Phú Quốc Từng Thuộc Campuchia? Sự Thật Về Mạc Cửu Trước Khi Người Pháp Đặt Chân Đến — Transcript

Full transcript

1. 0:10Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng
2. 0:12đến với chương trình Á Lục Ký. Đêm mùa
3. 0:15xuân năm 1739
4. 0:18tại một cảng thị nhỏ bên bờ vịnh Thái
5. 0:20Lan. Một chàng trai 21 tuổi đứng trên
6. 0:23thành lũy nhìn ra biển tối. Phía xa ánh
7. 0:26đuốc của một đội quân đang áp sát. Cha
8. 0:29anh người dựng nên vùng đất này đã qua
9. 0:32đời được b năm. Nếu đêm nay thất thủ,
10. 0:35câu chuyện về một cảng thị được mệnh
11. 0:37danh là cõi tiên giữa ba đế chế coi như
12. 0:40khép lại mãi mãi. Chàng trai đó tên là
13. 0:43Mạc Thiên Tứ. Và vùng đất anh đang bảo
14. 0:46vệ hôm nay chúng ta gọi là Hà Tiên. Còn
15. 0:49hòn đảo ngay bên cạnh hôm nay chúng ta
16. 0:52gọi là Phú Quốc. Phú Quốc hòn đảo mà bây
17. 0:55giờ ai cũng biết đến qua những khu nghỉ
18. 0:58dưỡng. Những chuyến bay giá rẻ và gần
19. 1:00đây là một đặc khu kinh tế từng có một
20. 1:03khởi đầu phức tạp và kịch tính hơn rất
21. 1:05nhiều so với những gì phần lớn người
22. 1:07Việt được học ở trường. Đây là kỳ đầu
23. 1:09tiên trong loạt sáu kỳ phát sóng của Á
24. 1:11Lục Ký xoay quanh hành trình lịch sử của
25. 1:13đảo Phú Quốc hòn đảo Mang Đình. Herme
26. 1:17gọi là CO. Loạt chương trình này không
27. 1:20chỉ kể lại một câu chuyện mà đi qua ba
28. 1:22giai đoạn khác nhau. Giai đoạn đầu là
29. 1:24quá trình chủ quyền hình thành một cách
30. 1:26tự nhiên qua di dân, thương mại và chiến
31. 1:28tranh cục bộ. Giai đoạn giữa là khi
32. 1:31người Pháp bước vào Đông Dương và khiến
33. 1:33mọi thứ trở nên mập mờ hơn. Và giai đoạn
34. 1:36cuối là câu chuyện về việc một vấn đề
35. 1:38tưởng như đã khép lại về mặt pháp lý vẫn
36. 1:41tiếp tục được nhắc đến trong đời sống
37. 1:43chính trị Campuchia cho đến tận hôm nay.
38. 1:45Nếu quý vị quan tâm đến những lát cắt
39. 1:47lịch sử ít được kể của Việt Nam, hãy
40. 1:49theo dõi trọn bộ loạt chương trình này.
41. 1:51Riêng kỳ hôm nay, chúng ta sẽ không nói
42. 1:54về bất kỳ tranh chấp nào đang diễn ra
43. 1:56trong hiện tại. Chúng ta sẽ quay ngược
44. 1:58lại hơn 300 năm về giai đoạn trước khi
45. 2:01bất kỳ người Pháp nào đặt chân đến vùng
46. 2:03đất này. để trả lời một câu hỏi tưởng
47. 2:06như đơn giản nhưng ít khi được giải
48. 2:08thích thấu đáo vùng đất này ban đầu
49. 2:10thuộc về ai và vì sao lại như vậy.
50. 2:17Để hiểu câu chuyện Phú Quốc, trước tiên
51. 2:19chúng ta cần quay lại Trung Quốc vào
52. 2:21giữa thế kỷ 17. Năm 164,
53. 2:25nhà Minh sụp đổ, nhà Thanh lên thay thế.
