YT YouTube2Text

YouTube2Text → Transcripts → Nagrywanie ekranu 2026 11 07 155959

Nagrywanie ekranu 2026 11 07 155959 — Transcript

by stud123 · 14,921 words · 2,836 segments · language en · Watch on YouTube

Open in transcriber Summarize with AI Download SRT/VTT

Full transcript

0:00go ciągle modyfikować i ciągle szuka się
0:02jakichś rozwiązań, które by gwarantowały
0:05stabilizację ekonomiczną, stały rozwój,
0:08prawda? Bogacenie się, to taka trochę
0:10utopia niestety, bo w praktyce to z
0:13wielu względów jest niemożliwe do
0:16osiągnięcia.
0:22A to może od razu przy tym, zanim tak
0:26jeszcze czegoś starszego sięgnę. Ktoś z
0:29państwa kojarzy, kiedy się zaczęła
0:31przygoda z feudalizmem? Tak, mniej
0:32więcej. Tylko takie stulecie, wiek.
0:38Na pewno z ćwiczeń albo z wykładu
0:39doktora surowca. Może ktoś zapamiętał.
0:47Proszę bardzo.
0:49>> Na przełomie VI i 9 wieku.
0:53>> O i bardzo dobrze. Czyli bardzo dawno
0:56temu jeszcze Polski nie było. Jeszcze
0:58się Mieszko nie pojawił, nie chczył się.
1:01A już coś takiego właśnie jak zalążki
1:05feudalizmu. Zaczę to wprowadzać,
1:07testować i one naprawdę przynosiły
1:09całkiem sensowne rezultaty, takie
1:12pozytywne w Europie Zachodniej.
1:15Na terenach dzisiejszej Francji, Niemiec
1:17takich państw nie było. Czy Francja
1:19szybciej powstała? Niemcy to dla nas
1:21taka trochę abstrakcyjna formacja
1:24polityczna, bo to rzesza, czyli związek
1:26różnych związ takich luźnych czasami
1:29relacji między państwami świeckimi,
1:32miastami, związkami jakimiś tam
1:34religijnymi czy tymi państwami biskupimi
1:37i tak dalej, ale dla nas to co na
1:39zachodzie od nas to Niemcy, więc tak
1:41można mówić. I oni mniej więcej w
1:44iku zaczęli bawić się w feudalizm. Jak
1:46długo feudalizm w Europie funkcjonował?
1:52Pani sobie też proszę, żeby zapisała.
1:55Proszę
1:57>> około 1000 lat.
1:59>> O, właśnie prosta sprawa. To tak, tak
2:01dla krzyżówki jakiejś albo quizu można
2:04pamiętać, że jak się zaczął w 8, 9
2:05wieku, to taką końcówkę przynajmniej X
2:08wieku symbolicznie, jak się mówi, ten
2:10feudalizm dominował w Europie.
2:14Dokładnym takim punktem startu też
2:17oczywiście symbolicznym może być
2:18panowanie Karola Wielkiego
2:21przełom wieku w 800 roku na święta
2:24Bożego Narodzenia tokadnie się cesarzem
2:28nie koronował się sam ale został
2:29koronowany o stał się cesarzem czy
2:32najwyższym świeckim zwierznikiem na
2:34naszym kontynencie
2:36a symbolicznym kresem rozstaniem z
2:39feudalizmem była wielka rewolucja
2:41francuska to też nie wszystkim pasuje Bo
2:43niektórzy strasznie się brzydzą
2:45określenia rewolucja i każda rewolucja
2:47im się kojarzy źle z bolszewikami, z
2:50lewakami, z kimś tam jeszcze. Natomiast
2:52akurat ta francuska też nie była
2:54idealna, bo to zawsze szybkie przemiany,
2:58które są niestety w praktyce bardzo
2:59okrutne.
3:03Sekundę tylko, bo muszę to pani dziekać.
3:19Tak, przepraszam, ale czasami jakieś
3:21sprawy konferencyjne jakieś i coś miesza
3:23się.
3:26Dobra, nie będę się rozwijał z
3:27rewolucjami, ale były też rewolucje nie
3:30tylko polityczne, ale ważne dla kwestii
3:33ekonomicznych, to gospodarczych, o
3:35których może potem nawiąże. Więc
3:37rewolucja to generalnie szybkie zmiany
3:39właśnie niosą ze sobą różne problemy.
3:42Niektóre do końca trzeba potępiać.
3:46W każdym razie ta francuska stała się
3:47takim symbolicznym kresem feudalizmu i
3:50zaczął dominować kapitalizm. coś, co
3:52zupełnie inaczej jest ustawione. Praca
3:55jest yyy
3:59aże bardzo ważnym elementem w
4:00kapitalizmie. Praca, za którą się płaci,
4:02nie zmusza kogoś, tylko płaci.
4:04Oczywiście to nie od razu tak fajnie
4:05wyglądało. Na szczęście dla nas takie
4:09docieranie się kapitalizmu, to głównie
4:10wiek XIX jest daleko za nami i on jest
4:13dużo bardziej sprawny,
4:16taki normalny, no w większości przez nas
4:18akceptowalny, chociaż no nie idealny.
4:20też podkreślałem, to trzeba pamiętać.
4:24Yyy,
4:28no i kapitał jest przede wszystkim czymś
4:29istotnym. W feudalizmie Ziemia się
4:31liczyła od od właśnie od tej ziemi jest
4:34sama nazwa feudalizmu, feudobleno,
4:38którymi się dysponowało. To dawało im
4:40bogactwo i władzę. Natomiast w
4:42kapitalizmie niekoniecznie najbogatsi
4:44rządzą albo ci rządzący są najbogatsi.
4:46To zdarza się, prawda? Ale nie, to nie
4:49jest żaden taki już warunek konieczny.
4:53Kapitał można różnie rozumieć. Dla nas
4:54tak najbardziej najprostsze skojarzenia
4:57to oczywiście pieniądze,
5:00środki finansowe, ale to też mogą być
5:03jakieś surowce, jakieś narzędzia,
5:06warsztaty, czyli infrastruktura i tak
5:08dalej, i tak dalej. Także kapitał
5:10ludzki, czyli pracownicy, którzy
5:14no mają swoją wartość. czasami są są
5:16największym kosztem dla organizacji, dla
5:19dla firmy, przedsiębiorstwa.
5:21To wszystko się y
5:24wykorzystuje po to, żeby pomnażać swoje
5:27zyski i inwestować w kolejne pomysły.
5:30Węc to tak trochę tak na skut.
5:32Oczywiście
5:33przy okazji jest cała masa problemów w
5:36kapitalizmie, ale zaczął dominować w
5:38wieku 19, 18, 19 na przełomie. Natomiast
5:43oczywiście też trzeba pamiętać, że nie
5:45ma tak w praktyce, że są takie granice
5:47bardzo wyraźne, że na przykład jednego
5:50dnia idziemy spać, jeszcze jest
5:51feudalizm, budzimy się, już jest
5:53kapitalizm. To są pewne symbole, tak jak
5:56u nas 11 listopada 18 roku to symbol
5:59uzyskania niepodległości, ale nie da się
6:01odtworzyć, zbudować państwa, wytyczyć
6:03granic systemu ekonomicznego, jakoś
6:06zorganizować i wszystkich innych rzeczy
6:07w ciągu jednego dnia, prawda? to tylko
6:10taka data umowna, ale bardzo ważna
6:13oczywiście.
6:15Więc pewne zalążki kapitalizmu widać już
6:17dużo wcześniej w Europie, szczególnie
6:19Zachodniej,
6:21na terenie dzisiejszej Anglii, czy można
6:23powiedzieć Wielkiej Brytanii już w XV
6:26wieku, w X wieku również w Niderlandach,
6:28czyli współczesna Holandia, w niektórych
6:30właśnie tych tych regionach niemieckich
6:32czy północno-francuskich.
6:40Tak jak wspomniałem wcześniej, tak
6:43przynajmniej miałem taki zamiar, to
6:45rządzący i w jednym i w drugim systemie
6:47generalnie większość przynajmniej
6:50normalny normalnych rządzących starała
6:53się
6:56gwarantować w swoich państwach
6:59stabilizację taką ekonomiczną, takie też
7:01słowo, którego wcześniej nie używano,
7:02ale tak to można powiedzieć, albo
7:04jeszcze lepiej rozwój, czyli
7:07bogacenie się państwa obywateli tam
7:10obywateli to słowo społeczeństwa, bo to
7:12się przekładało też na y na standard
7:15życia, ale też na siłę militarną, na
7:17bezpieczeństwo, na te wszystkie inne
7:19kwestie, które są bardzo ważne. Tylko to
7:21się udawało z różnym skutkiem, a
7:23najczęściej się nie udawało. W każdym
7:25razie szukano pomysłów, które by
7:27gwarantowały taką sytuację. I w
7:30feudalizmie, i w kapitalizmie pojawiają
7:31się takie działania właśnie operacyjne,
7:34ale nawet taktyczne, czyli na taką
7:35jeszcze mniejszą skalę, które były
7:37próbami właśnie
7:41ogarnięcia tych problemów.
7:43W feudalizmie kłopotem
7:47często
7:49się powtarzającym były kwestie można
7:52powiedzieć naturalne klęski nieurodzaju
7:55jakieś tam właśnie powodzie zarazy susze
7:59ale też wojny oczywiście najazd podboje
8:03wzajemne właśnie agresje różnych państw
8:05wobec siebie
8:08natomiast w kapitalizmie trochę to
8:10inaczej wyglądało i wygląda
8:13Tylko, że niestety tutaj też
8:16pewna cykliczność kryzysów ma miejsce.
8:20Jaka jest taka najbardziej podstawowa
8:25przyczyna kryzysu,
8:27czyli problemów gospodarczych w systemie
8:30społeczno-ekonomicznym, w którym żyjemy?
8:32Jeszcze tak tylko przypomnę, bo czasami
8:33się wydaje, że system
8:35społeczno-ekonomiczny to demokracja, czy
8:38demokracja parlamentarna, czy
8:39konstytucyjna, czy jakieś inne
8:40określenia, to są systemy polityczne, a
8:43w tym wypadku chodzi mi o system
8:45społeczny ekonomiczny, czyli właśnie
8:46feudalizm. No i to co się z niego
8:49rozwinęło, czy na jego bazie powstało,
8:51czyli kapitalizm. Czyli pani jeszcze
8:52wspominała, pani Wiktoria chyba
8:54socjalizmie. Rzeczywiście mieliśmy taką
8:56przygodę, ale to na szczęście jest już
8:59przeszłość i to było coś
9:04no zupełnie nieudanego. Socjalizm jest
9:06może szczytną ideą, ale w praktyce
9:09zupełnie
9:12no taką niemożliwą do zrealizowania,
9:14kosztowną, no powodującą problemy na
9:18przykład w Polsce do dzisiaj. Niektóre
9:20właśnie zaległości czy błędy z tamtych
9:23kilkudziesięciu lat musimy nadrabiać,
9:26odrabiać, ścigać Europę Zachodnią. Jak
9:28zawsze niestety od początku historii
9:32państwa polskiego ciągle próbujemy
9:34ścigać. Czasami nam się udaje dogonić
9:36Europę Zachodnią. Teraz znowu jesteśmy
9:38właśnie na etapie takiej gonitwy. Yyy,
9:43nie będę się rozwijał nad socjalizmem,
9:45ale
9:48myślę, że każdy z państwa rozumie,
9:52że gospodarka właśnie taka,
9:55yyy, jaką socjalizm starał się
9:59propagować zupełnie się nie udawała.
10:01Upolitycznienie ekonomii niesie
10:05całą masę problemów.
10:07To nie decyzje
10:09jakiś właśnie działaczy partyjnych mogą
10:13decydować co gdzie rozwijać i za jakie
10:15pieniądze, tylko to musi być przemyślane
10:19i zależne od wielu innych czynników
10:22takich właśnie czysto ekonomicznych,
10:23sensu racjonalności, różnych powiązań,
10:26planów i tak dalej. A tu w socjalizmie
10:29często to było na głowie stawiane. Stąd
10:31permanentny kryzys. Chociaż według
10:34teorii socjalizmu w tym systemie kryzysu
10:37nie powinno być. Wszyscy powinni być
10:39szczęśliwi i zadowoleni.
10:41A w praktyce to powodowało braki
10:45towarowe w każdej dziedzinie i no całą
10:48masę właśnie kłopotów. Zresztą wszędzie
10:51gdzie ten socjalizm testowano kończył
10:53się
10:55no takim właśnie dużym wstrząsem.
10:57społecznym również, chociaż są jeszcze
11:00ciągle państwa, które do socjalizmu się
11:02odwołują, przynajmniej według takich
11:05wytycznych politycznych, to Wietnam,
11:08Chiny w jakimś stopniu, oczywiście Korea
11:10Północna, Kuba, ale to takie czasami w
11:13przypadku na przykład Wietnamu czy Chin
11:15to też takie trochę udawanie tego
11:18socjalizmu. Naprawdę gospodarka jest
11:19bardzo mocno
11:21zbliżona do tego, co z czym my mamy do
11:24czynienia.
11:27To to na czym polega? Z czego się bierze
11:29kryzys w kapitalizmie?
11:38Niektórzy czasami wskazują, że to
11:40bezrobocie
11:41albo inflacja, ale to są skutki kryzysu,
11:46a nie przyczyny.
11:49Może to, że mamy więcej
11:52dóbr niż jakby jesteśmy w stanie kupić.
11:57O, bardzo dobrze. Generalnie to da się
12:01nadprodukcja.
12:03To tak może oczywiście uproszczony
12:05sposób, ale chodzi o to, że
12:10dążąc do maksymalizacji zysków, nagle
12:15przesycimy rynek jakimś towarem.
12:18i on się przestaje sprzedawać. Mimo
12:19różnych jakiś tam reklam, ofert,
12:23obniżek, promocji i tak dalej. Mamy mamy
12:26kłopot, żeby to co się wyprodukowało za
12:30jakieś tam pieniądze przyniosło nam
12:32zyski. No i wtedy jakie działanie się
12:35podejmuje? Jak firma ma całe magazyny,
12:38sklepy, hurtownie pełne towaru, który
12:41się do tej pory fajnie sprzedawał,
12:43przynosił dobre pieniądze, a tu się coś
12:46zepsuło, to co trzeba zrobić?
12:49>> Przecenić.
12:50No ale już się nic nie udaje. Już każdy
12:52ma po pięć na przykład, nie wiem,
12:53komórek albo tam jakiegoś czegoś innego,
12:55co wcześniej było bardzo hodliwe,
12:58poszukiwane.
13:00Przegięliśmy. To trzeba część
13:03przynajmniej załogi wyspać na urlop, bo
13:04nie ma sensu im płacić jak nie przynoszą
13:07zysku.
13:09Jak pan Konrad się zgłaszał, a pani też
13:12proszę, żeby se zapisała plusa drugiego
13:14czy połówkę, tą ćwartkę.
13:18Miałem problem z internetem.
13:21Bo państwo chyba jakieś potem macie w
13:24oparciu o to ćwiartki. Tak. Tak to
13:26doktor surowiec tam jakoś się wymyśliło.
13:29Ja nie bardzo znam jego system, ale to
13:31co się wam przyda
13:36w jakimś tam ustalaniu oceny końcowej
13:38albo zwalnieniu z kolefi doktora surowca
13:40to proszę tam se odnotowywać.
13:42Dla mnie to plusy, ale niech będą
13:44czwartki. Czwartka to kiedyś ktoś mi
13:46mówił, taka małpka z PRL-u.
13:54Jak się ludzi wyśle na urlop i dalej
13:56jest problem, to urlop się zamienia w
13:59zwolnienie w ogóle pracownika i
14:02zwolniony pracownik nie zarabia, nie ma
14:03takich pieniędzy jak wcześniej, jakimi
14:05wcześniej dysponował i przestaje
14:07reagować aktywnie na różne inne pokusy
14:10rynkowe. nie chodzi do restauracji, nie
14:13kupuje codziennie po dwa piwa tylko raz
14:15na tydzień jedno, nie wymienia często
14:17telewizora czy samochodu albo w ogóle
14:19oszczęd
14:21na na lekarstwach się raczej nie
14:23oszczędza, ale na różnych rzeczach
14:24zaczyna oszczędzać, bobusi, prawda? No i
14:26w ten sposób kryzys się może także na
14:27inne branże działy gospodarki na jakiś
14:30region, państwo, na cały kontynent
14:32przelać.
