Người Việt Khai Hoang Miền Nam: 150 Năm, 3 Cộng Đồng, 3 Ký Ức Khác Nhau — Transcript
Full transcript
- 0:10Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng
- 0:11đến với chương trình Á Lục Ký. Chương
- 0:13trình hôm nay là phần thứ năm trong
- 0:14series Cuộc Đua 500 Năm.
- 0:17Bí mật phía sau miền Nam Việt Nam.
- 0:21Nếu quý vị chưa xem các phần trước,
- 0:22chúng ta đang kể câu chuyện theo chiều
- 0:24ngược từ thế kỷ 20 về thế kỷ 17 rồi sẽ
- 0:28đi xa hơn nữa về phía quá khứ để hiểu
- 0:31tại sao mất đến 500 năm để vùng đất này
- 0:34trở thành một phần của Việt Nam. Trong
- 0:36các phần trước, chúng ta đã đi qua thế
- 0:39kỷ 20 với chiến tranh 30 năm,
- 0:42thế kỷ 19 với người Pháp và triều
- 0:44Nguyễn. Phần trước nhất, chúng ta thấy
- 0:46Nguyễn Ánh thắng Tây Sơn nhờ một liên
- 0:48minh đa sắc tộc gồm người Hoa, người
- 0:51Chăm, người Khmer và người Pháp. Những
- 0:54câu hỏi còn bỏ ngỏ là
- 0:56tại sao miền Nam lại là vùng đất của
- 0:58nhiều sắc tộc như vậy ngay từ đầu? Câu
- 1:00trả lời nằm ở 150 năm trước đó. Hôm nay
- 1:04chúng ta sẽ kể lại câu chuyện từ 1620
- 1:07đến 1757,
- 1:10150 năm người Việt tiến vào phương Nam
- 1:13và ba cộng đồng khác nhau nhớ lại quá
- 1:16trình đó theo ba cách hoàn toàn trái
- 1:18ngược nhau.
- 1:21>> [âm nhạc]
- 1:23>> Để hiểu câu chuyện này, chúng ta cần bắt
- 1:25đầu từ một điều mà hầu hết người Việt
- 1:27không biết. Khi người Việt đặt chân vào
- 1:29vùng đất này lần đầu tiên vào năm 1620,
- 1:33cả người Việt lẫn người Khmer đều đang
- 1:35chạy trốn khỏi một thứ gì đó. Người Việt
- 1:38ở Đàng Trong chạy trốn khỏi chiến tranh.
- 1:41Cuộc nội chiến giữa chúa Nguyễn và chúa
- 1:42Trịnh kéo dài hàng thập kỷ đã bóp nghẹt
- 1:45nguồn lực đến mức tối đa. Thuế khóa nặng
- 1:47nề,
- 1:48lính tráng liên tục bị trưng dụng. Những
- 1:50người nông dân [âm nhạc] ở vùng Thuận
- 1:52Hóa, Quảng Nam không còn lựa chọn nào
- 1:54ngoài việc đi về phía Nam nơi chưa có ai
- 1:56quản lý. Còn người Khmer ở vùng hạ lưu
- 1:59sông Mekong thì đang chạy trốn khỏi điều
- 2:01gì? Đây là điều ít người để ý.
- 2:04Phần lớn chúng ta biết rằng đế chế
- 2:06Angkor sụp đổ sau khi kinh đô bị quân
- 2:09Xiêm La chiếm phá năm 1431.
- 2:13Nhưng tiến sĩ Brendan Buckley và nhóm
- 2:16nghiên cứu cổ khí hậu học tại Đại học
- 2:18Columbia đã tái dựng một bức tranh phức
- 2:21tạp hơn nhiều.
- 2:22Dữ liệu vòng cây từ các khu rừng cổ ở
- 2:24Đông Nam Á cho thấy Angkor đã trải qua
- 2:27những đợt hạn hán kéo dài trong suốt thế
- 2:29kỷ 14 và đầu thế kỷ 15. Không phải một
- 2:33đợt hạn hán thông thường, mà là những
- 2:35siêu hạn hán kéo dài hàng chục năm, xen
- 2:37kẽ bởi những trận lũ cực đoan.