54. 2:28Trong nhiều thập kỷ sau đó, những người
55. 2:30trung thành với nhà Minh cũ tiếp tục
56. 2:32kháng cự ở miền Nam Trung Quốc. Cho đến
57. 2:34khi phong trào này bị dập tắt gần như
58. 2:37hoàn toàn vào đầu thập niên 1680,
59. 2:40làn sóng di dân người Hoa tràn xuống
60. 2:42Đông Nam Á. Trong giai đoạn này, phần
61. 2:45lớn xuất phát từ chính biến cố đó, một
62. 2:48trong những người ra đi là một thanh
63. 2:50niên tên Mạc Cửu, quê ở huyện Hải Khang,
64. 2:53phủ Lôi Châu, tỉnh Quảng Đông. Theo gia
65. 2:55phả họ Mạc và sách gia định thành thông
66. 2:57chí, ông sinh năm 165.
67. 3:02Về thời điểm ông rời Trung Quốc, giới
68. 3:04nghiên cứu vẫn còn tranh luận. Một số
69. 3:06tài liệu cũ cho rằng ông đi từ năm 1671
70. 3:11khi mới 17 tuổi. Nhưng nhiều nhà sử học
71. 3:13hiện đại, trong đó có học giả Trần Kinh
72. 3:16Hòa nghiêng về mốc muộn hơn. Khoảng năm
73. 3:191680,
74. 3:21ngay sau khi phong trào phản thanh Phục
75. 3:23Minh bị dập tắt hoàn toàn, lý do khá
76. 3:25thuyết phục. Một thanh niên 17 tuổi khó
77. 3:27có đủ vốn liếng và kinh nghiệm để sau
78. 3:30này một mình đứng ra thầu thuế đàm phán
79. 3:32với triều đình và xây dựng cả một càng
80. 3:34thị nhiều khả năng. Mạc Cửu đã trải qua
81. 3:37gần một thập kỷ buôn bán ở Philippines
82. 3:39và Java trước khi đặt chân đến vương
83. 3:42quốc Khơme. Và đây là điều quan trọng
84. 3:44cần làm rõ ngay từ đầu. Khi Mạc Cửu đến
85. 3:47vùng đất mà người Khơme gọi là Bantemis,
86. 3:50đó không phải là một thành phố sầm ất mà
87. 3:52ông chiếm lấy, đó là một vùng đầm lầy
88. 3:54hoang vu, một ngã ba đường mà cướp biển
89. 3:57thường lui tới, gần như không có dân cư
90. 4:00ổn định. Công việc của Mạc Cửu nói một
91. 4:02cách chính xác, không phải là chiếm đoạt
92. 4:04điều gì đã có sẵn, mà là tạo ra một điều
93. 4:07chưa từng tồn tại. Triều đình Khơ Me lúc
94. 4:10đó do vua chây chết tha đệ tứ trị vì đã
95. 4:13phong cho Mạc Cửu tước hiệu Okia, một
96. 4:15chức danh quan lại địa phương, cho phép
97. 4:18ông thuế tại khu vực này. Nhưng Mạc Cửu
98. 4:20không dùng số tiền này để xây dựng quân
99. 4:22đội hay mở rộng lãnh thổ. Ông dùng nó để
100. 4:25mở các sòng bạc thu thuế gọi là hoa chi
101. 4:28và quan trọng hơn cả chiêu mộ lưu dân từ
102. 4:31nhiều sắc tộc khác nhau. Người Hoa,
103. 4:33người Việt, người Khơ Me, người Trà Và
104. 4:36để lập nên bảy thôn xã dọc ven biển,
105. 4:39trong đó có cả đảo Phú Quốc. Từ một đầm
106. 4:41lầy vô danh, nơi đây dần trở thành một
107. 4:44cảng thị được ví như một tiểu Quảng
108. 4:46Châu, nhưng câu chuyện không hề êm đềm.