14:33No i tak to się dzieje. To trochę nasza
14:36zachłność, taka nasza natura o tym
14:38powoduje. A potem szukamy winnych po
14:40stronie jakiś tam polityków albo jakiś
14:42innych dziwnych rzeczy. Bankierów
14:45nie są bez winy, ale to nie do końca tak
14:48wygląda. Oni kuszą właśnie kredytami,
14:50jakimiś tam innymi różnymi sytuacjami,
14:52ale to trochę właśnie inne mechanizmy są
14:55tutaj przyczyną tego problemu. W XIX
14:59wieku taki francuski ekonomista
15:02Żaglar ustalił, tak wyliczył, że w
15:06drugiej połowie XIX wieku, że mniej
15:08więcej co dekadę, co 10 lat gospodarka
15:11Europy Zachodniej wpada w problemy, a
15:13potem się z nich podnosi i znowu się
15:15rozkręca. On ustalił nawet, że są takie
15:18cztery fazy cyklu koniunkturalnego,
15:20kapitalizmu,
15:22ożywienie, czyli coś się zaczyna tak
15:23fajnie
15:25układać, jakieś perspektywy się
15:27pojawiają, potem jest rozkwit,
15:30gospodarka jest na takim na pełnym
15:32rozpędzie.
15:34Można powiedzieć, że umownie wszyscy
15:36mają pracę. To jest oczywiście
15:38niemożliwe, żeby 100% ludzi miało pracę,
15:41bo z różnych przyczyn ktoś tam nie chce
15:42pracować albo nie może, prawda?
15:44albo jeszcze tam na coś czeka. No ale
15:48przy tym rozkwicie no prawie wszyscy
15:50mają pracę, dobre pieniądze zarabiają,
15:52no i reagują na wszystko, co tam do
15:54głowy przyjdzie. Jak nie mają kasy, to
15:56biorą kredyty, bo mają nadzieję, że z
15:59tych dobrych swoich zarobków te kredyty
16:00też będą w stanie spłacić, więc no jest
16:03świetnie. No ale potem gdzieś się prze
16:05no coś pojawi, znaczy przesadzi, prawda?
16:07I ktoś zaczyna tą pracę tracić. No i to
16:10się tak zaczyna psuć znowu i to jest
16:14faza
16:16takiego kryzysu, a potem to przechodzi w
16:19takie dno ekonomiczne, w depresję.
16:23Większość ludzi, znaczy może też nie
16:25większość, ale ma dużo ludzi, nie ma
16:27pracy, bezrobocie, jest bardzo dużym
16:29problemem społecznym. No i te wszystkie
16:31inne czynniki też się pojawiają. A potem
16:33się znowu jakieś światełko w tunelu
16:35objawia i znowu się to napędza w dobrą
16:38stronę, czyli jest takie ożywienie,
16:40rozkwit i potem znowu coś się psuje.
16:43W XIX wieku, w drugiej połowie
16:45rzeczywiście co dekadę mniej więcej to
16:47następowało.
16:48Potem pierwsza wojna trochę sytuację
16:50zmieniła i ekonomiści i politycy w
16:53takiej trochę bańce optymistycznej
16:55zaczęli funkcjonować.
16:59Paręnaście już lat temu był taki duży
17:01kryzys finansowy na świecie.
17:03i cała masa nawet takich no w miarę
17:06szanowanych polityków światowych, bo my
17:07tam swoich to tak nie do końca
17:09szanujemy. Chyba, że ktoś jest czyimś
17:11fanem, to to, ale już przeciwników,
17:14prawda, traktujemy bardzo negatywnie. To
17:16to czyli różni światowi tam właśnie
17:18amerykańscy, angielscy, francuscy też
17:21byli zaskoczeni tym kryzysem politycy.
17:24Ktoś stwierdził,
17:27profesor Orłowski, zapomniałem imienia,
17:30ale całkiem fajny ekonomista, tak? różne
17:32rzeczy według mnie przystępnie tłumaczy,
17:36tym bardziej go wspominam, bo u nas
17:39prowadzi zajęcia na studiach
17:41podyplomowych MBA i raczej jest tak ma
17:44dobre ankiety właśnie uczestników tych
17:47studiów MBA.
17:50właśnie twierdził, że no gdyby ci
17:52politycy choć trochę pamiętali swoje
17:54zajęcia z ekonomii, ze studiów wyższych,
17:56bo większość z nich ma wyższe
17:58wykształcenie i na całym świecie się tam
17:59ekonomie studiuje na różnych kierunkach,
18:02to by wiedzieli, że to jest niestety
18:03naturalne, normalne, że się kryzys
18:05pojawia. To nie jest jakieś tam
18:07nieszczęście z kosmosu, tylko trzeba
18:10umieć się do tego przygotować i wiedzieć
18:12jak działać w warunkach kryzysu. I tu
18:14podobno się trochę wiedza z historii
18:16gospodarczej może przydać, ale to też
18:18podobno, bo każdy kryzys ma trochę inne
18:20przyczyny w szczegółach, inny przebieg,
18:24no i czasami inne mechanizmy, czyli
18:26lekarstwa trzeba stosować. Nie ma jednej
18:30reguły.
18:32Właśnie tak jest z tą ekonomią, że
18:35są państwa, którym udało się wybić na,
18:41no tak też już na skrót mówiąc, na
18:43bogactwo,
18:44takie Stany Zjednoczone jeszcze w XIX
18:46wieku albo Japonia już w XX wieku, tam
18:49właśe bardziej po II wojnie światowej,
18:51ale takie pewne symbole, prawda,
18:53amerykańskie z kontynentu amerykańskiego
18:55czy azjatyckiego czy nawet globalnego
18:56takiego sukcesu ekonomicznego, ale nie
18:59da się ich sukcesu powtórzyć w innym
19:01miej miejscu, nawet dodając te same
19:04elementy, no bo zawsze jest coś takiego,
19:06co jest niedodawalne.
19:09O, kiedyś w Polsce
19:11już prawie pół wieku temu, prawie
19:14Lech Wałęsa w taki symbol naszych tam
19:16jakiś przemian politycznych, trochę
19:18ekonomicznych
19:21rzucił hasło budowy drugiej Japonii.
19:24Tylko każdy rozsądnie patrzący na to
19:26właśnie między innymi ekonomista
19:27wiedział, że to jest niemożliwe. nie da
19:29się
19:30klimatu surowców,
19:33pewnego doświadczenia technologicznego i
19:35innego, a nawet takiej natury człowieka
19:38z jednego miejsca przenieść w inne, żeby
19:40otrzymać ten sam wynik, czyli też
19:42powtórzyć sukces japoński w Polsce. Ale
19:45to też nie znaczy, że nie można próbować
19:47i jakoś tam jakimiś przykładami się
19:52trochę kierować.
19:55Dobra, tak, żebyście państwo się nie nie
19:57mylili. Dla mnie to gdzieś znalazłem
20:00kiedyś tylko jak to się robiło?
20:04Ja jeszcze tak dużo was jest, to muszę
20:07jakąś tutaj listę zrobić obecności, bo
20:09potem mnie doktor to męczy, żeby mógł
20:10przedstawić.
20:12Jakby kogoś nie było na tej liście, to
20:14się proszę nie martwić, ale zawsze
20:16przynajmniej będzie ślad, że się z
20:17państwem spotkałem.
20:20Okej, teraz tak na czacie zapisujecie
20:22nazwiska. Bardzo dobrze. Wszyscy, którzy
20:24się odzywają,
20:25muszę se notować nazwiska. To w
20:28porządku. I teraz jakoś tutaj muszę
20:30państwu próbować może odpalić jakąś
20:34taką prezentację. To nie jest moje
20:35dzieło, ale zawsze jakieś obrazki są
20:38takim dodatkiem pewno pozytywnym do
20:41wykładu, bo niech się człowiek nudzi
20:44albo wolniej usypia. Tylko czy ja tu
20:46teraz będę wiedział okno?
21:01Dobra, tu też se coś włączyłem, nie to
21:03co trzeba.
21:19Co ja to zrobiłem?
21:22M.
21:48Dobra, muszę gdzieś to poszukać. Może
21:50jak to odpalę to będzie lepiej.
21:54O.
22:24Widzicie coś państwo na ekranie?
22:31Czyli prezentacji nie ma przez chwilę
22:33coś mignęło, ale ale już
22:37>> ona widać.
22:39>> A coś zepsułem, ale mogłem zepsuć.
22:43To ciekawe.
22:47Może jeszcze raz
22:53takie coś.
23:03A teraz,
23:05>> teraz
23:06>> o teraz jest super.
23:07>> O,
23:08>> świetnie.
23:08>> Jakieś takie, nie wiem kto to zrobił,
23:11jakieś pewne aiowe działania. To
23:13strasznie mieszanka, ale zawsze będzie
23:15jakiś tam y wykład wprowadzający. To już
23:19mieliście państwo wykład, czy to nie
23:20wprowadzający, ale zawsze coś takiego
23:22dodatkowego.
23:24Historia gospodarcza. No to tak jeszcze
23:26przypomnienie tego, co pewno wam doktor
23:27Srewiec mówił.
23:29No jest to czasami naprawdę bardzo
23:31wartościowy materiał do do takiej pewnej
23:35nauki, do wyciągania wniosków. Bardzo
23:37fajnie przedstawił w swoim skrypcie do
23:41historii gospodarczej Jan Szpak. to taki
23:43autor według mnie najfajniej napisanego
23:45skryptu z historii gospodarczej na
23:47naszym rynku, bo w sposób bardzo
23:49przystępny, bez jakiegoś tam takiego y
23:54bardzo naukowego języka, którego pewno
23:56sam autor nie zawsze rozumie, tylko
23:57naprawdę tak tak no spokojnie napisana
24:00rzecz i on tam tłumaczy właśnie, że tak
24:03jak pamiętam, że można być świetnym
24:05maklerem i nie mieć pojęcia o historii
24:07giełdy. Można być kapitalnym dealerem,
24:10prawda? sprzedawać tam mnóstwo
24:12samochodów, jakieś fajne marki i nie
24:14wiedzieć kiedy ta marka powstała, w
24:15ogóle jakie były kolejne modele tam
24:17przed przeszłości. No ale z drugiej
24:19strony czasami tak fajnie jednak mieć
24:22też taką wiedzę, bo to pokazuje, że ktoś
24:25jest naprawdę fachowcem takim od
24:26podstaw, od od wszystkiego. No nie tylko
24:29w tej chwili do czegoś tam się
24:31przygotował, tylko no wie jakie są
24:34zmiany, jakie trendy i z czego wynikają.
24:37No i to właśnie tak jest z historią
24:38gospodarczą. W w latach 90 XX wieku,
24:44czyli no tak 30 prawie lat temu albo
24:46właśnie 30 lat temu, dwóch amerykańskich
24:49ekonomistów nawet dostało Nobla za
24:52badania nad jakimś tam wycinkiem
24:55wielkiego kryzysu gospodarczego.
24:57Oni tam też jakieś wnioski z tego
24:59wyciągali. Jakie były przyczyny, skutek,
25:01nie wiem, wielkość tego wstrząsu
25:02ekonomicznego właśnie
25:05na promie
25:08trzeciej i czwartej dekady, bo to lata
25:1020, 30, XX wieku, największy kryzys
25:12gospodarczy w kapitalizmie.
25:18Dla mnie to jest przekonywujące, że
25:19jeżeli ktoś to wyróżnił nagrodą Nobla,
25:22to rzeczywiście te ich ustalenia miały
25:24jakiś tam sens, jakąś wartość, znaczenie
25:27i tak dalej.
25:29Tutaj macie państwo całkiem fajne takie
25:31właśnie kluczowe pytanie, że historia
25:34gospodarcza w jakimś tam stopniu powinna
25:37pozwolić szybciej ustalić skąd się
25:40wzięło bogactwo niektórych państw, skąd
25:42są na przykład wyspy takie takiej
25:45industrializacji na przykład na terenach
25:47wiejskich. No i też dlaczego się
25:49pojawiają kryzysy? Pojawiały się w
25:50przyszłości, pojawiają się aktualnie i
25:53pewno będą się pojawiały w przyszłości.
26:00podział dziejów na epoki jest wiele
26:03wersji jakaś tam marksistowska były
26:04jakieś tam wspólnota pierwotna
26:06niewolnictwo i coś tam jeszcze były
26:07takie amerykańskie różne też pomysły na
26:10podział przyszłości człowieka na
26:12społeczeństwo takie pierwotne
26:14społeczeństwo rozwoju taki start
26:16ekonomiczny społeczeństwo masowej
26:18konsumpcji ale dla nas taki najbardziej
26:20przystępny który nam daje od razu pewną
26:22świadomość czy coś jest bardzo stare
26:25średnio stare czy takie prawie świeże
26:27aktualne to podział na starożytność
26:30średniowiecze i nowożytność.
26:33Wymyślone o to mniej więcej w X wieku.
26:38y sporą tutaj rolę odegrał taki
26:41niemiecki
26:44profesor, tak można powiedzieć,
26:46uniwersytetu w Hale,
26:48Keller, który właśnie ustalił, że są
26:51nawet takie daty symboliczne, ważne z
26:53różnych względów dla
26:56takie jako takie momenty przejściowe od
26:58jednej epoki do drugiej.
27:01Najważniejsze pytanie takie właśnie o na
27:03na na
27:05teraz na
27:07może się przydać do jakiegoś tam
27:11quizu, to jaka
27:14umiejętność człowieka jest uznawana za
27:17punkt startu starożytności, bo to nie
27:20jest tak, że starożytność zaczęła się
27:21wraz z człowiekiem. Adam i Ewa, jakieś
27:23tam różne inne przygody naszych tam
27:26praprzodków, praszczurów, to no wiele,
27:28wiele jeszcze tysięcy lat wcześniej już
27:31już tam miały miejsce. Natomiast
27:34starożytność związana jest z pewną
27:36konkretną umiejętnością, którą opanował
27:38człowiek.
27:40Co to takiego?
27:41>> Umiejętność pisma.
27:43Bardzo dobrze.
27:46No proszę też sobie zapisać
27:48kolejnego plusa, bo nie nie rozróżniam
27:51państwa albo po raz pierwszy.
27:54Wcześniej człowiek też naprawdę rzeczy
27:56fajne po sobie zostawiał, czyli potrafił
27:58różne rzeczy wytwarzać, produkować,
28:01jakieś tam ozdoby, broń, narzędzia, w
28:05ogóle budowle,
28:07ale to jest domena
28:10archeologii, to jest prehistoria.
28:12Natomiast sama historia związana jest
28:14takim źródłem, które pozwala nam także
28:16ustalać co człowiek myślał, jakie miał
28:18plany,
28:20ideę jakieś tam nie wiem wizje,
28:23filozofie i tak dalej. Oczywiście nie od
28:26razu zacząłem to notować wszystko w
28:27dużej liczbie, ale tego się pojawiło
28:29sporo. Tutaj jest chyba na tym właśnie
28:31na tym slajdzie nawet o taka umowna data
28:36początku wymyślenia pisma, czyli 3500
28:39lat przed naszą erą, przed Chrystusem. A
28:41koniec starożytności to pi wiek naszej
28:43ery, czyli 4000 lat starożytności.
28:48To cztery razy dłużej niż historia
28:50polskiej. No i wiele się musiało
28:52dokonać. Na pewno dokonało się w tym
28:55czasie. Nie da się takiego szmatu czasu
29:00sparnować. Jak był strasznie leniwy, to
29:03no coś z lenistwa mu do głowy przyjdzie.
29:06Przypuszczam, że ludzie nie byli leniwi,
29:07bo musieli dbać o coś super ważnego,
29:09czyli wszystkim to, żeby przeżyć, czyli
29:11żeby mieć dostęp do na bieżąco do
29:14pożywienia.
29:16No i właśnie najważniejsze osiągnięcia
29:18starożytności. Chyba, że ktoś z państwa
29:19tak wymienił, jakieś najważniejsze
29:21gospodarcze osiągnięcia starożytności,
29:31a to wymyślona gospodarkę,
29:33tylko nie ma pomnika. osoby, która
29:36wymyśliła gospodarkę, bo to nie było
29:37tak, że jakiś innowator, jakiś tam
29:40właśnie nie wiem, człowiek sobie siadł i
29:43i dumał i wymyślił coś takiego, tylko to
29:45jest doświadczenie wielu pokoleń
29:47realizowanych na olbrzymim obszarze. Ale
29:51właśnie nauczono się, że można w sposób
29:53planowy produkować żywność w postaci,
29:58tak umownie mówiąc białka roślinnego. To
30:00nie zawsze jest białko, prawda, ale tak
30:01niech tak będzie. albo w postaci białka
30:04zwierzęcego, czyli uprawa ziemi,
30:07produkcja zbóż, jakiś tam innych towarów
30:10cholniczych, no i hodowla zwierząt. Tego
30:13się nauczono w sposób planowy w
30:15starożytności.
