YouTube2Text

Người Việt Khai Hoang Miền Nam: 150 Năm, 3 Cộng Đồng, 3 Ký Ức Khác Nhau — Transcript

by Á Lục Ký · 4,001 words · 515 segments · language en · Watch on YouTube

Full transcript

  1. 0:10Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng
  2. 0:11đến với chương trình Á Lục Ký. Chương
  3. 0:13trình hôm nay là phần thứ năm trong
  4. 0:14series Cuộc Đua 500 Năm.
  5. 0:17Bí mật phía sau miền Nam Việt Nam.
  6. 0:21Nếu quý vị chưa xem các phần trước,
  7. 0:22chúng ta đang kể câu chuyện theo chiều
  8. 0:24ngược từ thế kỷ 20 về thế kỷ 17 rồi sẽ
  9. 0:28đi xa hơn nữa về phía quá khứ để hiểu
  10. 0:31tại sao mất đến 500 năm để vùng đất này
  11. 0:34trở thành một phần của Việt Nam. Trong
  12. 0:36các phần trước, chúng ta đã đi qua thế
  13. 0:39kỷ 20 với chiến tranh 30 năm,
  14. 0:42thế kỷ 19 với người Pháp và triều
  15. 0:44Nguyễn. Phần trước nhất, chúng ta thấy
  16. 0:46Nguyễn Ánh thắng Tây Sơn nhờ một liên
  17. 0:48minh đa sắc tộc gồm người Hoa, người
  18. 0:51Chăm, người Khmer và người Pháp. Những
  19. 0:54câu hỏi còn bỏ ngỏ là
  20. 0:56tại sao miền Nam lại là vùng đất của
  21. 0:58nhiều sắc tộc như vậy ngay từ đầu? Câu
  22. 1:00trả lời nằm ở 150 năm trước đó. Hôm nay
  23. 1:04chúng ta sẽ kể lại câu chuyện từ 1620
  24. 1:07đến 1757,
  25. 1:10150 năm người Việt tiến vào phương Nam
  26. 1:13và ba cộng đồng khác nhau nhớ lại quá
  27. 1:16trình đó theo ba cách hoàn toàn trái
  28. 1:18ngược nhau.
  29. 1:21>> [âm nhạc]
  30. 1:23>> Để hiểu câu chuyện này, chúng ta cần bắt
  31. 1:25đầu từ một điều mà hầu hết người Việt
  32. 1:27không biết. Khi người Việt đặt chân vào
  33. 1:29vùng đất này lần đầu tiên vào năm 1620,
  34. 1:33cả người Việt lẫn người Khmer đều đang
  35. 1:35chạy trốn khỏi một thứ gì đó. Người Việt
  36. 1:38ở Đàng Trong chạy trốn khỏi chiến tranh.
  37. 1:41Cuộc nội chiến giữa chúa Nguyễn và chúa
  38. 1:42Trịnh kéo dài hàng thập kỷ đã bóp nghẹt
  39. 1:45nguồn lực đến mức tối đa. Thuế khóa nặng
  40. 1:47nề,
  41. 1:48lính tráng liên tục bị trưng dụng. Những
  42. 1:50người nông dân [âm nhạc] ở vùng Thuận
  43. 1:52Hóa, Quảng Nam không còn lựa chọn nào
  44. 1:54ngoài việc đi về phía Nam nơi chưa có ai
  45. 1:56quản lý. Còn người Khmer ở vùng hạ lưu
  46. 1:59sông Mekong thì đang chạy trốn khỏi điều
  47. 2:01gì? Đây là điều ít người để ý.
  48. 2:04Phần lớn chúng ta biết rằng đế chế
  49. 2:06Angkor sụp đổ sau khi kinh đô bị quân
  50. 2:09Xiêm La chiếm phá năm 1431.
  51. 2:13Nhưng tiến sĩ Brendan Buckley và nhóm
  52. 2:16nghiên cứu cổ khí hậu học tại Đại học
  53. 2:18Columbia đã tái dựng một bức tranh phức
  54. 2:21tạp hơn nhiều.
  55. 2:22Dữ liệu vòng cây từ các khu rừng cổ ở
  56. 2:24Đông Nam Á cho thấy Angkor đã trải qua
  57. 2:27những đợt hạn hán kéo dài trong suốt thế
  58. 2:29kỷ 14 và đầu thế kỷ 15. Không phải một
  59. 2:33đợt hạn hán thông thường, mà là những
  60. 2:35siêu hạn hán kéo dài hàng chục năm, xen
  61. 2:37kẽ bởi những trận lũ cực đoan.
