YouTube2Text

Người Mỹ xây Cam Ranh trong bảy năm rồi rời đi — Transcript

by Á Lục Ký · 4,332 words · 509 segments · language en · Watch on YouTube

Full transcript

  1. 0:05[âm nhạc]
  2. 0:09Suốt những năm nước Mỹ đưa hơn nửa triệu
  3. 0:11quân vào miền Nam Việt Nam, vị Tổng
  4. 0:14thống ra lệnh cho cuộc chiến ấy chỉ đặt
  5. 0:16chân lên đất Việt Nam đúng hai lần lần
  6. 0:18đầu 2:20 4, lần sau chưa đầy hai tiếng
  7. 0:24đồng hồ và cả hai lần ông đều không đến
  8. 0:27Sài Gòn, thủ đô của chính quyền mà nước
  9. 0:29Mỹ đang bảo vệ bằng xương máu của lính
  10. 0:31mình. Ông đến một bán đảo cát ở Khánh
  11. 0:34Hòa, nơi người Mỹ tự xây lấy gần như mọi
  12. 0:36thứ từ con số không, từ đường băng, cầu
  13. 0:39cảng cho đến một nhà máy làm kem. Đó là
  14. 0:42[âm nhạc] cam rành. Và điều đáng hỏi
  15. 0:44không chỉ là vì sao ông đến đó mà vì sao
  16. 0:47cả hai chuyến đi của người quyền lực
  17. 0:49nhất [âm nhạc] nước Mỹ đều gói chọn bên
  18. 0:51trong một không gian quân sự do chính
  19. 0:53nước Mỹ kiểm soát. Xin chào quý vị và
  20. 0:55các bạn. Chào mừng đến với chương trình
  21. 0:57Á Lục Ký. Vịnh Cam Ranh nằm ở tỉnh Khánh
  22. 0:59Hòa là một trong những vịnh nước sâu tự
  23. 1:02nhiên đáng chú
  24. 1:02>> [âm nhạc]
  25. 1:02>> ý nhất của Duyên Hải miền Trung. Đủ kín
  26. 1:05gió và đủ sâu để tiếp nhận tàu vận tải
  27. 1:07quân sự cỡ lớn. Từ giữa thập niên 60 của
  28. 1:10thế kỷ trước. Đời sống quanh thị trấn ba
  29. 1:12ngòi bên vịnh thay đổi rất nhanh khi một
  30. 1:14công trường của người Mỹ mở rộng ra khắp
  31. 1:16bán đảo. Hôm [âm nhạc] nay mỗi năm có
  32. 1:18hàng triệu người Việt Nam hạ cánh xuống
  33. 1:21sân bay quốc tế Cam Rank để đi nha trang
  34. 1:23nghỉ mát. Sân bay ấy nằm trên chính khu
  35. 1:26đất của căn cứ không quân Mỹ ngày xưa và
  36. 1:28rất ít người trong số họ biết câu chuyện
  37. 1:31mà chúng ta sắp kể. Đây là điều đáng chú
  38. 1:34ý nhất. Mỗi thế lực đi qua Cam Ranh đều
  39. 1:36để lại những dấu vết khác nhau. Nhưng
  40. 1:38riêng thời kỳ người Mỹ, thứ để lại là
  41. 1:41một khối hạ tầng vật chất lớn hơn hẳn
  42. 1:43mọi thời kỳ trước đó. Một mạng lưới
  43. 1:45đường băng, cầu cảng, kho bãi và bê
  44. 1:47tông. Để hiểu vì sao nó lớn đến thế,
  45. 1:50chúng ta phải quay lại một mùa hè mà
  46. 1:52không ai ở Washington muốn nhắc tới.
  47. 1:59Mùa hè năm 1965,
  48. 2:02bộ máy chiến tranh của nước Mỹ gặp một
  49. 2:04vấn đề mà không một bài diễn văn nào đề
  50. 2:06cập tới. Không phải vấn đề chiến thuật,
  51. 2:09cũng không phải tinh thần binh sĩ, đó là
  52. 2:12vấn đề bốc sỡ hạ. Khi quyết định đưa
  53. 2:14quân chiến đấu vào miền Nam được thông
  54. 2:16qua, hàng triệu tấn quân trang bắt đầu
  55. 2:19đổ về. Cảng Sài Gòn là đầu mối hậu cần
  56. 2:22quan trọng nhất lúc bấy giờ. Nhưng nó
  57. 2:24nằm sâu trong đất liền, phải đi qua một
  58. 2:27hệ thống sông ngòi quanh co hàng chục
  59. 2:29cây số. Và nó quá tải rất nhanh. Theo
  60. 2:31các tư liệu báo chí thời đó, hàng chục
  61. 2:34con tàu phải thả neo ngoài khơi chờ
  62. 2:36nhiều ngày liền vì không có chỗ cập bờ.