109. 4:49Giai đoạn 1687
110. 4:52đến 1699,
111. 4:55nội chiến tranh giành ngôi vị nổ ra dữ
112. 4:57dội trong triều đình Khơ me kéo theo
113. 5:00những cuộc thảm sát nhắm vào cộng đồng
114. 5:02người Hoa mà Cửu buộc phải bỏ chạy sang
115. 5:05Xiêm La ẩn nu gần một thập kỷ trước khi
116. 5:08quay trở lại. Một chi tiết đáng chú ý là
117. 5:10trong một cuộc tấn công của Quân Sim vào
118. 5:12giai đoạn này, Mạc Cửu không chỉ đơn
119. 5:14thuần chạy loạn, một số tài liệu còn ghi
120. 5:16nhận ông từng bị Quân Xiêm bắt giữ. Và
121. 5:19điều này giúp giải thích cho quyết định
122. 5:21lớn nhất trong cuộc đời ông sau này. Một
123. 5:23vùng đất giàu có nhưng không có sức mạnh
124. 5:25quân sự để tự bảo vệ, sớm muộn cũng trở
125. 5:28thành miếng mồi cho các thế lực xung
126. 5:30quanh.
127. 5:35Tháng 8 năm 1708,
128. 5:39Mạc Cửu Sai hai thuộc hạ là Lý Xá và
129. 5:42Trương Cầu mang lễ vật đến Phú Xuân. Xin
130. 5:45quy phục Chúa Nguyễn Phúc Chu, chúa
131. 5:47Nguyễn Chấp Thuận phong ông làm tổng
132. 5:50binh trấn Hà Tiên tước Cửu Ngọc Hầu. Một
133. 5:52vài tài liệu bao gồm cả một số bản trên
134. 5:55mạng. ghi năm này là 1707
135. 5:59nhưng phần lớn sử liệu gốc của triều
136. 6:00Nguyễn cũng như các thảo luận học thuật
137. 6:03gần đây đều thống nhất múc 1708.
138. 6:07Sự chênh lệch một năm này nhiều khả năng
139. 6:09đến từ việc nhầm lẫn với một sự kiện
140. 6:11khác xảy ra gần cùng thời điểm. Khi quân
141. 6:15Xiêm tấn công vùng đất này, vậy tại sao
142. 6:17mà Cửu không chọn tiếp tục dưới trướng
143. 6:19Khơ Me hay quay sang Xiêm La mà lại chọn
144. 6:23Chúa Nguyễn? Có ba lý do mang tính thực
145. 6:26dụng. Thứ nhất, triều đình Khơme lúc đó
146. 6:29đang chìm trong nội chiến kế vị, không
147. 6:31đủ khả năng bảo vệ chính mình, huống hồ
148. 6:33bảo vệ một vùng đất biên viễn. Thứ hai,
149. 6:36Siim La là nơi ông từng bị giam giữ và
150. 6:39chính quyền Xiêm khi đó thường xuyên sử
151. 6:42dụng vũ lực hoặc dung túng cho cướp biển
152. 6:45để triệt hạ các cản vụ đối thủ. Thứ ba,
153. 6:48chùa Nguyễn đang trong giai đoạn mở mang
154. 6:50mạnh mẽ ở phương Nam, vừa thiết lập xong
155. 6:53cơ sở hành chính gia đình năm 1698
156. 6:57và có chính sách khá cởi mở với các cộng
157. 7:00đồng di dân người Hoa, sẵn sàng cấp
158. 7:02quyền tự trị rộng rãi miễn là họ chấp
159. 7:05nhận làm phên dậu canh giữ biên giới.
160. 7:07Đến đây, nếu một nhà nghiên cứu phía
161. 7:10Campuchia trình bày lại sự kiện này, họ
162. 7:12sẽ có một lập luận đáng để lắng nghe. Họ
163. 7:14sẽ nói rằng Mạc Cửu khi đó chỉ là một
164. 7:17okia, một quang lại địa phương ăn lộc
165. 7:20của triều đình Khơme. Việc ông tự ý mang
166. 7:22vùng đất được giao cai quảng dân cho một
167. 7:25vương quốc khác là một hành động ly
168. 7:27khai, phản trắc, hoàn toàn không có giá
169. 7:30trị pháp lý như một hiệp ước chuyển giao
170. 7:32chủ quyền chính thức giữa hai quốc gia.