  62. 2:39Hệ thống kênh mương thủy lợi khổng lồ
  63. 2:41của Angkor, thứ từng nuôi sống cả triệu
  64. 2:44dân, đã không thể đứng vững trước sự tàn
  65. 2:46phá của khí hậu.
  66. 2:47Quân Xiêm chỉ là cú đòn cuối vào một đế
  67. 2:50chế đã rỗng ruột từ bên trong. Vì vậy,
  68. 2:53khi người Khmer xuống định cư tại đồng
  69. 2:55bằng sông Cửu Long từ thế kỷ 15 trở đi,
  70. 2:58họ không phải là những người bản địa đã
  71. 3:00ở đây ngàn đời không bị xáo trộn. Họ là
  72. 3:02những người đang xây dựng lại từ đầu
  73. 3:04trên [âm nhạc] một vùng đất mới sau thảm
  74. 3:06họa của đế chế cũ. Tuy nhiên, điều này
  75. 3:08không có nghĩa là người Khmer không có
  76. 3:10lịch sử lâu đời ở lưu vực sông Mekong.
  77. 3:13Có một sự khác biệt quan trọng cần phân
  78. 3:15biệt rõ. Các phân tích DNA cổ từ khu mộ
  79. 3:18táng thuộc thời kỳ Phù Nam tại di chỉ
  80. 3:21Vat Kom Nau ở Campuchia
  81. 3:23có niên đại từ thế kỷ thứ nhất đến thế
  82. 3:25kỷ thứ ba sau Công Nguyên cho thấy tổ
  83. 3:28tiên của người Khmer hiện đại đã có mặt
  84. 3:30và sinh sống ở lưu vực sông Mekong từ
  85. 3:33hàng nghìn năm trước. Cội rễ của họ ở
  86. 3:35vùng đất này là thật, sâu và lâu đời.
  87. 3:39Điều thay đổi là cấu trúc chính trị và
  88. 3:41trung tâm dân cư, chứ không phải bản
  89. 3:43thân con người. Vậy là,
  90. 3:45khi người Việt đến vào năm
  91. 3:471620,
  92. 3:49họ gặp một cộng đồng người Khmer đang
  93. 3:52trong giai đoạn tái thiết sau sự sụp đổ
  94. 3:54của Angkor. Dân số thưa thớt, phân tán
  95. 3:57thành các cụm nhỏ ở các dòng đất cao ven
  96. 3:59sông, không có bộ máy hành chính chặt
  97. 4:01chẽ kiểu đô thị như thời Angkor,
  98. 4:04nhưng cũng không phải là vùng đất trống.
  99. 4:07>> [âm nhạc]
  100. 4:12[âm nhạc]
  101. 4:17>> Đây là điều mà hầu hết người Việt hôm
  102. 4:18nay không biết về những người tổ tiên đã
  103. 4:21khai hoang miền Nam. Và theo giáo sư
  104. 4:23Philip Taylor của Đại học Quốc gia Úc,
  105. 4:26đây là chìa khóa để hiểu vì sao 150 năm
  106. 4:30đó không nổ ra chiến tranh diệt chủng mà
  107. 4:33lại là một quá trình lấn át chậm và yên
  108. 4:36lặng đến đáng sợ. [âm nhạc] Người Khmer
  109. 4:38truyền thống canh tác theo một mô hình
  110. 4:39rất khác với người Việt. Họ trồng một
  111. 4:42giống lúa đặc biệt mà người ta gọi là
  112. 4:44lúa nổi.
  113. 4:45Tiếng Khmer là srov phlang. Đây là giống
  114. 4:49lúa có khả năng vươn lóng lên theo mực
  115. 4:51nước lũ, đôi khi cao đến 4 hoặc 5 m.
  116. 4:53Người nông dân không cần đắp bờ, không
  117. 4:55cần đào kênh.
  118. 4:57Họ gieo hạt đầu mùa mưa và thu hoạch khi
  119. 5:00nước rút. Trong những tháng lũ cao,
  120. 5:03chính những thửa ruộng ngập nước đó trở
  121. 5:05thành ngư trường tự nhiên. Cá đồng sinh
  122. 5:08sôi trong lúa, lúa mọc giữa cá. Đây là
  123. 5:11một hệ sinh thái khép kín, thích nghi
  124. 5:13hoàn hảo với nhịp điệu tự nhiên của đồng
  125. 5:15bằng sông Cửu Long. Người Việt mang theo
  126. 5:18một tư duy hoàn toàn ngược lại,
  127. 5:21tư duy trị thủy. Họ đến từ châu thổ sông
  128. 5:24Hồng, nơi người ta chiến đấu với lũ lụt
  129. 5:26bằng cách đắp đê, đào kênh, kiểm soát
  130. 5:29dòng chảy. Kỹ năng đào kênh mương của họ
  131. 5:31rất cao. Và khi tiến vào Nam Bộ, họ nhắm
  132. 5:34đến chính những vùng đất thấp ngập lụt
  133. 5:37mà người Khmer cố tình bỏ ngỏ. Hãy chú ý
  134. 5:40điều này.
