Người Mỹ xây Cam Ranh trong bảy năm rồi rời đi — Transcript

Full transcript

1. 0:09Suốt những năm nước Mỹ đưa hơn nửa triệu
2. 0:11quân vào miền Nam Việt Nam, vị Tổng
3. 0:14thống ra lệnh cho cuộc chiến ấy chỉ đặt
4. 0:16chân lên đất Việt Nam đúng hai lần lần
5. 0:18đầu 2:20 4, lần sau chưa đầy hai tiếng
6. 0:24đồng hồ và cả hai lần ông đều không đến
7. 0:27Sài Gòn, thủ đô của chính quyền mà nước
8. 0:29Mỹ đang bảo vệ bằng xương máu của lính
9. 0:31mình. Ông đến một bán đảo cát ở Khánh
10. 0:34Hòa, nơi người Mỹ tự xây lấy gần như mọi
11. 0:36thứ từ con số không, từ đường băng, cầu
12. 0:39cảng cho đến một nhà máy làm kem. Đó là
13. 0:42cam rành. Và điều đáng hỏi không chỉ là
14. 0:44vì sao ông đến đó mà vì sao cả hai
15. 0:47chuyến đi của người quyền lực nhất nước
16. 0:49Mỹ đều gói chọn bên trong một không gian
17. 0:52quân sự do chính nước Mỹ kiểm soát. Xin
18. 0:54chào quý vị và các bạn. Chào mừng đến
19. 0:56với chương trình Á Lục Ký. Vịnh Cam Ranh
20. 0:59nằm ở tỉnh Khánh Hòa là một trong những
21. 1:01vịnh nước sâu tự nhiên đáng chú ý nhất
22. 1:03của Duyên Hải miền Trung. Đủ kín gió và
23. 1:05đủ sâu để tiếp nhận tàu vận tải quân sự
24. 1:07cỡ lớn. Từ giữa thập niên 60 của thế kỷ
25. 1:10trước. Đời sống quanh thị trấn ba ngòi
26. 1:12bên vịnh thay đổi rất nhanh khi một công
27. 1:14trường của người Mỹ mở rộng ra khắp bán
28. 1:16đảo. Hôm nay mỗi năm có hàng triệu người
29. 1:19Việt Nam hạ cánh xuống sân bay quốc tế
30. 1:21Cam Rank để đi nha trang nghỉ mát. Sân
31. 1:24bay ấy nằm trên chính khu đất của căn cứ
32. 1:27không quân Mỹ ngày xưa và rất ít người
33. 1:29trong số họ biết câu chuyện mà chúng ta
34. 1:32sắp kể. Đây là điều đáng chú ý nhất. Mỗi
35. 1:35thế lực đi qua Cam Ranh đều để lại những
36. 1:37dấu vết khác nhau. Nhưng riêng thời kỳ
37. 1:39người Mỹ, thứ để lại là một khối hạ tầng
38. 1:41vật chất lớn hơn hẳn mọi thời kỳ trước
39. 1:43đó. Một mạng lưới đường băng, cầu cảng,
40. 1:46kho bãi và bê tông. Để hiểu vì sao nó
41. 1:49lớn đến thế, chúng ta phải quay lại một
42. 1:51mùa hè mà không ai ở Washington muốn
43. 1:53nhắc tới.
44. 1:59Mùa hè năm 1965,
45. 2:02bộ máy chiến tranh của nước Mỹ gặp một
46. 2:04vấn đề mà không một bài diễn văn nào đề
47. 2:06cập tới. Không phải vấn đề chiến thuật,
48. 2:09cũng không phải tinh thần binh sĩ, đó là
49. 2:12vấn đề bốc sỡ hạ. Khi quyết định đưa
50. 2:14quân chiến đấu vào miền Nam được thông
51. 2:16qua, hàng triệu tấn quân trang bắt đầu
52. 2:19đổ về. Cảng Sài Gòn là đầu mối hậu cần
53. 2:22quan trọng nhất lúc bấy giờ. Nhưng nó
54. 2:24nằm sâu trong đất liền, phải đi qua một
55. 2:27hệ thống sông ngòi quanh co hàng chục
56. 2:29cây số. Và nó quá tải rất nhanh. Theo
57. 2:31các tư liệu báo chí thời đó, hàng chục
58. 2:34con tàu phải thả neo ngoài khơi chờ
59. 2:36nhiều ngày liền vì không có chỗ cập bờ.