- 2:39Hệ thống kênh mương thủy lợi khổng lồ
- 2:41của Angkor, thứ từng nuôi sống cả triệu
- 2:44dân, đã không thể đứng vững trước sự tàn
- 2:46phá của khí hậu.
- 2:47Quân Xiêm chỉ là cú đòn cuối vào một đế
- 2:50chế đã rỗng ruột từ bên trong. Vì vậy,
- 2:53khi người Khmer xuống định cư tại đồng
- 2:55bằng sông Cửu Long từ thế kỷ 15 trở đi,
- 2:58họ không phải là những người bản địa đã
- 3:00ở đây ngàn đời không bị xáo trộn. Họ là
- 3:02những người đang xây dựng lại từ đầu
- 3:04trên [âm nhạc] một vùng đất mới sau thảm
- 3:06họa của đế chế cũ. Tuy nhiên, điều này
- 3:08không có nghĩa là người Khmer không có
- 3:10lịch sử lâu đời ở lưu vực sông Mekong.
- 3:13Có một sự khác biệt quan trọng cần phân
- 3:15biệt rõ. Các phân tích DNA cổ từ khu mộ
- 3:18táng thuộc thời kỳ Phù Nam tại di chỉ
- 3:21Vat Kom Nau ở Campuchia
- 3:23có niên đại từ thế kỷ thứ nhất đến thế
- 3:25kỷ thứ ba sau Công Nguyên cho thấy tổ
- 3:28tiên của người Khmer hiện đại đã có mặt
- 3:30và sinh sống ở lưu vực sông Mekong từ
- 3:33hàng nghìn năm trước. Cội rễ của họ ở
- 3:35vùng đất này là thật, sâu và lâu đời.
- 3:39Điều thay đổi là cấu trúc chính trị và
- 3:41trung tâm dân cư, chứ không phải bản
- 3:43thân con người. Vậy là,
- 3:45khi người Việt đến vào năm
- 3:471620,
- 3:49họ gặp một cộng đồng người Khmer đang
- 3:52trong giai đoạn tái thiết sau sự sụp đổ
- 3:54của Angkor. Dân số thưa thớt, phân tán
- 3:57thành các cụm nhỏ ở các dòng đất cao ven
- 3:59sông, không có bộ máy hành chính chặt
- 4:01chẽ kiểu đô thị như thời Angkor,
- 4:04nhưng cũng không phải là vùng đất trống.
- 4:07>> [âm nhạc]
- 4:12[âm nhạc]
- 4:17>> Đây là điều mà hầu hết người Việt hôm
- 4:18nay không biết về những người tổ tiên đã
- 4:21khai hoang miền Nam. Và theo giáo sư
- 4:23Philip Taylor của Đại học Quốc gia Úc,
- 4:26đây là chìa khóa để hiểu vì sao 150 năm
- 4:30đó không nổ ra chiến tranh diệt chủng mà
- 4:33lại là một quá trình lấn át chậm và yên
- 4:36lặng đến đáng sợ. [âm nhạc] Người Khmer
- 4:38truyền thống canh tác theo một mô hình
- 4:39rất khác với người Việt. Họ trồng một
- 4:42giống lúa đặc biệt mà người ta gọi là
- 4:44lúa nổi.
- 4:45Tiếng Khmer là srov phlang. Đây là giống
- 4:49lúa có khả năng vươn lóng lên theo mực
- 4:51nước lũ, đôi khi cao đến 4 hoặc 5 m.
- 4:53Người nông dân không cần đắp bờ, không
- 4:55cần đào kênh.
- 4:57Họ gieo hạt đầu mùa mưa và thu hoạch khi
- 5:00nước rút. Trong những tháng lũ cao,
- 5:03chính những thửa ruộng ngập nước đó trở
- 5:05thành ngư trường tự nhiên. Cá đồng sinh
- 5:08sôi trong lúa, lúa mọc giữa cá. Đây là
- 5:11một hệ sinh thái khép kín, thích nghi
- 5:13hoàn hảo với nhịp điệu tự nhiên của đồng
- 5:15bằng sông Cửu Long. Người Việt mang theo
- 5:18một tư duy hoàn toàn ngược lại,
- 5:21tư duy trị thủy. Họ đến từ châu thổ sông
- 5:24Hồng, nơi người ta chiến đấu với lũ lụt
- 5:26bằng cách đắp đê, đào kênh, kiểm soát
- 5:29dòng chảy. Kỹ năng đào kênh mương của họ
- 5:31rất cao. Và khi tiến vào Nam Bộ, họ nhắm
- 5:34đến chính những vùng đất thấp ngập lụt
- 5:37mà người Khmer cố tình bỏ ngỏ. Hãy chú ý
- 5:40điều này.