  135. 5:41Trong những thập kỷ đầu tiên, hai cộng
  136. 5:43đồng không cạnh tranh trực tiếp trên
  137. 5:46cùng một loại đất.
  138. 5:47Người Khmer ở các vùng đất cao ven sông,
  139. 5:50người Việt lội xuống [âm nhạc] các bãi
  140. 5:52đất thấp ngập phèn.
  141. 5:54Dùng sức người đắp bờ, dẫn nước, trồng
  142. 5:57lúa nước. Đây là lý do giai đoạn đầu
  143. 5:59tương đối hòa bình, nhưng khi những con
  144. 6:02kênh của người Việt ăn sâu vào đồng
  145. 6:03bằng,
  146. 6:04chúng bắt đầu làm điều mà không ai lên
  147. 6:06kế hoạch trước.
  148. 6:07Chúng thay đổi chế độ thủy văn của toàn
  149. 6:09vùng.
  150. 6:10Lũ không còn dâng theo nhịp cũ, dòng
  151. 6:13chảy bị phân tán.
  152. 6:15Các vùng ngập tự nhiên bị thu hẹp hoặc
  153. 6:17biến mất. Lúa nổi, loại cây phụ thuộc
  154. 6:20hoàn toàn vào nhịp điệu tự nhiên của
  155. 6:22nước lũ, dần dần không còn chỗ để lớn.
  156. 6:25Theo nghiên cứu được đăng trên tạp chí
  157. 6:27Modern Asian Studies, trong ký ức truyền
  158. 6:29miệng của người Khmer Krom, điều họ nhắc
  159. 6:31lại nhiều nhất không phải là những trận
  160. 6:33đánh hay những vụ giết chóc. Đó là việc
  161. 6:36bị mất các tuyến đường thủy khi những
  162. 6:38con sông và rạch nhỏ dần bị người Việt
  163. 6:40chiếm lĩnh.
  164. 6:41Các làng Khmer ven sông bị cô lập khỏi
  165. 6:44dòng chảy chính.
  166. 6:46Họ mất khả năng buôn bán, mất ngư
  167. 6:48trường, mất cả sự kết nối với triều đình
  168. 6:50ở Campuchia. Không có tiếng súng,
  169. 6:53không có lệnh trục xuất.
  170. 6:55Ngôi làng Khmer bị nuốt chửng bởi chính
  171. 6:58sự thay đổi của mạng lưới nước bao quanh
  172. 6:59họ.
  173. 7:04>> Tất cả bắt đầu từ một đám cưới vào năm
  174. 7:081620
  175. 7:10và đám cưới đó không phải là chuyện tình
  176. 7:13lãng mạn. Chúa Nguyễn Phúc Nguyên gả con
  177. 7:15gái của mình, công nữ Ngọc Vạn, cho quốc
  178. 7:17vương Khmer là Chey Chettha đệ nhị.
  179. 7:20Đây là một cuộc hôn nhân chính trị mà cả
  180. 7:22hai bên đều có tính toán rất rõ ràng.
  181. 7:25Phía Campuchia đang chịu sức ép quân sự
  182. 7:27khổng lồ từ vương quốc Ayutthaya của
  183. 7:30Xiêm La ở phía tây.