  63. 2:39Hàng hóa nằm trong khoang hư hỏng dần
  64. 2:42dưới cái nóng nhiệt đới, tỷ lệ thất
  65. 2:44thoát lại càng tăng lên. Công nhân bốc
  66. 2:47xếp đỉ công, nói cách khác, cỗ máy quân
  67. 2:50sự mạnh nhất thế giới lúc ấy đang bị
  68. 2:52nghẽn không phải bởi đối phương mà bởi
  69. 2:54địa lý của một con sông. Rất nhiều người
  70. 2:57hôm nay tin rằng người Mỹ đến Cam Danh
  71. 2:59vì tầm nhìn chiến lược, vì muốn khống
  72. 3:01chế tuyến hàng hải quốc tế. Nếu quý vị
  73. 3:04đang hình dung cảnh những vị đô đốc cúi
  74. 3:06xuống một tấm hải đồ thì các tài liệu
  75. 3:08hoạch định thời đó cho thấy một bức
  76. 3:10tranh khác hẳn. Lý do trước mắt và cấp
  77. 3:12bách nhất là hậu cần. Nó gần với quyết
  78. 3:15định của một người quản kho đang tuyệt
  79. 3:17vọng tìm chỗ chứa hàng hơn là một nước
  80. 3:20cờ trên bàn cờ đại dương. Tất nhiên hậu
  81. 3:23cần không phải lý do duy nhất. Cam danh
  82. 3:26còn có ba thứ khác mà Washington cần.
  83. 3:29Vịnh đủ sâu để tàu vào thẳng, không cần
  84. 3:31nạo vét. Bán đảo ba mặt giáp biển chỉ
  85. 3:34nối với đất liền bằng những eo cát hẹp
  86. 3:36giúp việc tổ chức phòng thủ tập trung
  87. 3:38hơn nhiều nơi khác. Dù điều đó không hề
  88. 3:40biến nơi đây thành bất khả xâm phạm như
  89. 3:43phần sau của câu chuyện sẽ cho thấy. Và
  90. 3:46cuối cùng, địa hình cho phép dựng ngay
  91. 3:49một sân bay lớn bên cạnh cảng. Trung
  92. 3:51tướng Carol Zon, người phụ trách công
  93. 3:53tác xây dựng của lục quân Mỹ, về sau
  94. 3:56viết trong công trình nghiên cứu của
  95. 3:57mình một câu rất giản dị. Bờ biển miền
  96. 4:00Nam Việt Nam có rất ít cảng tự nhiên đủ
  97. 4:02sâu cho tàu biển lớn. Lựa chọn Cam danh,
  98. 4:05trước hết là lựa chọn của địa hình. Ở
  99. 4:08đây có thể nhìn cam danh theo hai lớp
  100. 4:10thời gian. Một lớp là mệnh lệnh từ
  101. 4:12Washington, thay đổi theo từng năm chiến
  102. 4:15tranh, theo từng đời bộ trưởng. Lớp kia
  103. 4:18là địa lý, gần như không đổi qua hàng
  104. 4:20thế kỷ. Đó là độ sâu của đáy vịnh, là
  105. 4:23dãy đồi núi chắn gió bao quanh, là lớp
  106. 4:26phù sa mỏng đến mức luồng tàu không bị
  107. 4:29bồi lấp. Nhà sở học người Pháp Fernand
  108. 4:31Brother từng ví lịch sử như một đại
  109. 4:33dương, nơi các quyết định và tuyên bố
  110. 4:35chỉ là lớp bọt sóng ồn ào trên mặt nước.
  111. 4:38Còn dòng hài lưu thật sự thì nằm ở tầng
  112. 4:40sâu gần như bất động. Chính lớp thứ hai
  113. 4:43giải thích vì sao những hạm đội rất khác
  114. 4:46nhau ở những thời đại rất khác nhau đều
  115. 4:49từng tìm đến đây. Năm 1905, hạm đội của
  116. 4:53Nga Hoàng trên đường sang Viễn Đông đã
  117. 4:55ghé vịnh này để tiếp than nước ngọt. Năm
  118. 4:581941,
  119. 5:00hải quân Nhật Bản dùng nơi đây làm bàn
  120. 5:02đạp tiến xuống Đông Nam Á. Nhưng có một
  121. 5:04khác biệt cần nói cho thật rõ và nó quan
  122. 5:07trọng hơn cả sự trùng lặp [âm nhạc] so
  123. 5:09với tổ hợp mà người Mỹ dựng lên từ năm
  124. 5:121965.