60. 2:39Hàng hóa nằm trong khoang hư hỏng dần
61. 2:42dưới cái nóng nhiệt đới, tỷ lệ thất
62. 2:44thoát lại càng tăng lên. Công nhân bốc
63. 2:47xếp đỉ công, nói cách khác, cỗ máy quân
64. 2:50sự mạnh nhất thế giới lúc ấy đang bị
65. 2:52nghẽn không phải bởi đối phương mà bởi
66. 2:54địa lý của một con sông. Rất nhiều người
67. 2:57hôm nay tin rằng người Mỹ đến Cam Danh
68. 2:59vì tầm nhìn chiến lược, vì muốn khống
69. 3:01chế tuyến hàng hải quốc tế. Nếu quý vị
70. 3:04đang hình dung cảnh những vị đô đốc cúi
71. 3:06xuống một tấm hải đồ thì các tài liệu
72. 3:08hoạch định thời đó cho thấy một bức
73. 3:10tranh khác hẳn. Lý do trước mắt và cấp
74. 3:12bách nhất là hậu cần. Nó gần với quyết
75. 3:15định của một người quản kho đang tuyệt
76. 3:17vọng tìm chỗ chứa hàng hơn là một nước
77. 3:20cờ trên bàn cờ đại dương. Tất nhiên hậu
78. 3:23cần không phải lý do duy nhất. Cam danh
79. 3:26còn có ba thứ khác mà Washington cần.
80. 3:29Vịnh đủ sâu để tàu vào thẳng, không cần
81. 3:31nạo vét. Bán đảo ba mặt giáp biển chỉ
82. 3:34nối với đất liền bằng những eo cát hẹp
83. 3:36giúp việc tổ chức phòng thủ tập trung
84. 3:38hơn nhiều nơi khác. Dù điều đó không hề
85. 3:40biến nơi đây thành bất khả xâm phạm như
86. 3:43phần sau của câu chuyện sẽ cho thấy. Và
87. 3:46cuối cùng, địa hình cho phép dựng ngay
88. 3:49một sân bay lớn bên cạnh cảng. Trung
89. 3:51tướng Carol Zon, người phụ trách công
90. 3:53tác xây dựng của lục quân Mỹ, về sau
91. 3:56viết trong công trình nghiên cứu của
92. 3:57mình một câu rất giản dị. Bờ biển miền
93. 4:00Nam Việt Nam có rất ít cảng tự nhiên đủ
94. 4:02sâu cho tàu biển lớn. Lựa chọn Cam danh,
95. 4:05trước hết là lựa chọn của địa hình. Ở
96. 4:08đây có thể nhìn cam danh theo hai lớp
97. 4:10thời gian. Một lớp là mệnh lệnh từ
98. 4:12Washington, thay đổi theo từng năm chiến
99. 4:15tranh, theo từng đời bộ trưởng. Lớp kia
100. 4:18là địa lý, gần như không đổi qua hàng
101. 4:20thế kỷ. Đó là độ sâu của đáy vịnh, là
102. 4:23dãy đồi núi chắn gió bao quanh, là lớp
103. 4:26phù sa mỏng đến mức luồng tàu không bị
104. 4:29bồi lấp. Nhà sở học người Pháp Fernand
105. 4:31Brother từng ví lịch sử như một đại
106. 4:33dương, nơi các quyết định và tuyên bố
107. 4:35chỉ là lớp bọt sóng ồn ào trên mặt nước.
108. 4:38Còn dòng hài lưu thật sự thì nằm ở tầng
109. 4:40sâu gần như bất động. Chính lớp thứ hai
110. 4:43giải thích vì sao những hạm đội rất khác
111. 4:46nhau ở những thời đại rất khác nhau đều
112. 4:49từng tìm đến đây. Năm 1905, hạm đội của
113. 4:53Nga Hoàng trên đường sang Viễn Đông đã
114. 4:55ghé vịnh này để tiếp than nước ngọt. Năm
115. 4:581941,
116. 5:00hải quân Nhật Bản dùng nơi đây làm bàn
117. 5:02đạp tiến xuống Đông Nam Á. Nhưng có một
118. 5:04khác biệt cần nói cho thật rõ và nó quan
119. 5:07trọng hơn cả sự trùng lặp so với tổ hợp
120. 5:10mà người Mỹ dựng lên từ năm 1965.
