiệu là thủ đô máy
1:13:44giặt của toàn thế giới. Nơi đây là đại
1:13:46bản doanh của tập đoàn Maytag, một tượng
1:13:48đài công nghiệp khổng lồ đã sống sót qua
1:13:50thời kỳ đại suy thoái mà không hề sứt
1:13:52mẻ. Ở thời kỳ hoàng kim, nhà máy Maytag
1:13:54nuôi sống 1/5 dân số của cả thị trấn,
1:13:57mang lại cho hơn 3.000 công nhân một
1:13:59cuộc sống trung lưu đúng nghĩa với đầy
1:14:02đủ bảo hiểm y tế, quỹ hưu trí vững chắc
1:14:04và sự ổn định thế hệ. Người dân Newton
1:14:07yêu nhà máy đến mức họ thường nói đùa
1:14:09với nhau rằng máu của họ chảy màu xanh
1:14:11của Maytag. Nhưng rồi cơn bão toàn cầu
1:14:14hóa ập đến, xô đổ mọi giá trị bền vững
1:14:17nhất, đối mặt với áp lực giảm giá tàn
1:14:19khốc từ những món hàng nhập khẩu giá rẻ,
1:14:21Maytag bắt đầu hụt hơi và bước vào chu
1:14:23kỳ khủng hoảng đầu những năm 2000. Năm
1:14:252006, tập đoàn Whirlpool nhảy vào thâu
1:14:28tóm Maytag với mức giá 1,37 tỷ đô la. Và
1:14:32việc đầu tiên mà những bộ óc quản trị
1:14:33lạnh lùng ở đó thực hiện là gì?
1:14:35Để tối ưu hóa chi phí và làm đẹp báo cáo
1:14:37tài chính, Whirlpool lập tức ra lệnh
1:14:39khai tử, đóng cửa toàn bộ khu phức hợp
1:14:41nhà máy Newton rộng 1,9 triệu ft vuông
1:14:45vào cuối năm 2007 để dịch chuyển dây
1:14:47chuyền sang Mexico. Chỉ bằng một quyết
1:14:50định hành chính, 1.800 việc làm bốc hơi.
1:14:53Tiếng gầm rú kiêu hãnh của những cỗ máy
1:14:55ép, tiếng xình xịch của băng chuyền lắp
1:14:57ráp vốn đã định hình nhịp thở của thị
1:14:59trấn suốt 100 năm bỗng chốc lặng im
1:15:02phăng phắc. Newton bị biến thành một thị
1:15:04trấn ma đúng nghĩa, nguồn thu thuế địa
1:15:06phương đổ sụp, kéo theo sự bùng nổ của
1:15:08nạn nghèo đói.
1:15:09Những ngôi nhà hoang và tệ nạn nghiện
1:15:12ngập tràn lan. Bi kịch tương tự cũng gõ
1:15:14cửa các vựa sản xuất nội thất gỗ truyền
1:15:17thống tại miền nam nước Mỹ.
1:15:18Hiệp định thương mại năm 2001 đã mở
1:15:21toang cánh cửa để nội thất phòng ngủ
1:15:23bằng gỗ giá rẻ từ châu Á tràn ngập thị
1:15:25trường. Hậu quả là chỉ trong vòng 10
1:15:27năm, ngành sản xuất nội thất của bang
1:15:29Bắc Carolina bốc hơi mất hơn một nửa số
1:15:31việc làm. Giữa bức tranh tối tăm ấy,
1:15:34người ta chỉ thấy một điểm sáng cô độc
1:15:36mang tên John Bassett, đệ tam của công
1:15:38ty Vaughan Bassett Furniture tại Galax,
1:15:41Virginia. Không chịu khoanh tay đứng
1:15:44nhìn gia sản của tổ tiên và sinh kế của
1:15:46quê hương bị xóa sổ, ông đã dẫn đầu một
1:15:49chiến dịch pháp lý và chính trị vô tiền
1:15:51khoáng hậu bằng việc chứng minh các đối
1:15:53thủ đang bán phá giá dưới cả chi phí sản
1:15:55xuất.
1:15:56Ông đã giành được cái lệnh áp thuế trừng
1:15:57phạt bảo vệ thành công 700 việc làm cho
1:15:59công nhân tại Galax. Nhưng Vaughan
1:16:01Bassett chỉ là một ngoại lệ hiếm hoi,
1:16:04một cái én nhỏ chẳng thể làm nên mùa
1:16:06xuân khi hàng loạt đối thủ xung quanh
1:16:08đều đã vĩnh viễn biến mất trên bản đồ.
1:16:10Đọc đến đây, các bạn có thấy nực cười
1:16:12khi nhớ lại lời các nhà kinh tế học ngồi
1:16:14phòng máy lạnh ở Washington từng hiến kế
1:16:16hay không? Họ vẽ ra giả thuyết rằng khi
1:16:18nhà máy đóng cửa, những người thợ cơ khí
1:16:20ở Ohio hay những người thợ mộc ở
1:16:22Virginia chỉ cần thu xếp hành lý, dọn
1:16:25nhà sang Silicon Valley để học lập trình
1:16:27và trở thành kỹ sư phần mềm. Thật là một
1:16:30sự sỉ nhục vào thực tế. Làm sao một
1:16:32người công nhân cả đời gắn bó với chiếc
1:16:34máy dập có thể biến thành một chuyên gia
1:16:35công nghệ chỉ sau vài tháng tái đào tạo.
1:16:38Thực tế tàn nhẫn là họ không đi đâu cả.
1:16:40Họ bị mắc kẹt lại trong các nền kinh tế
1:16:42địa phương suy thoái, bị vứt bỏ bên lề
1:16:44đường của sự phát triển và bị đào thải
1:16:46hoàn toàn.
1:16:47Sự ngạo mạn của giới tinh hoa Mỹ đã tạo
1:16:49ra một thế hệ bị phản bội sâu sắc. Và
1:16:51trong lúc nước Mỹ đang mải mê chảy máu
1:16:53năng lực sản xuất như vậy thì ở bên kia
1:16:55đại dương, Trung Quốc đã chuẩn bị sẵn
1:16:57sàng cho quân bài lật ngửa mang tên Made
1:17:00in China 2025 nhằm hạ đo ván vị thế siêu
1:17:03cường của Mỹ.
1:17:06Phần tám.
1:17:07Made in China 2025 và bài học nhân quả
1:17:10muộn màng.
1:17:12Trong lúc nước Mỹ mải mê tự mãn với
1:17:14những lý thuyết viển vông và để mặc cho
1:17:16năng lực sản xuất nội địa bị chảy máu
1:17:18không lối thoát, Trung Quốc đã lẳng lặng
1:17:20chuyển trạng thái sang một nấc thang
1:17:22hoàn toàn mới. Họ không có ý định làm kẻ
1:17:24gia công giá rẻ mãi mãi để nhặt nhạnh
1:17:27những đồng bạc lẻ từ phương Tây. Tháng
1:17:29năm năm 2015, Thủ tướng Trung Quốc Lý
1:17:31Khắc Cường chính thức đặt bút ký ban
1:17:33hành một chiến lược mang tính sống còn
1:17:35Made China 2025.
1:17:38Đây là một bản thiết kế chi tiết kéo dài
1:17:3910 năm
1:17:40với một mục tiêu duy nhất là lột xác
1:17:42toàn diện nền kinh tế, biến quốc gia này
1:17:45từ một công xưởng thô sơ, thâm dụng lao
1:17:47động trở thành một cường quốc công nghệ
1:17:48cao, tự chủ và chi phối 10 lĩnh vực cốt
1:17:51lõi của tương lai. Từ trí tuệ nhân tạo
1:17:53AI, chip bán dẫn, robot tiên tiến cho
1:17:56đến kỹ nghệ hàng không vũ trụ và xe năng
1:17:58lượng mới, tất cả đều nằm trong tầm ngắm
1:18:01độc tôn của Bắc Kinh. Để hiện thực hóa
1:18:03tham vọng khổng lồ này, chính phủ Trung
1:18:04Quốc đã vận hành một cỗ máy tiền bạc và
1:18:06gián điệp ở một quy mô chưa từng có
1:18:08trong lịch sử nhân loại. Họ không ngồi
1:18:10chờ thị trường tự điều tiết như cách
1:18:12người Mỹ vẫn làm mà đổ thẳng hàng trăm
1:18:14tỷ đô la ngân sách để trợ cấp cho các
1:18:16tập đoàn cây nhà lá vườn. Chỉ tính riêng
1:18:18trong năm 2018, số tiền trợ cấp nhà nước
1:18:21đã chạm ngưỡng kỷ lục 300 tỷ đô la.