  184. 7:31Vua Chey Chettha đệ nhị cần một đồng
  185. 7:34minh mạnh ở phía đông. Phía chúa Nguyễn
  186. 7:37thì đang tìm cách mở rộng tuyến thương
  187. 7:38mại hướng nam và giải tỏa áp lực dân số
  188. 7:41của Đàng Trong. Cả hai cùng tìm thấy
  189. 7:44nhau. Năm 1623,
  190. 7:47chỉ 3 năm sau đám cưới, hệ quả đầu tiên
  191. 7:50xuất hiện. Vua Khmer cho phép Chúa
  192. 7:53Nguyễn lập trạm thu thuế thương mại tại
  193. 7:55Prei Nokor, vùng đất mà người Việt sau
  194. 7:57này gọi là Sài Gòn và tại Mô Xoài, tức
  195. 8:00Bà Rịa ngày nay. Người Việt không chiếm
  196. 8:03đất bằng quân sự ngay từ đầu. Họ được
  197. 8:06mời vào, được phép định cư với điều kiện
  198. 8:09nộp thuế cho trạm của Chúa Nguyễn. Về
  199. 8:12mặt lịch sử, không có văn kiện nào ghi
  200. 8:14rõ đây là sự nhượng đất chính thức theo
  201. 8:17nghĩa hiện đại. Theo học giả Li Tana của
  202. 8:19Đại học Quốc gia Úc, trong công trình
  203. 8:21nghiên cứu Xứ Đàng Trong xuất bản năm
  204. 8:231998,
  205. 8:25Đàng Trong thời kỳ này hoạt động như một
  206. 8:27thế lực hàng hải, cắm chốt kinh tế tại
  207. 8:30các thương nước ngoài mà chưa cần
  208. 8:32xác lập biên giới hành chính cứng nhắc.
  209. 8:34Đây là cách các vương quốc Đông Nam Á
  210. 8:36thời kỳ đó vẫn vận hành, một cấu trúc
  211. 8:39quyền lực chồng lấn mà người ta quen gọi
  212. 8:40là hệ thống Mandala. Không có đường biên
  213. 8:43giới rõ ràng như bản đồ hiện đại. Nhưng
  214. 8:45điều gì đã xảy ra với Ngọc Vạn sau khi
  215. 8:47vua Chey Chettha đệ nhị mất năm 1628,
  216. 8:52sách sử thường lãng mạn hóa các công nữ
  217. 8:54gả sang nước láng, riêng như những người
  218. 8:57hiến thân vì đại cuộc rồi biến khỏi
  219. 8:59trang sử. Nhưng Ngọc Vạn không vậy. Bà ở
  220. 9:01lại U Đông, thủ đô Campuchia và sống sót
  221. 9:05qua nhiều cuộc tranh quyền đẫm máu liên
  222. 9:06tiếp trong hơn 30 năm. Bà biết sử dụng
  223. 9:09ảnh hưởng của mình,
  224. 9:10mạng lưới kiều dân người Việt và các
  225. 9:12phái bộ từ cha mình để can thiệp vào
  226. 9:14chính trị nội bộ Campuchia, bảo vệ phe
  227. 9:17cánh của bà trong triều đình. Đến biến
  228. 9:19cố năm 1658,
  229. 9:22chính bà, khi đó đã là thái hậu già,
  230. 9:25được ghi chép là người đã kêu gọi Chúa
  231. 9:27Nguyễn can thiệp quân sự vào Campuchia
  232. 9:29lần đầu tiên. Ngọc Vạn không chỉ là một
  233. 9:31mỹ nhân hòa thân,
  234. 9:33bà là người sống sót giữa ba thế lực
  235. 9:35Khmer, Xiêm và Việt qua ba thập kỷ biến
  236. 9:38động. Và ở cuối câu chuyện của bà, bà đã
  237. 9:41chọn một phía.
  238. 9:47Để hiểu tại sao chúa Nguyễn đưa quân vào
  239. 9:49Campuchia năm 1658,
  240. 9:52chúng ta cần biết điều gì đã xảy ra ở
  241. 9:55triều đình Campuchia 16 năm trước đó,
  242. 9:57năm 1642.
  243. 10:00Một hoàng tử Khmer với sự hỗ trợ của
  244. 10:02lính đánh thuê Hồi giáo từ bán đảo Mã
  245. 10:04Lai
  246. 10:05và người Chăm đã tiến hành đảo chính, ám
  247. 10:08sát vị vua đương nhiệm và lên ngôi. Sau
  248. 10:10khi nắm quyền, ông cải đạo sang Hồi giáo
  249. 10:12và lấy tên Sultan Ibrahim. Ông trở thành
  250. 10:15vị vua Hồi giáo duy nhất trong toàn bộ
  251. 10:17lịch sử Campuchia trước đây và sau này.
  252. 10:20Đây là điều phản ánh rõ thực tế của Nam
  253. 10:22Bộ thế kỷ 17.
  254. 10:24Vùng đất này không chỉ có Phật giáo và
  255. 10:26Nho giáo. Đây là giao điểm của các mạng
  256. 10:28lưới thương mại Hồi giáo trải dài từ bán
  257. 10:31đảo Mã Lai đến Java, của người Chăm di
  258. 10:34cư, của thương nhân Ả Rập và Ấn Độ.