30:17Jak się okazało, że są nadwyżki
30:20w tej produkcji, to niektórzy nie
30:23musieli być rolnikami, tylko mogli się
30:27angażować w coś, co im było bliższe, w
30:29czym się czuli lepiej. Czyli no powstało
30:31takie m prażemiosło, czyli tam można
30:35powiedzieć zalążki przemysłów
30:37współczesnego. Potem się okazało, że
30:38można się fajnie właśnie wymieniać i
30:40wszystko sobie gwarantować. wymieniać
30:42towary rolnicze na te y rzemyślicnicze,
30:45przemysłowe. Pojawili się także
30:47zawodowcy od wymiany, kupcy, handlarze,
30:51czyli zaczął się pojawiać jakiś umownie
30:52transport, jakaś tam logistyka,
30:55szlaki komunikacyjne, czyli
31:00cała ta ta infrastruktura, która jest
31:02super taka ważna w tej tej dziedzinie.
31:03Generalnie starożytni wymyślili,
31:05ustalili, utrwalili podział gospodarki
31:09na branżę, które do dzisiaj w każdym
31:11współczesnym rządzie w postaci
31:13ministerstw, resortów funkcjonują, czyli
31:16właśnie rolnictwo, przemysł, handel,
31:19potem także finanse, jakieś tam inne
31:22kwestie.
31:24Starożytni również wymyślili
31:27coś, co na pierwszy rzut oka wydaje się
31:30mało gospodarcze, a tak naprawdę jest
31:33bardzo mocno związane z tymi pojęciami.
31:34To jest państwo i miasto.
31:39Jak się tworzy państwo?
31:42Tak, dzieci, dzieci w podstawówce takie
31:44coś chyba tam się przedstawia. Trzy
31:48rzeczy trzeba dodać, żeby zbudować
31:49państwo.
31:51Dodać do siebie oczywiście.
31:59Tak, no w teorii jest proste, prawda?
32:01Tylko teraz już niemożliwe, ale kiedyś
32:04to było łatwiejsze.
32:06Czy jakieś terytorium, obszar, który ma
32:08swoje granice, swój kolor na mapie.
32:11Do tego trzeba ludzi dodać, czyli
32:13społeczeństwo albo naród. Jak jest
32:16państwo jednolite etnicznie,
32:18narodowościowo, no to pewno jest fajnie,
32:20prawda? Nie mamy takiego jakiegoś
32:22problemu wewnętrznego, ale to się nie
32:24zawsze udaje.
32:26Są państwa
32:28zróżnicowane i całkiem dobrze
32:30funkcjonujące. W Europie Szwajcaria,
32:33Stany Zjednoczone, prawda, jakieś tam
32:34jeszcze inne przykłady, ale muszą być
32:36tak, musi być obszar, ziemia i ludzie. I
32:39co do tego trzeba jeszcze dodać, żeby
32:41powstało państwo,
32:45>> rząd, władza.
32:46>> O, bardzo dobrze. Właśnie władza. Czy to
32:49jest rząd, czy to jest jakiś tam
32:51dyktator, monarcha, faza świecka, czy
32:54jakaś tam inna, to jest problem ludzi,
32:56którzy tam żyją, ale państwo już może
32:59zaistnieć.
33:03Potem się okazało, to też starożytność
33:04już przetestowała, że czwarty element
33:07jest super ważny do tych trzech
33:09dołączony, który pozwala państwu istnieć
33:12w takim dłuższym wymiarze czasowym. Nie
33:15na chwilę, tylko no tak
33:18bardziej stabilnie, trwale. To jest
33:20gospodarka. Właśnie trzeba tym ludziom
33:21dać jakieś zadanie, zajęcie, jakąś
33:24szansę na na stabilizację ekonomiczną.
33:27Coś wytwarzają, produkują, dzięki temu
33:29mogą sobie
33:31żyć. A najlepiej jak jeszcze poprawiają
33:35poziom tego życia, podnoszą,
33:37czyli ciągle się na przykład bogacą.
33:40jakaś tam właśnie rolnictwo, handel,
33:43turystyka na przykład teraz, prawda?
33:44Albo coś takiego. To zależy od warunków,
33:47możliwości tego co odziedziczyliśmy po
33:49przodkach.
33:52Potem się jeszcze okazało, że jeszcze
33:53kolejna sprawa jest bardzo ważna i też
33:55to starożytni dobrze już przetestowali,
33:57nawet opisali, tylko nie w opracowaniach
33:59naukowych, tylko bardziej takich
34:00traktatach jakiś tam
34:02historyczno-politycznofilozoficznych.
34:05Tą kwestią jest bezpieczeństwo.
34:07Kosztowne, no ale konieczne, żeby mieć
34:09gwarancję, że to co robimy,
34:12to czego z wysłkiem czasami doszliśmy,
34:15nie zostało nam przez kogoś zabrane,
34:17przejęte, zniszczone.
34:20Tak jest. Jak ktoś jest bogaty, to może
34:22być trochę, prawda, celem dla, którym
34:24nie do końca się udało, a mają jakieś
34:26tam plany, pomysły na skróty.
34:31Yyy,
34:33no i tak jest. I teraz tak jeszcze
34:35miasta wymyślili. O jak zdefiniować
34:38miasto w takim
34:40sensie ekonomicznym?
34:43Jak dziecku wyjaśnić czym się różni
34:46wioska od miasta? Nie chodzi tu o
34:48wielkość, bo to takie nie zawsze
34:52w tym wypadku ważne, tylko
34:55jakimś innym elementem to wszystko
34:58przedstawić.
35:08O, tutaj nawet jest na tym slajdzie.
35:09miasta jako centra produkcji handlu
35:11administracji
35:17zależy od zawodu mieszkańców, od tego
35:22czym się większość mieszkańców danej
35:25osady zajmuje. To mamy do czynienia albo
35:27z wioską, jak to są rolnicy, albo z
35:31osadą miejską, z miastem. Jeżeli to są
35:33przedstawiciele innych grup zawodowych w
35:35większości, to nie znaczy, że wszyscy w
35:37mieście muszą być rzemieślnikami,
35:39kupcami, urzędnikami, czy tam
35:41żołnierzami, czy duchownymi. Może być
35:43trochę rolników, ale przeważają właśnie
35:45zawody nierolnicze i na wsi odwrotnie,
35:47prawda, rolnictwo dominuje.
35:49Te miasta zaczęły się pojawiać jeszcze
35:52przed starcznością. Jakieś tam, uruk,
35:55Lagosz, y, Jerychol, coś tam jeszcze,
35:58prawda? No ale wżytności już naprawdę
36:00się ustabilizowały,
36:01rozwinęły
36:03i to dobitnie pokazuje, że można było
36:07funkcjonować, żyć nawet całkiem dobrze
36:10bez samodzielnej produkcji jedzenia.
36:14Zą miasta są też takimi centrami
36:16cywilizacyjnymi jak na jakimś jakiejś
36:19mapie tych tych miast jest sporo koło
36:21siebie. Takie skupisko ma miejsce. No to
36:23można mówić, że są to takie regiony,
36:27które przewodzą, które są pewnym
36:30wzorcem, jeżeli chodzi o o rozwój
36:33społeczny, ale też taki, można
36:35powiedzieć technologiczny, trochę na
36:37wyrost naukowy, no i tak dalej, i tak
36:40dalej. Tak jest do dzisiaj. To nie jest
36:42do końca takie sprawiedliwe i takie też
36:44oczywiste, ale generalnie więcej rzeczy
36:46się pojawia z takich nowinek różnego
36:49rodzaju w tych ośrodkach miejskich niż
36:52na wsi. Wioska jest bardziej
36:54konserwatywna z racji zawodu czy
36:57działalności gospodarczej. No i też mam
36:59mniej możliwości, żeby korzystać tam z
37:00różnych
37:02spraw, które są czasami bardzo istotne,
37:04ważne.
37:09No i dobra. Teraz starrzynie jeszcze
37:10wymyślili, tak jak tutaj nawet na tym
37:13slajdzie trochę jest podatki. A zanim
37:16podatki wymyślili, to wymyślili
37:17pieniądze. O
37:22jakiej, No tak właśnie z gospodarką, z
37:24rolnictwem, z handlem, z miastami, z
37:27państwami. Nie można powiedzieć kto na
37:29to wpadł, jakiej narodowości był
37:31człowiek, który to wymyślił. Kobieta,
37:33mężczyzna, jak się nazywa, nie wiemy. To
37:36takie bajki. Natomiast z pieniędzmi też
37:39nie wiemy jak się nazywał wynalazca, ale
37:42są takie dwie wersje, jeżeli chodzi o
37:44kojarzenie tego pomysłu, tej innowacji,
37:48tego wynalazku z konkretną grupą
37:51narodową, etniczną.
37:54Komu się przypisuje wynalezienie
37:56pieniędzy?
38:03mieszkańcom Lidii.
38:05>> O, bardzo dobrze. Lidia. Ktoś z państwa
38:08wie, gdzie to jest?
38:10Tak, mniej więcej.
38:16>> Jeszcze jest druga.
38:19>> Gdzie, bo nie słyszałem.
38:21>> W Azji.
38:22>> W Azji? Tak jest. No co prawda w tej
38:25takiej bliskiej nam Azji, bo to Turcja.
38:27Turcja Zachodnia nawet, ale to już Azja,
38:29to już nie Europa. Na Bosforze mamy
38:31granice kontynentów. Turcja ma kawałek
38:34po naszej stronie kontynentu w Europie,
38:36więc tam w różnych nie jakiś tam
38:38rozgrywkach sportowych czy jakiś innych
38:40artystycznych sprawach jest w Europie
38:43reprezentowana. Ale tak właściwa Turcja
38:45to Azja. Azja mniejsza wtedy tak środek
38:51tego zachodniego wybrzeża Turcji tylko
38:53tak nie jest przy samym brzegu morza nad
38:55morzem ejskim tylko trochę trochę głębi
38:58ale tam Lidia była takim znanym z
39:02nazwiska albo z imienia władcą lidijskim
39:05był Krezus taki też trochę synonim chyba
39:09człowieka który jest bardzo bogaty no i
39:10dość skąpy przy okazji prawda i to
39:13ostatni władca lidiyjski według inny
39:16wersji to nie
39:18Lidyjczycy tylko
39:20Fenicjanie wymyślili pieniądze.
39:24A ktoś z państwa wie gdzie Fenicja była?
39:26Lidia to Azja. Tak, Turcja. A Fenicja?
39:33>> Liban.
39:34>> O, właśnie. Liban albo Izrael gdzieś tam
39:37mniej więcej prawy brzeg Morza
39:39Śródziemnego, czyli też Azja. To jest
39:41akurat takie coś, że to nie my
39:43Europejczycy, tylko właśnie mieszkańcy
39:46tego innego obszaru wymyślili pieniądze,
39:48ale wszyscy z tego korzystamy to bardzo
39:51chętnie i do dzisiaj.
39:53Mniej więcej to VI wiek przed naszą erą,
39:55czyli też chwilę temu.
39:59Testowano wcześniej i nawet później
40:01różne jeszcze inne towary, które mogły
40:04pełnić funkcję tak umownie płacideł,
40:07czyli były takim czymś, co pozwalało na
40:12na różne działania, tak żeby to nie
40:14rozwijać, ale brakowało im takiej
40:17uniwersalności. Natomiast właśnie ci
40:20Lidyjczycy albo Fenicjanie połączyli
40:23pięć cech w jednym takim właśnie
40:25uniwersalnym towarze i dzięki temu
40:27pojawiły się pieniądze w takiej nawet
40:29formie jak na tym slajdzie metalowe
40:32krążki z awersem, rewersem, czasami z
40:35jakimś tam karbowanym brzegiem, żeby
40:37tego nie obcinać, nie nie nie fałszować.
40:42Jakie cechy musi mieć pieniądz, żeby był
40:44pieniądzem?
40:47Pięć cech. Trzy fizyczne i dwie takie
40:51szersze, takie bardziej ogólne.
40:57Tutaj na slajdzie macie państwo funkcje
40:59pieniądza wypisane.
41:04Mi chodzi o cechy.
41:05>> No to musi być powszechnie akceptowalny,
41:09trwały,
41:10>> podzielny, poręczny i jednorodny.
41:15No pewno pięć pani wymieniła. Bardzo
41:17dobrze. Ja co prawda wolę inne cechy,
41:20ale ta powszechna akceptywalność super
41:22ważna sprawa.
41:24To nie znaczy, że 100% ludzi się zgadza
41:27na użytkowanie tego czegoś, ale
41:29większość musi akceptować, że na
41:31przykład za pracę dostanie takie
41:33wynagrodzenie w postaci właśnie no tego
41:36pieniądza albo odda jakiś swój towar za
41:40to coś. Jak jest zgoda, no to to taki
41:43taki właśnie uniwersalny towar, tak
41:45można też definiować pieniądz, staje się
41:47właśnie pieniądzem, pełnowartościowym,
41:49szanowanym pieniądzem. Powszechna
41:50akceptowalność.
41:52Pani powiedziała też o trwałości. Super
41:54ważna sprawa, bo to właśnie taka cecha
41:56fizyczna. Pieniądz nie może się psuć,
41:58starzeć, z czasem niszczyć. Tak jak było
42:01na przykład ze zwierzętami, które
42:02czasami były używane jako takie właśnie
42:05synonimy bogactwa wśród y hodowców,
42:07prawda? Ale każde zwierzę ma określony
42:10tam nie wiem czas życia. Potem się nawet
42:13z wiekiem trochę tak no traci na
42:14wartości. Tak samo było z innymi
42:16towarami, które można było używać jako
42:18pieniądze. Jakieś tam płótna, jakieś
42:21trofea myśliwskie, nie wiem, worki ze
42:23zbożem czy tam z jakimiś innymi
42:25towarami. Nawet wino, tak według jakieś
42:28tam powiedzenia wino, im starsze, tym
42:30lepsze, ale to też tak nie do końca ma
42:33przełożenie na praktykę. Y podobno na
42:36naszym terenie jeszcze nas tutaj nie
42:38było spłowian, ale używano jako takich
42:40łacideł bursztynu,
42:43ale to też nie jest trwałe, bo się
42:45czasami może zgnieźć, zniszczyć, prawda,
42:47przy użytkowaniu, pokruszyć. Brakowało
42:50tego. Pieniądz musi być trwały. Musimy
42:53nazy, że przekażemy to komuś albo gdzieś
42:56schowamy i jak wyjmiemy, to dalej będzie
42:58to tej samej wartości. Chociaż tam
43:00czasami ta wartość z innych względów
43:02może się trochę zmieniać, ale no nie
43:03zniszczy się przez czas, przez upływ
43:05czasu.
43:07Podzielność i poręczność. Poręczność,
43:11tak? No przenośność. O to są te kolejne
43:15cechy, bo pani to trochę inne wymieniła.
43:16To każdy może wyczytać z państwa w
43:19różnych opracowaniach różne cechy, ale
43:21dla mnie tak powszechna akceptowalność,
43:23trwałość, przenośność, podzielność to są
43:26takie ważne rzeczy. przenośność. To
43:28znaczy chodzi tu o to taką też czysto
43:30użytkową kwestię, że no możemy właśnie
43:34takich monet wziąć trochę ze sobą. Nie
43:36zawsze nawet będzie widać, że je mamy i
43:38się nie zmęczymy niosąc je, prawda? Jak
43:40to będzie dużo, to oczywiście już będzie
43:41gorzej, ale no jest to takie użyteczne.
43:44W ogóle pamiętajcie państwo, że każda
43:46zmiana, innowacja,
43:48jakaś reforma ma powodować, że nam się
43:51żyje prościej, szybciej, łatwiej. No i
43:54pieniądz też w tą stronę to wszystko
43:56ustawiał. Niektóre reformy, powiedzmy,
43:59innowacje w firmach czy gdzieś tam nawet
44:02na uczelniach są takie, że potem
44:04utrudniają nam życie, prawda?
44:06Biurokracja się rozwija, ale akurat to
44:08było dobre. I ta podzielność tutaj
44:10chodzi o to, że mamy czasami większe i
44:12mniejsze
44:15wydatki na przykład do zrealizowania,
44:16więc tam jakieś resztę można wydać bez
44:19jakiejś takiej skomplikowanej operacji.
44:21Na przykład cięcie jakiegoś kła
44:25upalowanego zwierzaka, który był też
44:27płacidłem, no powoduje, że obie części
44:29tracą na wartości. Wydanie reszty ze
44:32żywego zwierzęcia to w ogóle jest
44:33tragedia, prawda, dla zwierzęcia. I to
44:35co zostaje też szybko się psuje. A
44:37pieniądz pozwala na takie rzeczy, że
44:39można nawet fizycznie go było przeciąć
44:41na połówkę czy na ćwiartkę. Takie rzeczy
44:42kiedyś stosowano i wydać resztę. Chociaż
44:46to też pewno trochę już wysiłku
44:47wymagało.
44:49I jeszcze jest piąta cecha. Oprócz tej
44:51powszechnej akceptowalności, trwałości,
44:53przenośności, podzielności, jeszcze
44:55jedna kwestia super ważna.
