Người Việt Khai Hoang Miền Nam: 150 Năm, 3 Cộng Đồng, 3 Ký Ức Khác Nhau — Transcript

Full transcript

1. 0:10Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng
2. 0:11đến với chương trình Áo Lục Ký. Chương
3. 0:13trình hôm nay là phần thứ năm trong
4. 0:14series cuộc đua 500 năm bí mật phía sau
5. 0:18miền Nam Việt Nam. Nếu quý vị chưa xem
6. 0:22các phần trước, chúng ta đang kể câu
7. 0:23chuyện theo chiều ngược từ thế kỷ 20 về
8. 0:27thế kỷ 17 rồi sẽ đi xa hơn nữa về phía
9. 0:30quá khứ để hiểu tại sao mất đến 500 năm
10. 0:33để vùng đất này trở thành một phần của
11. 0:35Việt Nam. Trong các phần trước, chúng ta
12. 0:38đã đi qua thế kỷ 20 với chiến tranh 30
13. 0:41năm, thế kỷ 19 với người Pháp và triều
14. 0:44nguyện. Phần trước nhất chúng ta thấy
15. 0:46Nguyễn Ánh Thắng Tây Sơn nhờ một liên
16. 0:48minh đa sắc tộc gồm người Hoa, người
17. 0:51Trăm, người Khơme và người Pháp. Những
18. 0:54câu hỏi còn bỏ ngỏ là tại sao miền Nam
19. 0:57lại là vùng đất của nhiều sác tộc như
20. 0:59vậy ngay từ đầu? Câu trả lời nằm ở 150
21. 1:02năm trước đó. Hôm nay chúng ta sẽ kể lại
22. 1:05câu chuyện từ 1620
23. 1:08đến 1757,
24. 1:10155 người Việt tiến vào phương Nam và ba
25. 1:13cộng đồng khác nhau nhớ lại quá trình đó
26. 1:16theo ba cách hoàn toàn trái ngược nhau.
27. 1:21[âm nhạc]
28. 1:23Để hiểu câu chuyện này, chúng ta cần bắt
29. 1:25đầu từ một điều mà hầu hết người Việt
30. 1:27không biết. Khi người Việt đặt chân vào
31. 1:29vùng đất này lần đầu tiên vào năm 1620,
32. 1:33cả người Việt lẫn người Khơ me đều đang
33. 1:35chạy trốn khỏi một thứ gì đó. Người Việt
34. 1:38ở Đảng trong chạy trốn khỏi chiến tranh.
35. 1:41Cuộc nội chiến giữa Chúa Nguyễn và Chúa
36. 1:43Trịnh kéo dài hàng thập kỷ đã bóp nghẹt
37. 1:45nguồn lực đến mức tối đa. Thuế khóa nặng
38. 1:47nề, lính tráng liên tục bị trưng dụng.
39. 1:50Những người nông [âm nhạc] dân ở vùng
40. 1:52Thuận Hóa, Quảng Nam không còn lựa chọn
41. 1:54nào ngoài việc đi về phía Nam nơi chưa
42. 1:56có ai quản lý. Còn người Khơ me ở vùng
43. 1:58hạ lưu sông Mê Công thì đang chạy trốn
44. 2:01khỏi điều gì? Đây là điều ít người để ý.
45. 2:04Phần lớn chúng ta biết rằng đế chế Anco
46. 2:07sụp đổ sau khi kinh đô bị quân, Sim La
47. 2:10chiếm phá năm 1431.
48. 2:13Nhưng tiến sĩ Brandon Buckley và nhóm
49. 2:16nghiên cứu cổ khí hậu học tại Đại học
50. 2:18Columbia đã tái dựng một bức tranh phức
51. 2:21tạp hơn nhiều. Dữ liệu vòng cây từ các
52. 2:23khu rừng cổ ở Đông Nam Á cho thấy Anco
53. 2:27đã trải qua những đợt hạn hán kéo dài
54. 2:29trong suốt thế kỷ 14 và đầu thế kỷ 15.