171. 7:35Họ cũng có thể chỉ ra rằng cái tên Hà
172. 7:37Tiên mà Mạc Cửu đặt cho vùng đất này đã
173. 7:39thay thế hoàn toàn tên gọi bản địa là
174. 7:41Pim hoặc Bantimes, một hình thức xóa
175. 7:44nhòa dấu ấn khơme trên vùng đất họ vẫn
176. 7:47xem là của mình. Đây là một luận điểm có
177. 7:49cơ sở và cần được nhìn nhận công bằng.
178. 7:52Nhưng để đánh giá đúng, chúng ta cần đặt
179. 7:54sự kiện này vào đúng bối cảnh chính trị
180. 7:56của khu vực vào thế kỷ 17 chứ không phải
181. 8:00bối cảnh của luật pháp quốc tế hiện đại.
182. 8:02Khải niệm chủ quyền lãnh thổ với đường
183. 8:04biên giới cố định trên bảng đồ là sản
184. 8:06phẩm của châu Âu xuất hiện muộn hơn
185. 8:08nhiều trật tự chính trị Đông Nam Á. Thời
186. 8:11kỳ này vận hành theo một mô hình mà giới
187. 8:13nghiên cứu gọi là Mandala hay vòng tròn
188. 8:16quyền lực, quyền lực của một vị vua ở
189. 8:19trung tâm mạnh nhất tại kinh đô và nhạt
190. 8:21dần khi càng ra xa càng ở ngoại vi các
191. 8:24thủ lĩnh địa phương càng có nhiều quyền
192. 8:26tự trị thực tế và họ duy trì quan hệ với
193. 8:29trung tâm thông qua lòng trung thành cá
194. 8:31nhân chứ không phải một bộ máy hành
195. 8:33chính trực tiếp quan trọng hơn việc một
196. 8:36vùng đất biên viễn chiều cống cho nhiều
197. 8:37trung tâm quyền lực cùng lúc hoặc chuyển
198. 8:39lòng trung thành từ trung tâm này sang
199. 8:41trung tâm khác mạnh hơn là một cơ chế
200. 8:44hoàn toàn bình thường trong tư duy chính
201. 8:46trị đương thời, không mang màu sắc phản
202. 8:48trắc như cách hiệu của nhà nước hiện
203. 8:51đại. Và trên thực tế, trước khi Mạc Cửu
204. 8:54đến, vùng đầm lầy Bantimes chưa từng
205. 8:56được triều đình Khơme trực tiếp quản lý
206. 8:59hành chính hay thuế cư dân bản địa danh
207. 9:02hiệu Okia mà triều đình Khơ me trao cho
208. 9:04ông. Về bản chất chỉ là giấy phép để ông
209. 9:08tự do kinh doanh và nộp lại một phần lợi
210. 9:10nhuận chứ không phải một sự ủy thác cai
211. 9:13trị lãnh thổ theo nghĩa chặt chẽ. Khi mà
212. 9:15cựu quyết định mang toàn bộ vùng đất
213. 9:17cùng cư dân dâng lên chúa nguyện năm
214. 9:201708
215. 9:21đó là một sự chuyển dịch lòng trung
216. 9:23thành trong hệ thống Mandala từ trung
217. 9:25tâm Ưu Đông sang trung tâm Phú Xuân một
218. 9:28hành vi được xem là hợp pháp trong chính
219. 9:30khuôn khổ chính trị mà cả hai bên cùng
220. 9:33vận hành lúc bấy giờ.
221. 9:47Nếu năm 1708 là văn bản thì phải đến hơn
222. 9:5030 năm sau tính chính danh của Hà Tiên
223. 9:53mới thực sự được thử lửa. Mạc Cửu qua
224. 9:55đời tháng 5 năm 1735.
225. 9:59Ở tuổi 80, con trai ông Mạc Thiên Tứ khi
226. 10:02đó mới 18 tuổi lên kế nghiệp được Chúa
227. 10:05Nguyễn Phúc Chú Phong làm tổng binh đại
228. 10:07đô đốc. Đây chính là thời điểm được nhắc
229. 10:10đến ở đầu chương trình. Mùa xuân năm
230. 10:121739,
231. 10:14một vị vua Khơme mà xử liệu Việt Nam gọi
232. 10:17là Nạc Bôn đã đưa quân tấn công Hà Tiên.