44:58>> Musi być jak ograniczona ilość.
45:01O, bardzo dobrze. Jak to by można
45:04rozwinąć jeszcze,
45:07>> że nie może być za dużo pieniądza w
45:09obiegu?
45:11A jak zagwarantować, żeby coś było
45:13trwałe,
45:16akceptowane, wartościowe? Tak, w
45:18praktyce. Czyli po co osiągnięto jako
45:21surowiec dla pieniędzy?
45:24Kontrolę podaży.
45:26>> Proszę
45:28przez kontrolę podaże.
45:30>> Tak, ale to chodzi o o surowiec dla
45:32pieniędzy. Co było surowcem dla tych
45:35pieniędzy przez wieki? Z czego je
45:38robiono? Złoto,
45:39>> złoto,
45:40>> no kruszt generalnie, czyli właśnie
45:42rzeczy, które są szanowane, bo rzadkie,
45:46wartościowe, bo nie ma ich za dużo. A
45:48jakaś taka była zawsze powszechna
45:51wiedza, że to są sprawy cenne, prawda?
45:53że srebro, złoto jeszcze bardziej daje
45:57nam bogactwo. No i z tego robiono
46:00pieniądze.
46:02No i one pozwalały na realizację chyba
46:04czterech funkcji. Tutaj są te funkcje
46:06wymienione, ale też nie w takim kładzie
46:08jak ja je lubię, bo wymyślili je kupcy,
46:11felicjani, czyli Lidyijjczycy, więc
46:13funkcja wymiany super ważna. Właśnie ten
46:15pierwszy środek wymiany. Zamiast
46:18wymieniać towar na towar, co jest
46:19proste, ale czasami
46:23kłopotliwe, bo nie zawsze mamy w tym
46:25samym czasie sezon na jeden towar i na
46:27inny towar, więc czasami trzeba coś
46:29magazynować, czekać tam,
46:32no ponosić różne koszty, a pieniądz się
46:34nie psuje, można operować nim, prawda?
46:36Mamy na wiosnę jakiś tam towar, za
46:38pieniądze go nabywamy. Chcemy potem yy
46:41to sprzedać jesienią, bo wtedy jest
46:43jakiś dobry sezon, to to pieniądz nam to
46:46wszystko umożliwia.
46:48Y
46:50czyli funkcja wymiany, funkcja płatnicza
46:53to prosta rzecz. Miernik wartości to też
46:56państwo wiecie, bo no dzięki pieniądzom,
46:58cenom możemy wszystko porównać. wiemy
47:00czy na coś tam stać czy nie, czy coś
47:01jest drogie czy nie, czyli jakościowo
47:03jest tam lepsze lub gorsze, bo też
47:05właśnie pieniądze to wszystko określają.
47:09To nie jest też sprawiedliwe, no ale tak
47:11świat skonstruowany,
47:14ta funkcja środek przechowywania
47:16wartości, jak to inaczej można tak
47:20trochę można powiedzieć starożytnie
47:22inaczej nazwać?
47:26Jako że jesteście w takim kierunku, to
47:28powinniście coś takiego też pamiętać.
47:33>> Może jakieś inwestycje?
47:36>> A takie słowo, które by się nam bardziej
47:39ze starożytnością, z Grecją kojarzyło.
47:44Z greckiego skarb tezaurus, czyli
47:46tezauryzacja.
47:48Właśnie pieniądz pozwala na
47:51grbadzenie majątku bogactwa. Czyli te
47:53zaburzujemy pieniądze, nie wszystko
47:55wydajemy, tylko tam sobie właśnie
47:58składamy, liczymy, cieszymy się, że mamy
48:00tego dużo. Mamy bogactwo.
48:04Można bogactwo oczywiście byłoby jakiś
48:06na przykład workach zboża, prawda,
48:08gromadzić albo nie wiem, jakiś tam
48:09innych różnych rzeczach. No ale
48:10pieniądz, żywa gotówka ma swoje atuty. W
48:15razie potrzeby łatwiej ją na coś innego
48:18przeznaczyć. dużo łatwiej niż wszystkie
48:20inne towary, które no są poddane jakimś
48:24tam wahają, można powiedzieć tak
48:26rynkowym.
48:29Jeszcze jest teraz w XX wieku się
48:31pojawiła taka piąta funkcja pieniądza,
48:34która pozwala na realizację tych
48:35czterech funkcji
48:37w takim wymiarze ponadgranicznym, czyli
48:40pojawiły się pieniądze światowe.
48:43To już na początku XX wieku tak mniej
48:45więcej to
48:48przedstawiono w teorii pieniądza. To
48:51taka w ogóle bardzo rozbudowana
48:54gałąź, no trochę ekonomii.
48:57Państwo to studiujecie, tego jest
48:59mnóstwo. Co chwilę się pojawiają nowe
49:01wielkie dzieła jakiś tam specjalistów od
49:04od tych rzeczy. W XX wieku ustalono
49:07właśnie, że są pewne waluty, które
49:08pozwalają na
49:10realizację wymiany płatności,
49:16zaworyzowanie czegoś tam, czy zakładanie
49:19kont.
49:21bankowych albo są miernikiem wartości w
49:24takim sensie właśnie ponadpaństwowym,
49:26międzynarodowym. Przede wszystkim dolary
49:29amerykańskie,
49:30funty brytyjskie od no już
49:33kilkudziesięciu lat euro
49:36na rynkach azjatyckich na przykład jeny,
49:38kiedyś jeszcze marki niemieckie czy
49:40franki francuskie, ale to się też
49:42zmieniło. Pieniądz tak przy okazji jest
49:44też oczywiście pewnym symbolem
49:47suwerenności
49:49gospodarczej państwa, który go wprowadza
49:52do biegu, który go pilnuje. państwa mają
49:54monopol na
49:57na emisję pieniądza i tam mnóstwo
49:59obowiązków też z tym związanych.
50:02Ale właśnie ta przygoda z euro pokazuje,
50:04że to nie jest aż tak
50:07do końca
50:09niemożliwe, żeby dokonać takiej właśnie
50:13zmiany własnego pieniądza na, można
50:16powiedzieć na pieniądz taki
50:17międzynarodowy. Jest tutaj mnóstwo do
50:19dzisiaj, prawda, opinii, szczególnie u
50:20nas w Polsce, bo my jesteśmy ciągle poza
50:24strefą euro, takich pozytywnych albo
50:26negatywnych
50:27plusów i minusów tego zjawiska, ale no
50:31to dla nas ciągle teoria, a sporo państw
50:34w praktyce
50:37z tym pieniądzem
50:39międzynarodowym się tam styka i też się
50:43to różnie ocenia na Słowacji, w
50:44Chorwacji czy gdzieś tam indziej. czy to
50:46przyniosło korzyści, czy też koszty się
50:49powiększyły życia i czegoś tam jeszcze
50:52dla użytkowników euro.
50:58Z pieniądzem kojarzą się też rzeczy
50:59mniej ciekawe właśnie podatki. O tym
51:01było na poprzednim slajdzie nawet. To
51:03też starożytnie wymyślili, że część tego
51:05co się zarabia trzeba oddawać.
51:09No tak umownie państwu
51:12bo państwo będzie to inwestować. Czyli
51:14jakiś władca. A w naszym wypadku w
51:17demokracjach parlamentarnych jakiś tam
51:19rząd na rzeczy, które uzna za ważne,
51:22potrzebne dla
51:25dla państwa, dla bezpieczeństwa, czy dla
51:27rozwoju, czy dla czegoś tam innego,
51:28prawda, nie wiem, jakieś tam czołgi,
51:30elektrownie, lotniska albo coś innego,
51:34albo na przykład nie uniwersytety czy
51:36szpitale.
51:38To tak przy okazji, bo nam się często
51:40tak bajkowo wydaje, że
51:44władcy przed wiekami najczęściej właśnie
51:47królowie, książęta to mieli swoje skarby
51:50prywatne. Ale to są coś, co trzeba
51:54rozumieć jako takie budżety państwowe.
51:56Ten skarb monarczy był właśnie budżetem
51:58państwa. Jeżeli władca nie do końca
52:01wiedział jak nim dysponować, to tracił
52:04popularność. Był mało efektywny
52:07gospodarczo.
52:09Jeżeli jakoś jakoś tam podchodził z
52:11głową, wyczuwał różne nowe pomysły,
52:13trendy, to był potem dobrze oceniany.
52:16Dostawał jakieś pośmiertnie przydomki
52:18wielkiego albo jakiegoś innego ważnego
52:21króla, czy czy księcia, czy cezarza.
52:26Tutaj jest o kryzysie na tym tym
52:28właśnie, bo co to zagadałem się, ale
52:32państwo potrzebujecie jakieś przerwy czy
52:34bez przerwy szybciej
52:36odrobinę.
52:37Nie wiem ile to ma trwać, ale zaraz
52:39sprawdzę.
52:43Jak potrzebuję jakąś przerwę obiadową,
52:44to zrobimy, ale potem będę musiał was
52:46męczyć jeszcze do do 16:00 ileś, a tak
52:48to mielibyście wtedy może przerwę przed
52:51kolejnymi zajęciami. Jak macie jeszcze
52:53jakieś,
52:55>> to lepiej bez przerwy.
52:57>> O, to mi też się podoba, bo po przerwie
52:59to mi się też nie chce już.
53:05To jest symboliczna data przejściowa od
53:08średniowiecz do
53:10od starożytności do średniowiecz. Ktoś z
53:13państwa wie, która jest taka najbardziej
53:14popularna albo z czym związana?
53:22To jest taka bardzo konkretna data
53:24roczna
53:25miesiąca dnia nie pamiętamy 476 przed
53:29naszą erą upadek cesarstwa
53:31zachodniozyemskiego.
53:32>> Tak po naszej zaczy naszej ery to już
53:34jest tak ale data dobra 476
53:37pi wiek o Chrystusie używając takiego
53:41określenia i upadek Cesarstwa
53:43Zachodnorzymskiego. I to jest początek
53:46wielkiego kryzysu,
53:49takiego globalnego europejskiego
53:50kryzysu. On z 200 albo ponad 200 lat
53:53trwał.
53:55Tutaj symbolem jest wyrzucenie z Rymu
53:58młodego to takiego w państwa wieku
54:00cesarza Romulusa Augustulusa przez
54:02rzymskiego
54:05germańskiego najemnika, który miał go
54:07wstrzec, gwarantować mu bezpieczeństwa
54:10właśnie wpłynął na zmianę władzy w
54:12Rzymie. I to to miasto i imperium się
54:15rozpadło.
54:18Zamarł handel, ludzie zaczęli przestali
54:20używać pieniędzy. Miasta zaczęły się
54:22kurczyć, bo mieszkańcy miast nie byli w
54:24stanie przeżyć bez takiego samodzielnego
54:28zaangażowania w rolnictwo. Handel
54:30zniknął. zaczęły się na nowo tworzyć
54:33osady takie zamknięte, czyli małe
54:35miejscowości, w której mieszkańcy
54:38starali się być wszystkim po trochu i
54:41rolnikami budowniczymi, no i tam jeszcze
54:44no wszystkim, co było ważne do do życia,
54:45do funkcjonowania. to oczywiście się
54:47przekładało na jakość, bo to nie ma co
54:50się tam oszukiwać, ale jak ktoś próbuje
54:52wielu rzeczy na raz, to nie może się w
54:54czymś specjalizować i to powoduje, że
54:57właśnie jakość jego pracy jest no na
55:00pewno trochę słabsza niż wtedy, kiedy
55:02byłby
55:03no mistrzem w jednym fachu.
55:08No i właśnie ten to odejście na 200,
55:11może nawet trochę dłużej, nawet na 300
55:13lat od użytkowania pieniędzy jest takim
55:15bardzo dobitnym, nama nacalnym
55:17przykładem jak to był dotkliwy kryzys.
55:20Bezpieczeństwo w Europie przestało
55:23funkcjonować. To było takie pojęcie,
55:25które no nie miało miejsca. się działy
55:28się rzeczy
55:31nieciekawe w Europie Zachodniej,
55:34południowej, w naszej części kontynentu.
55:36Tutaj też różne jakieś tam ludy
55:38przechodziły, ścierały się różne grupy
55:41etniczne ze sobą. Y,
55:46no i stąd właśnie uznano, że rok 476
55:50to jest koniec takiej pełnej złotej ery
55:52starożytności i początek średniowiecza.
55:55Średniowiecze. Często się kojarzy
55:56właśnie źle w ogóle, że te 1000 lat, bo
55:58tyle mniej więcej trwało średniowiecze.
55:59To jest taki też zmarnowany czas w
56:02dziełach człowieka, ale jest to też
56:04pewien daleko idący skrót, taki
56:06niesprawiedliwy skrót. Te pierwsze 200,
56:08300 lat rzeczywiście było kiepsko, ale
56:11potem szło już w dobrą stronę i się
56:14zaczęło wiele rzeczy dobrze układać.
56:19Zanim jeszcze o tym to może
56:22takaś data symboliczna.
56:25końca średniowiecz.
56:30Ktoś z państwa ma jakiś pomysł, jakiś
56:32coś się państwu kojarzy, co może być
56:34takim
56:36wydarzeniem,
56:38które się uznaje za koniec
56:39średniowiecza, początek kolejnej epoki,
56:42w której my już żyjemy, czyli
56:43nowożytności.
56:45>> Rok 1492,
56:48czyli odkrycia Ameryki przez Krzysztofa
56:50Columbę. Może być bardzo dobrze. Włoch,
56:54który za hiszpańskie pieniądze szukał
56:56skrótu morskiego do Indii, czyli
56:59Krzysztof Kolumb, według jakieś tam
57:01legendy nawet miał polskie korzenie, ale
57:03to to taka trochę mocno naciągana
57:05wersja. Miał być synem podobno
57:09Władysława Warneńczyka,
57:11który mu głowę Turcy ucięli pod w bitwie
57:14podną. Ale to właśnie
57:17Kolumb odkrył Amerykę, czyli trafił na
57:20przeszkodę w postaci nowego lądu. Potem
57:22to nazwano właśnie Ameryką. Europa
57:24przeszła do ekspansji. Do tej pory
57:27byliśmy trochę tacy
57:30zakompleksieni w stosunku do na przykład
57:32właśnie na Bliskiego Wschodu, tych
57:35turecko-arabskich obszarów, rejonów.
57:38A po odkryciu Kolumba, no i wielkich
57:41kolejnych rejsach hiszpańskich,
57:43portugalskich właśnie żeglarzy, Europa
57:46przeszła do ekspansji takiej religijnej,
57:48politycznej i gospodarczej. Również
57:50takie pojęcia jak towary kolonialne od
57:52tego czasu się pojawiły i dawały
57:55niektórym fortunę, bogactwo, przywożenie
57:58jakieś kawy, tytoniu, ziemniaków,
58:00pomidorów do Europy, z Ameryki. To to
58:04coś, co zmieniało asortyment, który
58:06tutaj funkcjonował.
58:08To nie nie jedliśmy ziemniaków od
58:10zawsze, tylko właśnie a jeszcze Sobieski
58:13podobno przywoził swojej żonie jako
58:16rarytas takie dziwne
58:18towary. No i tak samo Włosi nie mieli
58:21pomidorów od zawsze. To nie jest tak, że
58:22on mi tamto jakieś keczupy robili, tylko
58:26też nauczyli się po odkryciach
58:27geograficznych. nowe centra takie
58:31gospodarczo-polityczne w Europie się
58:33rozwinęły, czyli bardziej porty takie
58:35oceaniczne, Londyn, Amsterdam,
58:38Andberpia, no takie hiszpańskie, niech
58:40będzie też Kadyks, Seevilla.
58:43Natomiast te takie śródziemnomorskie
58:45porty trochę straciły albo bardzo na
58:47znaczeniu. Na przykład Genua, Wenecja
58:50tam jeszcze miała niezły majątek, ale
58:52już nie miała takiej roli jak wcześniej.
58:54Pizza czy coś takiego albo właśnie nad
58:56Bałtykiem te hanzyckie porty miasta,
58:59taki związek kupiecki, który też przez
59:01długi czas monopol miał monopol na
59:04handel na tym obszarze i nad morzem
59:06północnym. Potem się to wszystko
59:07przestało opłacać. Przy nie dawał takich
59:10pieniędzy jak wcześniej. Świat się
59:13zmienił.
59:16Jest są jeszcze dwie inne daty umowne,
59:19symboliczne końca średniowiecza,
59:21początku nowożytności.
59:251450.
59:30>> A z czym to związane?
59:31>> Z wynalezieniem druku.
59:34>> O, niech będzie. Tylko nie wiem, czy to
59:36był 50, ale niech będzie 55. Ale tak,
59:39wynalezienie druku, czyli
59:43Jan Gutenberg, umownie inżynier
59:45niemiecki, nie przypisał, a wydrukował
59:48książkę, Biblię konkretnie. To ma być
59:51taki też symbol możliwości
59:55albo poziomu ówczesnego rzemiosła.