55. 2:32Không phải một đợt hạn hán thông thường
56. 2:34mà là những siêu hạn hán kéo dài hàng
57. 2:36chục năm xen kẽ bởi những trận lũ cực
58. 2:39đoan. Hệ thống kinh mương thủy lợi khổng
59. 2:41lồ của Anco, thứ từng nuôi sống cả triệu
60. 2:44dân đã không thể đứng vững trước sự tàn
61. 2:46phá của khí hậu. Quân Xiêm chỉ là cú đòn
62. 2:49cuối vào một đế chế đã rỗng ruột từ bên
63. 2:51trong. Vì vậy khi người Khơ me xuống
64. 2:54định cư tại đồng bằng sông Cửu Long từ
65. 2:56thế kỷ 15 trở đi, họ không phải là những
66. 2:59người bản địa đã ở đây ngàn đời không bị
67. 3:01sáo trộn. Họ là những người đang xây
68. 3:03dựng lại từ đầu [âm nhạc] trên một vùng
69. 3:05đất mới sau thảm họa của đế chế cũ. Tuy
70. 3:08nhiên, điều này không có nghĩa là người
71. 3:09Khơme không có lịch sử lâu đời ở lưu vực
72. 3:12sông Mê Công. Có một sự khác biệt quan
73. 3:14trọng cần phân biệt rõ. Các phân tích
74. 3:17DNA cổ từ khu mộ táng thuộc thời kỳ phù
75. 3:20nam tại di chỉ vátna ở Campuchia có niên
76. 3:24đại từ thế kỷ thứ nhất đến thế kỷ thứ ba
77. 3:26sau công nguyên cho thấy tổ tiên của
78. 3:28người Khơme hiện đại đã có mặt và sinh
79. 3:31sống ở lưu vực sông Mê Công từ hàng
80. 3:33nghìn năm trước. Cội dễ của họ ở vùng
81. 3:35đất này là thật, sâu và lâu đời. Điều
82. 3:39thay đổi là cấu trúc chính trị và trung
83. 3:41tâm dân cư chứ không phải bản thân con
84. 3:43người. Vậy là khi người Việt đến vào năm
85. 3:471620,
86. 3:49họ gặp một cộng đồng người Khơ Me đang
87. 3:52trong giai đoạn tái thiết sau sự sụp đổ
88. 3:54của An Cò. Dân số thưa thớt, phân tán
89. 3:57thành các cụm nhỏ ở các dòng đất cao ven
90. 3:59sông, không có bộ máy hành chính chặt
91. 4:01chẽ kiểu đô thị như thời An, nhưng cũng
92. 4:04không phải là vùng đất trống.
93. 4:07[âm nhạc]
94. 4:12[âm nhạc]
95. 4:17Đây là điều mà hầu hết người Việt hôm
96. 4:19nay không biết về những người tổ tiên đã
97. 4:21khai hoang miền Nam. Và theo giáo sư
98. 4:23Philip Taylor của Đại học Quốc gia Úc,
99. 4:26đây là chìa khóa để hiểu vì sao 150 năm
100. 4:30đó không nổ ra chiến tranh diệt chủng mà
101. 4:33lại là một quá trình lấn át chậm và yên
102. 4:36lặng đến đáng sợ. [âm nhạc]
103. 4:37Người Khơme truyền thống canh tác theo
104. 4:39một mô hình rất khác với người Việt. Họ
105. 4:41trồng một giống lúa đặc biệt mà người ta
106. 4:44gọi là lúa nổi. Tiếng khơ mê là strof
107. 4:47flang. Đây là giống lúa có khả năng vươn
108. 4:50lóng lên theo mực nước lũ. Đôi khi cao
109. 4:52đến 4 hoặc 5 m. Người nông dân không cần
110. 4:55đắp bờ, không cần đào kênh. Họ gieo hạt
111. 4:58đầu mùa mưa và thu hoạch khi nước rút
112. 5:01trong những tháng lũ cao. Chính những
113. 5:04thửa ruộng ngập nước đó trở thành ngư
114. 5:06trường tự nhiên. Cá đồng sinh sôi trong
115. 5:09lúa, lúa mọc giữa cá. Đây là một hệ sinh
116. 5:11thái khép kín, thích nghi hoàn hảo với
117. 5:14nhịp điệu tự nhiên của đồng bằng sông
118. 5:16Cửu Long. Người Việt mang theo một tư
119. 5:18duy hoàn toàn ngược lại. Tư duy trị thủy
120. 5:22họ đến từ châu thổ sông Hồng, nơi người
121. 5:25ta chiến đấu với lũ lột bằng cách đắp
122. 5:27đê, đào kênh, kiểm soát dòng chảy. Kỹ
123. 5:30năng đào kênh mương của họ rất cao và
124. 5:33khi tiến vào Nam Bộ, họ nhắm đến chính