121. 5:14Những lần hiện diện trước đó chủ yếu
122. 5:15mang tính sử dụng vịnh và làm điểm dừng
123. 5:17quân sự, không để lại một hệ thống hạ
124. 5:19tầng cùng quy mô. Các hạm đội trước đến
125. 5:22lấy nước rồi đi. Người Mỹ ở lại và đổ bê
126. 5:27tông. Vậy nên câu hỏi thú vị khi nhìn
127. 5:29lại toàn bộ lịch sử của vịnh này không
128. 5:32phải là ai đã từng ghé cam danh mà là ai
129. 5:34đã ở lại đủ lâu để xây. Và để xây người
130. 5:38ta cần một thứ mà bán đảo cát này gần
131. 5:40như không có.
132. 5:54Thứ đó là bàn tay con người. Nhưng trước
133. 5:57khi nói đến con người, hãy hình dung
134. 5:59công trường ấy. Cam danh khi đó là một
135. 6:02giải cồn cát ven biển gần như hoang vu,
136. 6:05thực vật thấp lè lẻ, gió muối thổi quanh
137. 6:07năm và nó đặt ra cho các kỹ sư Mỹ hai
138. 6:10bài toán gần như trái ngược nhau. Cát
139. 6:12thì quá mềm, xe cơ giới hạng nặng, vừa
140. 6:15lăn bánh đã lún. Còn nguồn nước ngọt tại
141. 6:18chỗ thì rất hạn chế. Trong khi bê tông
142. 6:21cần nước và con người cũng cần nước.
143. 6:23Cách họ xoay sở cho thấy quy mô của việc
144. 6:25này. Họ mở một mỏ đá ngay tại chỗ, dựng
145. 6:29dây truyền nghiền đá Granite. Họ chở
146. 6:32hàng nghìn khối đất đỏ từ đất liền ra
147. 6:34bán đảo, giải xuống và nện chặt để tạo
148. 6:36một lớp nền không lún rồi mới phủ đá
149. 6:38nghiền lên trên. Còn vấn đề điện, họ
150. 6:41giải quyết bằng một cách mà đọc lại vẫn
151. 6:43thấy khó tin. Họ kéo những con tàu chở
152. 6:45dầu cũ vào vịnh, neo lại và hoán cải
153. 6:48chúng thành nhà máy phát điện nổi. Hạng
154. 6:50mục gấp nhất là một đường băng. Đổ bê
155. 6:53tông thì lâu nên họ chọn giải pháp tạm.
156. 6:57Những tấm nhôm dã chiến ghép vào nhau
157. 6:59như các mảnh của một trò chơi lắp hình
158. 7:01khổng lồ chải thẳng lên nền cát đã luền
159. 7:04thành một đường băng dài 3000 m. Và ở
160. 7:07đây có một chi tiết nhỏ nhưng nói lên
161. 7:09khá nhiều. Lịch sử chính thức của không
162. 7:12quân Mỹ ghi rằng đường băng ấy hoàn
163. 7:14thành trong 50 ngày. Nhưng báo cáo của
164. 7:17cơ quan kiểm toán liên bang cũng là một
165. 7:19tài liệu chính thức lại ghi 66 ngày
166. 7:22không bên nào nói dối. Hai cơ quan đơn
167. 7:25giản là không tính từ cùng một điểm khởi
168. 7:27đầu, không quân tính giai đoạn trải nhôm
169. 7:30sau khi lực lượng lao động đã được dồn
170. 7:32về. Còn cơ quan kiểm toán tính toàn bộ
171. 7:35thời gian thi công đường băng dã chiến.
172. 7:38Ngay cả một con số thời chiến cũng có
173. 7:39dăm bảy cách đếm. Ngày 1 tháng 11 năm
174. 7:431965,
175. 7:45đường băng nhôm mở cửa cho không quân
176. 7:47Mỹ. Gần một năm sau, ngày 12 tháng 15
177. 7:521966,
178. 7:54đường băng bê tông vĩnh cửu hoàn tất
179. 7:57cùng bốn đường lăn nối vào nó. Song song
180. 7:59với đó, những cầu cảng lắp ghép được tàu
181. 8:02kéo đưa vượt Thái Bình Dương sang đóng
182. 8:05cọc xuống đáy vịnh và đi vào hoạt động
183. 8:07chỉ sau vài tuần lắp đặt. Nhưng tất cả
184. 8:10những điều vừa kể vẫn chưa trả lời câu
185. 8:12hỏi ban đầu. Ai đã làm những việc đó
186. 8:14bằng tay? Theo lịch sử chính thức của
187. 8:16không quân Mỹ, lực lượng lao động tại
188. 8:18công trường sân bay ban đầu chỉ có 76
189. 8:21người Việt Nam rồi tăng vọt lên khoảng
190. 8:241500 người và phần lớn trong số đó là
191. 8:27phụ nữ. Tài liệu này ghi nhận rằng tại
192. 8:30Cam Danh, phụ nữ đảm nhận chủ yếu công
193. 8:33việc trải vỉ và các phần việc hỗ trợ
194. 8:34nặng nhọc của công trường. Chúng ta biết
195. 8:36được điều này một phần nhờ một người.