  125. 5:14Những lần hiện diện trước đó chủ yếu
  126. 5:15mang tính sử dụng vịnh và làm điểm dừng
  127. 5:17quân sự, không để lại một hệ thống hạ
  128. 5:19tầng cùng quy mô. Các hạm đội trước đến
  129. 5:22lấy nước rồi đi. Người Mỹ ở lại và đổ bê
  130. 5:27tông. Vậy nên câu hỏi thú vị khi nhìn
  131. 5:29lại toàn bộ lịch sử của vịnh này không
  132. 5:32phải là ai đã từng ghé cam danh mà là ai
  133. 5:34đã ở lại đủ lâu để xây. Và để xây người
  134. 5:38ta cần một thứ mà bán đảo cát này gần
  135. 5:40như không có.
  136. 5:42[âm nhạc]
  137. 5:47[âm nhạc]
  138. 5:54Thứ đó là bàn tay con người. Nhưng trước
  139. 5:57khi nói đến con người, hãy hình dung
  140. 5:59công trường ấy. Cam danh khi đó là một
  141. 6:02giải cồn cát ven biển gần như hoang vu,
  142. 6:05thực vật thấp lè lẻ, gió muối thổi quanh
  143. 6:07năm và nó đặt ra cho các kỹ sư Mỹ hai
  144. 6:10bài toán gần như trái ngược nhau. Cát
  145. 6:12thì quá mềm, xe cơ giới hạng nặng, vừa
  146. 6:15lăn bánh đã lún. Còn nguồn nước ngọt tại
  147. 6:18chỗ thì rất hạn chế. Trong khi bê tông
  148. 6:21cần nước và con người cũng cần nước.
  149. 6:23Cách họ xoay sở cho thấy quy mô của việc
  150. 6:25này. Họ mở một mỏ đá ngay tại chỗ, dựng
  151. 6:29dây truyền nghiền đá Granite. Họ chở
  152. 6:32hàng nghìn khối đất đỏ từ đất liền ra
  153. 6:34bán đảo, giải xuống và nện chặt để tạo
  154. 6:36một lớp nền không lún rồi mới phủ đá
  155. 6:38nghiền lên trên. Còn vấn đề điện, họ
  156. 6:41giải quyết bằng một cách mà đọc lại vẫn
  157. 6:43thấy khó tin. Họ kéo những con tàu chở
  158. 6:45dầu cũ vào vịnh, neo lại và hoán cải
  159. 6:48chúng thành nhà máy phát điện nổi. Hạng
  160. 6:50mục gấp nhất là một đường băng. Đổ bê
  161. 6:53tông thì lâu nên họ chọn giải pháp tạm.
  162. 6:57Những tấm nhôm dã chiến ghép vào nhau
  163. 6:59như các mảnh của một trò chơi lắp hình
  164. 7:01khổng lồ chải thẳng lên nền cát đã luền
  165. 7:04thành một đường băng dài 3000 m. Và ở
  166. 7:07đây có một chi tiết nhỏ nhưng nói lên
  167. 7:09khá nhiều. Lịch sử chính thức của không
  168. 7:12quân Mỹ ghi rằng đường băng ấy hoàn
  169. 7:14thành trong 50 ngày. Nhưng báo cáo của
  170. 7:17cơ quan kiểm toán liên bang cũng là một
  171. 7:19tài liệu chính thức lại ghi 66 ngày
  172. 7:22không bên nào nói dối. Hai cơ quan đơn
  173. 7:25giản là không tính từ cùng một điểm khởi
  174. 7:27đầu, không quân tính giai đoạn trải nhôm
  175. 7:30sau khi lực lượng lao động đã được dồn
  176. 7:32về. Còn cơ quan kiểm toán tính toàn bộ
  177. 7:35thời gian thi công đường băng dã chiến.
  178. 7:38Ngay cả một con số thời chiến cũng có
  179. 7:39dăm bảy cách đếm. Ngày 1 tháng 11 năm
  180. 7:431965,
  181. 7:45đường băng nhôm mở cửa cho không quân
  182. 7:47Mỹ. Gần một năm sau, ngày 12 tháng 15
  183. 7:521966,
  184. 7:54đường băng bê tông vĩnh cửu hoàn tất
  185. 7:57cùng bốn đường lăn nối vào nó. Song song
  186. 7:59với đó, những cầu cảng lắp ghép được tàu
  187. 8:02kéo đưa vượt Thái Bình Dương sang đóng
  188. 8:05cọc xuống đáy vịnh và đi vào hoạt động
  189. 8:07chỉ sau vài tuần lắp đặt. Nhưng tất cả
  190. 8:10những điều vừa kể vẫn chưa trả lời câu
  191. 8:12hỏi ban đầu. Ai đã làm những việc đó
  192. 8:14bằng tay? Theo lịch sử chính thức của
  193. 8:16không quân Mỹ, lực lượng lao động tại
  194. 8:18công trường sân bay ban đầu chỉ có 76
  195. 8:21người Việt Nam rồi tăng vọt lên khoảng
  196. 8:241500 người và phần lớn trong số đó là
  197. 8:27phụ nữ. Tài liệu này ghi nhận rằng tại
  198. 8:30Cam Danh, phụ nữ đảm nhận chủ yếu công
  199. 8:33việc trải vỉ và các phần việc hỗ trợ
  200. 8:34nặng nhọc của công trường. Chúng ta biết
  201. 8:36được điều này một phần nhờ một người.