125. 5:35những vùng đất thấp ngập lục mà người
126. 5:37khơme cố tình bỏ ngọ. Hãy chú ý điều
127. 5:40này. Trong những thập kỷ đầu tiên, hai
128. 5:43cộng đồng không cạnh tranh trực tiếp
129. 5:46trên cùng một loại đất. Người khơ me ở
130. 5:49các dòng đất cao ven sông. Người Việt
131. 5:51lội xuống [âm nhạc] các bãi đất thấp
132. 5:52ngập phèn, dùng sức người đắp bờ, dẫn
133. 5:56nước, trồng lúa nước. Đây là lý do giai
134. 5:59đoạn đầu tương đối hòa bình. Nhưng khi
135. 6:01những con cân của người Việt ăn sâu vào
136. 6:03đồng bằng, chúng bắt đầu làm điều mà
137. 6:05không ai lên kế hoạch trước. Chúng thay
138. 6:08đổi chế độ thủy văn của toàn vùng. Lũ
139. 6:10không còn dâng theo nhịp cũ. Dòng chảy
140. 6:13bị phân tán, các vùng ngập tự nhiên bị
141. 6:16thu hẹp hoặc biến mất. Lúa nổi, loài cây
142. 6:20phụ thuộc hoàn toàn vào nhịp điệu tự
143. 6:21nhiên của nước lũ. Dần dần không còn chỗ
144. 6:24để lớn. Theo nghiên cứu được đăng trên
145. 6:26tạp chí Modern Asian Studies, trong ký
146. 6:29ức truyền miệng của người Khơ Mê Crom,
147. 6:31điều họ nhắc lại nhiều nhất không phải
148. 6:33là những trận đánh hay những vụ giết
149. 6:35chóc, đó là việc bị mất các tuyến đường
150. 6:37thủy khi những con sông và rạch nhỏ dần
151. 6:40bị người Việt chiếm lĩnh. Các làng Khơ
152. 6:42Mê ven sông bị cô lập khỏi dòng chảy
153. 6:45chính. Họ mất khả năng buôn bán, mất ngư
154. 6:48trường, mất cả sự kết nối với triều đình
155. 6:50ở Campuchia, không có tiếng súng, không
156. 6:54có lệnh trục xuất. Ngôi làng Khơme bị
157. 6:56nuốt chẩng bởi chính sự thay đổi của
158. 6:58mạng lưới nước bao quanh họ.
159. 7:05Tất cả bắt đầu từ một đám cưới vào năm
160. 7:081620.
161. 7:10Và đám cưới đó không phải là chuyện tình
162. 7:13lãng mạn. Chúa Nguyễn Phúc Nguyên gả con
163. 7:15gái của mình, công nữ Ngọc Vạn cho quốc
164. 7:17vương Khơme là chay ché tha đệ nhị. Đây
165. 7:20là một cuộc hôn nhân chính trị mà cả hai
166. 7:22bên đều có tính toán rất rõ ràng. Phía
167. 7:25Campuchia đang chịu sức ép quân sự khổng
168. 7:28lồ từ vương quốc Ayutaya của Simla ở
169. 7:31phía tây. Vua Chech Chétha đệ nhị cần
170. 7:34một đồng minh mạnh ở phía đông. Phía chú
171. 7:36Nguyễn thì đang tìm cách mở rộng tuyến
172. 7:38thương mại hướng Nam và giải tỏa áp lực
173. 7:41dân số của đàng trong. Cả hai cùng tìm
174. 7:43thấy nhau. Năm 1623,
175. 7:47chỉ 3 năm sau đám cưới, hệ quả đầu tiên
176. 7:50xuất hiện vua Khơme cho phép chúa Nguyễn
177. 7:53lập trạm thuế thương mại tại Princal,
178. 7:56vùng đất mà người Việt sau này gọi là
179. 7:58Sài Gòn và tại Mô Soi. Tức Bà Dịa ngày
180. 8:01nay, người Việt không chiếm đất bằng
181. 8:04quân sự ngay từ đầu. Họ được mời vào,
182. 8:07được phép định cư với điều kiện nộp thuế
183. 8:10cho trạm của Chúa Nguyễn. Về mặt lịch
184. 8:12sử, không có văn kiện nào ghi rõ đây là
185. 8:15sự nhượng đất chính thức theo nghĩa hiện
186. 8:17đại. Theo học giả Litana của Đại học
187. 8:19Quốc gia Úc, trong công trình nghiên cứu
188. 8:21xứ Đàng trong suốt bản năm 1998,
189. 8:26Đàng trong thời kỳ này hoạt động như một
190. 8:27thế lực hàng hải, cắm chốt kinh tế tại
191. 8:30các thương nước ngoài mà chưa cần
192. 8:32xác lập biên giới hành chính cứng nhắc.