59:59Ma to dowodzić, że oczywiście to
1:00:00rzemiosło było w stanie
1:00:05naprawdę rzeczy takie zaskakująco
1:00:09nowoczesne
1:00:11wytwarzać. chodzi o różne yyy takie
1:00:15trwałe czcionki, precyzyjnie y
1:00:17przygotowane, które można było jeszcze
1:00:19zmieniać właśnie i dzięki temu drukować
1:00:21jakieś tam teksty. Podobnie zegarm
1:00:23mistrzostwo, w ogóle jubilerzy,
1:00:25budowniczowie, architekci, no działali
1:00:27na poziomie, który współcześnie nie
1:00:30zawsze jest łatwy do odtworzenia. Więc
1:00:32taki postęp technologiczny końca
1:00:34średniowiecza,
1:00:36był ogromny i właśnie też uznano, że ten
1:00:39Gutenberg i jego Biblia wydrukowana jest
1:00:41takim symbolem właśnie wejścia w nową
1:00:43erę, w nową epokę.
1:00:46Y, jeszcze jest jedna data polityczna.
1:00:50Tutaj któryś z panów mówił, że początek
1:00:52średniowiecza to upadek cesarstwa
1:00:54zachodnio-orzymskiego. Koniec
1:00:55średniowiecza to właśnie upadek
1:00:58Cesarstwa Wschodniozymskiego, czyli
1:01:00Konstantynopola w Bizancjum. Jak się
1:01:02Konstantynopol nazywa teraz?
1:01:06Stambuł. Duże miasto w Turcji. Niektórzy
1:01:08twierdzą, że stolica,
1:01:10ale duże miasto na na styku Europy i
1:01:13Azji, prawda, Bosforem.
1:01:16Fajne całkiem do zwiedzania. yyy
1:01:21i tam przetrwało trochę jeszcze tych
1:01:22starożytnych elementów takich naukowych,
1:01:25yyy,
1:01:27politycznych, kulturowych. No i Turcy to
1:01:30przyszli w 1453 roku zdobyli.
1:01:34No i też dla niektórych właśnie to był
1:01:35koniec średniowiecz i wejście w nowe
1:01:38czasy. Te nowe czasy trwają już ponad
1:01:40500 lat, więc się wydziela z tego taką
1:01:43podepokę
1:01:44dzieje najnowsze, także gospodarcze.
1:01:47W naszym wypadku to jest od roku 18, bo
1:01:49wtedy jako państwo się nowo pojawiliśmy.
1:01:52Niektórzy sobie datują historię
1:01:54najnowczą od roku 14 czy wybuchu ierzej
1:01:56wojny, ale większość państw uważa, że
1:01:58rok 18 1918 to taki rok, który też wiele
1:02:01pozmieniał w Europie, na świecie. Nowe
1:02:04państwa się pojawiło oprócz Polski,
1:02:05Czokosłowacja na przykład, Litwa, Łotwa,
1:02:08Estonia, na Bałkana nowe państwo, które
1:02:10stało się potem Jugosławią i w skali
1:02:12świata również.
1:02:14Tylko, że to już jest też bardzo długo,
1:02:16ponad 100 lat, więc przypuszczam, że
1:02:18jeszcze trochę będą męczyć dzieci czy
1:02:20studentów jakąś nową datą. Może na
1:02:22przykład rok 2000 albo jakiś tam inny
1:02:24ktoś wymyśli, jakoś uargumentuje, ale to
1:02:27chodzi o to, że to jest takie
1:02:29kilkadziesiąt lat wstecz, do którego się
1:02:31najczęściej wraca, nawet jak się nie
1:02:34lubi historii, bo człowiek przedstawia
1:02:35swój życiorys albo chwali się, że firma
1:02:37już tam tyle lat funkcjonuje, ciągle
1:02:39jeszcze jakoś se radzi na rynku albo coś
1:02:42w tym stylu.
1:02:47No i teraz tak widzicie państwo, że
1:02:48takie podstawy współczesnej gospodarki
1:02:51mają korzenie starożytne. Sporo rzeczy
1:02:53też średniowiecze przyniosło. Między
1:02:55innymi właśnie takie pierwsze przygody z
1:02:58systemem społeczno-ekonomicznym, z
1:03:00feudalizmem. A to teraz o tym trzeba
1:03:02jeszcze wspomnieć.
1:03:05Jak się ten kryzys powoli udawało
1:03:09pokonać. Muszę slajd zmienić, bo o nawet
1:03:11pasuje
1:03:14to właśnie.
1:03:15Ten człowiek miał duży udział w takim
1:03:18pokonaniu kryzysu
1:03:20początku średniowiecz i budowie
1:03:22feudalnej Europy. Karol Wielki. Nie wiem
1:03:26czy to jest dobry jego wizerunek, bo to
1:03:28fotografii było mało wtedy, ale taki
1:03:31całkiem fajny.
1:03:33Jest nawet określenie odrodzenie
1:03:35karolińskie. Tylko to nie jest
1:03:36odrodzenie, to renesans Leonardo da
1:03:39Vinci, Michałanio i jakiś tam Petrarka,
1:03:42tylko to jest właśnie przełom wieku. 89
1:03:46odrodzenie karolińskie bardziej takie
1:03:48właśnie gospodarcze, czyli na nowo
1:03:49rolnictwo się zaczyna rozwijać, ludzie
1:03:51zaczęli odkrywać to, co już wcześniej
1:03:53ich poprzednicy opanowali, że można
1:03:55jakoś tam ziemię tak jakoś planowo
1:03:58bardziej
1:03:59wykorzystywać, uprawiać, podnosić
1:04:02efektywność tych plonów, czyli nowe
1:04:04narzędzia na nowo albo w ogóle nowe
1:04:06narzędzia się pojawiały. Zaczął się
1:04:08także rozwijać handel. Temu sprzyjało
1:04:11wprowadzenie za Karola Wielkiego
1:04:14pieniądza do obiegu jednolitej waluty w
1:04:16Europie chrześcijańskiej denara.
1:04:18Właściwie był funt karoliński jednostka
1:04:20wagowa. Dla państwa jako specjalistów od
1:04:23pieniędzy to taka informacja taka no
1:04:26dodatkowa, ale może ciekawa. Funt
1:04:28Karolicki jednostka wagowa, z której
1:04:29wybijano
1:04:3120 solidów, a z tego 240 denarów takich
1:04:35pieniędzy czy które krążyły już
1:04:38normalnie w obiegu, pozwalały na
1:04:40realizację różnych zadań, podatków,
1:04:42płatności i tak dalej, i tak dalej.
1:04:45Każde państwo miało swoją wersję denara.
1:04:48Państwa takie właśnie już narodowe.
1:04:53Jak się Polska pojawiła, to też mieszkał
1:04:54Chrobry naszego denara do biegu
1:04:57wprowadzali z wizerunkiem władcy. Przy
1:04:59okazji pieniądz miał taką funkcję też
1:05:01reklamową. Nie wiem, czy tam ktoś byłby
1:05:04w stanie rozpoznać później księcia czy
1:05:07króla po tym, jak go na moneie
1:05:10przedstawiano. No ale tak to było. I tak
1:05:14może właśnie w ramach małej takiej
1:05:17dygresji to w latach 70, na początku lat
1:05:1970. XX wieku jak się szykowało pierwsze
1:05:23rozszerzenie Unii Europejskiej jeszcze
1:05:25wspólnot europejskich jeszcze Unii nie
1:05:26było z szóstki na dziewiątkę o połowę,
1:05:29prawda? powiększenie stanu liczby tych
1:05:32tych tych tych tych państw
1:05:33zintegrowanych to francuski prezydent
1:05:36ówczesny Walery Riscard twierdził że w
1:05:39tych procesach bardzo przydatne może być
1:05:42wprowadzenie wspólnej waluty w tej
1:05:44zjednoczonej Europie i właśnie odwoływał
1:05:46się do przykładu Karola Wielkiego. taka
1:05:49no taka skrót mocny skrót
1:05:53myślowo-ekonomiczny, ale no też
1:05:55pokazujący właśnie, że za Karola ten
1:05:58pieniądz, ten denar naprawdę wiele
1:06:00pozytywnego
1:06:02spowodował, bo ożywienie tej gospodarki
1:06:04właśnie towarowo-pieniężnej, handlu,
1:06:07całkiem takiego fajnego, regularnego
1:06:10handlu, na przykład także rzecznego na
1:06:11arenie, nie tylko. No to to z tym
1:06:14okresem trzeba kojarzyć.
1:06:16No i początki feudalizmu właśnie tego
1:06:19systemu, który taką dość
1:06:26delikatnie mówiąc kontrowersyjną
1:06:27strukturę społeczną utrwalał
1:06:31Sweren, jego wasale. i cała taki dół tej
1:06:36drabiny społecznej, ludzie, którzy nie
1:06:37mieli prawa, całą masę obowiązków, czyli
1:06:40wszystkim byli zmuszani do pracy z racji
1:06:43tego, że nie mieli majątku i pracowali
1:06:47nad tym, co ktoś im użyczył,
1:06:50czyli nie na swojej ziemi przede
1:06:51wszystkim.
1:06:54A z takich pozytywów związanych z tym
1:06:56czasem, jeżeli chodzi o kwestie
1:06:58organizacyjne, to jest wymyślenie, to
1:07:01może też będzie na kolejnym slajdzie. O,
1:07:03dwupolówki, trójpolówki. Właściwie
1:07:05dwupolówka to już mniej więcej 9 X wiek,
1:07:08jak Polska powstawała,
1:07:10to już w Europie Zachodniej ten system
1:07:15właściwie dominował. Dwopolówka, czyli
1:07:17podział ziemi uprawianej na dwie części.
1:07:19Jedna odpoczywa, czyli jest ugorem, a
1:07:22druga jest obsiełana i na zmiany,
1:07:24prawda? Dzięki temu się szyb wolniej
1:07:26wyjaławia. w ogóle można ją jakoś tak no
1:07:30użytkować prawie bez końca i dzięki temu
1:07:32osiadły tryb życia rolników stabilne
1:07:35właśnie kwestie takie
1:07:39osadnicze. No duża sprawa. A potem w 11,
1:07:44bardziej w X wieku zaczęła się
1:07:48przyjmować trójpolówka. Tutaj podział na
1:07:50trzy części. Jakaś tam 1/3 zboże jarę,
1:07:541/3 o zimę 1/3 to ubór i na zmianę.
1:07:57tylko w jakiejś tam dobrej kolejności,
1:08:00żeby się nie pogubić. Ktoś kiedyś
1:08:01żartował i polityk był u nas.
1:08:07Grzegorz Kołotko, mój imiennik. To z
1:08:10lewicy był wicepremier alboś minister
1:08:13też ekonomista dość chyba
1:08:18taki
1:08:19uznany,
1:08:21a przy okazji jeszcze chyba maratończyk
1:08:23albo jakiś taki właśnie biegacz
1:08:25dwugodystansowy się chwalił, że w ilość
1:08:27tam maratonach brał udział, ileś krajów
1:08:28odwiedził
1:08:30gruba ponad setkę. Każdy mówił, że
1:08:32przejście z dwupolówki na trójpolówkę
1:08:34dowodzi tego, że ludzie w Europie umieli
1:08:36już liczyć do trzech, nie tylko do
1:08:39dwóch, ale do trzech. To taki tak był
1:08:41jego żart. Ale tutaj chodziło o to
1:08:43właśnie, że uznano, że to przynosi
1:08:46korzyści. I teraz jakie korzyści, jakie
1:08:48praktyczne
1:08:50są z trójpolówki w stosunku do
1:08:51dwupolówki.
1:08:55Pamiętajcie państwo, że człowiek jest
1:08:56istotą, która musi mieć korzyść, żeby
1:08:59coś go przekonało.
1:09:01Jesteśmy w stanie pojechać na drugi
1:09:03koniec miasta, bo tam jest tańsze paliwo
1:09:05na przykład, prawda? Stracimy na to i
1:09:07czas i paliwo swoje samochodu, ale
1:09:09kupimy taniej. Czyli nie wyjdziemy na
1:09:13zero nawet, ale ale to nas skusi. Co co
1:09:17kusiło ludzi w Europie średniowiecznej,
1:09:19żeby z dwupolówki przejść na
1:09:21trójpolówkę?
1:09:22Przy
1:09:31dwupolówce
1:09:33poła ziemi pracuje, a przy trójpolówce
1:09:362/3,
1:09:39czyli są większe plony. Teraz tylko o
1:09:41ile? 1/2 i 2/ tr to ilei to wspólny
1:09:44mianownik będzie
1:09:47muszę sprawdzić czy ktoś mnie słucha
1:09:48jeszcze.
1:09:531/6 no nie
1:09:561/6 to mało i nie mało prawda ale zawsze
1:09:59coś jak się tego nie przeje od razu mamy
1:10:01na na sprzedaż na rynek na na wymianę tą
1:10:051/6 y
1:10:08każdego roku więcej towaru. No i dzięki
1:10:12temu sporo korzyści dla użytkowników,
1:10:14dla nabywców tego towaru, dla
1:10:17rzemieślników, no dla wszystkich. No
1:10:19postęp bardzo istotny, bardzo konkretny.
1:10:22Tak jak tu jest napisane, to nawet
1:10:23sprzyjało właśnie demografii. Więcej
1:10:25ludzi dało się wyżywić
1:10:28albo rozwojowi miast, czyli tych
1:10:30ośrodków
1:10:32pozarolniczych.
1:10:36O miasta i handel. Te miasta znowu się
1:10:38zaczęły w średniowieczu, X, X wieku
1:10:41pojawiać, zyskiwały swoje prawa,
1:10:44wywalczały pewną samorządność.
1:10:47To coś, co do dzisiaj
1:10:50istnieje, ale już ma naprawdę blisko
1:10:53tysiącletnią tradycję, że miasta
1:10:57staramy się mieć takie specjalne właśnie
1:11:00uprawnienia, jakieś przywileje, jakieś
1:11:01możliwości, żeby samodzielnie decydować
1:11:03o swoich planach, o o tym, na co
1:11:07przeznaczone zostaną podatki z tego
1:11:08miasta,
1:11:10handlu, rzemiosła, jakieś tam inne
1:11:12działalności. Nie, że jakiś władca
1:11:14oderwany od tego miasta, jakiś biskup
1:11:17czy inny książę
1:11:19tą kasę pobierał, tylko żeby miasta
1:11:20dzięki temu mogły się nie wiem murami
1:11:23obwarować albo coś tam innego se
1:11:25stworzyć, jakiś kolejny kościół
1:11:26wybudować, uniwersytet powołać albo coś
1:11:28w tym stylu, prawda?
1:11:31W Polsce z takim planowym
1:11:35taką planową urbanizacją kojarzy się to
1:11:37tak według takiej dziecięcej
1:11:41informacji ostatniego z Piastów
1:11:44Kazimierza Wielkiego, który zastał
1:11:45Polskę drewnianą zostawił murowaną. To
1:11:47chodzi o to, że zaatego władcy
1:11:49rzeczywiście w sposób planowy albo
1:11:51rozwijano, albo w ogóle budowano nowe
1:11:53miasta, tylko nie byle gdzie. Także
1:11:55przyszło władce do głowy, że tutaj, a
1:11:57tutaj też coś postawimy, zbudujemy.
1:12:00Tylko to było trochę tak oparte na
1:12:02takiej analizie ekonomicznej, tam gdzie
1:12:04jakieś szlaki komunikacyjne albo jakieś
1:12:07ważne surowce, na przykład jakieś tam
1:12:09sól albo coś w tym stylu, to można było
1:12:11takie ośrodki miejskie
1:12:14budować, zakładać.
1:12:17A dlaczego? Bo miasta dają bardziej
1:12:19konkretny wpływ do skarbu, czyli do
1:12:22budżetu, bardziej są stabilne, jeżeli
1:12:25chodzi o o właśnie te kwestie podatkowe.