- 5:41Trong những thập kỷ đầu tiên, hai cộng
- 5:43đồng không cạnh tranh trực tiếp trên
- 5:46cùng một loại đất.
- 5:47Người Khmer ở các vùng đất cao ven sông,
- 5:50người Việt lội xuống [âm nhạc] các bãi
- 5:52đất thấp ngập phèn.
- 5:54Dùng sức người đắp bờ, dẫn nước, trồng
- 5:57lúa nước. Đây là lý do giai đoạn đầu
- 5:59tương đối hòa bình, nhưng khi những con
- 6:02kênh của người Việt ăn sâu vào đồng
- 6:03bằng,
- 6:04chúng bắt đầu làm điều mà không ai lên
- 6:06kế hoạch trước.
- 6:07Chúng thay đổi chế độ thủy văn của toàn
- 6:09vùng.
- 6:10Lũ không còn dâng theo nhịp cũ, dòng
- 6:13chảy bị phân tán.
- 6:15Các vùng ngập tự nhiên bị thu hẹp hoặc
- 6:17biến mất. Lúa nổi, loại cây phụ thuộc
- 6:20hoàn toàn vào nhịp điệu tự nhiên của
- 6:22nước lũ, dần dần không còn chỗ để lớn.
- 6:25Theo nghiên cứu được đăng trên tạp chí
- 6:27Modern Asian Studies, trong ký ức truyền
- 6:29miệng của người Khmer Krom, điều họ nhắc
- 6:31lại nhiều nhất không phải là những trận
- 6:33đánh hay những vụ giết chóc. Đó là việc
- 6:36bị mất các tuyến đường thủy khi những
- 6:38con sông và rạch nhỏ dần bị người Việt
- 6:40chiếm lĩnh.
- 6:41Các làng Khmer ven sông bị cô lập khỏi
- 6:44dòng chảy chính.
- 6:46Họ mất khả năng buôn bán, mất ngư
- 6:48trường, mất cả sự kết nối với triều đình
- 6:50ở Campuchia. Không có tiếng súng,
- 6:53không có lệnh trục xuất.
- 6:55Ngôi làng Khmer bị nuốt chửng bởi chính
- 6:58sự thay đổi của mạng lưới nước bao quanh
- 6:59họ.
- 7:04>> Tất cả bắt đầu từ một đám cưới vào năm
- 7:081620
- 7:10và đám cưới đó không phải là chuyện tình
- 7:13lãng mạn. Chúa Nguyễn Phúc Nguyên gả con
- 7:15gái của mình, công nữ Ngọc Vạn, cho quốc
- 7:17vương Khmer là Chey Chettha đệ nhị.
- 7:20Đây là một cuộc hôn nhân chính trị mà cả
- 7:22hai bên đều có tính toán rất rõ ràng.
- 7:25Phía Campuchia đang chịu sức ép quân sự
- 7:27khổng lồ từ vương quốc Ayutthaya của
- 7:30Xiêm La ở phía tây.