196. 8:39Richard Trigaskis là một phóng viên
197. 8:41chiến trường có tiếng và thay vì đi theo
198. 8:44các trận đánh như đồng nghiệp, ông dành
199. 8:46thời gian ở lại công trường, ông chụp
200. 8:48họ. Trong những bức ảnh đó, những người
201. 8:50phụ nữ Việt Nam đội nón lá đứng giữa cồn
202. 8:53cát trắng, bên cạnh những cỗ máy cao gấp
203. 8:56mấy lần họ. Sự hiện diện của công trường
204. 8:58làm thay đổi cả vùng đất. Quanh căn cứ,
205. 9:01một nền kinh tế dịch vụ mọc lên gần như
206. 9:03qua một đêm, quán ăn, tiệm giặt, cửa
207. 9:06hàng vật liệu. Từ một vùng làng trài,
208. 9:09khu vực này thành một đô thị quân sự nơi
209. 9:12đồng đô la chi phối mọi thứ. Nhưng sự
210. 9:15lột xác nào cũng có cái giá của nó để
211. 9:18thiết lập vành đai an ninh quanh căn cứ.
212. 9:21Từ ngày 12 đến ngày 20 tháng 12 năm 1968
213. 9:28191 hộ gia đình đã phải rời khỏi vùng
214. 9:30vành đai chuyển đến một ấp mới cách thị
215. 9:33xã khoảng 15 cây số. Các báo cáo tâm lý
216. 9:36chiến của phía Mỹ thời đó gọi đây là một
217. 9:39chương trình an sinh. Nhưng đằng sau con
218. 9:41số ấy là những ngôi nhà, những khoảnh
219. 9:43vườn và cả những ngôi mộ tổ tiên phải
220. 9:46nằm lại phía sau hàng rào. Về lâu dài,
221. 9:49công trường để lại một di sản vô hình.
222. 9:52Trong suốt thời hạn hợp đồng, liên danh
223. 9:55nhà thầu Mỹ đã tuyển dụng khoảng 180.000
224. 9:58đến 200.000 lao động Việt Nam ở nhiều
225. 10:00địa điểm trên toàn miền Nam và một bộ
226. 10:02phận trong số đó được đào tạo kỹ năng
227. 10:05xây dựng và vận hành thiết bị cơ giới.
228. 10:08Những công trường như Cam Danh đã tạo ra
229. 10:10một lớp người quen tay với công trình
230. 10:11quy mô lớn, thứ mà miền Nam trước đó gần
231. 10:14như chưa có. Một năm sau khi những tấm
232. 10:16nhôm cuối cùng được ghép lại, người
233. 10:18quyền lực nhất nước Mị đến xem thành
234. 10:20quả. Ngày 26 tháng 15 1966,
235. 10:25chuyến bay được giữ bí mật đến mức chính
236. 10:27những người lính được tập hợp ở sân bay
237. 10:29cũng gần như không được báo trước. Họ
238. 10:31nhận lệnh ra bãi rồi chiếc chuyên cơ hạ
239. 10:34xuống đường băng mà một năm trước còn là
240. 10:36cát. Tổng thống Lyond Johnson ở trên đất
241. 10:39Việt Nam 2:24 trong khoảng thời gian ấy,
242. 10:42ông vào nhà ăn của lính, cầm khay thức
243. 10:45ăn, ngồi xuống bàn cùng họ. Ông đến thăm
244. 10:47thương binh, ông trao huân chương
245. 10:49Distinguished Service Medal cho tướng
246. 10:52William Westmeland, tư lệnh lực lượng Mỹ
247. 10:55tại Việt Nam. Và rồi có một câu nói gắn
248. 10:57với chuyến đi này. Một câu mà giới
249. 11:00nghiên cứu vẫn còn tranh luận. Một số
250. 11:02tường thuật báo chí Mỹ đương thời kể
251. 11:04rằng tại câu lạc bộ sĩ quan, Johnson đã
252. 11:06bảo các chỉ huy chiến trường hãy mang
253. 11:08tấm da ấy về treo lên tường. Đó là lối
254. 11:11nói của dân đi săn miền Tây nước Mỹ,
255. 11:13nghĩa là mang chiến lợi phẩm về nhà như
256. 11:16một bằng chứng của chiến thắng. Tuy
257. 11:18nhiên, văn bản chính thức của bài phát
258. 11:20biểu hôm đó lại nhấn mạnh những câu
259. 11:22khác. Cụm từ này được xác nhận chắc chắn
260. 11:25hơn ở một nơi khác trong cuộc trao đổi
261. 11:27riêng giữa Johnson và Westmeland tại hội
262. 11:31nghị Honolulu hồi tháng hai cùng năm.