1:12:28Wieś jest zależna od różnych sytuacji,
1:12:31prawda, od tych nawet naturalnych
1:12:32czynników. Coś się nie urodzi danego
1:12:35roku i nie da się chłopa ze wsi
1:12:37wyciągnąć tyle pieniędzy, ile
1:12:39planowaliśmy, bo bo nie przeżyje i potem
1:12:42w ogóle nic nie będzie. A miasta no
1:12:44jednak były łatwiejsze do takiego
1:12:46nadzoru. Jak miasta były atrakcyjne, no
1:12:49to jeszcze się to lepiej kręciło,
1:12:50prawda? Bo do takiego miasta chcieli
1:12:52przyjechać kupcy. No i to podobało
1:12:55jeszcze większe zyski korzyści. Więc i
1:12:58władcy i miasta i ktoś tam jeszcze po
1:13:00drodze dbał o to, żeby one się fajnie
1:13:02rozwijały. Pojawiły się też takie
1:13:04przywileje. Do dzisiaj mamy do czynienia
1:13:06z przywilejami różnymi, prawda? Takie są
1:13:09zachęty dla inwestorów. tam się zwalnia
1:13:11z podatku albo coś innego. Miasta
1:13:13walczyły też o takie przywileje
1:13:16trochę antykupieckie, ale one miały duży
1:13:19sens dla rozwoju właśnie tego tej tej
1:13:21urbanizacji. To prawo składu i przymus
1:13:25drogowy,
1:13:27żeby dać państwu szansę na jakieś
1:13:30te aktywności. To ktoś z państwa wie na
1:13:34czym polega prawo składu takim
1:13:37średniowiecznym mieście w Europie?
1:13:42O co to chodziło?
1:13:49Jakiś kolejny slajd.
1:13:54Prawo składu to przywilej, który
1:13:57zmusza kupców przejeżdżających przez
1:13:59dane miasto, żeby wystawić towary, które
1:14:02wiozą.
1:14:04Tylko
1:14:05ceny dyktuje miasto, nie kupiec,
1:14:07właściciel towaru, tylko miasto mu
1:14:09narzuca ceny, za jaką klienci mogą ten
1:14:13jego towar kupować. Kupiec na przykład
1:14:15jechał z Wrocławia do do Lwowa, trafił
1:14:18na na Kraków. Tutaj mamy na slajdzie
1:14:21taką tam wizję Krakowa.
1:14:24Chciał dużo zarobić we Lwowie, ale w
1:14:26Krakowie mogli mu to wykupić za pół ceny
1:14:29na przykład, bo taki był przywilej tego
1:14:31miasta.
1:14:33było prawo składu takie czasowe, czyli
1:14:35na przykład przez dwa, trzy dni, przez
1:14:37tydzień ten kupiec musiał wystawiać swój
1:14:39towar i miał nadzieję, że mu wszystko
1:14:40nie nie sprzeda albo pełny, czyli
1:14:44kupowali mu to do zera i wracał do
1:14:46siebie do Wrocławia czy tam gdzieś
1:14:48indziej. Żeby nie ominął Krakowa, to
1:14:50potem miasta się starały o przywóz
1:14:51drogowy. Czyli jak kupiec jedzie z
1:14:53jakiegoś miejsca do jakiegoś miejsca, z
1:14:55jakiegoś punktu do jakiegoś punktu, to
1:14:57ma konkretnie wyznaczoną trasę. nie może
1:14:59być swaniakiem i jechać gdzieś inną
1:15:01autostradą, bo tylko jakieś konsekwencje
1:15:04spotkają.
1:15:06No i tak to się rozwijało. Tutaj jeszcze
1:15:08właśnie przy tym osadnictwie
1:15:12bardzo ważna rzecz. O tym pewno też z
1:15:14doktorem surowcem rozmawialiście. Ja nie
1:15:16jestem zwolennikiem tych szczegółów, ale
1:15:18jedna rzecz warta jest zapamiętania.
1:15:20Dzięki osadnictwu, czyli inaczej takim
1:15:22procesom, które teraz byśmy nazwali
1:15:26migracyjnymi albo uchodźczymi, Polska
1:15:29podciągnęła się i właśnie osiągnęła
1:15:32poziom Europy Zachodniej. Mniej więcej w
1:15:34X wieku. Wystartowaliśmy z państwem i z
1:15:37feudalizmem 200 lat po Europie
1:15:39Zachodniej, bo dopiero w drugiej połowie
1:15:41X wieku. No tak, ponad 150.
1:15:45i dogoniliśmy Europę Zachodnią mniej
1:15:47więcej w X, X wieku,
1:15:51czyli to nie było błyskawiczne, ale też
1:15:53nie trwało w nieskończoność. A między
1:15:56innymi tutaj tak elementem, który się do
1:15:58tego przyczynił było właśnie to
1:16:00osadnictwo, czyli przybywanie całej masy
1:16:03ludzi chętnych do pracy i do życia w
1:16:06Polsce z innych regionów świata. I w tym
1:16:09wypadku jest to rzecz niezwykła, bo nie
1:16:11ze wschodu, nie z południa, a z zachodu,
1:16:13umownie z Niemiec, ale to nie tylko
1:16:15Niemcy przybywali ci osadnicy, bo tam
1:16:17było przeludnienie względne, a u nas
1:16:19jeszcze sporo terenów do
1:16:20zagospodarowania. Właściciele tych ziem
1:16:22się zgadzali na warunki osadników, czyli
1:16:24dawali im jakieś tam
1:16:27zwolnienie z podatków, pozwalali im
1:16:29pewne swoje zwyczaje takie
1:16:32organizacyjne, prawne, a także przy
1:16:34okazji technologiczne wprowadzać i yyy
1:16:38upowszechniać. I to wszystko właśnie
1:16:39przyczyniło się, że podnosiliśmy swój
1:16:42poziom i dogoniliśmy Europę Zachodnią i
1:16:45było całkiem fajnie. Podobnie było z
1:16:46miastami. Też tam do tych miast
1:16:47przybywało sporo kupców, rzemieślników,
1:16:50bankowców czy bankierów z różnych
1:16:52regionów Europy. Najwięcej pewno
1:16:55niemieckich, jak było w Gdańsku, w
1:16:57Krakowie, w paru innych miastach.
1:16:59Generalnie
1:17:02można tak uprościć, że miasta to to
1:17:04żywioł nie Polski, bo albo właśnie
1:17:07ci obcy z zachodu, albo też
1:17:12Żydzi,
1:17:14którzy też w takich skupiskach właśnie
1:17:16się osiedlali, w takich miejskich
1:17:18właśnie ośrodkach się osiedlali. Zresztą
1:17:21Żydzi bardzo ważni dla rozwoju polityki
1:17:24kredytowej, bo chrześcijanie mieli zakaz
1:17:29dzielania pożyczek na procent. A jaki ma
1:17:32sens pożyczanie komuś kasy, żeby się na
1:17:34tym nie zyskało? Więc prawda to takie
1:17:37było. Akurat Żydzi nie mieli takich
1:17:39ograniczeń, więc wszyscy z bankierów
1:17:42żydowskich, z kredytów żydowskich
1:17:43korzystali masowo. No także ten
1:17:45wspomniany Kazimierz Wielki bardzo
1:17:47chętnie. Na szczęście w tym czasie też
1:17:51nastąpiło trochę takie poluzowanie tych
1:17:54rygorów religijnych między innymi w
1:17:57zakresie działalności kredytowej
1:17:59bankowej. To między innymi święty Tomasz
1:18:02Zakwinu do tego dążył i uznano, że
1:18:06jeżeli dłużnik
1:18:09zwleka z oddaniem długu, to musi jakieś
1:18:11tam dodatkowe właśnie opłaty wnieść,
1:18:14jakąś tam rekompensatę dla właściciela.
1:18:18tej tej tej tego majątku pożyczonego
1:18:20uścić i tak dalej i tak dalej. Uznano
1:18:23również, że działalność kupiecka to nie
1:18:25jest coś na kształt lichwy, bo jakąś
1:18:28marżę dokładają, tylko to jest zupełnie
1:18:30naturalna działalność gospodarcza. No
1:18:32nie może być tak, że ktoś wie jakiś
1:18:33towar z dużym ryzykiem, z
1:18:35zaangażowaniem,
1:18:38z inwestowaniem jakichś środków i nic na
1:18:40tym nie zarabia.
1:18:42A trochę tak do tego przez jakiś czas,
1:18:44przez długi czas kościół podchodził tak
1:18:46na zasadzie analogii do tego co
1:18:51Chrystus o przekupniach mówił chyba.
1:18:57I co tu jeszcze? A jakiś tam rozwój
1:18:59uniwersytetów się zaczył, pewnych innych
1:19:01rzeczy. Mieliśmy też swój udział w
1:19:03takiej integracji europejskiej,
1:19:05politycznej i religijnej, ale też
1:19:07gospodarczej, bo między innymi impreza
1:19:09właśnie też za Kazimierza Wielkiego w
1:19:11Krakowie
1:19:13Uwierzynka do dzisiaj taka restauracja
1:19:15funkcjonuje, tylko nie w tym samym
1:19:16miejscu. To właśnie taki taki
1:19:20nasz wkład w taką integrację właśnie
1:19:24religijno-polityczno-gospodarczą
1:19:26Europy. Tam różne kontakty, różne plany,
1:19:28powiedzmy się pojawiły. Nawet był król
1:19:31Cypryński. Tam chodziło też o walkę z
1:19:33Turkami, ale przy okazji właśnie y
1:19:38rozwój handlu i paru innych rzeczy.
1:19:41Dobra. I żeby to skrócić to
1:19:44to pamiętacie państwo, że w X wieku do
1:19:47Polski nie Polacy wyjeżdżają za chlebem
1:19:50tylko do Polski przyjeżdżają żeby szukać
1:19:52lepszych warunków ludzie z zewnątrz i to
1:19:54z zachodu Europy. Dzięki tym o
1:19:56wszystkaliśmy
1:19:57i oni, bo mieli gdzie mieszkać,
1:19:59pracować, tworzyć swoje wioski. No i i
1:20:02my również, bo szybciej dogoniliśmy
1:20:04Europę Zachodnią bez internetu,
1:20:06telewizji, prasy. Udało się to wszystko
1:20:09załatwić.
1:20:11I potem nastąpiły
1:20:15slajd. O, w tych geograficznym mówiłem
1:20:24też dla zainteresowanych tam pewno
1:20:26państwo pamiętacie jakiś tam Bartłomiej,
1:20:29Dias, Magellan wcześniej jeszcze Waska
1:20:31Gama czy jak Portugalczycy mówią Vaszku
1:20:33da Gama na tym tle także Kolumb. Każdy
1:20:36coś tam odkrywał, coś zdobywał,
1:20:39pokazywał.
1:20:41Tutaj jednym z takich czynników, które
1:20:42pchały do tych odkryć było szukanie
1:20:45surowca dla pieniędzy. W Europie tych
1:20:47pieniędzy brakowało kruszcu, a były
1:20:49legendy, że gdzieś tam poza Europą tego
1:20:50jest sporo, złota, srebra i jak się to
1:20:53odkryje, zdobędzie, to to będzie
1:20:55bogactwo takie nieskończoność.
1:20:58No a przy okazji bezrobocie wśród
1:21:00wyższej warstwy, czyli rycerstwa,
1:21:03szlachty na półwyspie pirenejskim.
1:21:05Skończyła się wojna z Arabami,
1:21:07Rekunwista. No i co ci drudzy, trzeci i
1:21:10kolejni synowie mieli robić? Nie mieli z
1:21:12kim walczyć, z czego żyć, więc uznano,
1:21:15że będą chętni do podbojów jakichś
1:21:18terenów zamorskich. A przy okazji
1:21:20jeszcze te czynniki religijne, czyli
1:21:22potrzeba krzywienia wiary
1:21:24chrześcijańskiej na tych obszarach
1:21:25właśnie pogańskich, to się wszystko tak
1:21:28połączyło fajnie i był element
1:21:32taki, który pchał do do tych tej tej
1:21:34działalności. premwiedli Hiszpani,
1:21:36Portugalczycy i oni też pierwsi zaczęli
1:21:39korzystać z tego, co się udało dzięki
1:21:41tym koloniom
1:21:44zdobyć, czyli przede wszystkim do
1:21:46zwożenia srebra i złota. Nawet potem to
1:21:50oznano, że to taka prawie prawie
1:21:53doktryna gospodarcza dzięki temu
1:21:55zaistniała.
1:21:57Tak przy okazji jeszcze mamy dwa systemy
1:21:59społeczno-ekonomiczne i w ramach nich są
1:22:02jeszcze takie doktryny, czyli takie
1:22:03bardziej już operacyjne, taktyczne
1:22:05działania. To każde państwo tam coś
1:22:07takiego sobie próbuje lepiej lub gorzej
1:22:10ogarnąć, przygotować. I taką doktryną
1:22:12ekonomiczną
1:22:14XV wieczną był bulionizm, czyli
1:22:16przywożenie sztab bulionów srebra i
1:22:20złota z kolonii do Hiszpanii i
1:22:22Portugalii.
1:22:24Hiszpania też nie była takim zwartym
1:22:26regionem, bo tam te różne jakieś
1:22:28Kastylie, Katalonie, jakieś tam inne
1:22:31Asturie, ale jakaś tam władza
1:22:33zwierzchnia była i można takiego
1:22:35określenia używać. W ciągu 100 lat
1:22:37przywieziono do Europy 150 chyba 9 ton
1:22:41złota. Tak jakby trzy duże takie czołgi
1:22:45z tego zbudować w całości
1:22:48i 140, ale już tysięcy ton srebra, czyli
1:22:51ogromną ilość, liczbę, ilość.
1:22:58No i właśnie przez jakiś czas Hiszpania
1:23:00i Portugalia dzięki temu miała
1:23:04ogromne bogactwo, ale one wypływało,
1:23:06wyciekało z tych państw na zakupy
1:23:08konsumpcyjne. Oni nie inwestowali w
1:23:09swoje rzemiosłwo, w jakieś tam swoje
1:23:11różne działania takie gospodarcze, tylko
1:23:14na zakupy wydawali. To tak jakby teraz
1:23:16ktoś wygrał tam w totka, a nie wiem, 10
1:23:18milionów, 15 czy tam ileś i i szastał
1:23:21kasą, prawda? To to da się to szybko
1:23:23wydać też jakiś tam jeden dom, drugi
1:23:25dom. albo nie wiem parę samochodów potem
1:23:28rozbitych i i cały ten majątek może
1:23:30pójść szybko z dymem. Tak samo było z
1:23:31Hiszpanią i Portugalią. Przy okazji to
1:23:35też spowodowało duże konsekwencje w
1:23:38skali całego kontynentu przywiezienie
1:23:40takiej masy srebra i złota. Jakie to
1:23:43skutki musiało być?
1:23:53Czyli inaczej inflację
1:23:55właśnie albo nawet hiperinflację. I
1:23:57właśnie dzięki odkryciom mamy pierwszą
1:23:59taką ogólnoeuropejską
1:24:01dużą inflację. Szybki spadek wartości
1:24:05pieniądza, czyli drożenie wszystkiego
1:24:08bez wyjątku, także towarów
1:24:12spożywczych, żywności, jedzenia. Akurat
1:24:15w tym się my specjalizowaliśmy, więc
1:24:17nawet był taki ciekawy czas, że coraz
1:24:19więcej zarabialiśmy na tej samej masie
1:24:21towaru. Coraz większe pieniądze
1:24:22dostawaliśmy XV wiek, głównie początek X
1:24:27i w Europie w naszej części kontynentu
1:24:29nawet taka nowa forma organizacji
1:24:32produkcji rolnej się zaczęła
1:24:36przyjmować, czyli tworzenie folwarku w
1:24:38miejsce dzierżawy, ziemi chłopom i
1:24:40zarabiania na podatkach od chłopów, od
1:24:42liczby dzierżawców. to zaczęto częścią
1:24:45ziemi, tej ziemi chłopom odbierać. To
1:24:47było niestety zgodne z prawem, bo ziemia
1:24:49była pańska, ryserska, szlacherscka,
1:24:52więc można było tam te wcześniejsze
1:24:54ustalenia jakoś tak weryfikować, trochę
1:24:56ziemi chłopom dać dalej, żeby mieli z
1:24:59czego przeżyć,
1:25:01ale resztę stwor zresztą tworzono takie
1:25:03zwarte, dobrze zaplanowane, w miarę
1:25:06dobrze, albo czasami bardzo dobrze
1:25:07zaplanowane gospodarstwa rolne, czyli
1:25:10właśnie folwarki. Sama nazwa FB do jest
1:25:13czasami stosowana. To jest takie
1:25:15nowoczesne, duże gospodarstwo, które
1:25:18produkuje na zbyt, na rynek, nie na
1:25:20potrzeby właściciela, tylko na sprzedaż.
1:25:24Czyli na rolnictwie można fajnie
1:25:25zarabiać na produkcji. No i tutaj też to
1:25:28tak wyglądało właśnie te zapotrzebowanie
1:25:30na nasze jedzenie i i coraz większe
1:25:32pieniądze, które można było na tym
1:25:34zarobić, to no kusiły, żeby to tak
1:25:36wszystko organizować. Jeszcze był taki
1:25:38kolejny element, niestety bardzo tutaj
1:25:41potem w skutkach negatywny, czyli
1:25:44oparcie siły
1:25:48pracowniczej
1:25:51zatrudnionej w Folwarku na Przymusie.