- 7:31Vua Chey Chettha đệ nhị cần một đồng
- 7:34minh mạnh ở phía đông. Phía chúa Nguyễn
- 7:37thì đang tìm cách mở rộng tuyến thương
- 7:38mại hướng nam và giải tỏa áp lực dân số
- 7:41của Đàng Trong. Cả hai cùng tìm thấy
- 7:44nhau. Năm 1623,
- 7:47chỉ 3 năm sau đám cưới, hệ quả đầu tiên
- 7:50xuất hiện. Vua Khmer cho phép Chúa
- 7:53Nguyễn lập trạm thu thuế thương mại tại
- 7:55Prei Nokor, vùng đất mà người Việt sau
- 7:57này gọi là Sài Gòn và tại Mô Xoài, tức
- 8:00Bà Rịa ngày nay. Người Việt không chiếm
- 8:03đất bằng quân sự ngay từ đầu. Họ được
- 8:06mời vào, được phép định cư với điều kiện
- 8:09nộp thuế cho trạm của Chúa Nguyễn. Về
- 8:12mặt lịch sử, không có văn kiện nào ghi
- 8:14rõ đây là sự nhượng đất chính thức theo
- 8:17nghĩa hiện đại. Theo học giả Li Tana của
- 8:19Đại học Quốc gia Úc, trong công trình
- 8:21nghiên cứu Xứ Đàng Trong xuất bản năm
- 8:231998,
- 8:25Đàng Trong thời kỳ này hoạt động như một
- 8:27thế lực hàng hải, cắm chốt kinh tế tại
- 8:30các thương nước ngoài mà chưa cần
- 8:32xác lập biên giới hành chính cứng nhắc.
- 8:34Đây là cách các vương quốc Đông Nam Á
- 8:36thời kỳ đó vẫn vận hành, một cấu trúc
- 8:39quyền lực chồng lấn mà người ta quen gọi
- 8:40là hệ thống Mandala. Không có đường biên
- 8:43giới rõ ràng như bản đồ hiện đại. Nhưng
- 8:45điều gì đã xảy ra với Ngọc Vạn sau khi
- 8:47vua Chey Chettha đệ nhị mất năm 1628,
- 8:52sách sử thường lãng mạn hóa các công nữ
- 8:54gả sang nước láng, riêng như những người
- 8:57hiến thân vì đại cuộc rồi biến khỏi
- 8:59trang sử. Nhưng Ngọc Vạn không vậy. Bà ở
- 9:01lại U Đông, thủ đô Campuchia và sống sót
- 9:05qua nhiều cuộc tranh quyền đẫm máu liên
- 9:06tiếp trong hơn 30 năm. Bà biết sử dụng
- 9:09ảnh hưởng của mình,
- 9:10mạng lưới kiều dân người Việt và các
- 9:12phái bộ từ cha mình để can thiệp vào
- 9:14chính trị nội bộ Campuchia, bảo vệ phe
- 9:17cánh của bà trong triều đình. Đến biến
- 9:19cố năm 1658,
- 9:22chính bà, khi đó đã là thái hậu già,
- 9:25được ghi chép là người đã kêu gọi Chúa
- 9:27Nguyễn can thiệp quân sự vào Campuchia
- 9:29lần đầu tiên. Ngọc Vạn không chỉ là một
- 9:31mỹ nhân hòa thân,
- 9:33bà là người sống sót giữa ba thế lực
- 9:35Khmer, Xiêm và Việt qua ba thập kỷ biến
- 9:38động. Và ở cuối câu chuyện của bà, bà đã
- 9:41chọn một phía.
- 9:47Để hiểu tại sao chúa Nguyễn đưa quân vào
- 9:49Campuchia năm 1658,
- 9:52chúng ta cần biết điều gì đã xảy ra ở
- 9:55triều đình Campuchia 16 năm trước đó,
- 9:57năm 1642.
- 10:00Một hoàng tử Khmer với sự hỗ trợ của
- 10:02lính đánh thuê Hồi giáo từ bán đảo Mã
- 10:04Lai
- 10:05và người Chăm đã tiến hành đảo chính, ám
- 10:08sát vị vua đương nhiệm và lên ngôi. Sau
- 10:10khi nắm quyền, ông cải đạo sang Hồi giáo
- 10:12và lấy tên Sultan Ibrahim. Ông trở thành
- 10:15vị vua Hồi giáo duy nhất trong toàn bộ
- 10:17lịch sử Campuchia trước đây và sau này.
- 10:20Đây là điều phản ánh rõ thực tế của Nam
- 10:22Bộ thế kỷ 17.
- 10:24Vùng đất này không chỉ có Phật giáo và
- 10:26Nho giáo. Đây là giao điểm của các mạng
- 10:28lưới thương mại Hồi giáo trải dài từ bán
- 10:31đảo Mã Lai đến Java, của người Chăm di
- 10:34cư, của thương nhân Ả Rập và Ấn Độ.