263. 11:33Nói cách khác, nó không phải một câu bột
264. 11:36phát trước hàng quân mà là một lối tư
265. 11:38duy đã định hình trước được mang từ
266. 11:40phòng họp ra bái cát. Hơn một năm sau,
267. 11:43ngày 23 tháng 12 năm 1967,
268. 11:47ông quay lại lần thứ hai. Lần này còn
269. 11:50ngắn hơn. Theo nhật ký hành quân của Bộ
270. 11:52chỉ huy Mỹ, máy bay hạ cánh lúc 8:41
271. 11:56sáng và rời đi khoảng 10:30 phút, chưa
272. 11:59đầy hai tiếng đồng hồ, lúc này chiến
273. 12:01trường đã bắt đầu bộc lộ những dấu hiệu
274. 12:03bế tắc và chỉ hơn 1 tháng sau, cuộc tổng
275. 12:06tiến công Tết Mậu Thân sẽ thay đổi hoàn
276. 12:08toàn cách nước Mỹ nhìn cuộc chiến này và
277. 12:11đó là toàn bộ. Cộng cả hai lần. Tổng
278. 12:15thời gian một tổng thống Mỹ đứng trên
279. 12:16mặt đất của đất nước mà ông đưa hơn nửa
280. 12:19triệu quân sang là khoảng 4 tiếng đồng
281. 12:20hồ. Trọn vẹn bốn tiếng ấy nằm bên trong
282. 12:23một không gian quân sự do chính người Mỹ
283. 12:25xây và kiểm soát. Ông không bước vào đời
284. 12:28sống chính trị rối ren của Sài Gòn, cũng
285. 12:31không xuất hiện giữa một đô thị đang
286. 12:32sống cùng chiến tranh. Để thấy rõ hơn,
287. 12:35hãy nhìn xa người kế nhiệm. Năm 1969,
288. 12:39Tổng thống Richard Nixon bay thẳng đến
289. 12:42Sài Gòn gặp Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu
290. 12:44rồi đến thăm một trại lính ở Dĩ An. Một
291. 12:47lựa chọn khác biệt, phát đi một tín hiệu
292. 12:50khác biệt. Nhưng cái cơ sở mà Johnson
293. 12:52đứng bên trong ấy rốt cuộc tốn bao nhiêu
294. 12:55tiền? Đây là chỗ một con số đã đi sai
295. 12:57suốt nhiều năm và vẫn đang đi sai cho
296. 13:00đến hôm nay.
297. 13:05Nếu quý vị tìm đọc về cam danh thời Mỹ,
298. 13:08rất có thể quý vị sẽ gặp một câu quen
299. 13:10thuộc. Người Mỹ đã chi gần 2 tỷ đô la để
300. 13:13biến cam danh thành siêu căn cứ. Con số
301. 13:16ấy có thật nhưng nó không thuộc về Cam
302. 13:18danh. 1,865
303. 13:21tỷ đô la là giá trị tất toán cuối cùng
304. 13:23của toàn bộ hợp đồng mà một liên danh
305. 13:25gồm bốn nhà thầu Mỹ thực hiện cho các
306. 13:28công trình trên khắp miền Nam Việt Nam.