193. 8:34Đây là cách các vương quốc Đông Nam Á
194. 8:36thời kỳ đó vẫn vận hành một cấu trúc
195. 8:39quyền lực trồng lấn mà người ta quen gọi
196. 8:40là hệ thống Mandala. Không có đường biên
197. 8:43giới rõ ràng như bản đồ hiện đại. Nhưng
198. 8:45điều gì đã xảy ra với Ngọc Vạn sau khi
199. 8:47vua Ché tha đệ nhị mất năm 1628.
200. 8:52Sách Xử Thường lãng mạn hóa các công nữ
201. 8:54gả sang nước lãng giềng như những người
202. 8:57hiến thân vì đại cuộc rồi biến khỏi
203. 8:59trang xử. Nhưng ngọc vạn không vậy. Bà ở
204. 9:02lại Ưu Đông, thủ đô Campuchia và sống
205. 9:04sót qua nhiều cuộc tranh quyền đẫm máu
206. 9:06liên tiếp trong hơn 30 năm. Bà biết sử
207. 9:09dụng ảnh hưởng của mình. Mạng lưới kiều
208. 9:11dân người Việt và các phái bộ từ cha
209. 9:13mình để can thiệp vào chính trị nội bộ
210. 9:15Campuchia bảo vệ phe cánh của bà trong
211. 9:18triều đình. đến biến cố năm 1658
212. 9:22chính bà khi đó đã là thái hậu già được
213. 9:25ghi chép là người đã kêu gọi Chúa Nguyễn
214. 9:28Can Thiệp Quân sự vào Campuchia lần đầu
215. 9:30tiên. Ngọc Vạn không chỉ là một mỹ nhân
216. 9:32hòa thân, bà là người sống sót giữa ba
217. 9:35thế lực Khơ Me, Xiêm và Việt qua ba thập
218. 9:38kỷ biến động. Và ở cuối câu chuyện của
219. 9:40bà, bà đã chọn một phía.
220. 9:47Để hiểu tại sao Chúa Nguyễn đưa quân vào
221. 9:49Campuchia năm 1658,
222. 9:52chúng ta cần biết điều gì đã xảy ra ở
223. 9:55triều đình Campuchia 16 năm trước đó.
224. 9:57Năm 1642,
225. 10:00một hoàng tử khơ me với sự hỗ trợ của
226. 10:02lính đánh thuê Hồi giáo từ bán đảo Mã
227. 10:04Lai và người Trăm đã tiến hành đảo
228. 10:07chính, ám sát vị vua đương nhiệm và lên
229. 10:09ngôi. Sau khi nắm quyền, ông cải đạo
230. 10:12sang Hồi giáo và lấy tên Sultan Ibrahim.
231. 10:15Ông trở thành vị vua Hồi giáo duy nhất
232. 10:17trong toàn bộ lịch sử Campuchia trước
233. 10:19đây và sau này. Đây là điều phản ánh rõ
234. 10:21thực tế của Nam Bộ Thế Kỷ 17. Vùng đất
235. 10:24này không chỉ có Phật giáo và Nho giáo.