  259. 10:36Sultan Ibrahim
  260. 10:38là sản phẩm của những mạng lưới đó. Năm
  261. 10:411643,
  262. 10:43Sultan Ibrahim tấn công và tiêu diệt
  263. 10:46thương của công ty Đông Ấn Hà Lan,
  264. 10:48tổ chức mà người ta thường gọi tắt là
  265. 10:50VOC.
  266. 10:51Đây là một trong những công ty thương
  267. 10:52mại quyền lực nhất thế giới thời bấy
  268. 10:54giờ.
  269. 10:55Việc ông dám tấn công VOC cho thấy mức
  270. 10:58độ táo bạo và cũng là sự cô lập của ông
  271. 11:01với hệ thống quyền lực phương Tây. Đến
  272. 11:03năm
  273. 11:041658,
  274. 11:06Sultan Ibrahim ra lệnh tấn công các khu
  275. 11:08định cư của người Việt tại vùng Đồng Nai
  276. 11:10và Bà Rịa.
  277. 11:12Đây là đợt tấn công quy mô đủ lớn để tạo
  278. 11:15ra lý do can thiệp. Chúa Nguyễn Phúc Tần
  279. 11:17phái 3000 quân thủy bộ vào. Sultan
  280. 11:20Ibrahim bị bắt sống.
  281. 11:22Ông bị áp giải về giam giữ tại Quảng
  282. 11:24Bình, vùng biên cương cực bắc của Đàng
  283. 11:26Trong,
  284. 11:26cách xa hoàn toàn cơ sở quyền lực của
  285. 11:28ông. Một vị vua Hồi giáo của Campuchia
  286. 11:31đã kết thúc cuộc đời trong tù ở miền
  287. 11:33Trung Việt Nam.
  288. 11:34Và từ sau năm
  289. 11:361658
  290. 11:38ranh giới quyền lực thực tế tại vùng
  291. 11:40Đồng Nai và Sài Gòn đã dịch chuyển,
  292. 11:42không cần hiệp ước, không cần văn kiện,
  293. 11:45chỉ cần quân đội đã vào và không rút đi
  294. 11:47nữa.
  295. 11:48>> Năm 1679, [âm nhạc]
  296. 11:51một đội thuyền không kém phần kịch tính
  297. 11:53xuất hiện ngoài cửa biển Đà Nẵng, khoảng
  298. 11:553000 binh sĩ và gia đình người Hoa,
  299. 11:58những người trung thành với nhà Minh
  300. 12:00không chịu khuất phục trước nhà Thanh
  301. 12:01đang thống trị Trung [âm nhạc] Quốc, xin
  302. 12:03chúa Nguyễn cho tị nạn. Chúa Nguyễn Phúc
  303. 12:05Tần đứng trước một bài toán,
  304. 12:07nếu nhận họ ở miền Trung có thể làm mất
  305. 12:10lòng nhà Thanh, điều không ai muốn lúc
  306. 12:12đó.
  307. 12:13Nếu từ chối thì lãng phí một lực lượng
  308. 12:15chiến đấu đáng kể. Giải pháp ông chọn
  309. 12:17phản ánh tư duy chiến lược, cấp lương
  310. 12:20thực và vũ khí rồi gửi họ thẳng xuống
  311. 12:22Nam. Nhóm do Trần Thượng Xuyên chỉ huy
  312. 12:24đến vùng Cù Lao Phố, tức Biên Hòa ngày
  313. 12:27nay. Họ biến nơi đây thành thương cảng
  314. 12:29sầm uất mà người ta gọi là Nông Nại Đại
  315. 12:32Phố. Nhóm do Dương Ngạn Địch chỉ huy
  316. 12:35tiến về Mỹ Tho, kiểm soát cửa ngõ sông
  317. 12:37Tiền. Trong vòng vài thập kỷ, người Hoa
  318. 12:40đã xây dựng mạng lưới thương mại khắp
  319. 12:42vùng, tạo ra nền tảng kinh tế mà sau này
  320. 12:45Sài Gòn và Chợ Lớn kế thừa. Đây là điều
  321. 12:47thú vị mà ít người để ý. Những người đầu
  322. 12:50tiên khai phá và phát triển kinh tế ở
  323. 12:52phần lớn vùng Đông Nam Bộ không phải là
  324. 12:54người Việt mà là người Hoa. Chúa Nguyễn
  325. 12:57dùng họ như tầng lớp tiên phong
  326. 13:00và người Việt theo sau không phải bởi vì
  327. 13:02có kế hoạch như vậy,
  328. 13:04mà bởi vì đó là cách mọi việc tự nhiên
  329. 13:07diễn ra. Bởi vì theo học giả Li Tana,
  330. 13:10bộ máy nhà nước Đàng Trong gần như luôn
  331. 13:13đi sau di dân tự phát, không đi trước.