1:18:24Chiến lược này đặt ra một cái đích vô
1:18:25cùng ngạo nghễ. Tỷ lệ nội địa hóa các
1:18:27linh kiện và vật liệu cốt lõi phải đạt
1:18:2940% vào năm 2020 và vọt lên mức 70% vào
1:18:34năm 2025. Bên cạnh việc tự nghiên cứu,
1:18:37họ tăng tốc thu tóm chất xám quốc tế
1:18:39bằng cách chi ra hơn 45 tỷ đô la để mua
1:18:42đứt các công ty công nghệ sừng sỏ tại
1:18:44Mỹ, điển hình như thương vụ tập đoàn
1:18:45Tencent nuốt gọn Riot Games.
1:18:48Sừng sỏ hơn thế, các đòn tấn công mạng
1:18:50tinh vi được kích hoạt liên tục để hút
1:18:52sạch những bí mật thương mại, những bản
1:18:54thiết kế hàng không vũ trụ tuyệt mật từ
1:18:56máy chủ của các tập đoàn phương Tây dâng
1:18:58tận tay cho các công ty đối thủ trong
1:19:00nước. Và rồi cái gì cần đến cũng phải
1:19:02đến. Năm 2018, dưới cầm quyền Washington
1:19:06sau một giấc ngủ dài 30 năm, bỗng chốc
1:19:08giật mình tỉnh giấc. Cơ quan đại diện
1:19:10thương mại Mỹ mở một cuộc điều tra mới
1:19:13theo điều khoản Section 301. Khi nhìn
1:19:15vào bản báo cáo kết quả, giới tinh hoa
1:19:18nước Mỹ đã phải bàng hoàng, toát mồ hôi
1:19:20hột khi nhận ra thực tế phũ phàng. Toàn
1:19:23bộ những lời cảnh báo bị họ ghẻ lạnh từ
1:19:24năm 1991
1:19:26và 1995 bây giờ không còn là lý thuyết
1:19:29nữa. Nó đã biến thành một con quái vật
1:19:32tư bản nhà nước độc tài khổng lồ, một
1:19:34thế lực sở hữu sức mạnh tài chính và
1:19:36công nghệ đủ sức đe dọa trực diện đến vị
1:19:38thế độc tôn của siêu cường số một thế
1:19:40giới.
1:19:42Đến đây, tôi tin rằng quý khán giả đã có
1:19:45thể tự mình xâu chuỗi toàn bộ sự kiện.
1:19:47Những đòn áp thuế 25% được tung ra vào
1:19:50ngày 6 tháng 7 năm 2018 nhắm vào pin
1:19:53lithium. Máy bơm hay vòng bi hoàn toàn
1:19:56không phải là một quyết định bốc đồng
1:19:58ngẫu hứng của Donald Trump. Đó thực chất
1:20:00là những phát súng phẫu thuật đầy tuyệt
1:20:02vọng của một đế chế đang dậu dã cố gắng
1:20:04bắn phá vào 10 lĩnh vực xương sống trong
1:20:06bản thiết kế Made in China 2025 của đối
1:20:09thủ. Nhưng than ôi, mọi thứ đã quá muộn
1:20:12màng. Cuộc chiến thương mại khốc liệt mà
1:20:15các bạn đang chứng kiến ngày hôm nay
1:20:16không phải là một cuộc chiến mới, nó
1:20:18chính là bài học nhân quả đành thép, là
1:20:21cái giá phải trả cho 30 năm sai lầm,
1:20:23ngạo mạn và phản bội chính sách của giới
1:20:25tinh hoa Washington. Họ đã hy sinh vùng
1:20:28trung tâm công nghiệp, vứt bỏ hàng triệu
1:20:30người công nhân Newton hay Galax ra
1:20:32đường chỉ để đuổi theo một ảo tưởng ngây
1:20:34thơ về một thế giới phẳng.
1:20:36Khi các sắc lệnh thuế năm 2018 rơi
1:20:38xuống, trật tự kinh tế đơn cực cũ của
1:20:41nước Mỹ đã vĩnh viễn bị đập nát. Thế
1:20:43giới đã bước sang một chương mới đa cực
1:20:45và lịch sử thì không bao giờ có con
1:20:47đường rút lui.
1:20:50Sinh kế của hàng triệu công nhân bị cuốn
1:20:52trôi, những thị trấn công nghiệp sầm uất
1:20:54biến thành đống tro tàn và vị thế siêu
1:20:56cường độc tôn bỗng nhiên bị đe dọa trực
1:20:58diện bởi chính con quái vật do chính
1:21:00mình dung túng. Đứng trước bờ vực thẳm
1:21:02của sự đào thải, nước Mỹ cuống cuồng tìm
1:21:05cách tự cứu lấy mình.
1:21:06Họ đưa một tỷ phú với tư duy thương nhân
1:21:09cứng rắn bước vào phòng Bầu Dục cùng lời
1:21:11thề khôi phục lại sự vĩ đại đã mất. Thế
1:21:13nhưng
1:21:14quản lý một nền kinh tế vĩ mô phức tạp
1:21:16không giống như điều hành một sòng bạc
1:21:18hay một tòa tháp bất động sản.
1:21:20Những nỗ lực phản công tuyệt vọng, những
1:21:21đòn áp thuế bừa bãi và các sắc lệnh đóng
1:21:24băng công nghệ được tung ra vội vã lại
1:21:27tiếp tục trở thành một liều thuốc độc
1:21:29kích hoạt một chuỗi domino tàn khốc mới
1:21:31đẩy thế giới vào kỷ nguyên khủng hoảng
1:21:33toàn diện.
1:21:34Chương bốn, cơn giãy giụa tuyệt vọng và
1:21:37thảm họa tài khóa.
1:21:39Trong suốt nhiều năm qua, thế giới đã
1:21:41quá quen thuộc với hình ảnh một vị tổng
1:21:42thống luôn tự hào là tác giả của cuốn
1:21:44sách gối đầu giường về nghệ thuật thương
1:21:46lượng. Một tỷ phú tự thân bước vào chính
1:21:49trường với lời tuyên bố đanh thép về
1:21:51việc vận hành một quốc gia giống như
1:21:54cách điều hành một tập đoàn kinh tế hiệu
1:21:56quả. Lời hứa về một kỷ nguyên vĩ đại trở
1:21:58lại, nơi các nhà máy quay về nội địa,
1:22:00công ăn việc làm được tạo ra hàng loạt
1:22:03và vị thế bá quyền của nước Mỹ được củng
1:22:05cố bằng những đòn trừng phạt kinh tế
1:22:06khốc liệt đã từng làm say đắm hàng triệu
1:22:09cử tri và làm rúng động các phòng họp
1:22:11chiến lược từ Bắc Kinh cho đến Brussels.
1:22:13Thế nhưng khi những ánh đèn sân khấu dần
1:22:15tắt và những dòng trạng thái tuyên bố
1:22:17chiến thắng trên mạng xã hội phải nhường
1:22:19chỗ cho những con số lạnh lùng của thực
1:22:21tế khách quan, một nghịch lý lớn nhất
1:22:23lịch sử vĩ mô hiện ra. Bi kịch của nước
1:22:26Mỹ dưới thời kỳ này không nằm ở việc
1:22:28thiếu hụt nguồn vốn hay công nghệ mà nằm
1:22:30ở chỗ những quyết định được ca ngợi là
1:22:32thiên tài thương lượng lại chính là
1:22:34những nhát dao tự đâm ngược vào huyết
1:22:36mạch tài chính của quốc gia, để lại
1:22:38những vết sẹo tài khóa sâu hoắm không
1:22:40thể chữa lành.
1:22:41Sai lầm lớn nhất của một nhà điều hành
1:22:42kinh tế không phải là việc chấp nhận mạo
1:22:44hiểm mà là việc tung ra những quân bài
1:22:46mang tính hủy diệt đối phương nhưng thực
1:22:48chất lại kích hoạt một chuỗi domino gãy
1:22:50ông đập lưng ông, biến sức mạnh cốt lõi
1:22:52của siêu cường số một thế giới thành một
1:22:54gánh nặng tự sát. Hãy nhìn thẳng vào
1:22:56những con số biết nói đang khiến các nhà
1:22:58kinh tế học lỗi lạc nhất toàn cầu phải
1:23:00rùng mình kinh hãi. Một chính quyền luôn
1:23:03rêu rao về tư duy cắt giảm chi phí và
1:23:05tối ưu hóa nguồn thu đã để lại một di
1:23:08sản tài khóa đen tối với khoản nợ công
1:23:10quốc gia phình to thêm gần 8.000 tỷ đô
1:23:13la chỉ trong một chu kỳ quản lý. Đây
1:23:16không đơn thuần là một con số vô tri
1:23:17trên giấy tờ mà là tốc độ tích lũy nợ
1:23:19nhanh nhất trong lịch sử thời bình của
1:23:21nhân loại, đẩy tổng số nợ vượt ngưỡng
1:23:23100% tổng sản phẩm quốc nội GDP của toàn
1:23:26nước Mỹ.