- 10:36Sultan Ibrahim
- 10:38là sản phẩm của những mạng lưới đó. Năm
- 10:411643,
- 10:43Sultan Ibrahim tấn công và tiêu diệt
- 10:46thương của công ty Đông Ấn Hà Lan,
- 10:48tổ chức mà người ta thường gọi tắt là
- 10:50VOC.
- 10:51Đây là một trong những công ty thương
- 10:52mại quyền lực nhất thế giới thời bấy
- 10:54giờ.
- 10:55Việc ông dám tấn công VOC cho thấy mức
- 10:58độ táo bạo và cũng là sự cô lập của ông
- 11:01với hệ thống quyền lực phương Tây. Đến
- 11:03năm
- 11:041658,
- 11:06Sultan Ibrahim ra lệnh tấn công các khu
- 11:08định cư của người Việt tại vùng Đồng Nai
- 11:10và Bà Rịa.
- 11:12Đây là đợt tấn công quy mô đủ lớn để tạo
- 11:15ra lý do can thiệp. Chúa Nguyễn Phúc Tần
- 11:17phái 3000 quân thủy bộ vào. Sultan
- 11:20Ibrahim bị bắt sống.
- 11:22Ông bị áp giải về giam giữ tại Quảng
- 11:24Bình, vùng biên cương cực bắc của Đàng
- 11:26Trong,
- 11:26cách xa hoàn toàn cơ sở quyền lực của
- 11:28ông. Một vị vua Hồi giáo của Campuchia
- 11:31đã kết thúc cuộc đời trong tù ở miền
- 11:33Trung Việt Nam.
- 11:34Và từ sau năm
- 11:361658
- 11:38ranh giới quyền lực thực tế tại vùng
- 11:40Đồng Nai và Sài Gòn đã dịch chuyển,
- 11:42không cần hiệp ước, không cần văn kiện,
- 11:45chỉ cần quân đội đã vào và không rút đi
- 11:47nữa.
- 11:48>> Năm 1679, [âm nhạc]
- 11:51một đội thuyền không kém phần kịch tính
- 11:53xuất hiện ngoài cửa biển Đà Nẵng, khoảng
- 11:553000 binh sĩ và gia đình người Hoa,
- 11:58những người trung thành với nhà Minh
- 12:00không chịu khuất phục trước nhà Thanh
- 12:01đang thống trị Trung [âm nhạc] Quốc, xin
- 12:03chúa Nguyễn cho tị nạn. Chúa Nguyễn Phúc
- 12:05Tần đứng trước một bài toán,
- 12:07nếu nhận họ ở miền Trung có thể làm mất
- 12:10lòng nhà Thanh, điều không ai muốn lúc
- 12:12đó.
- 12:13Nếu từ chối thì lãng phí một lực lượng
- 12:15chiến đấu đáng kể. Giải pháp ông chọn
- 12:17phản ánh tư duy chiến lược, cấp lương
- 12:20thực và vũ khí rồi gửi họ thẳng xuống
- 12:22Nam. Nhóm do Trần Thượng Xuyên chỉ huy
- 12:24đến vùng Cù Lao Phố, tức Biên Hòa ngày
- 12:27nay. Họ biến nơi đây thành thương cảng
- 12:29sầm uất mà người ta gọi là Nông Nại Đại
- 12:32Phố. Nhóm do Dương Ngạn Địch chỉ huy
- 12:35tiến về Mỹ Tho, kiểm soát cửa ngõ sông
- 12:37Tiền. Trong vòng vài thập kỷ, người Hoa
- 12:40đã xây dựng mạng lưới thương mại khắp
- 12:42vùng, tạo ra nền tảng kinh tế mà sau này
- 12:45Sài Gòn và Chợ Lớn kế thừa. Đây là điều
- 12:47thú vị mà ít người để ý. Những người đầu
- 12:50tiên khai phá và phát triển kinh tế ở
- 12:52phần lớn vùng Đông Nam Bộ không phải là
- 12:54người Việt mà là người Hoa. Chúa Nguyễn
- 12:57dùng họ như tầng lớp tiên phong
- 13:00và người Việt theo sau không phải bởi vì
- 13:02có kế hoạch như vậy,
- 13:04mà bởi vì đó là cách mọi việc tự nhiên
- 13:07diễn ra. Bởi vì theo học giả Li Tana,
- 13:10bộ máy nhà nước Đàng Trong gần như luôn
- 13:13đi sau di dân tự phát, không đi trước.