307. 13:30Hợp đồng ấy bao gồm Đà Nẵng, Chu Lai,
308. 13:33Biên Hòa, Phan Giang, Playu, Vũng Tàu,
309. 13:36các trạm Radar và hàng loạt nhà kho giải
310. 13:39giác ở nhiều địa điểm khác nhau. Nó được
311. 13:42khép lại vào tháng 10 năm 1972
312. 13:45và con số ấy còn chưa tính vật tư, thiết
313. 13:47bị do chính phủ Mỹ tự cung cấp. Cam danh
314. 13:50là công trưởng rất lớn trong số đó nhưng
315. 13:52nó không phải là toàn bộ bản hợp đồng và
316. 13:55không một tài liệu gốc nào gán con số
317. 13:57gần 2 tỷ cho riêng bán đảo này. Vậy chi
318. 14:00phí thật của riêng Cam Danh là bao
319. 14:02nhiêu? Câu trả lời trung thực là chưa ai
320. 14:05bóc tách được. Lý do nằm ở cách ngân
321. 14:07sách được chia. Tại công trường Cam
322. 14:10Danh, nhiều đơn vị và nhà thầu cùng tham
323. 14:12gia. Các hạng mục được chia theo những
324. 14:14dòng ngân sách và cơ quan khác nhau nên
325. 14:17không có một con số tổng nào dành riêng
326. 14:19cho địa điểm này. Có những mảnh vụn còn
327. 14:21sót lại trong tư liệu nghiên cứu. Chẳng
328. 14:23hạn đường băng nhôm khoảng 5,4 triệu đô
329. 14:25la hay một bể bơi dài 50 m trong khu
330. 14:28giải trí tốn 181.000 đô la. Nhưng cộng
331. 14:31những mảnh ấy lại vẫn không ra một bức
332. 14:34tranh trọn vẹn. Vậy vì sao một con số
333. 14:36sai lại sống dai đến thế? Trong lịch sử,
334. 14:39một dữ kiện sống sót thường không phụ
335. 14:41thuộc vào độ chính xác mà phụ thuộc vào
336. 14:43việc nó bám vào cái tên nào. Con số
337. 14:461,865
338. 14:47tỷ gắn với một bản hợp đồng khô khan
339. 14:50không ai nhớ nổi. Còn cái tên Cam Danh
340. 14:52thì ai cũng thuộc. Thế là con số khổng
341. 14:55lồ ấy trượt từ một văn bản nhàm chán
342. 14:57sang cái tên dễ nhớ nhất rồi nằm lì ở đó
343. 15:00hàng chục năm. Sự thật thì đơn giản hơn
344. 15:03nhiều. Người Mỹ không dồn 2 tỷ đô la vào
345. 15:05một bán đảo, họ giải nó ra khắp một đất
346. 15:08nước. Còn một ngộ nhận thứ hai, ít gây
347. 15:11chú ý hơn nhưng sai sâu hơn về bản chất.
348. 15:14Nhiều người nghĩ cam danh đơn thuần là
349. 15:16quân cảng của hải quân Mỹ. Thực tế nơi
350. 15:19này là một tổ hợp liên quân, trong đó
351. 15:21hậu cần của lục quân và một căn cứ không
352. 15:24quân chiến thuật giữ vai trò đặc biệt
353. 15:26lớn. Hải quân Mỹ cũng hiện diện đáng kể,
354. 15:28dùng nơi này làm chỗ neo đậu, tiếp nhiên
355. 15:31liệu và chỉ huy hoạt động tuần tra ven
356. 15:33biển, nhưng gọi Cam Danh là một quân
357. 15:36cảng thuần túy thì bỏ sót phần lớn những
358. 15:38gì thực sự diễn ra ở đó. Theo mô tả của
359. 15:41Trung tướng Joseph Hazer, người phụ
360. 15:44trách hậu cần của lục quân Mỹ, cam danh
361. 15:46vận hành như một trung tâm kho vận được
362. 15:48vi tính hóa, có khả năng dự trữ đủ dùng
363. 15:51khoảng 45 ngày cho cả vùng chiến thuật.
364. 15:54Để hình dung quy mô, theo nhật ký của Bộ
365. 15:57Chỉ huy Mỹ, riêng tháng 7 năm 1968,
366. 16:01cảng Cam Danh tiếp nhận khoảng 205.000
367. 16:04tấn hàng quân sự chỉ trong 1 tháng và
368. 16:06một cỗ máy lớn đến thế thì dò rỉ. Cơ
369. 16:09quan kiểm toán liên bang Mỹ nhiều lần
370. 16:11gửi báo cáo lên Quốc hội cảnh báo rằng
371. 16:13tình trạng hàng ùn ứ tại các cảng ở Việt
372. 16:16Nam dẫn đến hư hỏng và thất thoát. Điều
373. 16:19đáng chú ý là nhận xét ấy không đến từ
374. 16:21phía đối phương, cũng không đến từ báo
375. 16:23chí phản chiến, nó đến từ chính bộ máy
376. 16:26giám sát của nước Mỹ. Dù vậy, cái giá
377. 16:29đắt nhất của Cam Danh lại là thứ không
378. 16:31tính được bằng đô la.