1:23:27Đi kèm với nó, tỷ lệ thâm hụt ngân sách
1:23:29tài khóa liên bang đã chạm mốc kỷ lục,
1:23:31phá vỡ mọi quy luật an toàn tài chính
1:23:33quốc gia và tước đi không gian điều hành
1:23:35chính sách của các thế hệ lãnh đạo tiếp
1:23:37theo. Khi một doanh nghiệp chi tiêu vượt
1:23:39quá khả năng chi trả, họ đối mặt với
1:23:41nguy cơ phá sản. Còn khi một siêu cường
1:23:43kinh tế in tiền vô tội vạ để lấp liếm
1:23:45các sai lập chiến lược, họ đang tự tay
1:23:47bóp nghẹt vị thế bá quyền của đồng đô la
1:23:49Mỹ trên trường quốc tế.
1:23:51Làn sóng phi đô la hóa không còn là một
1:23:53viễn cảnh xa xôi mà đã trở thành một
1:23:55thực tế tàn nhẫn khi các ngân hàng trung
1:23:58ương khắp thế giới ồ ạt tháo chạy khỏi
1:24:00tài sản định giá bằng đồng xanh để tìm
1:24:02đến vàng và các rổ tiền tệ thay thế, đẩy
1:24:05hệ thống tài chính phương Tây vào một
1:24:07cơn sốc bất ổn chưa từng có. Nhìn từ góc
1:24:10độ quản trị doanh nghiệp, chuỗi sai lầm
1:24:12này là một bài học xương máu về việc
1:24:13định giá sai chi phí cơ hội và sự ngạo
1:24:15mạn khi tin rằng hỏa lực tài chính có
1:24:18thể bẻ cong các quy luật cung cầu của
1:24:19thị trường tự do. Mỗi quyết định áp thuế
1:24:22bừa bãi, mỗi sắc lệnh đóng băng nguồn
1:24:24vốn hay các cuộc chiến pháp lý y tế cực
1:24:26đoan được tung ra mà không có một kịch
1:24:28bản rút lui dự phòng đã biến nước Mỹ từ
1:24:30kẻ cầm trịch luật chơi trở thành nạn
1:24:32nhân lớn nhất của chính trò chơi do mình
1:24:34bày ra. Ngày hôm nay chúng ta sẽ cùng
1:24:36bóc tách toàn diện và trực diện sáu sai
1:24:39lầm đốt tiền ngu ngốc nhất của Donald
1:24:41Trump và nước Mỹ, nơi tư duy ngắn hạn
1:24:43của một thương nhân đã che mờ tầm nhìn
1:24:46vĩ mô của một nhà chiến lược, khởi đầu
1:24:48cho một cuộc đại suy thoái tài chính
1:24:50toàn cầu không có đường lui.
1:24:52Theo góc nhìn của riêng bạn, chuỗi quyết
1:24:54định kinh tế vi mô đầy sóng gió của ông
1:24:56Trump thực chất là một chiến lược thiên
1:24:58tài đi trước thời đại hay bản chất chỉ
1:25:01là một chuỗi những sai lầm ngu ngốc và
1:25:02ngạo mạn nhất trong lịch sử nước Mỹ? Hãy
1:25:04để lại ý kiến đóng góp của bạn ở ngay
1:25:06phần bình luận bên dưới, chúng ta sẽ
1:25:08cùng tranh luận và bóc tách sự thật ngay
1:25:10sau đây. Bắt đầu từ sai lầm chí mạng đầu
1:25:12tiên,
1:25:13làm rung chuyển toàn bộ chuỗi cung ứng
1:25:14nông nghiệp toàn cầu.
1:25:16Sai lầm một, bẫy cứu trợ thương chiến.
1:25:20Để hiểu rõ bản chất của chuỗi sai lầm
1:25:21tài khóa dưới thời kỳ này, chúng ta buộc
1:25:24phải quay trở lại mặt trận kinh tế tàn
1:25:25khốc nhất, nơi phát súng đầu tiên của
1:25:28cuộc chiến thương mại Mỹ Trung được khai
1:25:30hỏa với lời tuyên bố đầy tự tin rằng
1:25:33chiến tranh thương mại là tốt và rất dễ
1:25:35chiến thắng. Donald Trump bước vào cuộc
1:25:37đối đầu này với một tư duy thuần túy của
1:25:39một thương nhân bảo hộ, áp thuế thật
1:25:41nặng lên hàng hóa nhập khẩu từ Trung
1:25:43Quốc để ép Bắc Kinh phải quỳ gối trên
1:25:46bàn đàm
1:25:47đồng thời bảo vệ các nhà máy nội địa và
1:25:49vực dậy ngành nông nghiệp Mỹ vốn là
1:25:51thành trì của những cử chi trung thành.
1:25:53Thế nhưng, quy luật vận hành của kinh tế
1:25:55vĩ mô vốn không chịu khuất phục trước
1:25:57những mệnh lệnh hành chính mang tính chủ
1:25:59quan. Sai lầm chí mạng đầu tiên trong
1:26:01chuỗi tính toán này là việc ngộ nhận về
1:26:03đối tượng thực sự phải chi trả cho các
1:26:05khoản thuế quan đó. Khi Washington áp
1:26:07các mức thuế phạt lên hàng tỷ đô la hàng
1:26:09hóa, số tiền thuế đó không hề được trích
1:26:11xuất từ kho bạc của chính phủ Trung Quốc
1:26:13như cách ông Trump rêu rao, mà chính các
1:26:15doanh nghiệp nhập khẩu và người tiêu
1:26:16dùng Mỹ phải trực tiếp móc túi ra chi
1:26:18trả thông qua việc giá cả hàng hóa đầu
1:26:21vào tăng vọt. Một dòng thác chi phí cắt
1:26:23cổ đã dội thẳng vào nền kinh tế nội địa,
1:26:26làm bốc hơi hơn 46 tỷ đô la của người
1:26:28dân Mỹ, đẩy thâm hụt thương mại của quốc
1:26:30gia chạm đỉnh lịch sử và khiến chỉ số
1:26:33sản xuất chế tạo của các nhà máy nội địa
1:26:35sụt giảm nghiêm trọng do chi phí nguyên
1:26:37vật liệu bị đội lên quá cao. Nghịch lý
1:26:39cay đắng nhất của cuộc chiến thương mại
1:26:41này lại diễn ra ngay trên những cánh
1:26:43đồng của nước Mỹ, nơi mà ông Trump ra
1:26:46sức bảo vệ. Để trả đũa các đòn áp thuế
1:26:48của Washington, Bắc Kinh đã tung ra một
1:26:50đòn đánh hiểm hóc và chính xác vào tử
1:26:52huyệt kinh tế của các bang nông nghiệp
1:26:53Mỹ bằng cách tuyên bố ngừng mua hoàn
1:26:55toàn đậu nành, thịt heo và các mặt hàng
1:26:58nông sản chủ lực. Chỉ trong một thời
1:27:00gian ngắn, chuỗi cung ứng nông sản xuất
1:27:02khẩu của Mỹ bị gãy đổ hoàn toàn, đẩy
1:27:04hàng ngàn trang trại lớn nhỏ và làn sóng
1:27:06phá sản hàng loạt, biến những kho hàng
1:27:08đầy ắp thành những đống tài sản chết
1:27:10không thể thanh lý. Đối mặt với nguy cơ
1:27:12sụp đổ của một ngành kinh tế cốt lõi
1:27:14ngay trước thềm các chu kỳ chính trị
1:27:16quan trọng, chính quyền Mỹ đã phải đưa
1:27:18ra một quyết định chữa cháy cực kỳ tốn
1:27:20kém và mâu thuẫn với chính học thuyết tự
1:27:22do thương mại của mình. Họ đã phải trích
1:27:24xuất từ ngân sách khẩn cấp một số tiền
1:27:26khổng lồ lên tới 28 tỷ đô la chỉ để làm
1:27:29một việc duy nhất là phát tiền cứu trợ
1:27:32trực tiếp cho nông dân Mỹ để họ có thể
1:27:34sống sót qua cơn bão giá do chính chính
1:27:36sách của tổng thống mình gây ra. Điều
1:27:38này có nghĩa là chính phủ Mỹ đã dùng
1:27:40tiền thuế của người dân để phát động một
1:27:42cuộc chiến rồi lại tiếp tục lấy thêm 28
1:27:45tỷ đô la nữa từ ngân sách để bù đắp cho
1:27:47những thiệt hại của cuộc chiến đó. Nhìn
1:27:49rộng ra toàn cảnh quản trị rủi ro, sai
1:27:51lầm này là một case study kinh điển về
1:27:53việc đánh giá sai hoàn toàn năng lực
1:27:55chịu đựng và phản ứng dây chuyền của đối
1:27:57thủ cạnh tranh trên thị trường. Donald
1:27:58Trump tin rằng sức mạnh của thị trường
1:28:01tiêu thụ Mỹ là độc tôn và Trung Quốc sẽ
1:28:03không có đường lùi. Nhưng ông quên mất
1:28:05rằng trong một thế giới phẳng các quốc
1:28:07gia luôn có khả năng tái cấu trúc chuỗi
1:28:09cung ứng nhanh hơn những gì một nhà
1:28:11chính trị có thể tính toán trên giấy tờ.