- 13:15Khi Nguyễn Hữu Cảnh được cử vào kinh
- 13:17lược vùng Đồng Nai năm 1698,
- 13:21theo Đại Nam thực lục, ông gặp đã có
- 13:23khoảng bốn vạn hộ dân người Việt và
- 13:25người Hoa sinh sống ổn định. Ông không
- 13:27đến để khai hoang, ông đến để lập sổ
- 13:29đinh, lập sổ điền, thiết lập phủ gia
- 13:32đình, chia làm hai huyện Phước Long và
- 13:35Tân Bình. Ông đến để hành chính hóa một
- 13:37thực tế đã tồn tại từ trước, để gom
- 13:39những người dân tự phát vào hệ thống
- 13:41thuế khóa. Điều này đặt ra một câu hỏi
- 13:43khác về những người khai hoang thực sự
- 13:45là ai? Theo Li Tana, động cơ chính của
- 13:48phần lớn người Việt di cư vào Nam không
- 13:50phải là ý thức mở cõi vì tổ quốc, đó là
- 13:53sự trốn chạy khỏi thuế nặng, trốn nghĩa
- 13:56vụ quân sự, tìm kiếm một mảnh đất không
- 13:58ai quản lý. Cuộc Nam tiến thực chất là
- 14:01vô số cuộc trốn chạy nhỏ lẻ của những
- 14:03nông dân bình thường, những người bỏ
- 14:05phiếu bằng đôi chân chống lại gánh nặng
- 14:08của một cuộc nội chiến kéo dài và vùng
- 14:10đất phương Nam
- 14:12với chính sách miễn thuế khai hoang
- 14:13nhiều năm liền của các đời chúa Nguyễn
- 14:16đã trở thành điểm đến của những người
- 14:18đó.
- 14:19Người ta đắp bờ đến đâu
- 14:21thì đất đến đó là của mình, không có hạn
- 14:24mức. Kết quả là một vùng đất định hình
- 14:27nên những cư dân có tính cách rất đặc
- 14:28biệt, linh hoạt, chuộng tự do, không
- 14:31quen với sự quản thúc chặt chẽ của nhà
- 14:33nước. Đây là điều mà các tài liệu lịch
- 14:35sử từ thế kỷ 19 trở đi ghi nhận lại như
- 14:39một đặc điểm nổi bật của người miền Nam.
- 14:45>> Trong câu chuyện khai hoang miền Nam có
- 14:48một nhân vật người ta ít nhắc đến nhưng
- 14:50lại có vai trò địa chính trị lớn, Mạc
- 14:52Cửu. Mạc Cửu là thương nhân người Hoa
- 14:55đến vùng đất Thim, tức Hà Tiên ngày nay,
- 14:57vào khoảng những năm 1680.
- 15:00Ông không đến dưới danh nghĩa của chúa
- 15:02Nguyễn ban đầu, ông thần phục vua Khơ Me
- 15:05và nhận tước vị từ triều đình Campuchia.
- 15:07Và ông đã xây dựng Hà Tiên thành một
- 15:09cảng thương mại tự do, buôn bán với tàu
- 15:11thuyền từ Trung Quốc, Xiêm La, Java và
- 15:14nhiều nơi khác. Dưới tay ông, Hà Tiên
- 15:17trở thành trung tâm giao thương của toàn
- 15:19vùng Vịnh Thái Lan, nhưng đến năm 1708,
- 15:23Mạc Cửu quyết định dâng toàn bộ vùng đất
- 15:25Hà Tiên, Phú Quốc, Rạch Giá cho chúa
- 15:28Nguyễn Phúc Chu. Tại sao? Câu trả lời
- 15:31không phải là lòng trung thành.
- 15:33Đó là phép tính an ninh thuần túy.