  202. 8:39Richard Trigaskis là một phóng viên
  203. 8:41chiến trường có tiếng và thay vì đi theo
  204. 8:44các trận đánh như đồng nghiệp, ông dành
  205. 8:46thời gian ở lại công trường, ông chụp
  206. 8:48họ. Trong những bức ảnh đó, những người
  207. 8:50phụ nữ Việt Nam đội nón lá đứng giữa cồn
  208. 8:53cát trắng, bên cạnh những cỗ máy cao gấp
  209. 8:56mấy lần họ. Sự hiện diện của công trường
  210. 8:58làm thay đổi cả vùng đất. Quanh căn cứ,
  211. 9:01một nền kinh tế dịch vụ mọc lên gần như
  212. 9:03qua một đêm, quán ăn, tiệm giặt, cửa
  213. 9:06hàng vật liệu. Từ một vùng làng trài,
  214. 9:09khu vực này thành một đô thị quân sự nơi
  215. 9:12đồng đô la chi phối mọi thứ. Nhưng sự
  216. 9:15lột xác nào cũng có cái giá của nó để
  217. 9:18thiết lập vành đai an ninh quanh căn cứ.
  218. 9:21Từ ngày 12 đến ngày 20 tháng 12 năm 1968
  219. 9:28191 hộ gia đình đã phải rời khỏi vùng
  220. 9:30vành đai chuyển đến một ấp mới cách thị
  221. 9:33xã khoảng 15 cây số. Các báo cáo tâm lý
  222. 9:36chiến của phía Mỹ thời đó gọi đây là một
  223. 9:39chương trình an sinh. Nhưng đằng sau con
  224. 9:41số ấy là những ngôi nhà, những khoảnh
  225. 9:43vườn và cả những ngôi mộ tổ tiên phải
  226. 9:46nằm lại phía sau hàng rào. Về lâu dài,
  227. 9:49công trường để lại một di sản vô hình.
  228. 9:52Trong suốt thời hạn hợp đồng, liên danh
  229. 9:55nhà thầu Mỹ đã tuyển dụng khoảng 180.000
  230. 9:58đến 200.000 lao động Việt Nam ở nhiều
  231. 10:00địa điểm trên toàn miền Nam và một bộ
  232. 10:02phận trong số đó được đào tạo kỹ năng
  233. 10:05xây dựng và vận hành thiết bị cơ giới.
  234. 10:08Những công trường như Cam Danh đã tạo ra
  235. 10:10một lớp người quen tay với công trình
  236. 10:11quy mô lớn, thứ mà miền Nam trước đó gần
  237. 10:14như chưa có. Một năm sau khi những tấm
  238. 10:16nhôm cuối cùng được ghép lại, người
  239. 10:18quyền lực nhất nước Mị đến xem thành
  240. 10:20quả. Ngày 26 tháng 15 1966,
  241. 10:25chuyến bay được giữ bí mật đến mức chính
  242. 10:27những người lính được tập hợp ở sân bay
  243. 10:29cũng gần như không được báo trước. Họ
  244. 10:31nhận lệnh ra bãi rồi chiếc chuyên cơ hạ
  245. 10:34xuống đường băng mà một năm trước còn là
  246. 10:36cát. Tổng thống Lyond Johnson ở trên đất
  247. 10:39Việt Nam 2:24 trong khoảng thời gian ấy,
  248. 10:42ông vào nhà ăn của lính, cầm khay thức
  249. 10:45ăn, ngồi xuống bàn cùng họ. Ông đến thăm
  250. 10:47thương binh, ông trao huân chương
  251. 10:49Distinguished Service Medal cho tướng
  252. 10:52William Westmeland, tư lệnh lực lượng Mỹ
  253. 10:55tại Việt Nam. Và rồi có một câu nói gắn
  254. 10:57với chuyến đi này. Một câu mà giới
  255. 11:00nghiên cứu vẫn còn tranh luận. Một số
  256. 11:02tường thuật báo chí Mỹ đương thời kể
  257. 11:04rằng tại câu lạc bộ sĩ quan, Johnson đã
  258. 11:06bảo các chỉ huy chiến trường hãy mang
  259. 11:08tấm da ấy về treo lên tường. Đó là lối
  260. 11:11nói của dân đi săn miền Tây nước Mỹ,
  261. 11:13nghĩa là mang chiến lợi phẩm về nhà như
  262. 11:16một bằng chứng của chiến thắng. Tuy
  263. 11:18nhiên, văn bản chính thức của bài phát
  264. 11:20biểu hôm đó lại nhấn mạnh những câu
  265. 11:22khác. Cụm từ này được xác nhận chắc chắn
  266. 11:25hơn ở một nơi khác trong cuộc trao đổi
  267. 11:27riêng giữa Johnson và Westmeland tại hội
  268. 11:31nghị Honolulu hồi tháng hai cùng năm.