1:28:13Khi Mỹ đóng cửa với nông sản Trung Quốc,
1:28:15Bắc Kinh ngay lập tức chuyển hướng sang
1:28:17ký kết các hợp đồng dài hạn với Brazil
1:28:19và các quốc gia Nam Mỹ, từ tay dứt bỏ sự
1:28:21phụ thuộc vào nguồn cung của Mỹ và đẩy
1:28:24ngành nông nghiệp Mỹ mất đi vị thế độc
1:28:26quyền thị trường vĩnh viễn. Bài học đắt
1:28:28giá cho bất kỳ nhà lãnh đạo doanh nghiệp
1:28:30nào rút ra từ thảm bại này là đừng bao
1:28:32giờ khơi mào một cuộc chiến cắt đứt
1:28:34nguồn cung hoặc tăng giá bán một cách
1:28:36cực đoan nếu bạn chưa thấu hiểu rõ năng
1:28:39lực tự chủ của đối phương. Bởi vì khi
1:28:41đòn trả đũa dội ngược trở lại, cái giá
1:28:43bạn phải trả để duy trì sự tồn tại của
1:28:45hệ thống sẽ cao hơn gấp nhiều lần so với
1:28:48những lợi ích ngắn hạn mà bạn ảo tưởng
1:28:50có thể đạt được.
1:28:52Sai lầm hai, tự tay xé bỏ TPP.
1:28:56Nếu như cuộc chiến thương mại với những
1:28:57làn sóng thuế quan đứt gãy là một đòn
1:28:59đánh trực diện đầy ồn ào vào chuỗi cung
1:29:01ứng toàn cầu thì quyết định mang tính
1:29:03lịch sử diễn ra ngay trong ngày đầu tiên
1:29:05Donald Trump bước chân vào phòng Bầu Dục
1:29:07lại là một nhát dao âm thầm nhưng chí
1:29:09mạng, cắt đứt sự hiện diện chiến lược
1:29:11của Washington tại khu vực kinh tế năng
1:29:14động nhất hành tinh.
1:29:16Để hiện thực hóa lời hứa tranh cử mang
1:29:18đậm tư duy bảo hộ và chủ nghĩa dân túy
1:29:20ngắn hạn, vị Tổng thống tân cử khi đó đã
1:29:22đặt bút ký sắc lệnh hành chính đơn
1:29:24phương rút nước Mỹ ra khỏi Hiệp định Đối
1:29:26tác Xuyên Thái Bình Dương hay còn gọi
1:29:28tắt là TPP. Đây được xem là một hành
1:29:31động nhằm tuyên cáo với thế giới rằng kỷ
1:29:34nguyên của các thỏa thuận đa phương đã
1:29:35chấm dứt và từ nay nước Mỹ sẽ chỉ chơi
1:29:38theo luật chơi song phương để tối ưu hóa
1:29:40lợi ích cốt lõi của mình. Khẩu hiệu nước
1:29:42Mỹ trên hết đã được hô vang như một
1:29:44thắng lợi lớn lao của những nhà làm
1:29:45chính sách bảo hộ, những người tin rằng
1:29:48việc đóng cửa biên giới kinh tế sẽ giúp
1:29:50bảo vệ công ăn việc làm của người lao
1:29:52động trong nước và ngăn chặn dòng chảy
1:29:54tài sản ra nước ngoài. Thế nhưng, trong
1:29:56một bàn cờ địa chính trị vĩ mô, mỗi nước
1:29:59đi vô trách nhiệm dựa trên cảm xúc nhất
1:30:01thời đều phải trả giá bằng những tổn
1:30:04thất chiến lược không thể tính toán bằng
1:30:06tiền mặt. Tổn thất vĩ mô lớn nhất từ
1:30:08quyết định xé bỏ hiệp định này chính là
1:30:10việc Mỹ đã tự tay dứt bỏ một liên minh
1:30:12kinh tế khổng lồ gồm 12 quốc gia, một
1:30:14khối thương mại tự do chiếm tới 40% tổng
1:30:17sản phẩm quốc nội GDP của toàn cầu. TPP
1:30:20ban đầu không đơn thuần là một bản thỏa
1:30:22thuận giảm thuế thương mại mà nó chính
1:30:24là một cái bẫy chiến lược tinh vi do
1:30:26Washington thiết lập nhằm bao vây kinh
1:30:28tế, cô lập tầm ảnh hưởng và đặt ra các
1:30:31quy tắc tiêu chuẩn khắt khe để kìm tỏa
1:30:33sự trỗi dậy của Bắc Kinh tại khu vực
1:30:35Châu Á Thái Bình Dương. Khi Donald Trump
1:30:37quyết định rút lui, ông đã tạo ra một
1:30:39khoảng trống địa chính trị mênh mông,
1:30:41một vùng chân không quyền lực mà bất kỳ
1:30:42một siêu cường đối địch nào cũng thèm
1:30:44khát. Không bỏ lỡ cơ hội ngàn năm, có
1:30:46một do chính đối thủ dâng tặng, Trung
1:30:48Quốc ngay lập tức nhảy vào tái cấu trúc
1:30:50lại trật tự kinh tế khu vực. Bắc Kinh đã
1:30:52tăng tốc đàm phán và thúc đẩy việc ký
1:30:54kết hiệp định đối tác kinh tế toàn diện
1:30:56khu vực gọi tắt là RCEP. Bằng cách thay
1:30:59thế Mỹ để trở thành trọng tâm của khối
1:31:01liên minh mới này, Trung Quốc đã chính
1:31:03thức thâu tóm và làm chủ một thị trường
1:31:04khổng lồ với quy mô lên tới 2 tỷ 200
1:31:07triệu dân, chiếm gần 1/3 dân số và sản
1:31:10lượng kinh tế của toàn nhân loại. Cái
1:31:12giá phải trả của nước Mỹ không dừng lại
1:31:14ở những tổn thất về mặt tầm nhìn địa
1:31:15chính trị mà nó trực tiếp biến thành
1:31:17gánh nặng tài chính đè nặng lên các
1:31:19doanh nghiệp xuất khẩu nội địa. Khi nằm
1:31:21ngoài các vòng xoáy giảm thuế của hiệp
1:31:23định thương mại lớn nhất thế giới, hàng
1:31:25hóa đóng mác Mỹ từ nông sản, máy móc cho
1:31:27đến các sản phẩm công nghệ cao khi bước
1:31:29vào thị trường Châu Á đều phải gánh chịu
1:31:31mức thuế suất cao hơn rất nhiều so với
1:31:33các đối thủ cạnh tranh từ các quốc gia
1:31:35thành viên APEC. Nước Mỹ tự cô lập mình
1:31:39khỏi các chuỗi giá trị toàn cầu, đánh
1:31:41mất quyền kiểm soát luật chơi thương mại
1:31:42trong thế kỷ 21 và vô tình đẩy các đồng
1:31:46minh chiến lược lâu đời tại khu vực vào
1:31:48thế buộc phải ngả về phía trục kinh tế
1:31:50của Bắc Kinh để tìm kiếm con đường sinh
1:31:52tồn. Sự kiêu ngạo chiến lược đã che một
1:31:54thực tế tàn nhẫn rằng trong một nền kinh
1:31:56tế phẳng, không một siêu cường nào có
1:31:58thể duy trì sự thịnh vượng nếu tự tay
1:32:01đóng chặt các cánh cửa giao thương với
1:32:02thế giới bên ngoài.