1:25:53Nie płacono chłopom, tylko ich zgłoszono
1:25:55na zasadzie
1:25:57obowiązków pańszczyźni. Mieli trochę
1:25:59ziemi dla siebie i za to musieli
1:26:01pracować za darmo na folwarku pańskim.
1:26:04Trochę ziemi dałano im dzierżawę. tam se
1:26:06produkowali do do przeżycia, do do
1:26:07jedzenia, ale za to musieli właśnie
1:26:10wykonywać pańszczyznę. Później ten
1:26:12wymiar pańszczyzny no podnoszono w
1:26:14sposób taki bez ograniczeń, bez bez
1:26:17żadnego zahamowania do do takich
1:26:20hornalnych wymiarów, że nawet
1:26:22kilkanaście dni w ciągu tygodnia chłop
1:26:23musiał pracować. To jest teoretycznie
1:26:25niemożliwe, ale jak poszedł tam z żoną,
1:26:27z dziećmi czościową, no to mógł tak
1:26:29kilkanaście dni dniówek w ciągu tygodnia
1:26:33zrealizować.
1:26:34Jak chłop był bogatszy, to musiał też
1:26:36iść ze swoimi maszynami, zwierzętami,
1:26:39narzędziami do do do pańszczyzny, czyli
1:26:42tak zwaną pańczyznę sprzężajną
1:26:43realizował. No i to wszystko przekładało
1:26:45się na problemy. Potem początkowo
1:26:48wydawało się fajnym pomysłem dla panów,
1:26:51ale naprawdę potem wpływało na jakość
1:26:53pracy, na spadek efektywności, na bunty
1:26:56chłopskie, na na takie pszcząsy
1:26:59społeczne. To zupełnie zrozumiałe. takie
1:27:01coś w stronę niewolnictwa, przypisanie
1:27:04chłopa do ziemi, do zawodu, nawet
1:27:07związki małżeńskie między
1:27:13osobami z różnych włości były czasami
1:27:16niemożliwe, zakazane, bo ktoś tracił
1:27:18ręce do pracy, prawda, nie wiem,
1:27:19dziewczyna poszła do do męża czy
1:27:21odwrotnie, to wszystko to nad
1:27:23kontrolowano odgórnie i to
1:27:26musiało powodować duże problemy, duże
1:27:29wstrząsy.
1:27:31takim symbolicznie największy
1:27:32najbardziej dla nas
1:27:37rekordowym rokiem, jeżeli chodzi o
1:27:39produkcję i eksport polskiego jedzenia,
1:27:41zboża
1:27:43przez Gdańsk wysuwanego do Europy
1:27:45Zachodniej był rok 1618.
1:27:47Data nierówna taka sobie może, ale to
1:27:51jest początek też wojny 30letniej wojny,
1:27:53która już równo 30 lat trwa od 1618 po
1:27:5748.
1:27:58Nie każda wojna, która ma w nazwie jakąś
1:28:00tam liczbę, trwała tyle, ile się jej tak
1:28:04popularnie przypisuje. Na przykład
1:28:06stuletnia była 100 kilkunastoletnią
1:28:08wojną. No ale to już skrócono do
1:28:10stuletnie, bo to i tak ci co kończyli
1:28:12nie wiedzieli po co się bili ich
1:28:14przodkowie, o co zaczęli.
1:28:17Wojna 30letnia w Europie była wojną
1:28:19totalną. Niektóre regiony kontynentu
1:28:23naprawdę były zdruzgotane przez przez
1:28:25wojska. to wojna religijna, a potem się
1:28:28przekształciła w taką bardziej jeszcze
1:28:29skomplikowaną politycznie wojnę. Na
1:28:32przykład w Niderlandach czy w Czechach
1:28:34były miejscowości, miasta, regiony,
1:28:35gdzie o połowę, a przynajmniej o 1/3
1:28:38zmalała liczba mieszkańców i od razu
1:28:39mniejsze zapotrzebowanie nasze zboże. No
1:28:42i to nas dotknęło. Potem właśnie z roku
1:28:43na rok ten eksport zboża z Polski
1:28:46spadał. Nigdy się już nie udało tego
1:28:49odtworzyć.
1:28:50A przy okazji jeszcze na zachodzie
1:28:53Europy pojawiła się moda na
1:28:55merkantylizm. w miejsce bulionizmu, tego
1:28:57prymitywnego bogacenia się
1:28:58hiszpańsko-portugalskiego.
1:29:00Uznano teraz też na skuty we Francji, we
1:29:03Włoszech, w Anglii, w Nerlandach, w
1:29:05Niemczech, że można trwałość, stabilność
1:29:09gospodarczą zbudować w oparciu o
1:29:12przewagę eksportu nad importem. Taka
1:29:14zasada bardzo prosta i rzeczywiście
1:29:17oczywista nawet.
1:29:19Oni tak jeszcze wymyśleli, że będą
1:29:21produkować wszystko, co człowiek
1:29:24chciałby kupić u siebie. Dlatego nie
1:29:27będą wydawać nic na zakupy za granicą,
1:29:29tylko będą starali się te swoje towary
1:29:31jeszcze z dużym zyskiem sprzedawać na
1:29:33rynkach światowych. I Anglicy i Włosi, i
1:29:36Francuzi, i Niemcy i ktoś tam jeszcze.
1:29:39No tylko to jest coś, co się w praktyce
1:29:41nie chciało sprawdzić, bo wszyscy
1:29:42chcieli eksportować, nikt nie chciał
1:29:44importować się to wszystko zatkało. Raz,
1:29:46dwa, nawet wojny potem były przez to.
1:29:49W szczegółach merkantyizm polegał na
1:29:51tym, że dużą uwagę
1:29:53przykładano do protekcjonizmu celnego,
1:29:57czyli wprowadzamy niskie cła wywozowe na
1:30:00swoje towary, a duże wysokie cła
1:30:03wywozowe na towary konkurencyjne. To
1:30:05trochę tak jak teraz Trump, prawda, tam
1:30:07co chwilę zupełnie sensownie ma pomysły,
1:30:09ale może to tak nie do końca jest
1:30:13możliwe do zrealizowania.
1:30:15Odwrotnie, jeżeli chodzi o surowce
1:30:17niskie cławozowe. Chętnie przyjmiemy
1:30:18surowce z całego świata i przerobimy u
1:30:20siebie na gotowe towary, na których dużo
1:30:22zarobimy, dużo bardziej niż na
1:30:23surowcach. Natomiast nie pozbywamy się
1:30:25absolutnie własnych surowców. Mamy
1:30:27wysokie cła wywozowe na własne surowce.
1:30:30Drewno, węgiel, ropy jeszcze nie nie nie
1:30:33wydobywano, ale wszystko co za surowiec
1:30:35można uznać.
1:30:39Przy okazji jeszcze kolonie zaczęły się
1:30:41liczyć, bo to taki wizerunkowo ważny
1:30:44element, prawda? Ktoś ma kolonię, czyli
1:30:46jest silny, mocny, bo sobie teraz
1:30:48zdobył, podporządkował. A tak w praktyce
1:30:50bardziej chodziło o to, że kolonie
1:30:52dostarczały taniego surowca albo
1:30:54odbierały drogie towary, które się już
1:30:57na rynku europejskim nie chciały
1:30:58sprzedać, a kolonia była uzależniona od
1:31:01metropolii, więc musiała bez możliwości
1:31:05sięgania do innych źródeł te drogie
1:31:07towary ze swoich
1:31:09tych tych tych metropolii kupować.
1:31:13Z takich ciekawostek to merkantylizm też
1:31:15zwraca uwagę na kwestie demograficzne.
1:31:18Uważano, że ludzi powinno przybywać.
1:31:20Taka nawet odgórna polityka mówiono
1:31:23pratalistyczna, czyli żeby więcej było
1:31:25mieszkańców, obywateli,
1:31:27bo każdy znajdzie swoje miejsce do do
1:31:29pracy i będzie na na na na rzecz rozwoju
1:31:33gospodarczego funkcjonował. Czyli
1:31:35rzemiosło, transport,
1:31:38rolnictwo w kłonie, mnóstwo rąk do
1:31:41pracy. Stąd nie było już tak jak
1:31:44wcześniej dużo takich bezrobotnych,
1:31:46jakiś walęsających się grup, tylko
1:31:48wszystkich tam starano się zatrudnić.
1:31:51Takim bardzo praktycznym elementem
1:31:53związanym z merkantylizmem był na
1:31:54przykład rozwój poczty, komunikacji.
1:31:58To głównie w Europie Zachodniej. Chodzi
1:32:00o to, że
1:32:02wiele rzeczy trzeba było fajnie sobie
1:32:04zaplanować,
1:32:06ustalić jakieś terminy, ceny, dostawy,
1:32:09różne rzeczy. Więc poczta się tu
1:32:10przerwała. Y, pracowano nad nowymi
1:32:13szlakami komunikacyjnymi, drogami,
1:32:16szlakami też wodnymi, bo na przykład we
1:32:18Francji zbudowano całą sieć kanałów
1:32:20rzecznych we Francji, nie tylko do
1:32:22dzisiaj tam można pływać, jakiś kanał
1:32:24Dmili, jakieś takie inne miejsca, śluzy,
1:32:27przejścia fajne, żeby różne te progi
1:32:28wodne tam pokonywać, a to miało sens
1:32:31gospodarczy.
1:32:35No i jeszcze jedna rzecz tak do
1:32:36zapamiętania, taka ciekawostka.
1:32:40Nasz bilans handlowy współcześnie polski
1:32:44jest
1:32:46taki raczej ujemny. Mamy jednak przewagę
1:32:51importu nad eksportem z różnych
1:32:53względów.
1:32:56Tak jest. Tak było też wcześniej w XX
1:32:58wieku. Wcześniej jak Polski nie było jak
1:33:01Polska była w X wieku to tak samo
1:33:04wyglądało. Natomiast
1:33:06jedyny taki moment w historii, taki
1:33:08dłuższy, że mieliśmy przewagę eksportu
1:33:10nad importem, to właśnie wiek 16,
1:33:11początek 17 i oparcie naszej gospodarki
1:33:14na folwarku szlacheckim produkcji
1:33:17umownie jedzenia i sprzedaży tego
1:33:19jedzenia na rynkach wewnętrznych i
1:33:21zagranicznych.
1:33:24Datatni bilansą to też właśnie warto
1:33:26pamiętać dzięki temu, ale system
1:33:28podatkowy był bardzo nieszczelny. że
1:33:30szlachta się zwalniała z wszystkich
1:33:31obowiązków, które normalnie mieć
1:33:33powinna, więc to nie się nie przekładało
1:33:35na na zasobny skarb, na siłę zbrojną. I
1:33:38w X wieku wjeżdżał do Polski kto chciał,
1:33:41bo armia była nasza słaba. Państwo
1:33:43olbrzymie terytorialnie, ale wojsko jak
1:33:46na
1:33:49to się mówi
1:33:51jak na lekarstwo. O,
1:33:54no i to też element, który dobił tą tą
1:33:56gospodarkę folwarstą. Oprócz bontów
1:33:58chłopskich, spadku jakości,
1:33:59merkantylizmu na zachodzie i skutków
1:34:01wojny 30letniej, to jeszcze wojny na
1:34:03terenie Rzeczpospolitej były czymś, co
1:34:06rozkładało naszą gospodarkę, bo co
1:34:08chwilę ktoś tam do tych na te nasze
1:34:11tereny wjeżdżał, co nas dużo kosztowało
1:34:13i strat albo kasy na to, żeby
1:34:16powstrzymywać, wypierać te te tych
1:34:19najeźdźców. To byli Szwedzi,
1:34:22Moskwa, Tatarzy, Turcy,
1:34:25Siednogrodzianie, ktoś tam jeszcze. No
1:34:27co chwilę coś coś tu się działo przez
1:34:29cały wiek 17, o czym trochę pisał
1:34:31Sienkiewicz, więc no to też nas dobiło.
1:34:34I potem 18 wiek to wiadomo co się
1:34:36działo. Natomiast w Europie Zachodniej
1:34:3718 wiek to rewolucja intelektualna, a
1:34:41potem także taka już konkretna
1:34:42polityczna i ekonomiczna. To czas tak to
1:34:46też skrócić, bo chyba dzisiaj nie zdążę
1:34:47wygadać. Liberalizmu.
1:34:51To jest pojęcie, które teraz ma raczej
1:34:54takie negatywne chyba skojarzenia. Jak
1:34:56ktoś kogoś liberałem określa, znaczy, że
1:34:59tak trochę go
1:35:02tak nie nie szanuje. O, bo pew albo
1:35:05bogaty, albo zachłanny, albo jakieś tam
1:35:07inne. Natomiast kiedyś to było naprawdę
1:35:08coś bardzo pozytywnego. Słowo liberalizm
1:35:11wywodzi się od wolności, od wolności
1:35:14jednostki, działalności gospodarczej i
1:35:16handlowej. To było takie zerwanie z tym
1:35:20takim
1:35:22ograniczeniem feudalnym, że na przykład
1:35:24chłop się rodził na jakieś wsi i miał
1:35:26tam do końca życia funkcjonować,
1:35:28pracować i umierać. Ktoś był
1:35:30mieszczaninem czy rzemieślnikiem, to też
1:35:32nie mógł się czymś innym zajmować, tylko
1:35:35no do był przypisany do jakichś tam
1:35:37zawodów, jakiegoś tam miejsca i tak
1:35:38dalej.
1:35:40Oczywiście
1:35:42nie jest to łatwo zrobić takie takie
1:35:44zmiany, bo nawet w grupach
1:35:48upośledzonych tak społecznie jest pełna
1:35:51tradycja i no i zerwanie z takim
1:35:54wielopokoleniowym jakimś doświadczeniem
1:35:55jest niełatwe. Te się to jakoś tam
1:35:58dokonywało.
1:36:00Tu chciałem państwu tylko wspomnieć o
1:36:02takim guru. Aha, tykoaz znowu nie więcej
1:36:04zmieniam tych slajdów. Far
1:36:06pańszczyźniany to pogadałem.
1:36:11No był to na pewno sukces, ale okupiony
1:36:15potem permanentnym kryzysem, bo oparcie
1:36:17tego na przymusie pracy, na
1:36:20pańszczyźnie, kiedy Europa Zachodnia już
1:36:22szła powoli w stronę kapitalizmu i
1:36:23płacenia za pracę, to było dużym błędem.
1:36:26Tak, jeszcze przy okazji yyy
1:36:31wiele osób na zachodzie, między innymi
1:36:33taki socj jeszcze z początku XX wieku
1:36:36Max Weber twierdzi, że
1:36:39y w takim szybszym wejściu Europy
1:36:42Zachodniej w kapitalizm pomagały te
1:36:45zmiany religijne, protestantyzm
1:36:48właśnie kapitalizm równa się protestzy
1:36:50protestantyzm równa się kapitalizm. Oni
1:36:51mieli w tym protestantyzmie, w tych
1:36:54różnych odmianach, luteranizmie,
1:36:57y czy nawet bardziej kalwinizmie, takie
1:37:00inne nastawienie do do majątku, do
1:37:02zysku, do pracy. Praca była formą
1:37:04modlitwy. U nas to tak do pracy byli
1:37:06chłopi, a nie panowie. A tam uważano, że
1:37:10jak ktoś dobrze pracuje, znaczy jest
1:37:11dobrze postrzegany też przez przez Boga
1:37:13i i jak się pomnaża swój majątek, to
1:37:17jest takie potwierdzenie, że opatrzność
1:37:19opatrzność boża nad nami czuwa.
1:37:23Między innymi to tak na skróty
1:37:26właśnie w 18 wieku
1:37:29jest dalej folk nie będę państwa tym
1:37:31męczył. Merkantelis już mówiłem
1:37:33fizjokratyzm. No niech będzie jeszcze
1:37:35fizjokratyzm. Dwa słowa. Pomiędzy
1:37:37merkantylizmem a liberalizmem jeszcze
1:37:39był fizjokratyzm. To Franciszek Questni
1:37:41to jest jeden z jego tablica ekonomiczna
1:37:43z takich guru tej doktryny krótkiej
1:37:46bardzo taka
1:37:49taki epizod w sumie ale ciekawe bo
1:37:52właśnie on jako pierwsi ci wizjokraci
1:37:55wskazywali że wolność jednostki jest
1:37:58ważnym elementem życia gospodarczego.
1:38:00Jak człowiek jest wolny to lepiej
1:38:02pracuje
1:38:03bardziej mu zależy na tym żeby efekty
1:38:05tej pracy no były jakieś porządne.
1:38:09Tylko, że niestety oni uznali, że na
1:38:11przykład są różnej jakości, wartości
1:38:14rangi działy gospodarcze. Rolnictwo jest
1:38:16super ważne, produkt czysty,
1:38:19że mią słowo, a jeszcze bardziej handel
1:38:21to takie drugorzędne czy trzeciorzędne,
1:38:24nieciekawe, takie właśnie wstydliwe
1:38:25nawet. No to tak trochę nie wygląda jak
1:38:28my wiemy dobrze. A potem się pojawił
1:38:31właśnie Adam Smil i o nim chciałem dwa
1:38:33słowa jeszcze, bo to taki guru, którego
1:38:36państwo powinniście
1:38:39no tak gdzieś tam kojarzyć jako też
1:38:41ekonomiści.