  332. 13:15Khi Nguyễn Hữu Cảnh được cử vào kinh
  333. 13:17lược vùng Đồng Nai năm 1698,
  334. 13:21theo Đại Nam thực lục, ông gặp đã có
  335. 13:23khoảng bốn vạn hộ dân người Việt và
  336. 13:25người Hoa sinh sống ổn định. Ông không
  337. 13:27đến để khai hoang, ông đến để lập sổ
  338. 13:29đinh, lập sổ điền, thiết lập phủ gia
  339. 13:32đình, chia làm hai huyện Phước Long và
  340. 13:35Tân Bình. Ông đến để hành chính hóa một
  341. 13:37thực tế đã tồn tại từ trước, để gom
  342. 13:39những người dân tự phát vào hệ thống
  343. 13:41thuế khóa. Điều này đặt ra một câu hỏi
  344. 13:43khác về những người khai hoang thực sự
  345. 13:45là ai? Theo Li Tana, động cơ chính của
  346. 13:48phần lớn người Việt di cư vào Nam không
  347. 13:50phải là ý thức mở cõi vì tổ quốc, đó là
  348. 13:53sự trốn chạy khỏi thuế nặng, trốn nghĩa
  349. 13:56vụ quân sự, tìm kiếm một mảnh đất không
  350. 13:58ai quản lý. Cuộc Nam tiến thực chất là
  351. 14:01vô số cuộc trốn chạy nhỏ lẻ của những
  352. 14:03nông dân bình thường, những người bỏ
  353. 14:05phiếu bằng đôi chân chống lại gánh nặng
  354. 14:08của một cuộc nội chiến kéo dài và vùng
  355. 14:10đất phương Nam
  356. 14:12với chính sách miễn thuế khai hoang
  357. 14:13nhiều năm liền của các đời chúa Nguyễn
  358. 14:16đã trở thành điểm đến của những người
  359. 14:18đó.
  360. 14:19Người ta đắp bờ đến đâu
  361. 14:21thì đất đến đó là của mình, không có hạn
  362. 14:24mức. Kết quả là một vùng đất định hình
  363. 14:27nên những cư dân có tính cách rất đặc
  364. 14:28biệt, linh hoạt, chuộng tự do, không
  365. 14:31quen với sự quản thúc chặt chẽ của nhà
  366. 14:33nước. Đây là điều mà các tài liệu lịch
  367. 14:35sử từ thế kỷ 19 trở đi ghi nhận lại như
  368. 14:39một đặc điểm nổi bật của người miền Nam.
  369. 14:45>> Trong câu chuyện khai hoang miền Nam có
  370. 14:48một nhân vật người ta ít nhắc đến nhưng
  371. 14:50lại có vai trò địa chính trị lớn, Mạc
  372. 14:52Cửu. Mạc Cửu là thương nhân người Hoa
  373. 14:55đến vùng đất Thim, tức Hà Tiên ngày nay,
  374. 14:57vào khoảng những năm 1680.
  375. 15:00Ông không đến dưới danh nghĩa của chúa
  376. 15:02Nguyễn ban đầu, ông thần phục vua Khơ Me
  377. 15:05và nhận tước vị từ triều đình Campuchia.
  378. 15:07Và ông đã xây dựng Hà Tiên thành một
  379. 15:09cảng thương mại tự do, buôn bán với tàu
  380. 15:11thuyền từ Trung Quốc, Xiêm La, Java và
  381. 15:14nhiều nơi khác. Dưới tay ông, Hà Tiên
  382. 15:17trở thành trung tâm giao thương của toàn
  383. 15:19vùng Vịnh Thái Lan, nhưng đến năm 1708,
  384. 15:23Mạc Cửu quyết định dâng toàn bộ vùng đất
  385. 15:25Hà Tiên, Phú Quốc, Rạch Giá cho chúa
  386. 15:28Nguyễn Phúc Chu. Tại sao? Câu trả lời
  387. 15:31không phải là lòng trung thành.
  388. 15:33Đó là phép tính an ninh thuần túy.