- 15:36Quân Xiêm La đang ngày càng bành trướng
- 15:38về phía đông, trong khi triều đình
- 15:40Campuchia ngày càng suy yếu vì nội chiến
- 15:42liên miên. Mạc Cửu nhận ra rằng
- 15:45không có gì bảo vệ Hà Tiên của ông khỏi
- 15:48bị quân Xiêm nuốt chửng,
- 15:50ngoại trừ cái ô bảo trợ quân sự của Đàng
- 15:52Trong. Bằng cách dâng đất cho chúa
- 15:54Nguyễn, ông đổi chủ quyền danh nghĩa lấy
- 15:57sự bảo đảm an toàn thực tế và gia tộc họ
- 15:59Mạc vẫn được phép cai trị Hà Tiên thế
- 16:01tập. Đối với Đàng Trong, việc thu nhận
- 16:04Hà Tiên có nghĩa là kiểm soát được toàn
- 16:06bộ tuyến hàng hải phía tây. Phía đông đã
- 16:09có Sài Gòn và Biên Hòa. Phía tây này có
- 16:12Hà Tiên, đồng bằng sông Cửu Long bị bao
- 16:14vây từ hai phía. Campuchia không còn
- 16:17đường ra biển nào mà không qua phạm vi
- 16:19ảnh hưởng của Đàng Trong.
- 16:20>> Nửa thế kỷ sau khi Mạc Cửu dâng Hà Tiên,
- 16:23vào năm 1757,
- 16:26mảnh đất cuối cùng của đồng bằng sông
- 16:28Cửu Long được hoàn tất. Vua Khmer Nặc
- 16:31Tôn, mà người Việt ghi trong sử sách là
- 16:33Ang Tong, vừa giành lại ngai vàng nhờ sự
- 16:35can thiệp quân sự của lực lượng Hà Tiên
- 16:37do Mạc Thiên Tích, con trai Mạc Cửu, chỉ
- 16:40huy. Để tạ ơn,
- 16:42ông nhượng lại vùng Tầm Phong Long, tức
- 16:44là An Giang và Đồng Tháp ngày nay, cùng
- 16:46một số vùng đất khác ở vùng Trà Vinh,
- 16:48Sóc Trăng, Rạch Giá. Sử liệu Việt Nam
- 16:51ghi đây là hành động tự nguyện để báo
- 16:53ơn, nhưng giới học giả quốc tế nhìn nhận
- 16:55sự kiện này với nhiều sắc thái hơn.
- 16:58Vua Nặc Tôn đang bị kẹp giữa hai gọng
- 17:00kìm,
- 17:01Xiêm La từ phía tây bắc và Đàng Trong từ
- 17:03phía đông nam. Không có lực lượng quân
- 17:05sự độc lập đủ mạnh để chống lại cả hai.
- 17:08Việc nhượng lại phần rìa đầm lầy châu
- 17:10thổ là sự đánh đổi bắt buộc để giữ lấy
- 17:12ngai vàng và phần trung tâm của vương
- 17:14quốc. Tự nguyện hay bị cưỡng ép? Cả hai
- 17:16cách đọc đều có cơ sở trong cách sử liệu
- 17:18ghi chép. Sau năm 1757,
- 17:23toàn bộ đồng bằng sông Cửu Long đã thuộc
- 17:25về Đàng Trong về mặt hành chính.
- 17:27Campuchia mất hoàn toàn lối ra Biển
- 17:29Đông. Các cộng đồng Khmer còn lại trong
- 17:32vùng bắt đầu cuộc sống như một cộng đồng
- 17:34thiểu số. Họ có một cái tên mới, Khmer
- 17:37Krom, tức là người Khmer ở vùng thấp.
- 17:40Nhìn lại 150 năm từ 1620
- 17:44đến 1757,
- 17:47câu chuyện này không có một kịch bản
- 17:48[âm nhạc] duy nhất từ góc nhìn của triều
- 17:50đình Đàng Trong và dòng sử liệu Việt
- 17:52Nam.
- 17:53Đây là công cuộc khai hoang có tổ chức,
- 17:56mở rộng lãnh thổ bằng con đường ngoại
- 17:58giao và khai phá đất đai,
- 18:00đem văn minh và trật tự đến vùng đất còn
- 18:03hoang vu. Đây là cách sử quan Việt Nam
- 18:05ghi chép. Và đây cũng là phần đúng của
- 18:07câu chuyện. Từ góc nhìn của người Việt
- 18:09di dân, đây là cuộc trốn chạy khỏi đói
- 18:11nghèo và chiến tranh. Những người nông
- 18:13dân đó không nghĩ đến mở cõi. Họ nghĩ
- 18:16đến mảnh đất mới không có quan lại tới
- 18:18thu thuế, đến khoảnh ruộng họ tự tay
- 18:21khai phá được gọi là của mình. Họ đổi mồ
- 18:24hôi
- 18:25và rủi ro lấy tự do.