233. 10:20Có lẽ với tính toán rằng vị đô đốc trẻ
234. 10:21tuổi này còn quá non kinh nghiệm để
235. 10:24chống đỡ trận chiến diễn ra ác liệt cả
236. 10:27ngày lẫn đêm. Theo Mạc Thị Gia Phả, phu
237. 10:29nhân của Mạc Thiên Tứ, bà Nguyễn Thị
238. 10:31Hiếu Túc đã huy động phụ nữ và gia quyến
239. 10:34binh lính trực tiếp vận chuyển lương
240. 10:36thực, đạn dược gia tuyến đầu giúp quân
241. 10:39sĩ duy trì sức chiến đấu. Cuối cùng quân
242. 10:41Khơ Me thất bại và phải rút lui. Có một
243. 10:44điều cần nói thẳng thắn ở đây vì đó là
244. 10:46tinh thần khách quan mà chương trình này
245. 10:48theo đuổi. Toàn bộ những gì chúng ta
246. 10:50biết về trận đánh năm 1739
247. 10:54đến từ phía Việt Nam, cụ thể là gia định
248. 10:57Thành Thông Chí và Mạc thị gia phả.
249. 11:00Không có bất kỳ biên niên sử Khơme nào
250. 11:02còn lưu lại ghi chép về sự kiện này. Bản
251. 11:05thân gia định thành thông chí do Trịnh
252. 11:07Hoài Đức một quan lại triều Nguyễn Biên
253. 11:10Soạn, chắc chắn mang góc nhìn có lợi cho
254. 11:12tính chính danh của chúa Nguyễn và họ
255. 11:14Mạc. Đây là lăng kính của bên chiến
256. 11:16thắng và cần được nhìn nhận như vậy.
257. 11:19Việc thiếu vắng ghi chép từ phía Khơme
258. 11:21không có nghĩa sự kiện không xảy ra. Các
259. 11:23nhà sử học chỉ ra rằng biên niên sử
260. 11:26hoàng gia khơme giai đoạn này vốn khá
261. 11:28phân mảnh do chính nội chiến kéo dài và
262. 11:30nhiều truyền thống chép xử ở Đông Nam Á
263. 11:32thời kỳ này có xu hướng chỉ ghi lại
264. 11:35chiến thắng, không ghi lại thất bại.
265. 11:37Nhưng nếu trận đánh năm 1739
266. 11:41chỉ dừng lại ở một chiến thắng quân sự
267. 11:43thì lập luận về chủ quyền vẫn còn có thể
268. 11:45bị tranh cãi. Điều khiến câu chuyện này
269. 11:48khác đi nằm ở một sự kiện xảy ra gần 20
270. 11:51năm sau. Năm 1757,
271. 11:54vua Khơme Nặc Tôn, người được chính mạc
272. 11:56thiên tứ hậu thuẫn để lên ngôi trong một
273. 11:58cuộc tranh chấp kế vị khác, đã chủ động
274. 12:00cắt nhượng thêm năm phủ cho họ Mạc để
275. 12:02đền ơn. Sau đó, toàn bộ số đất này được
276. 12:05dâng tiếp lên chúa Nguyễn. Đây là điểm
277. 12:07khác biệt căn bản so với trận chiến năm.
278. 12:101739.
279. 12:12Nếu chiến thắng quân sự chỉ là kết quả
280. 12:15của vũ lực thì sự kiện năm 1757
281. 12:19là một hành vi cắt nhượng lãnh thổ có sự
282. 12:22đồng thuận công khai từ chính một vị vua
283. 12:24Khơme đang tại vị được ghi nhận như một
284. 12:27văn bản hành chính chứ không đơn thuần
285. 12:30là chiến công trên chiến trường và ngay
286. 12:32sau đó câu chuyện lại rẽ sang một hướng
287. 12:34bất ngờ hơn nữa. Năm 1742,
288. 12:38trong một bức thư gửi cho Mạc phủ Nhật
289. 12:40Bản nhằm duy trì quan hệ thương mại,
290. 12:42chính Mạc Thiên Tứ, người vừa đánh bại
291. 12:45quân Khơme, lại tự xưng là vua Cao Miên.