  389. 15:36Quân Xiêm La đang ngày càng bành trướng
  390. 15:38về phía đông, trong khi triều đình
  391. 15:40Campuchia ngày càng suy yếu vì nội chiến
  392. 15:42liên miên. Mạc Cửu nhận ra rằng
  393. 15:45không có gì bảo vệ Hà Tiên của ông khỏi
  394. 15:48bị quân Xiêm nuốt chửng,
  395. 15:50ngoại trừ cái ô bảo trợ quân sự của Đàng
  396. 15:52Trong. Bằng cách dâng đất cho chúa
  397. 15:54Nguyễn, ông đổi chủ quyền danh nghĩa lấy
  398. 15:57sự bảo đảm an toàn thực tế và gia tộc họ
  399. 15:59Mạc vẫn được phép cai trị Hà Tiên thế
  400. 16:01tập. Đối với Đàng Trong, việc thu nhận
  401. 16:04Hà Tiên có nghĩa là kiểm soát được toàn
  402. 16:06bộ tuyến hàng hải phía tây. Phía đông đã
  403. 16:09có Sài Gòn và Biên Hòa. Phía tây này có
  404. 16:12Hà Tiên, đồng bằng sông Cửu Long bị bao
  405. 16:14vây từ hai phía. Campuchia không còn
  406. 16:17đường ra biển nào mà không qua phạm vi
  407. 16:19ảnh hưởng của Đàng Trong.
  408. 16:20>> Nửa thế kỷ sau khi Mạc Cửu dâng Hà Tiên,
  409. 16:23vào năm 1757,
  410. 16:26mảnh đất cuối cùng của đồng bằng sông
  411. 16:28Cửu Long được hoàn tất. Vua Khmer Nặc
  412. 16:31Tôn, mà người Việt ghi trong sử sách là
  413. 16:33Ang Tong, vừa giành lại ngai vàng nhờ sự
  414. 16:35can thiệp quân sự của lực lượng Hà Tiên
  415. 16:37do Mạc Thiên Tích, con trai Mạc Cửu, chỉ
  416. 16:40huy. Để tạ ơn,
  417. 16:42ông nhượng lại vùng Tầm Phong Long, tức
  418. 16:44là An Giang và Đồng Tháp ngày nay, cùng
  419. 16:46một số vùng đất khác ở vùng Trà Vinh,
  420. 16:48Sóc Trăng, Rạch Giá. Sử liệu Việt Nam
  421. 16:51ghi đây là hành động tự nguyện để báo
  422. 16:53ơn, nhưng giới học giả quốc tế nhìn nhận
  423. 16:55sự kiện này với nhiều sắc thái hơn.
  424. 16:58Vua Nặc Tôn đang bị kẹp giữa hai gọng
  425. 17:00kìm,
  426. 17:01Xiêm La từ phía tây bắc và Đàng Trong từ
  427. 17:03phía đông nam. Không có lực lượng quân
  428. 17:05sự độc lập đủ mạnh để chống lại cả hai.
  429. 17:08Việc nhượng lại phần rìa đầm lầy châu
  430. 17:10thổ là sự đánh đổi bắt buộc để giữ lấy
  431. 17:12ngai vàng và phần trung tâm của vương
  432. 17:14quốc. Tự nguyện hay bị cưỡng ép? Cả hai
  433. 17:16cách đọc đều có cơ sở trong cách sử liệu
  434. 17:18ghi chép. Sau năm 1757,
  435. 17:23toàn bộ đồng bằng sông Cửu Long đã thuộc
  436. 17:25về Đàng Trong về mặt hành chính.
  437. 17:27Campuchia mất hoàn toàn lối ra Biển
  438. 17:29Đông. Các cộng đồng Khmer còn lại trong
  439. 17:32vùng bắt đầu cuộc sống như một cộng đồng
  440. 17:34thiểu số. Họ có một cái tên mới, Khmer
  441. 17:37Krom, tức là người Khmer ở vùng thấp.
  442. 17:40Nhìn lại 150 năm từ 1620
  443. 17:44đến 1757,
  444. 17:47câu chuyện này không có một kịch bản
  445. 17:48[âm nhạc] duy nhất từ góc nhìn của triều
  446. 17:50đình Đàng Trong và dòng sử liệu Việt
  447. 17:52Nam.