236. 10:27Đây là giao điểm của các mạng lưới
237. 10:29thương mại Hồi giáo trải dài từ bán đảo
238. 10:31Mã Lai đến Java, của người trăm di cư,
239. 10:34của thương nhân ả dập và Ấn Độ. Sultan
240. 10:37Ibrahim là sản phẩm của những mạng lưới
241. 10:40đó. Năm 1643,
242. 10:44Sultan Ibrahim tấn công và tiêu diệt
243. 10:46thương của công ty Đông Ấn Hà Lan,
244. 10:48tổ chức mà người ta thường gọi tắt là
245. 10:50VOC. Đây là một trong những công ty
246. 10:52thương mại quyền lực nhất thế giới thời
247. 10:54bấy giờ. Việc ông dám tấn công VOC cho
248. 10:57thấy mức độ táo bạo và cũng là sự cô lập
249. 11:00của ông với hệ thống quyền lực phương
250. 11:02Tây. Đến năm 1658,
251. 11:06Sultan Ibrahim ra lệnh tấn công các khu
252. 11:09định cư của người Việt tại vùng Đồng Nai
253. 11:10và Bà Dịa. Đây là đợt tấn công quy mô đủ
254. 11:14lớn để tạo ra lý do can thiệp. Chúa
255. 11:16Nguyễn Phúc Tần phái 3000 quân thủy bộ
256. 11:19vào. Sultan Ibrahim bị bắt sống. Ông bị
257. 11:22áp giải về giam giữ tại Quảng Bình, vùng
258. 11:24biên cương cực bắc của đàng trong, cách
259. 11:27xa hoàn toàn cơ sở quyền lực của ông.
260. 11:29Một vị vua Hồi giáo của Campuchia đã kết
261. 11:31thúc cuộc đời trong tù ở miền Trung Việt
262. 11:33Nam. Và từ sau năm 1658,
263. 11:38danh giới quyền lực thực tế tại vùng
264. 11:40Đồng Nai và Sài Gòn đã dịch chuyển không
265. 11:42cần hiệp ước, không cần văn kiện, chỉ
266. 11:45cần quân đội đã vào và không rút đi nữa.
267. 11:48>> Năm 1679, [âm nhạc]
268. 11:51một đội thuyền không kém phần kịch tính
269. 11:53xuất hiện ngoài cửa biển Đà Nẵng. Khoảng
270. 11:553000 binh sĩ và gia đình người Hoa,
271. 11:58những người trung thành với nhà Minh
272. 12:00không chịu khuất phục trước nhà Thanh
273. 12:01đang thống trị Trung [âm nhạc] Quốc. Xin
274. 12:03Chúa Nguyễn cho tỳ nạn. Chúa Nguyễn Phúc
275. 12:05Tình đứng trước một bài toán. Nếu nhận
276. 12:08họ ở miền Trung có thể làm mất lòng nhà
277. 12:10Thanh điều không ai muốn lúc đó. Nếu từ
278. 12:13chối thì lãng phí một lực lượng chiến
279. 12:15đấu đáng kể. Giải pháp ông chọn phản ánh
280. 12:18tư duy chiến lược, cấp lương thực và vũ
281. 12:20khí rồi gửi họ thẳng xuống Nam. Nhóm do
282. 12:23Trần Thượng Xuyên chỉ huy đến vùng cù
283. 12:25lao phố. Tức Biên Hòa ngày nay, họ biến
284. 12:28nơi đây thành thương cảng sầm uất mà
285. 12:31người ta gọi là nông nại đại phố. Nhóm
286. 12:34do Dương Nghẹ địch chỉ huy tiến về Mỹ
287. 12:36Thát cửa ngõ sông Tiền. Trong vòng vài
288. 12:39thập kỷ, người Hoa đã xây dựng mạng lưới
289. 12:41thương mại khắp vùng, tạo ra nền tảng
290. 12:43kinh tế mà sau này Sài Gòn và chợ Lớn kế
291. 12:46thừa. Đây là điều thú vị mà ít người để
292. 12:49ý. Những người đầu tiên khai phá và phát
293. 12:52triển kinh tế ở phần lớn vùng Đông Nam
294. 12:54Bộ không phải là người Việt mà là người
295. 12:56Hoa. Chúa Nguyễn dùng họ như tầng lớp
296. 12:58tiên phong và người Việt theo sau. Không
297. 13:01phải bởi vì có kế hoạch như vậy mà bởi
298. 13:04vì đó là cách mọi việc tự nhiên diễn ra.