1:32:04Sai lầm ba, áp thuế bừa bãi, sập phố
1:32:07Wall.
1:32:09Khi bước vào việc định hình chu kỳ chính
1:32:11sách mới với sự tự tin tột độ từ những
1:32:13kết quả chính trị đạt được, Donald Trump
1:32:15đã hiện thực hóa một ý tưởng mà giới
1:32:17kinh tế học luôn coi là cơn ác mộng lớn
1:32:19nhất của thương mại tự do. Bằng việc
1:32:22công bố sắc lệnh mang tên Ngày Giải
1:32:24Phóng Tài Khóa hay còn được biết đến
1:32:25rộng rãi với tên gọi Liberation Day,
1:32:28chính quyền Mỹ đã kích hoạt một làn sóng
1:32:30áp thuế bảo hộ ở quy mô cực đoan chưa
1:32:32từng có trong lịch sử hiện đại. Không
1:32:34còn dừng lại ở các cuộc chiến tranh
1:32:35thương mại cục bộ hay nhắm vào một vài
1:32:37đối thủ cụ thể, sắc lệnh này ban hành
1:32:40một mức thuế phạt đánh đồng 10% lên toàn
1:32:42bộ hàng hóa nhập khẩu từ khắp nơi trên
1:32:44thế giới, từ các quốc gia đồng minh thân
1:32:46cận nhất tại châu Âu cho đến các đối tác
1:32:48chiến lược tại Mỹ La Tinh. Đồng thời,
1:32:51mức thuế riêng biệt áp lên hàng hóa đến
1:32:53từ Trung Quốc cũng bị đẩy lên các nấc
1:32:55thang kỷ lục mới nhằm mục đích bóp nghẹt
1:32:57triệt để dòng máu giao thương từ đại
1:32:59lục. Vì Tổng thống khi đó kiên quyết
1:33:01tuyên bố rằng đây là đòn bẩy tối thượng
1:33:03để ép buộc các tập đoàn đa quốc gia phải
1:33:05chuyển dịch toàn bộ nhà máy, công nghệ
1:33:08và việc làm quay trở lại đất Mỹ, biến
1:33:10khẩu hiệu bảo hộ sản xuất nội địa thành
1:33:12một thứ tôn giáo kinh tế bất khả xâm
1:33:14phạm. Ông tin rằng việc dựng lên một bức
1:33:17tường thuế quan vạn vật khổng lồ bao
1:33:18quanh biên giới sẽ giúp nước Mỹ tự chủ
1:33:21hoàn toàn về mặt cung ứng và chấm dứt
1:33:23tình trạng thâm hụt tài chính kéo dài.
1:33:25Thế nhưng, phản ứng dây chuyền từ thị
1:33:26trường tự do đã giáng một đòn tỉnh người
1:33:28vào sự ảo tưởng của các nhà hoạch định
1:33:30chính sách tại Washington. Thay vì chào
1:33:32đón sắc lệnh bằng sự lạc quan, các thị
1:33:34trường tài chính toàn cầu và phố Wall đã
1:33:36lập tức trải qua một cuộc khủng hoảng
1:33:38niềm tin sâu sắc. Sàn chứng khoán Mỹ ghi
1:33:40nhận một cú sập sàn kinh hoàng khi hàng
1:33:43ngàn tỷ đô la giá trị vốn hóa bị thổi
1:33:45bay chỉ trong vòng vài phiên giao dịch,
1:33:48châm ngòi cho một làn sóng tháo chạy của
1:33:50dòng vốn đầu tư mang tên gọi tàn nhẫn là
1:33:52Sell America. Giới đầu tư hiểu rằng việc
1:33:55đánh thuế bừa bãi lên toàn bộ hàng hóa
1:33:57đầu vào không hề giúp nhà máy quay về,
1:34:00mà ngược lại, nó trực tiếp đẩy chi phí
1:34:02sản xuất của các doanh nghiệp nội địa Mỹ
1:34:04lên mức không thể kiểm soát. Hệ quả là
1:34:06chỉ số sản xuất chế tạo của nền kinh tế
1:34:08Mỹ bắt đầu chu kỳ sụt giảm liên tục,
1:34:11hàng loạt dây chuyền lắp ráp phải đình
1:34:13trệ vì thiếu hụt linh kiện, linh hồn
1:34:15công nghệ bị đóng băng và các kế hoạch
1:34:17mở rộng quy mô của khối tư nhân hoàn
1:34:19toàn bị tê liệt. Cơn bão giá vi mô nhanh
1:34:22chóng lan rộng từ các khu công nghiệp ra
1:34:23đến các siêu thị dân sinh, đẩy chỉ số
1:34:26niềm tin tiêu dùng của người dân Mỹ rơi
1:34:28thẳng xuống đáy khi họ phải đối mặt với
1:34:30tình trạng lạm phát chi phí đẩy, nơi mỗi
1:34:32hóa đơn mua sắm hàng ngày đều bị đội lên
1:34:35một cách vô lý. Sự ngu ngốc của sắc lệnh
1:34:37này nằm ở chỗ nó bỏ qua thực tế rằng nền
1:34:40kinh tế hiện đại là một mạng lưới liên
1:34:42kết hữu cơ phức tạp, nơi không một quốc
1:34:45gia nào, kể cả siêu cường số một thế
1:34:47giới, có thể tự mình sản xuất ra tất cả
1:34:49mọi thứ với chi phí tối ưu. Việc Donald
1:34:52Trump cố tình dùng mệnh lệnh chính trị
1:34:54để chặt đứt các mắt xích cung ứng toàn
1:34:56cầu đã đẩy các doanh nghiệp Mỹ vào thế
1:34:58tự sát thương mại. Họ không thể tìm đâu
1:35:00ra nguồn thay thế nội địa cho các loại
1:35:02nguyên liệu thô, chip bán dẫn hay linh
1:35:04kiện phụ trợ vốn đã được tối ưu hóa chu
1:35:06i sản xuất tại châu Á và châu Âu trong
1:35:08suốt ba thập kỷ qua. Việc ép buộc một hệ
1:35:11thống phải vận hành ngược lại các quy
1:35:13luật kinh tế tự nhiên đã biến các biện
1:35:15pháp bảo hộ thành một thứ xiềng xích bóp
1:35:17nghẹt sức cạnh tranh của chính sản phẩm
1:35:19đóng mác Mỹ, khiến chúng trở nên đắt đỏ
1:35:21hơn nhưng hiệu quả lại kém đi, từ tay
1:35:23dâng thị phần toàn cầu vào tay các đối
1:35:25thủ ngoại quốc.
1:35:28Sai lầm bốn, quả bom nợ công.
1:35:31Khi đặt bút ký ban hành đạo luật cắt
1:35:32giảm thuế và việc làm, hay còn được gọi
1:35:35tắt là TCJA, Donald Trump đã tự tin
1:35:37tuyên bố đây là một mức nhiên liệu tên
1:35:39lửa kinh điển được bơm thẳng vào động cơ
1:35:41kinh tế của nước Mỹ. Lời hứa hẹn cốt lõi
1:35:44của chính sách tài khóa khổng lồ này là
1:35:46việc cắt giảm mạnh mẽ thuế thu nhập
1:35:48doanh nghiệp từ mức 35% xuống còn 21% sẽ
1:35:52giải phóng một nguồn lực tài chính vô
1:35:54tận, thúc đẩy các tập đoàn lớn ồ ạt tái
1:35:56đầu tư vào nền kinh tế thực. Lý thuyết
1:35:58kinh tế nhỏ giọt khi đó được tung hô như
1:36:01một chiếc chìa khóa vạn năng, nơi dòng
1:36:03vốn được giữ lại trong túi giới chủ sẽ
1:36:05tự động biến thành những nhà máy mới,
1:36:07những dây chuyền sản xuất chế tạo hiện
1:36:08đại và hàng triệu công an việc làm với
1:36:11mức lương hấp dẫn cho người lao động Mỹ.