  269. 11:33Nói cách khác, nó không phải một câu bột
  270. 11:36phát trước hàng quân mà là một lối tư
  271. 11:38duy đã định hình trước được mang từ
  272. 11:40phòng họp ra bái cát. Hơn một năm sau,
  273. 11:43ngày 23 tháng 12 năm 1967,
  274. 11:47ông quay lại lần thứ hai. Lần này còn
  275. 11:50ngắn hơn. Theo nhật ký hành quân của Bộ
  276. 11:52chỉ huy Mỹ, máy bay hạ cánh lúc 8:41
  277. 11:56sáng và rời đi khoảng 10:30 phút, chưa
  278. 11:59đầy hai tiếng đồng hồ, lúc này chiến
  279. 12:01trường đã bắt đầu bộc lộ những dấu hiệu
  280. 12:03bế tắc và chỉ hơn 1 tháng sau, cuộc tổng
  281. 12:06tiến công Tết Mậu Thân sẽ thay đổi hoàn
  282. 12:08toàn cách nước Mỹ nhìn cuộc chiến này và
  283. 12:11đó là toàn bộ. Cộng cả hai lần. Tổng
  284. 12:15thời gian một tổng thống Mỹ đứng trên
  285. 12:16mặt đất của đất nước mà ông đưa hơn nửa
  286. 12:19triệu quân sang là khoảng 4 tiếng đồng
  287. 12:20hồ. Trọn vẹn bốn tiếng ấy nằm bên trong
  288. 12:23một không gian quân sự do chính người Mỹ
  289. 12:25xây và kiểm soát. Ông không bước vào đời
  290. 12:28sống chính trị rối ren của Sài Gòn, cũng
  291. 12:31không xuất hiện giữa một đô thị đang
  292. 12:32sống cùng chiến tranh. Để thấy rõ hơn,
  293. 12:35hãy nhìn xa người kế nhiệm. Năm 1969,
  294. 12:39Tổng thống Richard Nixon bay thẳng đến
  295. 12:42Sài Gòn gặp Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu
  296. 12:44rồi đến thăm một trại lính ở Dĩ An. Một
  297. 12:47lựa chọn khác biệt, phát đi một tín hiệu
  298. 12:50khác biệt. Nhưng cái cơ sở mà Johnson
  299. 12:52đứng bên trong ấy rốt cuộc tốn bao nhiêu
  300. 12:55tiền? Đây là chỗ một con số đã đi sai
  301. 12:57suốt nhiều năm và vẫn đang đi sai cho
  302. 13:00đến hôm nay. [âm nhạc]
  303. 13:05Nếu quý vị tìm đọc về cam danh thời Mỹ,
  304. 13:08rất có thể quý vị sẽ gặp một câu quen
  305. 13:10thuộc. Người Mỹ đã chi gần 2 tỷ đô la để
  306. 13:13biến cam danh thành siêu căn cứ. Con số
  307. 13:16ấy có thật nhưng nó không thuộc về Cam
  308. 13:18danh. 1,865
  309. 13:21tỷ đô la là giá trị tất toán cuối cùng
  310. 13:23của toàn bộ hợp đồng mà một liên danh
  311. 13:25gồm bốn nhà thầu Mỹ thực hiện cho các
  312. 13:28công trình trên khắp miền Nam Việt Nam.