292. 12:48Thoạt nghe chi tiết này có vẻ mâu thuẫn
293. 12:50với mọi thứ vừa được kể. Nhưng cách hiểu
294. 12:53hợp lý nhất không phải là ông thực sự
295. 12:55muốn cai trị vương quốc Khơ Me mà là
296. 12:58trong hệ thống thương mại hàng hải Đông
297. 13:00Á thời bấy giờ. Một danh xưng mang tính
298. 13:02vương quyền giúp Hà Tiên có vị thế ngang
299. 13:04hàng khi giao thương với các thế lực lớn
300. 13:06như Nhật Bản. Nó cho thấy dưới con mắt
301. 13:09của chính người trong cuộc, Hà Tiên
302. 13:12không tự nhận mình là một trấn nhỏ lệ
303. 13:14thuộc mà là một thực thể quyền lực có
304. 13:16tiếng nói riêng trên trường quốc tế dù
305. 13:18trên danh nghĩa vẫn thần phục chú
306. 13:20Nguyễn. Sức mạnh của Hà Tiên giai đoạn
307. 13:22này không chỉ nằm ở quân sự hay ngoại
308. 13:24giao thương mại. Năm 1736,
309. 13:28Mạc Thiên tứ lập ra một tổ chức tên là
310. 13:30Chiêu Anh Các quy tụ hàng chục văn nhân
311. 13:33từ khắp Đông Nam Á và Trung Quốc. Sách
312. 13:35Vở thường mô tả đây đơn thuần là một tao
313. 13:37đàn thơ ca gắn với trùm thơ nổi tiếng Hà
314. 13:40Tiên Thập Vịnh. Nhưng nhìn kỹ hơn, Chiêu
315. 13:43Anh các đóng một vai trò lớn hơn nhiều.
316. 13:45Việc quy tụ giới trí thức lưu vong không
317. 13:48chỉ nâng tầm uy tín văn hóa cho Hà Tiên
318. 13:51mà còn giúp Mạc Thiên Tứ có một mạng
319. 13:52lưới thu thập thông tin trải rộng khắp
320. 13:54vùng biển Đông, đồng thời củng cố tính
321. 13:57chính danh của Hà Tiên trước các nước
322. 13:59láng giềng bằng chính sức mạnh mềm của
323. 14:01văn chương thay vì chỉ dựa vào gươm
324. 14:03giáo.
325. 14:09Trong hệ thống mà họ Mạc xây dựng, đảo
326. 14:11Phú Quốc ban đầu chỉ giữ vai trò khai
327. 14:13thác hải sản và hậu cần hàng hải. Không
328. 14:16phải trung tâm quyền lực, vai trò của
329. 14:18hòn đảo này chỉ thực sự bộc lộ vào cuối
330. 14:20thế kỷ 18 khi cuộc nội chiến giữa nhà
331. 14:23Nguyễn và Tây Sơn nổ ra. Sau khi phòng
332. 14:25tuyến gia đình sụp đổ trước sức tấn công
333. 14:28của quân Tây Sơn, Nguyễn Ánh liên tục
334. 14:30thất bại và phải chạy trốn ra các đảo
335. 14:32phía tây nam. Mùa hè năm 1783
336. 14:36khi tàn quân của ông tụ tập tại Phú
337. 14:38Quốc, thủy quân Tây Sơn do Trương Văn Đa
338. 14:41chỉ huy đã vây giáp nhiều lớp. Đây có
339. 14:43thể là thời khắc gần như đã xóa sổ hoàn
340. 14:46toàn dòng họ Nguyễn. Một cơn bão biển
341. 14:48bất ngờ đã can thiệp khiến đội thuyền
342. 14:50Tây Sơn bị xáo trộn, tạo ra kẽ hở để
343. 14:54Nguyễn Ánh thoát sang các đảo nhỏ hơn.