1:36:13Chính quyền Mỹ tin rằng việc giảm bớt
1:36:15gánh nặng thuế sẽ kích thích tinh thần
1:36:17khởi nghiệp quốc gia, gia tăng năng lực
1:36:19cạnh tranh vĩ mô của toàn bộ hệ thống
1:36:21thương mại và tự động tạo ra nguồn thu
1:36:23mới để bù đắp cho phần ngân sách bị thâm
1:36:25hụt ngắn hạn. Đây được coi là một nước
1:36:27cờ chiến lược nhằm lấy lòng giới tài
1:36:29phiệt phố Wall, đồng thời hiện thực hóa
1:36:31lời cam kết về một nền kinh tế bùng nổ,
1:36:34tăng trưởng vượt bậc mà không cần phụ
1:36:35thuộc vào các gói cứu trợ hay trợ cấp
1:36:38tài khóa của chính phủ liên bang. Thế
1:36:40nhưng
1:36:41dòng chảy thực tế của tiền bạc trên thị
1:36:42trường tài chính vốn không bao giờ vận
1:36:44hành theo những kịch bản màu hồng của
1:36:46các nhà chính trị. Thay vì đổ nguồn vốn
1:36:49khổng lồ từ việc giảm thuế vào việc xây
1:36:51dựng nhà xưởng, mua sắm trang thiết bị
1:36:53hay nâng cao tay nghề cho người lao
1:36:55động, các tập đoàn đa quốc gia và giới
1:36:57tài phiệt tại phố Wall đã thực hiện một
1:36:59nước đi hoàn toàn trái ngược. Họ đã dùng
1:37:01phần lớn số tiền thuế được miễn giảm đó
1:37:04để tiến hành các chiến dịch mua lại cổ
1:37:05phiếu của chính mình, một thủ thuật tài
1:37:07chính được biết đến với tên gọi stock
1:37:09buybacks. Bằng cách hút bớt lượng cổ
1:37:11phiếu đang lưu hành trên thị trường, các
1:37:13doanh nghiệp này đã tự tay thổi phồng
1:37:15các chỉ số tài chính ảo, đẩy giá cổ
1:37:18phiếu tăng vọt để làm giàu nhanh chóng
1:37:20cho các cổ đông lớn và giới điều hành
1:37:22cấp cao, bỏ mặc năng lực sản xuất thực
1:37:24tế của doanh nghiệp rơi vào trạng thái
1:37:26trì trệ kéo dài. Dòng tiền không hề nhỏ
1:37:29giọt xuống tầng lớp lao động bình dân
1:37:31như lời hứa hẹn mà bị giữ lại hoàn toàn
1:37:33ở đỉnh tháp quyền lực tài chính, làm
1:37:35trầm trọng thêm sự phân hóa giàu nghèo
1:37:37và biến một chính sách kích thích kinh
1:37:39tế thành một đòn bẩy thổi phồng bong
1:37:41bóng tài sản ảo trên phố Wall. Kết quả
1:37:43tài khóa từ cuộc thử nghiệm kinh tế vĩ
1:37:44mô đầy mạo hiểm này đã để lại một di sản
1:37:47đen tối nhất trong lịch sử tài chính
1:37:49thời bình của nước Mỹ. Đạo luật cắt giảm
1:37:51thuế không những không tạo ra nguồn thu
1:37:52mới mà ngược lại, nó đã làm sụt giảm
1:37:55nghiêm trọng nguồn thu ngân sách quốc
1:37:56gia, đẩy thâm hụt tài chính liên bang
1:37:58lên các mức cao kỷ lục chưa từng có.
1:38:00Khoản thâm hụt khổng lồ này kết hợp với
1:38:02các chi phí quản trị không hiệu quả đã
1:38:05để lại một quả bom nợ ròng mới tăng thêm
1:38:07lên tới gần 8.000 tỷ đô la chỉ trong chu
1:38:10kỳ quản lý. Lần đầu tiên kể từ sau Thế
1:38:12chiến thứ hai, tổng số nợ công của siêu
1:38:14cường số một thế giới đã chính thức vượt
1:38:17ngưỡng 100% tổng sản phẩm quốc nội GDP,
1:38:20tước đi toàn bộ không gian linh hoạt của
1:38:22các chính sách tiền tệ và đẩy nền kinh
1:38:23tế Mỹ vào một chu kỳ bất ổn tài chính
1:38:26kéo dài.
1:38:27Mỗi đô la nợ công phình to lúc này là
1:38:29một nhát dao găm thẳng vào sức mua thực
1:38:31tế của người dân, buộc chính phủ phải
1:38:33trích một phần ngân sách khổng lồ hàng
1:38:35năm chỉ để chi trả tiền lãi vay thay vì
1:38:37đầu tư cho tương lai.
1:38:40Sai lầm số năm, tước đoạt bảo hiểm y tế.
1:38:44Trong chuỗi những quyết định gây tranh
1:38:45cãi làm rúng động xã hội Mỹ, chiến dịch
1:38:48nhằm triệt hạ và xóa sổ hệ thống y tế
1:38:49hiện hành được xem là một chương đen tối
1:38:51bộc lộ rõ rệt sự xung đột giữa tư duy
1:38:54tối ưu hóa, chi phí ngắn hạn và sự ổn
1:38:56định mang tính hệ thống. Donald Trump
1:38:58bước vào trận chiến này với một mục tiêu
1:39:00mang đậm tính phá bỏ, liên tục đưa ra
1:39:02những lời hứa hẹn về một dự án thay thế
1:39:05mang tên Build Beautiful Bill, cam kết
1:39:07mang lại một hệ thống bảo hiểm y tế mới
1:39:09có chi phí rẻ hơn nhưng chất lượng lại
1:39:12vượt trội hơn cho mọi người dân. Để đạt
1:39:14được mục tiêu cắt giảm ngân sách liên
1:39:15bang một cách nhanh chóng, chính quyền
1:39:17Mỹ đã thực hiện hàng loạt biện pháp thắt
1:39:19chặt tài khóa cực đoan, bao gồm việc cắt
1:39:22giảm triệt để các khoản trợ cấp cho các
1:39:24công ty bảo hiểm y tế và giảm thiểu
1:39:26nguồn vốn hỗ trợ cho các chương trình
1:39:28chăm sóc sức khỏe công cộng dành cho
1:39:30người có thu nhập thấp. Ý tưởng cốt lõi
1:39:32của các nhà hoạch định chính sách khi đó
1:39:34là việc giảm bớt sự can thiệp của chính
1:39:36phủ và buộc thị trường y tế phải cạnh
1:39:38tranh tự do sẽ tự động kéo giá dịch vụ
1:39:40đi xuống. Thế nhưng y tế và sức khỏe
1:39:43cộng đồng vốn là một lĩnh vực đặc thù
1:39:45liên quan trực tiếp đến an sinh xã hội,
1:39:47nơi các quy luật cung cầu thuần túy
1:39:49không thể thay thế cho vai trò điều tiết
1:39:51và bảo vệ của nhà nước. Việc vội vã cắt
1:39:53bỏ các cột trụ ngân sách mà không có một
1:39:56lộ trình thay thế rõ ràng đã ngay lập
1:39:58tức đẩy toàn bộ hệ thống bảo hiểm nội
1:39:59địa vào một trạng thái hỗn loạn chiến
1:40:01lược, biến một lời hứa tối ưu hóa chi
1:40:03phí trở thành một đòn trừng phạt tài
1:40:05chính tàn nhẫn, đè nặng lên vai những
1:40:08tầng lớp yếu thế nhất trong xã hội.