  313. 13:30Hợp đồng ấy bao gồm Đà Nẵng, Chu Lai,
  314. 13:33Biên Hòa, Phan Giang, Playu, Vũng Tàu,
  315. 13:36các trạm Radar và hàng loạt nhà kho giải
  316. 13:39giác ở nhiều địa điểm khác nhau. Nó được
  317. 13:42khép lại vào tháng 10 năm 1972
  318. 13:45và con số ấy còn chưa tính vật tư, thiết
  319. 13:47bị do chính phủ Mỹ tự cung cấp. Cam danh
  320. 13:50là công trưởng rất lớn trong số đó nhưng
  321. 13:52nó không phải là toàn bộ bản hợp đồng và
  322. 13:55không một tài liệu gốc nào gán con số
  323. 13:57gần 2 tỷ cho riêng bán đảo này. Vậy chi
  324. 14:00phí thật của riêng Cam Danh là bao
  325. 14:02nhiêu? Câu trả lời trung thực là chưa ai
  326. 14:05bóc tách được. Lý do nằm ở cách ngân
  327. 14:07sách được chia. Tại công trường Cam
  328. 14:10Danh, nhiều đơn vị và nhà thầu cùng tham
  329. 14:12gia. Các hạng mục được chia theo những
  330. 14:14dòng ngân sách và cơ quan khác nhau nên
  331. 14:17không có một con số tổng nào dành riêng
  332. 14:19cho địa điểm này. Có những mảnh vụn còn
  333. 14:21sót lại trong tư liệu nghiên cứu. Chẳng
  334. 14:23hạn đường băng nhôm khoảng 5,4 triệu đô
  335. 14:25la hay một bể bơi dài 50 m trong khu
  336. 14:28giải trí tốn 181.000 đô la. Nhưng cộng
  337. 14:31những mảnh ấy lại vẫn không ra một bức
  338. 14:34tranh trọn vẹn. Vậy vì sao một con số
  339. 14:36sai lại sống dai đến thế? Trong lịch sử,
  340. 14:39một dữ kiện sống sót thường không phụ
  341. 14:41thuộc vào độ chính xác mà phụ thuộc vào
  342. 14:43việc nó bám vào cái tên nào. Con số
  343. 14:461,865
  344. 14:47tỷ gắn với một bản hợp đồng khô khan
  345. 14:50không ai nhớ nổi. Còn cái tên Cam Danh
  346. 14:52thì ai cũng thuộc. Thế là con số khổng
  347. 14:55lồ ấy trượt từ một văn bản nhàm chán
  348. 14:57sang cái tên dễ nhớ nhất rồi nằm lì ở đó
  349. 15:00hàng chục năm. Sự thật thì đơn giản hơn
  350. 15:03nhiều. Người Mỹ không dồn 2 tỷ đô la vào
  351. 15:05một bán đảo, họ giải nó ra khắp một đất
  352. 15:08nước. Còn một ngộ nhận thứ hai, ít gây
  353. 15:11chú ý hơn nhưng sai sâu hơn về bản chất.
  354. 15:14Nhiều người nghĩ cam danh đơn thuần là
  355. 15:16quân cảng của hải quân Mỹ. Thực tế nơi
  356. 15:19này là một tổ hợp liên quân, trong đó
  357. 15:21hậu cần của lục quân và một căn cứ không
  358. 15:24quân chiến thuật giữ vai trò đặc biệt
  359. 15:26lớn. Hải quân Mỹ cũng hiện diện đáng kể,
  360. 15:28dùng nơi này làm chỗ neo đậu, tiếp nhiên
  361. 15:31liệu và chỉ huy hoạt động tuần tra ven
  362. 15:33biển, nhưng gọi Cam Danh là một quân
  363. 15:36cảng thuần túy thì bỏ sót phần lớn những
  364. 15:38gì thực sự diễn ra ở đó. Theo mô tả của
  365. 15:41Trung tướng Joseph Hazer, người phụ
  366. 15:44trách hậu cần của lục quân Mỹ, cam danh
  367. 15:46vận hành như một trung tâm kho vận được
  368. 15:48vi tính hóa, có khả năng dự trữ đủ dùng
  369. 15:51khoảng 45 ngày cho cả vùng chiến thuật.
  370. 15:54Để hình dung quy mô, theo nhật ký của Bộ
  371. 15:57Chỉ huy Mỹ, riêng tháng 7 năm 1968,
  372. 16:01cảng Cam Danh tiếp nhận khoảng 205.000
  373. 16:04tấn hàng quân sự chỉ trong 1 tháng và
  374. 16:06một cỗ máy lớn đến thế thì dò rỉ. Cơ
  375. 16:09quan kiểm toán liên bang Mỹ nhiều lần
  376. 16:11gửi báo cáo lên Quốc hội cảnh báo rằng
  377. 16:13tình trạng hàng ùn ứ tại các cảng ở Việt
  378. 16:16Nam dẫn đến hư hỏng và thất thoát. Điều
  379. 16:19đáng chú ý là nhận xét ấy không đến từ
  380. 16:21phía đối phương, cũng không đến từ báo
  381. 16:23chí phản chiến, nó đến từ chính bộ máy
  382. 16:26giám sát của nước Mỹ. Dù vậy, cái giá
  383. 16:29đắt nhất của Cam Danh lại là thứ không
  384. 16:31tính được bằng đô la.