299. 13:07Bởi vì theo học giả Litana, bộ máy nhà
300. 13:11nước đàn trong gần như luôn đi sau di
301. 13:13dân tự phát, không đi trước. Khi Nguyễn
302. 13:16Hữu Cảnh được cử vào kinh lược vùng Đồng
303. 13:18Nai năm 1698,
304. 13:21theo Đại Nam thực lục ông gặp đã có
305. 13:23khoảng bốn vạn hộ dân người Việt và
306. 13:25người Hoa Sinh sống ổn định. Ông không
307. 13:27đến để khai hoang. Ông đến để lập sổ
308. 13:30đinh, lập sổ điền, thiết lập phủ gia
309. 13:32định, chia làm hai huyện Phước Long và
310. 13:35Tân Bình. Ông đến để hành chính hóa một
311. 13:37thực tế đã tồn tại từ trước. để gom
312. 13:39những người dân tự phát vào hệ thống
313. 13:41thuế khóa. Điều này đặt ra một câu hỏi
314. 13:43khác về những người khai hoang thực sự
315. 13:45là ai? Theo Litana, động cơ chính của
316. 13:48phần lớn người Việt di cư vào Nam không
317. 13:51phải là ý thức mở cõi vì tổ quốc, đó là
318. 13:53sự trốn chạy khỏi thuế nặng, trốn nghĩa
319. 13:56vụ quân sự, tìm kiếm một mảnh đất không
320. 13:58ai quản lý. Cuộc nam tiến thực chất là
321. 14:01vô số cuộc trốn chạy nhỏ lẽ của những
322. 14:03nông dân bình thường. Những người bỏ
323. 14:05phiếu bằng đôi chân chống lại gắn nặng
324. 14:08của một cuộc nội chiến kéo dài và vùng
325. 14:10đất phương nam. Với chính sách miễn thuế
326. 14:13khai hoang nhiều năm liền của các đời
327. 14:15Chúa Nguyễn đã trở thành điểm đến của
328. 14:18những người đó. Người ta đắp bờ đến đâu
329. 14:21thì đất đến đó là của mình không có hạn
330. 14:24mức. Kết quả là một vùng đất định hình
331. 14:27nên những cư dân có tính cách rất đặc
332. 14:28biệt, linh hoạt, chuộng tự do, không
333. 14:31quen với sự quản thúc chặt chẽ của nhà
334. 14:33nước. Đây là điều mà các tài liệu lịch
335. 14:35sử thế kỷ 19 trở đi ghi nhận lại như một
336. 14:39đặc điểm nổi bật của người miền Nam.
337. 14:45Trong câu chuyện Khai hoang miền Nam có
338. 14:48một nhân vật người ta ít nhắc đến nhưng
339. 14:50lại có vai trò địa chính trị lớn Mạc
340. 14:53Cửu. Mạc Cửu là thương nhân người Hoa
341. 14:55đến vùng đất phim tức Hà Tiên ngày nay.
342. 14:57Vào khoảng những năm 1680,
343. 15:00ông không đến dưới danh nghĩa của chúa
344. 15:02Nguyễn. Ban đầu ông thần phục vua Khơme
345. 15:05và nhận tước vị từ triều đình Campuchia
346. 15:08và ông đã xây dựng Hà Tiên thành một
347. 15:09cảng thương mại tự do buôn bán với tàu
348. 15:11thuyền từ Trung Quốc, Xiêm La, Java và
349. 15:15nhiều nơi khác dưới tay ông. Hà Tiên trở
350. 15:17thành trung tâm giao thương của toàn
351. 15:19vùng vịnh Thái Lan. Nhưng đến năm 1708,
352. 15:23Mạc Cửu quyết định dâng toàn bộ vùng đất
353. 15:25Hà Tiên, Phú Quốc rạch giá cho Chúa
354. 15:28Nguyễn Phúc Chu. Tại sao? Câu trả lời
355. 15:31không phải là lòng trung thành, đó là
356. 15:34phép tính an ninh thuần túy. Quân Xiêm
357. 15:37La đang ngày càng bành trướng về phía
358. 15:38đông trong khi triều đình Campuchia ngày
359. 15:40càng suy yếu vì nội chiến liên miên. Mạc
360. 15:44Cửu nhận ra rằng không có gì bảo vệ Hà
361. 15:47Tiên của ông khỏi bị quân xiêm nuốt
362. 15:49chừng. Ngoại trừ cái ô bảo trợ quân sự
363. 15:52của đàng trong bằng cách dâng đất cho
364. 15:54Chúa Nguyễn, ông đổi chủ quyền danh
365. 15:56nghĩa lấy sự bảo đảm an toàn thực tế và
366. 15:59gia tộc họ Mạc vẫn được phép cai trị Hà
367. 16:01Tiên thế tập. Đối với đàng trong, việc
368. 16:04thu nhận Hà Tiên có nghĩa là kiểm soát
369. 16:06được toàn bộ tuyến hàng hải phía tây.