379. 16:38Trong nhiều hồi ức của cự binh Mỹ, được
380. 16:40điều về cam danh thường được xem là dễ
381. 16:42chịu hơn hẳn so với các điểm nóng ngoài
382. 16:44chiến trường. Ở đây có bãi biển, có câu
383. 16:47lạc bộ, rạp chiếu bóng, nhà máy làm kem
384. 16:50và cái bể bơi 50 m chúng ta vừa nhắc
385. 16:53tới. Nằm cách xa vùng giao tranh được
386. 16:56bao bọc bởi biển ở ba mặt và nhiều lớp
387. 16:58hàng rào ở mặt còn lại. Cam danh xuất
388. 17:01hiện trong ký ức nhiều người lính như
389. 17:03một khu nghỉ dưỡng khép kín giữa một
390. 17:05cuộc chiến. Nhưng cảm giác an toàn ấy
391. 17:07không phải lúc nào cũng đúng. Rạng sáng
392. 17:10ngày 7 tháng 8 năm 1969,
393. 17:13các chiến sĩ đạc công vượt qua vành đai
394. 17:16phòng thủ và đánh thẳng vào khu điều
395. 17:17dưỡng, nơi thương binh Mỹ đang nằm hồi
396. 17:20phục. Về thương vong, các hồ sơ của
397. 17:23chính phía Mỹ không thống nhất, báo quân
398. 17:25đội Mỹ thời đó và một báo cáo tổng kết
399. 17:28của không quân ghi hai người chết và 98
400. 17:31người bị thương. Nhưng báo cáo tác chiến
401. 17:34của đơn vị đồn trú tại chỗ viết ngay sau
402. 17:36sự việc cùng một cuộc giả soát nhiều năm
403. 17:39sau lại đưa ra con số thấp hơn. Điều mà
404. 17:42mọi hồ sơ đều thừa nhận là cảm giác bất
405. 17:45khả xâm phạm tại Cam Danh đã bị đập vỡ.
406. 17:48Hai năm sau là vụ gây thiệt hại lớn
407. 17:51nhất. Đêm 25 tháng năm 1971,
408. 17:57sáu chiến sĩ thuộc tiểu đoàn 407 đặc
409. 18:00công thâm nhập khu kho đạn liên hợp. Các
410. 18:02vụ nổ dây chuyền kéo dài nhiều giờ,
411. 18:05khoảng 6000 tấn đạn dược bị phá hủy.
412. 18:08Thiệt hại được phía Mỹ định giá hơn 10,3
413. 18:10triệu đô la theo thời giá lúc đó. Và có
414. 18:13một chi tiết đáng chú ý nằm trong chính
415. 18:15báo cáo của phía Mỹ trong vụ nổ lớn nhất
416. 18:18từng xảy ra tại Cam Danh, không có ai
417. 18:21thiệt mạng, chỉ năm nhân viên quân cảnh
418. 18:23bị thương nhẹ, toàn bộ tổn thất là vật
419. 18:26chất. Sáu người đối diện một khu kho
420. 18:29được canh bằng radar, chó nghiệp vụ và
421. 18:32nhiều lớp hàng rào. Đó là toàn bộ phép
422. 18:35tính của một lối đánh mà phía Việt Nam
423. 18:37gọi là lấy ít địch nhiều. Ngoài vụ kho
424. 18:40đạn này, hồ sơ còn ghi nhận các đòn đánh
425. 18:42nhắm vào khu nhiên liệu vào năm 1970
426. 18:46và tháng 5 năm 1971
427. 18:49rồi đến lúc người Mỹ đi. Và ở đây có một
428. 18:52điều mà hầu hết các bài viết đều kể sai.
429. 18:56Không hề có một buổi lễ hạ cờ duy nhất,
430. 18:59có một quá trình kéo dài hơn 1 năm. Căn
431. 19:01cứ không quân được chuyển giao cho phía
432. 19:03chính quyền Sài Gòn vào ngày 30 tháng
433. 19:06năm 1971.
434. 19:08Căn cứ hậu cần của hải quân được chuyển
435. 19:10trong tháng 4 năm 1972.
436. 19:14Các cơ sở của nhà thầu thì bàn giao vào
437. 19:16ngày 3 tháng cùng năm. Trước khi rút
438. 19:19phía Mỹ chuyển giao, di rời hoặc thanh
439. 19:21lý nhiều tài sản có thể di chuyển được.