  385. 16:34[âm nhạc]
  386. 16:38Trong nhiều hồi ức của cự binh Mỹ, được
  387. 16:40điều về cam danh thường được xem là dễ
  388. 16:42chịu hơn hẳn so với các điểm nóng ngoài
  389. 16:44chiến trường. Ở đây có bãi biển, có câu
  390. 16:47lạc bộ, rạp chiếu bóng, nhà máy làm kem
  391. 16:50và cái bể bơi 50 m chúng ta vừa nhắc
  392. 16:53tới. Nằm cách xa vùng giao tranh được
  393. 16:56bao bọc bởi biển ở ba mặt và nhiều lớp
  394. 16:58hàng rào ở mặt còn lại. Cam danh xuất
  395. 17:01hiện trong ký ức nhiều người lính như
  396. 17:03một khu nghỉ dưỡng khép kín giữa một
  397. 17:05cuộc chiến. Nhưng cảm giác an toàn ấy
  398. 17:07không phải lúc nào cũng đúng. Rạng sáng
  399. 17:10ngày 7 tháng 8 năm 1969,
  400. 17:13các chiến sĩ đạc công vượt qua vành đai
  401. 17:16phòng thủ và đánh thẳng vào khu điều
  402. 17:17dưỡng, nơi thương binh Mỹ đang nằm hồi
  403. 17:20phục. Về thương vong, các hồ sơ của
  404. 17:23chính phía Mỹ không thống nhất, báo quân
  405. 17:25đội Mỹ thời đó và một báo cáo tổng kết
  406. 17:28của không quân ghi hai người chết và 98
  407. 17:31người bị thương. Nhưng báo cáo tác chiến
  408. 17:34của đơn vị đồn trú tại chỗ viết ngay sau
  409. 17:36sự việc cùng một cuộc giả soát nhiều năm
  410. 17:39sau lại đưa ra con số thấp hơn. Điều mà
  411. 17:42mọi hồ sơ đều thừa nhận là cảm giác bất
  412. 17:45khả xâm phạm tại Cam Danh đã bị đập vỡ.
  413. 17:48Hai năm sau là vụ gây thiệt hại lớn
  414. 17:51nhất. Đêm 25 tháng năm 1971,
  415. 17:57sáu chiến sĩ thuộc tiểu đoàn 407 đặc
  416. 18:00công thâm nhập khu kho đạn liên hợp. Các
  417. 18:02vụ nổ dây chuyền kéo dài nhiều giờ,
  418. 18:05khoảng 6000 tấn đạn dược bị phá hủy.
  419. 18:08Thiệt hại được phía Mỹ định giá hơn 10,3
  420. 18:10triệu đô la theo thời giá lúc đó. Và có
  421. 18:13một chi tiết đáng chú ý nằm trong chính
  422. 18:15báo cáo của phía Mỹ trong vụ nổ lớn nhất
  423. 18:18từng xảy ra tại Cam Danh, không có ai
  424. 18:21thiệt mạng, chỉ năm nhân viên quân cảnh
  425. 18:23bị thương nhẹ, toàn bộ tổn thất là vật
  426. 18:26chất. Sáu người đối diện một khu kho
  427. 18:29được canh bằng radar, chó nghiệp vụ và
  428. 18:32nhiều lớp hàng rào. Đó là toàn bộ phép
  429. 18:35tính của một lối đánh mà phía Việt Nam
  430. 18:37gọi là lấy ít địch nhiều. Ngoài vụ kho
  431. 18:40đạn này, hồ sơ còn ghi nhận các đòn đánh
  432. 18:42nhắm vào khu nhiên liệu vào năm 1970
  433. 18:46và tháng 5 năm 1971
  434. 18:49rồi đến lúc người Mỹ đi. Và ở đây có một
  435. 18:52điều mà hầu hết các bài viết đều kể sai.
  436. 18:56Không hề có một buổi lễ hạ cờ duy nhất,
  437. 18:59có một quá trình kéo dài hơn 1 năm. Căn
  438. 19:01cứ không quân được chuyển giao cho phía
  439. 19:03chính quyền Sài Gòn vào ngày 30 tháng
  440. 19:06năm 1971.
  441. 19:08Căn cứ hậu cần của hải quân được chuyển
  442. 19:10trong tháng 4 năm 1972.
  443. 19:14Các cơ sở của nhà thầu thì bàn giao vào
  444. 19:16ngày 3 tháng cùng năm. Trước khi rút
  445. 19:19phía Mỹ chuyển giao, di rời hoặc thanh
  446. 19:21lý nhiều tài sản có thể di chuyển được.