370. 16:08Phía đông đã có Sài Gòn và Biên Hòa,
371. 16:11phía tây nay có Hà Tiên, Đồng Bằng, sông
372. 16:13Cửu Long bị bao vây từ hai phía.
373. 16:16Campuchia không còn đường ra biển nào mà
374. 16:18không qua phạm vi ảnh hưởng của đàng
375. 16:20trong. Nửa thế kỷ sau khi Mạc Cửu dâng
376. 16:23Tiên vào năm 1757,
377. 16:26mảnh đất cuối cùng của đồng bằng sông
378. 16:28Cửu Long được hoàn tất. Vua Khơ Me Nạc
379. 16:31Tôn mà người Việt ghi trong sử sách là
380. 16:33An Tong vừa giành lại ngai vàng nhờ sự
381. 16:35can thiệp quân sự của lực lượng Hà Tiên
382. 16:37do Mạc Thiên Tích, con trai Mạc Cửu chỉ
383. 16:40huy để tạ ơn. Ông nhượng lại vùng tầm
384. 16:43Phong Long tức là An Giang và Đồng Tháp
385. 16:45ngày nay cùng một số vùng đất khác ở
386. 16:47vùng Trà Vinh, Sóc Trăng, Rạch Giá. Sử
387. 16:50liệu Việt Nam ghi đây là hành động tự
388. 16:52nguyện để báo ơn. Nhưng giới học giả
389. 16:55quốc tế nhìn nhận sự kiện này với nhiều
390. 16:57sắc thái hơn. Vua Nặc Tôn đang bị kẹp
391. 16:59giữa hai gọng kìm, xiêm La từ phía Tây
392. 17:02Bắc và Đà trong từ phía đông nam. Không
393. 17:05có lực lượng quân sự độc lập đủ mạnh để
394. 17:07chống lại cả hai. Việc nhượng lại phần
395. 17:09rìa đầm lầy Châu Thổ là sự đánh đổi bắt
396. 17:11buộc để giữ lấy ngai vàng và phần trung
397. 17:13tâm của vương quốc tự nguyện hay bị cỡ
398. 17:15ngép. Cả hai cách đọc đều có cơ sở trong
399. 17:18cách xử liệu ghi chép. Sau năm 1757,
400. 17:23toàn bộ đồng bằng sông Cửu Long đã thuộc
401. 17:25về đàng trong về mặt hành chính.
402. 17:27Campuchia mất hoàn toàn lối ra biển
403. 17:29Đông. Các cộng đồng Khơme còn lại trong
404. 17:32vùng bắt đầu cuộc sống như một cộng đồng
405. 17:34thiểu số. Họ có một cái tên mới Khơ
406. 17:37Mecrom tức là người Khơme ở vùng thấp.
407. 17:40>> Nhìn lại 150 năm từ 1620
408. 17:44đến 1757.