- 18:28Và cái tự do đó đã định hình nên bản
- 18:30tính của người miền Nam cho đến tận hôm
- 18:33nay. Từ góc nhìn của người Khmer,
- 18:36đây là mất mát,
- 18:37không phải mất đất vì thua trận, mà mất
- 18:40đường thủy, mất ngư trường, mất làng mạc
- 18:43theo từng thập kỷ. Học giả Pierre
- 18:46Brocheux, trong công trình nghiên cứu về
- 18:48đồng bằng sông Cửu Long, mô tả quá trình
- 18:50này như sự thôn tính sinh thái.
- 18:53Khi hệ thống kênh rạch của người Việt
- 18:55lan ra, nó thay đổi chế độ thủy văn tự
- 18:57nhiên, phá vỡ cơ sở sinh tồn của người
- 19:00Khmer mà không cần một trận đánh nào.
- 19:02Học [âm nhạc] giả Ly Tana dùng thuật ngữ
- 19:04di cư và nhấn mạnh tính chất giao thoa
- 19:07đa văn hóa của quá trình này.
- 19:09Học giả Pierre Brocheux nhìn nó qua lăng
- 19:12kính sinh thái chính trị. Học giả người
- 19:14Khmer và cộng đồng Khmer Krom hôm nay
- 19:17gọi đây là lịch sử của tổ tiên họ bị xóa
- 19:20mờ dần.
- 19:25>> Có một con kênh dài 87 cây số nối Châu
- 19:27Đốc với Hà Tiên.
- 19:29Người ta đào nó vào năm 1820
- 19:32dưới thời Minh Mạng. Người Việt gọi đây
- 19:34là kênh Vĩnh Tế, đặt theo tên vợ của vị
- 19:37quan trông coi công trình. Trong ký ức
- 19:39lịch sử của người Việt đây là công trình
- 19:41thủy lợi quan trọng mở rộng canh tác và
- 19:43bảo vệ biên giới. Trong ký ức của người
- 19:45Khmer Krom, đây là nơi tổ tiên họ đã ngã
- 19:48xuống dưới những nhát cuốc đào kênh
- 19:50trong điều kiện hà khắc. Cùng một con
- 19:52kênh
- 19:53hai ký ức không hề giống nhau. 150 năm
- 19:56khai hoang đã tạo ra một vùng đất mà
- 19:58người ta gọi là miền Nam Việt Nam với
- 20:00đồng lúa phì nhiêu, với thành phố thương
- 20:02mại sầm uất, với tính cách cởi mở và
- 20:05phóng khoáng của những người là con cháu
- 20:07di dân. Nhưng vùng đất đó cũng chứa
- 20:09trong lòng những lớp lịch sử chưa bao
- 20:11giờ được kể đầy đủ. Và đây chưa phải là
- 20:14điểm bắt đầu. Trước khi người Việt đến,
- 20:17trước khi người Khmer xuống đây, sau sự
- 20:18sụp đổ của Angkor, vùng đất này đã từng
- 20:21thuộc về một nền văn minh mà 99% người
- 20:24Việt hôm nay biết tên nhưng chưa bao giờ
- 20:26thực sự hiểu là gì. Đó là câu chuyện của
- 20:28kỳ phát sóng tiếp theo trong series này.
- 20:30Hẹn gặp lại quý vị và các bạn trong kỳ
- 20:32phát sóng tiếp theo của Á Lục Ký.
About this transcript
This page contains the full transcript of Người Việt Khai Hoang Miền Nam: 150 Năm, 3 Cộng Đồng, 3 Ký Ức Khác Nhau by Á Lục Ký, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 4,001 words across 515 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.
What you can do with it
Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to choose a caption track available on the video.
Free YouTube transcript tool
YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, caption language selection, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.