  448. 17:53Đây là công cuộc khai hoang có tổ chức,
  449. 17:56mở rộng lãnh thổ bằng con đường ngoại
  450. 17:58giao và khai phá đất đai,
  451. 18:00đem văn minh và trật tự đến vùng đất còn
  452. 18:03hoang vu. Đây là cách sử quan Việt Nam
  453. 18:05ghi chép. Và đây cũng là phần đúng của
  454. 18:07câu chuyện. Từ góc nhìn của người Việt
  455. 18:09di dân, đây là cuộc trốn chạy khỏi đói
  456. 18:11nghèo và chiến tranh. Những người nông
  457. 18:13dân đó không nghĩ đến mở cõi. Họ nghĩ
  458. 18:16đến mảnh đất mới không có quan lại tới
  459. 18:18thu thuế, đến khoảnh ruộng họ tự tay
  460. 18:21khai phá được gọi là của mình. Họ đổi mồ
  461. 18:24hôi
  462. 18:25và rủi ro lấy tự do.
  463. 18:28Và cái tự do đó đã định hình nên bản
  464. 18:30tính của người miền Nam cho đến tận hôm
  465. 18:33nay. Từ góc nhìn của người Khmer,
  466. 18:36đây là mất mát,
  467. 18:37không phải mất đất vì thua trận, mà mất
  468. 18:40đường thủy, mất ngư trường, mất làng mạc
  469. 18:43theo từng thập kỷ. Học giả Pierre
  470. 18:46Brocheux, trong công trình nghiên cứu về
  471. 18:48đồng bằng sông Cửu Long, mô tả quá trình
  472. 18:50này như sự thôn tính sinh thái.
  473. 18:53Khi hệ thống kênh rạch của người Việt
  474. 18:55lan ra, nó thay đổi chế độ thủy văn tự
  475. 18:57nhiên, phá vỡ cơ sở sinh tồn của người
  476. 19:00Khmer mà không cần một trận đánh nào.
  477. 19:02Học [âm nhạc] giả Ly Tana dùng thuật ngữ
  478. 19:04di cư và nhấn mạnh tính chất giao thoa
  479. 19:07đa văn hóa của quá trình này.
  480. 19:09Học giả Pierre Brocheux nhìn nó qua lăng
  481. 19:12kính sinh thái chính trị. Học giả người
  482. 19:14Khmer và cộng đồng Khmer Krom hôm nay
  483. 19:17gọi đây là lịch sử của tổ tiên họ bị xóa
  484. 19:20mờ dần.
  485. 19:25>> Có một con kênh dài 87 cây số nối Châu
  486. 19:27Đốc với Hà Tiên.
  487. 19:29Người ta đào nó vào năm 1820
  488. 19:32dưới thời Minh Mạng. Người Việt gọi đây
  489. 19:34là kênh Vĩnh Tế, đặt theo tên vợ của vị
  490. 19:37quan trông coi công trình. Trong ký ức
  491. 19:39lịch sử của người Việt đây là công trình
  492. 19:41thủy lợi quan trọng mở rộng canh tác và
  493. 19:43bảo vệ biên giới. Trong ký ức của người
  494. 19:45Khmer Krom, đây là nơi tổ tiên họ đã ngã
  495. 19:48xuống dưới những nhát cuốc đào kênh
  496. 19:50trong điều kiện hà khắc. Cùng một con
  497. 19:52kênh
  498. 19:53hai ký ức không hề giống nhau. 150 năm
  499. 19:56khai hoang đã tạo ra một vùng đất mà
  500. 19:58người ta gọi là miền Nam Việt Nam với
  501. 20:00đồng lúa phì nhiêu, với thành phố thương
  502. 20:02mại sầm uất, với tính cách cởi mở và
  503. 20:05phóng khoáng của những người là con cháu
  504. 20:07di dân. Nhưng vùng đất đó cũng chứa
  505. 20:09trong lòng những lớp lịch sử chưa bao
  506. 20:11giờ được kể đầy đủ. Và đây chưa phải là
  507. 20:14điểm bắt đầu. Trước khi người Việt đến,
  508. 20:17trước khi người Khmer xuống đây, sau sự
  509. 20:18sụp đổ của Angkor, vùng đất này đã từng
  510. 20:21thuộc về một nền văn minh mà 99% người
  511. 20:24Việt hôm nay biết tên nhưng chưa bao giờ
  512. 20:26thực sự hiểu là gì. Đó là câu chuyện của
  513. 20:28kỳ phát sóng tiếp theo trong series này.
  514. 20:30Hẹn gặp lại quý vị và các bạn trong kỳ
  515. 20:32phát sóng tiếp theo của Á Lục Ký.

About this transcript

This page contains the full transcript of Người Việt Khai Hoang Miền Nam: 150 Năm, 3 Cộng Đồng, 3 Ký Ức Khác Nhau by Á Lục Ký, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 4,001 words across 515 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.

What you can do with it

Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to choose a caption track available on the video.

Free YouTube transcript tool

YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, caption language selection, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.