1:40:09Những con số thống kê thực tế được công
1:40:11bố trong chu kỳ chính sách đã phơi bày
1:40:13một thực tế trần trụi và cay đắng,
1:40:16toàn trái ngược với những tuyên bố màu
1:40:17hồng từ Nhà Trắng. vì sự giảm như kỳ
1:40:20vọng, chi phí phí bảo hiểm y tế trung
1:40:22bình tại Mỹ đã tăng vọt thêm 26% tạo ra
1:40:25một cú sốc tài chính chưa từng có đối
1:40:27với hàng triệu hộ gia đình trung lưu và
1:40:29bình dân. Đồng thời các công ty bảo hiểm
1:40:32để bảo vệ biên lợi nhuận của mình đã đẩy
1:40:34mức khấu trừ tự chi trả hay còn gọi là
1:40:36deductibles tăng thêm hơn 1.000 đô la
1:40:38cho mỗi gói dịch vụ, tạo ra một rào cản
1:40:41tài chính vô hình nhưng kiên cố ngăn cản
1:40:43người dân tiếp cận các dịch vụ y tế cơ
1:40:45bản. Hệ quả trực tiếp là có hơn 5 triệu
1:40:48người dân Mỹ đã buộc phải ký vào đơn hủy
1:40:50bỏ bảo hiểm y tế của chính mình chỉ vì
1:40:53họ không còn khả năng chi trả cho các
1:40:55mức phí gia tăng cắt cổ. Việc mất đi tấm
1:40:57khiên bảo vệ y tế đã đẩy hàng triệu con
1:40:59người vào cảnh kiệt quệ tài chính vĩnh
1:41:02viễn, nơi chỉ cần một trận ốm thông
1:41:04thường hay một tai nạn bất ngờ cũng đủ
1:41:06để biến thành một khoản nợ y tế khổng
1:41:07lồ, thiêu rụi toàn bộ số tiền tiết kiệm
1:41:10cả đời và đẩy họ rơi thẳng xuống đáy của
1:41:12sự nghèo đói. Sự ngu ngốc của chiến dịch
1:41:14này nằm ở chỗ nó tin rằng có thể tiết
1:41:17kiệm tiền cho ngân sách quốc gia bằng
1:41:19cách đẩy gánh nặng chi phí sang cho
1:41:20người dân để rồi nhận về một cái kết
1:41:23đắng là gánh nặng khủng hoảng xã hội dội
1:41:25ngược trở lại nền kinh tế vĩ mô. Khi
1:41:28hàng triệu người không có bảo hiểm, họ
1:41:30sẽ không đi khám bệnh định kỳ mà chỉ
1:41:31nhập viện khi bệnh tình đã chuyển biến
1:41:33quá nặng tại các phòng cấp cứu khẩn cấp,
1:41:35nơi chi phí điều trị đắt đỏ hơn gấp hàng
1:41:37chục lần. Chính phủ và hệ thống bệnh
1:41:39viện công cuối cùng vẫn phải chi trả cho
1:41:42những khoản nợ xấu y tế không thể thu
1:41:44hồi này thông qua việc tăng thuế và tăng
1:41:46giá dịch vụ chung, tự tay đẩy toàn bộ
1:41:48nền kinh tế vào một vòng xoáy lạm phát y
1:41:50tế vô lý và làm suy giảm nghiêm trọng
1:41:53chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.
1:41:56Sai lầm số sáu, đóng băng công nghệ.
1:42:00Khi cơn khát ngân sách và áp lực từ quả
1:42:02bom nợ công bắt đầu đè nặng lên các tính
1:42:05tính chính trị, chính quyền của Donald
1:42:07Trump đã đưa ra một quyết định mang tính
1:42:09cực đoan nhằm thực hiện mục tiêu kiểm
1:42:11toán máy móc và thắt chặt chi tiêu công
1:42:13bằng mọi giá. Bằng việc ban hành một sắc
1:42:15lệnh khẩn cấp, Washington đã ra lệnh tạm
1:42:18dừng toàn bộ các khoản trợ cấp nghiên
1:42:20cứu hay còn gọi là các khoản grants nội
1:42:22địa cùng hệ thống cho vay tài chính ưu
1:42:24đãi từ các cơ quan liên bang. Mục tiêu
1:42:26ban đầu được tuyên bố rất hoa mỹ, đóng
1:42:28cửa các dòng vốn liên bang để rà soát,
1:42:31thanh tra toàn diện bộ máy hành chính
1:42:33nhằm loại bỏ những dự án bị gán mác là
1:42:35lãng phí tài nguyên của người đóng thuế.
1:42:37Vì Tổng thống tin rằng việc đóng băng
1:42:39đột ngột này sẽ buộc các tổ chức phải
1:42:41tối ưu hóa hiệu suất, đồng thời giúp
1:42:43chính phủ thu hồi những nguồn lực tài
1:42:44chính cần thiết để bù đắp cho những thâm
1:42:46hụt tài khóa khổng lồ trước đó. Thế
1:42:48nhưng việc áp dụng một tư duy cơ học thô
1:42:51bạo vào hệ thống công nghệ lõi, nơi vốn
1:42:54đòi hỏi dòng vốn phải lưu thông liên tục
1:42:56và ổn định, đã biến một cuộc kiểm toán
1:42:58thông thường trở thành một mệnh lệnh
1:43:00hành chính bóp nghẹt sự sáng tạo, trực
1:43:02tiếp chặn đứng nguồn oxy tài chính của
1:43:04chuỗi huyết mạch đổi mới quốc gia. Hậu
1:43:06quả dây chuyền từ sắc lệnh thắt chặt cực
1:43:08đoan này đã ngay lập tức tạo ra một cơn
1:43:10địa chấn tàn khốc làm đóng băng toàn bộ
1:43:12hệ sinh thái công nghệ đỉnh cao của nước
1:43:14Mỹ. Thay vì chỉ thanh lọc bộ máy như
1:43:16tính toán trên giấy tờ, lệnh dừng cấp
1:43:18vốn đột ngột đã làm tê liệt hoàn toàn
1:43:20các quỹ đầu tư công nghệ độc lập và các
1:43:22phòng thí nghiệm trọng điểm vốn đang vận
1:43:24hành dựa trên các cam kết tài trợ dài
1:43:26hạn từ chính phủ. Nghiêm trọng hơn, dòng
1:43:29thác khủng hoảng này đã dội thẳng vào
1:43:31khối doanh nghiệp tư nhân làm đóng băng
1:43:33hoạt động của hàng ngàn doanh nghiệp vừa
1:43:34và nhỏ trong chuỗi cung ứng bán dẫn, trí
1:43:37tuệ nhân tạo và năng lượng mới. Đây là
1:43:39những thực thể kinh tế tinh gọn, sở hữu
1:43:41công nghệ đột phá nhưng có bộ đệm tài
1:43:43chính rất mỏng, hoàn toàn sống dựa vào
1:43:45dòng vốn lưu thông để duy trì hoạt động
1:43:47nghiên cứu và phát triển hàng ngày. Khi
1:43:49nguồn trợ cấp và các khoản vay liên bang
1:43:51bị chặn đứng không một lời cảnh báo, các
1:43:53doanh nghiệp này lập tức rơi vào trạng
1:43:55thái kiệt quệ dòng tiền, buộc phải sa
1:43:57thải nhân sự cấp cao, hủy bỏ các hợp
1:43:59đồng nghiên cứu chiến lược và thậm chí
1:44:01là nộp đơn phá sản hàng loạt. Nước Mỹ đã
1:44:03tự tay làm gãy đổ chuỗi cung ứng công
1:44:05nghệ lõi của chính mình ngay từ tầng nền
1:44:07móng, tạo ra một sự đứt gãy thế hệ về
1:44:09năng lực đổi mới sáng tạo trước khi kịp
1:44:11bước vào cuộc đối đầu sinh tử với các
1:44:13siêu cường công nghệ khác trên thế giới.
1:44:16Sự ngu ngốc của sắc lệnh này nằm ở chỗ
1:44:18nó coi các khoản đầu tư công nghệ là chi
1:44:20phí tiêu hao cần cắt giảm thay vì hiểu
1:44:22rằng đó chính là hạt giống tạo ra năng
1:44:24lực cạnh tranh cốt lõi cho siêu cường
1:44:26trong tương lai. Việc đóng cửa các khoản
1:44:28grants nội địa đã khiến nước Mỹ mất đi
1:44:31hàng ngàn phát minh sáng chế quan trọng,
1:44:33đẩy một lượng lớn chuyên gia và nhà khoa
1:44:35học hàng đầu phải rời bỏ đất nước hoặc
1:44:37chuyển dịch dự án sang các quốc gia châu
1:44:40Âu và châu Á, nơi các chính phủ đang mở
1:44:42rộng vòng tay chào đón bằng những gói
1:44:44tài trợ khổng lồ.
1:44:46Nhìn lại toàn bộ bức tranh toàn cảnh về
1:44:48sáu sai lầm tài chính vĩ mô kinh điển
1:44:50của Donald Trump và nước Mỹ, chúng ta
1:44:52nhận ra một sự thật trần trụi rằng bản
1:44:54chất của những thảm bại lớn nhất trong
1:44:56lịch sử không bao giờ bắt nguồn từ việc
1:44:57thiếu hụt nguồn vốn, công nghệ đỉnh cao
1:45:00hay năng lực thực thi của hệ thống. Nước
1:45:02Mỹ có thừa tài nguyên, sở hữu những bộ
1:45:04óc tài chính lỗi lạc nhất hành tinh và
1:45:06một mạng lưới đồng minh sâu rộng trên
1:45:07khắp các lục địa. Thế nhưng tất cả những
1:45:10lợi thế độc quyền tuyệt đối đó đã hoàn
1:45:12toàn bị vô hiệu hóa bởi sự ngạo mạn
1:45:14chiến lược và một tư duy quản trị cực
1:45:16đoan, nông nổi của những người đứng đầu
1:45:18bộ máy lãnh đạo. Sai lầm lớn nhất của
1:45:20một nhà điều hành kinh tế không phải là
1:45:22việc đưa ra những quyết định mạo hiểm mà
1:45:24là việc bước vào một cuộc chiến tổng
1:45:26lực, dù là thương chiến thuế quan, cải
1:45:28cách an sinh xã hội hay đóng băng huyết
1:45:30mạch công nghệ mà không hề chuẩn bị sẵn
1:45:32một kịch bản rút lui.