  447. 19:24Một danh mục chính xác của riêng Cam
  448. 19:26Danh thì các tài liệu công khai chưa cho
  449. 19:28thấy. Nhưng nguyên tắc chung thì rõ. Thứ
  450. 19:31gì tháo được, chở được thì đi theo
  451. 19:33người. Thứ ở lại là những gì không thể
  452. 19:36mang đi. Đầu tháng tư năm 1975,
  453. 19:41khi tuyến phòng thủ miền Trung tan dã,
  454. 19:43Cam Danh trở thành điểm dừng chân của
  455. 19:45dòng người Từ Huế, Đà Nẵng, quy nhơn dồn
  456. 19:49vào. Đó là những ngày hỗn loạn và đau
  457. 19:51đớn của rất nhiều gia đình Việt Nam.
  458. 19:54Phần lớn tài liệu ghi ngày tháng 4 khi
  459. 19:56sư đoàn 10 thuộc quân đoàn 3 tiếp quản
  460. 19:58thị xã Cam Danh và toàn bộ khu liên hợp
  461. 20:01tuy cũng có nguồn ghi sớm hơn hai ngày.
  462. 20:04Nhìn lại toàn bộ chuỗi mốc ngày tháng ấy
  463. 20:06có một điều dễ bị bỏ qua. Những gì
  464. 20:09chuyển giao trong các buổi lễ chỉ là
  465. 20:11quyền quản lý trên giấy. Thứ chuyển giao
  466. 20:13thật ở tầng chậm hơn nhiều là một khối
  467. 20:16tài sản vật chất không di chuyển được
  468. 20:18cùng một lớp người đã học nghề trên
  469. 20:20chính công trường ấy. Một căn cứ không
  470. 20:22biến mất vào ngày lá cờ được hạ xuống.
  471. 20:24Nó chỉ đổi công năng và nó đổi chậm hơn
  472. 20:27rất nhiều so với tốc độ đổi chủ.
  473. 20:34Đến năm 1979,
  474. 20:37tàu hải quân Liên Xô bắt đầu xuất hiện
  475. 20:39tại Cam Rank theo một bản đánh giá của
  476. 20:41CIA về sau được giải mật. Những gì họ
  477. 20:44thấy không phải là một siêu căn cứ
  478. 20:46nguyên vẹn. Nơi neo đậu khi ấy gồm hai
  479. 20:48cầu cảng cũ do Mỹ xây mà phía Liên Xô
  480. 20:51phải sửa lại rồi bổ sung thêm ba cầu
  481. 20:54cảng nổi. Khu xăng dầu thì hư hỏng nặng
  482. 20:58nhưng vẫn phải dùng. Còn phần lớn các
  483. 21:00công trình khác của sân bay theo chính
  484. 21:02tài liệu ấy vẫn nằm trong tình trạng
  485. 21:04hỏng nặng và bỏ không. Người Mỹ đã xây
  486. 21:06Cam Ranh để phục vụ một cuộc chiến mà họ
  487. 21:08không thể quyết định bằng đường băng,
  488. 21:10cầu cảng hay kho hàng. Họ không để lại
  489. 21:13một căn cứ nguyên vẹn. Họ để lại một hệ
  490. 21:15thống hạ tầng vật chất mà những người
  491. 21:17đến sau còn phải sửa, phải dùng và phải
  492. 21:20sống cùng nó. Có lẽ đó là dấu vết bền
  493. 21:22nhất mà một cường quốc để lại ở Cam
  494. 21:24Rank. Không phải những bài diễn văn,
  495. 21:27cũng không phải những lá cờ mà là một
  496. 21:29khối bê tông đủ lớn để hơn nửa thế kỷ
  497. 21:31sau, mỗi ngày vẫn có những chiếc máy bay
  498. 21:34chở khách hạ cánh xuống khu đất ấy, đưa
  499. 21:36hàng triệu lượt người đến với biển Nha
  500. 21:38Trang, phần lớn trong số họ. Khi Sách
  501. 21:41Vali bước xuống cầu thang, máy bay,
  502. 21:43không hề biết rằng mình vừa đáp xuống
  503. 21:45đúng nơi mà một tổng thống Mỹ từng đứng,
  504. 21:482 gi 4 phút rồi bay đi mà chưa từng bước
  505. 21:51ra ngoài vành đai do chính nước ông dựng
  506. 21:54lên. Hẹn gặp lại quý vị và các bạn trong
  507. 21:56kỳ phát sóng tiếp theo của Á Lục Kỳ.
  508. 22:01[âm nhạc]
  509. 22:03H

About this transcript

This page contains the full transcript of Người Mỹ xây Cam Ranh trong bảy năm rồi rời đi by Á Lục Ký, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 4,332 words across 509 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.

What you can do with it

Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to choose a caption track available on the video.

Free YouTube transcript tool

YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, caption language selection, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.