440. 19:24Một danh mục chính xác của riêng Cam
441. 19:26Danh thì các tài liệu công khai chưa cho
442. 19:28thấy. Nhưng nguyên tắc chung thì rõ. Thứ
443. 19:31gì tháo được, chở được thì đi theo
444. 19:33người. Thứ ở lại là những gì không thể
445. 19:36mang đi. Đầu tháng tư năm 1975,
446. 19:41khi tuyến phòng thủ miền Trung tan dã,
447. 19:43Cam Danh trở thành điểm dừng chân của
448. 19:45dòng người Từ Huế, Đà Nẵng, quy nhơn dồn
449. 19:49vào. Đó là những ngày hỗn loạn và đau
450. 19:51đớn của rất nhiều gia đình Việt Nam.
451. 19:54Phần lớn tài liệu ghi ngày tháng 4 khi
452. 19:56sư đoàn 10 thuộc quân đoàn 3 tiếp quản
453. 19:58thị xã Cam Danh và toàn bộ khu liên hợp
454. 20:01tuy cũng có nguồn ghi sớm hơn hai ngày.
455. 20:04Nhìn lại toàn bộ chuỗi mốc ngày tháng ấy
456. 20:06có một điều dễ bị bỏ qua. Những gì
457. 20:09chuyển giao trong các buổi lễ chỉ là
458. 20:11quyền quản lý trên giấy. Thứ chuyển giao
459. 20:13thật ở tầng chậm hơn nhiều là một khối
460. 20:16tài sản vật chất không di chuyển được
461. 20:18cùng một lớp người đã học nghề trên
462. 20:20chính công trường ấy. Một căn cứ không
463. 20:22biến mất vào ngày lá cờ được hạ xuống.
464. 20:24Nó chỉ đổi công năng và nó đổi chậm hơn
465. 20:27rất nhiều so với tốc độ đổi chủ.
466. 20:34Đến năm 1979,
467. 20:37tàu hải quân Liên Xô bắt đầu xuất hiện
468. 20:39tại Cam Rank theo một bản đánh giá của
469. 20:41CIA về sau được giải mật. Những gì họ
470. 20:44thấy không phải là một siêu căn cứ
471. 20:46nguyên vẹn. Nơi neo đậu khi ấy gồm hai
472. 20:48cầu cảng cũ do Mỹ xây mà phía Liên Xô
473. 20:51phải sửa lại rồi bổ sung thêm ba cầu
474. 20:54cảng nổi. Khu xăng dầu thì hư hỏng nặng
475. 20:58nhưng vẫn phải dùng. Còn phần lớn các
476. 21:00công trình khác của sân bay theo chính
477. 21:02tài liệu ấy vẫn nằm trong tình trạng
478. 21:04hỏng nặng và bỏ không. Người Mỹ đã xây
479. 21:06Cam Ranh để phục vụ một cuộc chiến mà họ
480. 21:08không thể quyết định bằng đường băng,
481. 21:10cầu cảng hay kho hàng. Họ không để lại
482. 21:13một căn cứ nguyên vẹn. Họ để lại một hệ
483. 21:15thống hạ tầng vật chất mà những người
484. 21:17đến sau còn phải sửa, phải dùng và phải
485. 21:20sống cùng nó. Có lẽ đó là dấu vết bền
486. 21:22nhất mà một cường quốc để lại ở Cam
487. 21:24Rank. Không phải những bài diễn văn,
488. 21:27cũng không phải những lá cờ mà là một
489. 21:29khối bê tông đủ lớn để hơn nửa thế kỷ
490. 21:31sau, mỗi ngày vẫn có những chiếc máy bay
491. 21:34chở khách hạ cánh xuống khu đất ấy, đưa
492. 21:36hàng triệu lượt người đến với biển Nha
493. 21:38Trang, phần lớn trong số họ. Khi Sách
494. 21:41Vali bước xuống cầu thang, máy bay,
495. 21:43không hề biết rằng mình vừa đáp xuống
496. 21:45đúng nơi mà một tổng thống Mỹ từng đứng,
497. 21:482 gi 4 phút rồi bay đi mà chưa từng bước
498. 21:51ra ngoài vành đai do chính nước ông dựng
499. 21:54lên. Hẹn gặp lại quý vị và các bạn trong
500. 21:56kỳ phát sóng tiếp theo của Á Lục Kỳ.
501. 22:03H