1:45:34Một lối thoát chiến lược khi thị trường
1:45:35bắt đầu đảo chiều và biến động dữ dội.
1:45:38Khi bạn tung ra những quân bài mang tính
1:45:40triệt hạ đối phương nhưng lại tự tay
1:45:42chặt đứt các sợi dây liên kết cộng sinh
1:45:44của chính mình, bạn đang tự đẩy doanh
1:45:45nghiệp và quốc gia vào một ngõ cụt tài
1:45:47chính không lối thoát, nơi mỗi nước đi
1:45:49sửa sai tiếp theo đều phải trả giá bằng
1:45:52những tổn thất nặng nề hơn về cả tiền
1:45:54bạc lẫn uy tín quốc tế. Thay vì nhìn
1:45:56nhận những thất bại này dưới lăng kính
1:45:58thương trường khô khan, có một góc nhìn
1:46:00thú vị và đáng kinh ngạc hơn rất nhiều
1:46:03từ lý thuyết hỗn loạn của vũ trụ, hiệu
1:46:05ứng cánh bướm của lịch sử nhân loại. Sáu
1:46:07quyết định tưởng chừng như chỉ là các
1:46:09sắc lệnh hành chính thuần túy được ký
1:46:11trong phòng Bầu Dục Nhưng cái đập cánh
1:46:13của chúng đã tạo ra những cơn lốc xoáy
1:46:15làm xoay chuyển hoàn toàn trật tự của
1:46:17nền văn minh thế giới. Việc một người
1:46:19nông dân tại bang Iowa phải nhận tiền
1:46:22cứu trợ của chính phủ hay một gia đình
1:46:24nghèo tại Texas bị tước đi tấm thẻ bảo
1:46:26hiểm y tế thoạt nhìn chỉ là câu chuyện
1:46:28nội bộ của nước Mỹ. Nhưng chính những
1:46:30vết rạn nứt nhỏ bé đó đã tích tụ áp lực
1:46:33tạo ra một làn sóng dịch chuyển địa
1:46:34chính trị khổng lồ trực tiếp đẩy nhanh
1:46:36sự trỗi dậy của một trục quyền lực mới ở
1:46:38thế giới đa cực. Lịch sử luôn vận hành
1:46:41theo những chu kỳ chớ trêu. Nơi sự ngạo
1:46:43mạn tột cùng của một siêu cường ở đỉnh
1:46:45cao danh vọng lại chính là chất xúc tác
1:46:47mạnh mẽ nhất kích hoạt quá trình tự
1:46:49thoái trào của chính họ. Khi nước Mỹ
1:46:51đóng cửa biên giới và tin rằng mình có
1:46:53thể cô lập phần còn lại của hành tinh,
1:46:55họ không ngờ rằng thế giới đã tìm ra một
1:46:57lối đi khác bỏ lại siêu cường số một
1:46:59đứng cô độc trong pháo đài do chính mình
1:47:01dựng lên. Đây không còn là câu chuyện về
1:47:03các con số thâm hụt tài khóa mà là bài
1:47:06học tối thượng về quy luật nhân quả của
1:47:08quyền lực. Kẻ cố chấp nắm giữ thế độc
1:47:10tôn bằng vũ lực và sự cưỡng ép sẽ là kẻ
1:47:12đầu tiên bị bánh xe lịch sử nghiền nát
1:47:14khi dòng chảy thời đại thay đổi.
1:47:16Đi qua bốn chương lịch sử với đầy rẫy
1:47:18những mưu mô, toan tính và cả những giọt
1:47:20nước mắt cay đắng, chúng ta nhận ra một
1:47:22chân lý vĩ mô cực kỳ sắt đá, không một
1:47:25đế chế nào có thể sụp đổ chỉ sau một đêm
1:47:27và cũng không một thảm họa tài chính nào
1:47:29tự nhiên từ trên trời rơi xuống.
1:47:32Vòng đời của nước Mỹ trong một thế kỷ
1:47:33qua giống như một vở bi kịch kinh điển
1:47:35được viết kịch bản quá hoàn hảo. Bắt đầu
1:47:38bằng những bộ óc thiên tài kiến tạo luật
1:47:39chơi, sau đó bị thiêu rụi bởi lòng tham
1:47:42và sự kiêu ngạo của những thế hệ kế cận
1:47:44để rồi cuối cùng phải vùng vẫy trong một
1:47:46mạng lưới rắc rối do chính họ tự đặt.
1:47:49Bài học xương máu dành cho tất cả chúng
1:47:51ta từ những nhà lãnh đạo doanh nghiệp
1:47:53cho đến những nhà đầu tư cá nhân là đừng
1:47:55bao giờ ngủ quên trên chiến thắng và ảo
1:47:57tưởng về quyền lực tuyệt đối. Một khi
1:47:59bạn quyết định đi ngược lại quy luật
1:48:01cung cầu tự nhiên, phản bội lại những
1:48:03giá trị cốt lõi và bỏ mặc những người đã
1:48:05xây dựng nên nền móng cho mình thì cái
1:48:06giá phải trả sẽ là cả một cơ đồ. Nước Mỹ
1:48:09vẫn còn đó, vũ khí và đồng đô la của họ
1:48:12vẫn hiện diện. Nhưng trật tự thế giới
1:48:14đơn cực thì đã vĩnh viễn vỡ vụn, nhường
1:48:16chỗ cho một kỷ nguyên đa cực khốc liệt
1:48:19hơn gấp trăm ngàn lần. Hy vọng rằng qua
1:48:21tác phẩm tài liệu dài tập này trên kênh
1:48:239 Phút Kinh Doanh Đột Phá, các bạn đã có
1:48:26cho mình một bức tranh bao quát nhất,
1:48:28sắc bén nhất về sự dịch chuyển của các
1:48:30dòng chảy địa chính trị và tiền tệ toàn
1:48:32cầu. Đâu là giai đoạn khiến bạn cảm thấy
1:48:35ấn tượng và đáng suy ngẫm nhất trong
1:48:36toàn bộ vòng đời của siêu cường này?
1:48:39Liệu nước Mỹ có khả năng tái sinh từ
1:48:41đống tro tàn của những sai lầm vĩ mô hay
1:48:43sẽ tiếp tục trượt dài trên sườn dốc của
1:48:45bánh xe lịch sử?
1:48:46Hãy để lại quan điểm tranh luận của bạn
1:48:48ở ngay phần bình luận bên dưới.
1:48:50Nếu bạn thấy bộ phim tài liệu này thực
1:48:52sự giá trị, hãy nhấn nút thích, đăng ký
1:48:54kênh và chia sẻ nó đến những người đam
1:48:56mê giải mã các góc khuất kinh tế vĩ mô.
1:48:59Sự ủng hộ của các bạn chính là nguồn
1:49:00nhiên liệu mạnh mẽ nhất để chúng tôi
1:49:02tiếp tục đào sâu và mang đến những góc
1:49:04nhìn không thể tìm thấy trên các phương
1:49:06tiện truyền thông đại chúng. Chúc các
1:49:08bạn luôn giữ được cái đầu lạnh và sự
1:49:10nhạy bén trước mọi biến động của thời
1:49:11đại. Xin chào và hẹn gặp lại trong những
1:49:14chiến dịch nội dung Đột Phá tiếp theo.

About this transcript

This page contains the full transcript of [Phim Tài Liệu] Toàn Cảnh Nước Mỹ: Sự Kiêu Ngạo Của Siêu Cường: 100 Năm Thống Trị Đang Đến Hồi Kết? by 9 Phút Kinh Doanh Đột Phá, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 25,595 words across 3,002 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.

What you can do with it

Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to choose a caption track available on the video.

Free YouTube transcript tool

YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, caption language selection, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.