344. 14:56Một chi tiết đáng chú ý ở đây là chính
345. 14:59xử Triều Nguyễn và sách Việt Nam xử lược
346. 15:01của Trần Trọng Kim đều ghi rằng Nguyễn
347. 15:03Ánh chạy ra Côn Lôn thường được hiểu là
348. 15:05Côn Đảo ở Vũng Tàu ngày nay. Nhưng theo
349. 15:08các nghiên cứu của giới sự học phương
350. 15:09Tây, dựa trên chính thư từ của giám mộc
351. 15:12Bá Đa Lộc viết ngay tại thời điểm đó,
352. 15:15đây là một nhầm lẫn địa danh, khoảng
353. 15:17cách giữa Phú Quốc và Côn Đảo là quá xa
354. 15:20và ngược hướng gió bão để một đội thuyền
355. 15:22nhỏ đang bị truy đuổi có thể vượt qua
356. 15:25trong vài ngày. Nhiều khả năng những hòn
357. 15:28đảo nguyện Ánh thực sự chạy đến là Cổ
358. 15:30Lôm, tức khu vực quần đảo Nam Du ở Kiên
359. 15:33Giang ngày nay. Cùng với cổ cốt và thổ
360. 15:36chu. Việc chính xử nhầm lẫn một địa danh
361. 15:38quan trọng như vậy cho thấy ngay cả
362. 15:40những nguồn được xem là chính thống nhất
363. 15:42cũng cần được đọc với một sự thận trọng
364. 15:43nhất định trong những năm ẩn nu tại vùng
365. 15:46biển này. Phú Quốc không chỉ là nơi lẩn
366. 15:49trốn mà còn là nơi Nguyễn Ánh duy trì
367. 15:51liên lạc với giám mục Bá Đa Lộc. Người
368. 15:54sau này thay mặt ông sang Pháp Cầu Viện
369. 15:56mở ra một chương mới mang tính quốc tế
370. 15:59hóa cho cuộc nội chiến. Cho đến hôm nay
371. 16:02tại khu vực An Thới ở phía Nam Đảo vẫn
372. 16:05còn lưu truyền câu chuyện dân gian về
373. 16:07mũi ông đội nơi một viên cai đội được
374. 16:09cho là đã hy sinh khi cứu thuyền của
375. 16:12Nguyễn Ánh Mắc Cạn và giếng tiên giếng
376. 16:15nước ngọt duy nhất sát mép biển không
377. 16:17bao giờ cạn dù thủy triều lên xuống đây
378. 16:20là những chi tiết mà bản thân giới xử
379. 16:22học không thể kiểm chứng nhưng chúng
380. 16:24phản ánh cách người dân địa phương gìn
381. 16:26giữ ký ức về giai đoạn này qua nhiều thế
382. 16:29hệ nhìn lại toàn Toàn bộ hành trình từ
383. 16:31một đầm lầy vô danh nhận một tức hiệu
384. 16:33địa phương qua một cuộc thần phục tự
385. 16:35nguyện năm. 1708
386. 16:38một trận chiến khẳng định bằng máu năm.
387. 16:411739
388. 16:43một văn bản cách nhượng có đồng thuận
389. 16:45năm 1757
390. 16:48cho đến nơi che chở một vương triều đang
391. 16:50trên bờ sụp đổ. Toàn bộ tiến trình này
392. 16:52đã diễn ra và về cơ bản đã khép lại
393. 16:55trước khi bất kỳ người Pháp nào đặc chân
394. 16:58đến Đông Dương.
395. 17:03Giếng tiên trên đảo Phú Quốc hôm nay vẫn
396. 17:05chảy nước ngọt giữa vùng biển mặn như
397. 17:08một câu chuyện tưởng đã khép lại từ hơn
398. 17:10300 năm trước nhưng vẫn âm ỷ chảy trong
399. 17:12ký ức của nhiều phía liên quan. Khong sự
400. 17:15sách không có nghĩa là khép lại trong
401. 17:17tâm trí con người. Và đó chính xác là
402. 17:19điều mà loạt chương trình này sẽ tiếp
403. 17:21tục khai thác. Bắt đầu từ một bức thư bị
404. 17:23lãng quên được một vị vua Khơme gửi đến
405. 17:26một hoàng đế pháp cách đây gần 200 năm.
406. 17:29Hẹn gặp lại quý vị và các bạn trong kỳ
407. 17:30phát sóng tiếp theo của Á Lục Ký.
408. 17:36H