409. 17:47Câu chuyện này không có một kịch bản
410. 17:48[âm nhạc] duy nhất từ góc nhìn của triều
411. 17:50đình đảng trong và dòng xử liệu Việt
412. 17:52Nam. Đây là công cuộc khai hoang có tổ
413. 17:55chức mở rộng lãnh thổ bằng con đường
414. 17:58ngoại giao và khai phá đất đai, đem văn
415. 18:01minh và trật tự đến vùng đất còn hoang
416. 18:03vu. Đây là cách xử quan Việt Nam ghi
417. 18:05chép. Và đây cũng là phần đúng của câu
418. 18:07chuyện. Từ góc nhìn của người Việt di
419. 18:09dân, đây là cuộc trốn chạy khỏi đói
420. 18:11nghèo và chiến tranh. Những người nông
421. 18:14dân đó không nghĩ đến mở cõi. Họ nghĩ
422. 18:17đến mảnh đất mới không có quang lại tới
423. 18:19thuế. đến khoảnh ruộng họ tự tay khai
424. 18:22phá được gọi là của mình. Họ đổi mồ hôi
425. 18:25và rủi do lấy tự do. Và cái tự do đó đã
426. 18:29định hình nên bản tính của người miền
427. 18:31Nam cho đến tận hôm nay. Từ góc nhìn của
428. 18:34người Khơ Me đây là mất mát. Không phải
429. 18:38mất đất vì thua trận mà mất đường thủy,
430. 18:41mất ngư trường, mất làng mạc theo từng
431. 18:44thập kỷ. Học giả Pier Brocho trong công
432. 18:47trình nghiên cứu về đồng bằng sông Cửu
433. 18:49Long mô tả quá trình này như sự thôn
434. 18:52tính sinh thái. Khi hệ thống kênh rạch
435. 18:54của người Việt Lan ra, nó thay đổi chế
436. 18:56độ thủy văn tự nhiên, phá vỡ cơ sở sinh
437. 18:59tồn của người Khơme mà không cần một
438. 19:02trận đánh nào. [âm nhạc] Học giả Litana
439. 19:04dùng thuật ngữ di cư và nhấn mạnh tính
440. 19:06chất giao thoa đa văn hóa của quá trình
441. 19:08này. Học giả Peer Bros nhìn nó qua lăng
442. 19:12kính sinh thái chính trị. Học giả người
443. 19:14Khơme và cộng đồng Khơme Chrom hôm nay
444. 19:17gọi đây là lịch sử của tổ tiên họ bị xóa
445. 19:20mờ dần.
446. 19:25Có một con kênh dài 87 cây số nối Châu
447. 19:27Đốc với Hà Tiên. Người ta đào nó vào năm
448. 19:301820.
449. 19:32Dưới thời Minh Mạng, người Việt gọi đây
450. 19:34là kênh Vĩnh Tế đặt theo tên vợ của vị
451. 19:37quan trông coi công trình trong ký ức
452. 19:39lịch sử của người Việt. Đây là công
453. 19:41trình thủy lợi quan trọng mở rộng canh
454. 19:42tác và bảo vệ biên giới. Trong ký ức của
455. 19:45người Khơmer Crom, đây là nơi tổ tiên họ
456. 19:48đã ngã xuống dưới những nhát quốc đào
457. 19:49kênh trong điều kiện hà khắc cùng một
458. 19:51con kênh. Hai ký ức không hề giống nhau.
459. 19:55150 năm khai hoang đã tạo ra một vùng
460. 19:57đất mà người ta gọi là miền Nam Việt
461. 19:59Nam. Với đồng lúa phì nhiêu, với thành
462. 20:02phố thương mại sầm uất, với tính cách
463. 20:04cởi mở và phóng khoáng của những người
464. 20:06là con cháu di dân. Nhưng vùng đất đó
465. 20:09cũng chứa trong lòng những lớp lịch sử
466. 20:11chưa bao giờ được kể đầy đủ. Và đây chưa
467. 20:14phải là điểm bắt đầu trước khi người
468. 20:16Việt đến. Trước khi người Khơme xuống
469. 20:18đây sau sự sụp đổ của Anco, vùng đất này
470. 20:21đã từng thuộc về một nền văn minh mà 99%
471. 20:24người Việt hôm nay biết tên nhưng chưa
472. 20:26bao giờ thực sự hiểu là gì. Đó là câu
473. 20:28chuyện của kỳ phát sóng tiếp theo trong
474. 20:29series này. Hẹn gặp lại quý vị và các
475. 20:31bạn trong kỳ phát sóng tiếp theo của Á
476. 20:33Lục Ký.