1:38:44Oprócz całej masy współczesnych
1:38:45ekonomistów, którzy mają
1:38:50sporo do powiedzenia w różnych sprawach,
1:38:52to takich dwóch właśnie Brytyjczyków, bo
1:38:55ten to akurat Szkot
1:38:57jest wartych właśnie wspomnienia to Adam
1:39:01Smith i żyjący półtora wieku później
1:39:04John Maynard Kanes. Adam Smith to
1:39:08szkocki właśnie ekonomista.
1:39:11Enburgu ma chyba pomnik. na pewno nie
1:39:13tylko w tym
1:39:16tam wykładał i w 17756
1:39:19roku w tym całym roku, kiedy w Stanach
1:39:21Zjednoczonych ogroszono deklarację
1:39:23niepodległości, on opublikował swoją
1:39:25książkę badania naturą i przyczyną
1:39:27bogactwa narodów.
1:39:29Gruba książka, ciężko się to czyta. Jak
1:39:31ktoś ma problem z usypianiem, to to jest
1:39:34dobra dobre lekarstwo, żeby bezsenność
1:39:36pokonać. Ale tam wyjaśnił Adam Smith, że
1:39:40to nie podboje, nie jakieś monopole
1:39:42królewskie, nie błękitna krew, nie
1:39:44jakieś inne przywileje feudalne, tylko
1:39:47praca decyduje o bogactwie jednostki
1:39:50albo całych społeczeństw, czyli państw,
1:39:52narodów. Tylko ta praca musi być dobrze
1:39:54zaplanowana.
1:39:56Trzeba do tego się przyłożyć, zrobić
1:39:59biznes plan. Jest szansa na sukces. Nie
1:40:03ma gwarancji, ale jest duża szansa
1:40:05naprawdę.
1:40:08Adam Smith używał określenia takiego
1:40:10pojęcia niewidzialna ręka rynku, że to
1:40:12nie jakiś urzędnik, nie jakieś takie
1:40:14właśnie nakazy, zakazy
1:40:17właśnie średniowieczne, feudalne, tylko
1:40:20rynek zdecyduje, czy odnosimy sukces,
1:40:22czy czy poniesiemy porażkę, y koszty. No
1:40:30nie ma tutaj właśnie jednego jakiegoś
1:40:32tam środka złotego, ale trzeba próbować.
1:40:35I takim przykładem, który miał
1:40:36przekonywać niedowiarków do do tej
1:40:39dobrze zaplanowanej pracy była kwestia
1:40:43produkcji szpilek. To jest taki bardzo
1:40:47wymowny rzeczywiście przykład Adama
1:40:48Smita,
1:40:50dla niektórych kontrowersyjny, bo
1:40:52uważają, że to gdzieś mocno na skróty
1:40:54poszedł w swoich obliczeniach, ale no
1:40:56robił wrażenie. Według Adama Smifa jeden
1:41:00mistrz cechowy, czyli taki rzemieśnik z
1:41:03prawdziwego zdarzenia, który ma
1:41:04doświadczenie,
1:41:06ma
1:41:08sporą wiedzę i praktyczne już takie
1:41:10umiejętności, jest w stanie w ciągu
1:41:11jednego dnia wyprodukować
1:41:1410 szpilek.
1:41:16Taki towar prosty, prawda? Niby, ale no
1:41:18wymaga jakiegoś tam czegoś. Czas jakiś
1:41:20jeden koniec naostrzyć, z drugiej strony
1:41:22główkę zrobić, tam przyciąć, najpierw
1:41:23coś tam porobić.
1:41:2510 szpilek w ciągu dnia.
1:41:27On tak pisał, że nawet od jednej do 10,
1:41:29ale przyjmijmy, że dobry mistrz cechowy
1:41:31robi 10 szpilek w ciągu dnia. I teraz
1:41:34zagadka dla państwa. Ile według Adama
1:41:36Smifa tych szpilek w ciągu tego samego
1:41:39czasu, czyli jednego dnia wyprodukuje 10
1:41:41robotników, jeżeli im się te zadanie da
1:41:45do wykonania i podzieli na chyba 18
1:41:47etapów tam łącznie. Jeden gość zrobi 10
1:41:50szpilek, a 10 ile zrobi w tym samym
1:41:52czasie.
1:41:57Niech będzie to za dwie ćwartki pytanie,
1:42:00czyli za pół. To
1:42:02>> były chyba 48000
1:42:05jakoś.
1:42:06>> O, to było już na zajęciach.
1:42:09>> Chyba mieliśmy to na finansach.
1:42:11>> A no to bardzo dobrze. Trzeba mieć
1:42:13wykorzystać wiedzę z innych przedmiotów.
1:42:14Właśnie 48 000. No to miało pokazać jaką
1:42:19kasę można zarobić, jak się coś dobrze
1:42:22no zaplanuje, prawda? 10 pilek daje
1:42:24jakiś tam zysk, a 48 000 no to jest już
1:42:27naprawdę worek albo fulla albo nie wiem
1:42:30co pieniędzy więcej.
1:42:32No i tak to fajnie przedstawi Adam
1:42:34Smith. Z nim trzeba kojarzyć właśnie
1:42:36liberalizm gospodarczy, te różne taki
1:42:39pozytywne wtedy przemiany, powolne, ale
1:42:41ale ważne. Natomiast jest tu też jeden
1:42:44duży błąd ukryty w tej całej koncepcji
1:42:46Adama Smit i tym przykładzie szpilkowym.
1:42:49Jaki
1:42:54to dowodzi na tego, że nie ma idealnej
1:42:57doktryny, teorii, planu, bo zawsze coś
1:43:00gdzieś tam
1:43:02się nie uwzględni.
1:43:06Na czym polegało potknięcie Adama Smifa,
1:43:11że też na finansach było,
1:43:18że wtedy
1:43:21ta robota jest taka banalna i taka
1:43:23bardzo powtarzalna, przez co jest nudna,
1:43:26może taka otępiająca.
1:43:28To też, ale większość pracy jest po
1:43:31jakimś czasie, jak już rutyna nas
1:43:32opanuje, nudna. Natomiast chodzi o to,
1:43:35że
1:43:37kto kupi taką masę towaru. Adam Smith
1:43:40nie uwzględnił, że to nie podaż
1:43:42kształtuje popyt, tylko jeszcze różne
1:43:44inne mechanizmy na rynku występują.
1:43:46Czyli nie może być tak, że wyprodukujemy
1:43:48bez końca jakąś tam liczbę towaru i on
1:43:50się sprzeda i przyniesie nam zysk. Są
1:43:52pewne granice
1:43:54jakieś tam miejscowości 10 szpilek
1:43:56wrzucanych na rynek codziennie pewno się
1:43:59sprzeda. Może też nie od razu się
1:44:00sprzeda, ale jak codziennie będziemy 48
1:44:03000 w jakimś tam miasteczku, regionie,
1:44:05powiecie, jakieś tam hrabstwie tych
1:44:07szpilek dystrybuować, no to to się
1:44:10zaleje, przesyci rynek, prawda? I nikt
1:44:13tego nie kupi w życiu. Nawet za parę
1:44:16żyć. No i tutaj jest ten mankament Adama
1:44:19Smita, to fajna koncepcja, teoria. jak
1:44:22wiele innych, prawda, jak mercantyizm,
1:44:24ale taki so błąd jakiś tam. Po Adamie
1:44:27Spielie byli jeszcze kolejni też wielcy
1:44:30przedstawiciele liberalizmu, między nim
1:44:32David Ricardo. On miał taką fajną
1:44:35zasadę, teorię kosztów komparatywnych.
1:44:37To pewno też będziecie państwo na
1:44:38jakiejś ekonomii bałkować. bardzo
1:44:40ciekawy, które pokazuje takie
1:44:42rozwiązanie, że
1:44:44nie zawsze państwo, które ma przewagę w
1:44:47produkcji pewnych towarów, musi tą
1:44:50przewagę utrzymywać, bo czasami jest
1:44:51dobrze coś jednak importować. Tam było
1:44:54konkretnie
1:44:56w przykładzie u Davida Ricardo produkcja
1:44:59sukna i wina pomiędzy Anglią i i
1:45:01Portugalią i wyszło na to, że jednak
1:45:04lepiej Portugalczykom coś tam oddać
1:45:05chyba to produkcję wina, bo
1:45:08gospodarka brytyjska angielska na tym
1:45:10skorzysta.
1:45:12Byli też tacy pesymiści wśród liberów,
1:45:15zwolenników liberalizmu. Na przykład
1:45:17Tomas Maltus, który pokazywał, że
1:45:19zagrożeniem dla
1:45:21kwestii społeczno-gospodarczych jest
1:45:24przyrost naturalny, niekontrolowalny.
1:45:27według niego ludzi przybywa w tempie
1:45:28geometrycznym, czyli nożnikowo w XIX
1:45:31wieku, a jedzenia w tempie
1:45:36arytmetycznym, tak addytywnie, czyli za
1:45:38mało jedzenia, za dużo ludzi, będzie
1:45:40głód, wojna, nieszczęście i tak dalej.
1:45:43Ale to akurat się okazało, że nie do
1:45:45końca się sprawdziło. Już w XIX wieku na
1:45:47przykład Francja miała ujemny przyrost
1:45:48naturalny, potem także inne państwa
1:45:51Europy Zachodnie, chociaż to się
1:45:52zmienia, prawda? Teraz na nas padło.
1:45:55Y,
1:45:57o i rewolucje przemysłowe prawie na
1:45:58koniec.
1:46:03Ile rewolucji przemysłowych już
1:46:07zaliczyliśmy? To nie wiem, bo tam się
1:46:08niektórzy mówią, że czwarta albo piąta
1:46:11taajowa,
1:46:13ale dwie takie są bardzo ważne
1:46:15historyczne. Pierwsza rewolucja, którą
1:46:18należy kojarzyć z maszyną parową.
1:46:22To lata 1760,
1:46:251830 mniej więcej. Tutaj takim
1:46:31symbolem właśnie jest maszynowurządzenie
1:46:34zaprezentowane przez Jamesa Wata. Sam
1:46:36tego nie wymyślił, wzerował się na
1:46:38innych tam nawet na Francuzie jakimś
1:46:40Swarim, ale zrobił maszynę, która była
1:46:43efektywna, mniej pochłaniała paliwa,
1:46:45dawała jakieś tam energię. to zaczęto
1:46:48stosować na dużą skalę już w X wieku
1:46:51przemyśle włókieniczym, sukieniczym,
1:46:53potem także w ciężkim górnictwie,
1:46:54chłotnictwie i w transporcie.
1:46:57Może właśnie pytanie, żeby było coś.
1:47:00dwie innowacje
1:47:03w transporcie w oparciu o maszynę
1:47:05parową,
1:47:07które zmieniły trochę oblicze właśnie
1:47:09transportu.
1:47:11Nie trochę mocno, bardzo
1:47:13zrewolucjonizowanóz
1:47:15i statek parowy.
1:47:17>> Bardzo dobrze. To też proszę tam gdzieś
1:47:19zapisywać.
1:47:21Z tym parowozem to jest tak, że tam
1:47:24wszyscy przypisują Stevensonowi, że
1:47:26wymyślił lokomotywę. to nie do końca tak
1:47:28było, ale brał udział w jakiś tam
1:47:29zawodach i jego rakieta była najbardziej
1:47:31taka sprawnym parowozem i to zaczęło erę
1:47:35właśnie
1:47:37y kolejnictwaś tam w końcu chyba w 1830
1:47:40roku po otwarcie linii kolejowej
1:47:43Manchester Liverpool tego samego dnia
1:47:44kiedy otwierano tą linię kolejową
1:47:48była też pierwsza ofiara śmiertelna
1:47:50właśnie transportu kolejowego, bo jeden
1:47:53z
1:47:55widzów tej tego wydarzenia
1:47:57Zresztą były minister, arystokrata wpadł
1:48:00pod koła pociągu i zmarł z ran.
1:48:07No ale świat się zmienił naprawdę. Z
1:48:09kolei na przykład Amerykanie uważają, że
1:48:11to jest jeden z elementów, który być
1:48:13może spowodował, że w połowie XIX wieku
1:48:16Stany Zjednoczone, takie państwo, które
1:48:19dopiero kilkadziesiąt lat istniało,
1:48:22mocno skomplikowane pod wieloma
1:48:23względami, nagle stał się przodującym
1:48:26organizmem gospodarczym skali świata.
1:48:29drugiej połowie XIX wieku Stany
1:48:30Zjednoczone już bez dyskusyjnie miały
1:48:33pierwsze miejsce w produkcji
1:48:35gospodarczej w skali całego globu. A
1:48:38przy okazji, a kto był na drugim
1:48:39miejscu?
1:48:49Niemcy. O,
1:48:52Anglicy też inne detali, ale Niemcy po
1:48:54zjednoczeniu, po tych wydarzeniach,
1:48:56którym przodował Bismark, po stworzeniu
1:48:59II Rzeszy stały się drugą gospodarką
1:49:02światową. właśnie stalenie tych tych
1:49:04różnych małych organizmów, ujednolicenie
1:49:06wielu kwestii także finansowych,
1:49:08walutowych miar, wag, jakiś tam innych
1:49:10przepisów prawnych spowodowało, że stali
1:49:13się też potęgą. Zresztą wycisnęli z
1:49:15Francji wielką kontrybucję za wojnę,
1:49:17którą nad z Francją wygrali zresztą.
1:49:19Zresztą w Wersalu francuskim zrobili
1:49:22sobie to cesarstwo. To w ogóle tak przy
1:49:24okazji my mamy różne historyczne
1:49:27y zgrzyty z sąsiadami bez wchodzenia w
1:49:30szczegóły, ale Niemcy i Francuzi też
1:49:32mają wiele między sobą takich,
1:49:36delikatnie mówiąc, dziwnych sytuacji, bo
1:49:38jakby na przykład nie wiem, Czesi na
1:49:41Wewelu albo Litwini gdzieś tam w
1:49:44Lilanowie coś politycznego se ogłosili u
1:49:47nas bez pytania nas jeszcze tak na siłę,
1:49:49to byśmy byli strasznie na ich cięci
1:49:51obrażenia, Niemcy właśnie w Wersalu
1:49:54francuskim zrobili se cesarstwo,
1:49:55wycisnęli 5 miliardów franków w złocie
1:49:58odszkodowania, a potem jeszcze ich w
1:50:01roku 14 napadli 914, potem w 1940,
1:50:05a potem się po paru latach dogadali
1:50:07politycy przynajmniej. Może ludzie nie
1:50:09do końca sobie wierzyli.
1:50:11Tam w jakiejś Alzacki Lotaringi też były
1:50:13różne zgrzyty jeszcze, ale to taki
1:50:15przykład już tak
1:50:18odjazdowy. Natomiast tak i te statki
1:50:21parowe tak samo tam jak jeszze śrubę
1:50:23ktoś wymyślił jakiś falton, to w ogóle
1:50:26poszło do przodu. Jeszcze klipery
1:50:27próbowały walczyć w transporcie morskim,
1:50:30ale przegrywały mimo tych hektarów żagi
1:50:33ze statkami parowymi, których nośność,
1:50:35udźwig były no imponujące.
1:50:39Y,
1:50:42a jeszcze z koleją mi się przypomniało,
1:50:43bo tak taki przykład, te koleje
1:50:47naprawdę, a właśnie za chciałem w ogóle
1:50:48mówić, że w Stanach Zjednoczonych tam
1:50:49budowa kolei była takim mechanizmem
1:50:51napędzającym gospodarkę, bo planowanie,
1:50:54potem wytyczanie, budowa jakiś tam
1:50:56dworców, wiaduktów, tuneli,
1:50:59infrastruktury kolejowej, czyli tych
1:51:00lokomotyw, pociąg wagonów, torów
1:51:04najpierw, a potem eksploatacja tego, to
1:51:06naprawdę gospodarkę bardzo mocno pchały
1:51:08do przodu. przewożenie towarów
1:51:11pasażerów miało kapitalne znaczenie dla
1:51:14dla rozwoju gospodarczego tego obszaru,
1:51:17który się też powiększał w XIX wieku
1:51:18bardzo mocno, bo to nie jest ten sam
1:51:20kształt państwa na początku XIX co pod
1:51:23koniec. Tam wszczącem była wojna
1:51:26secesyjna, ale i tak wyszli z tego dość
1:51:28obronną ręką, jeżeli chodzi o siłę
1:51:30ekonomiczną.
1:51:32Natomiast w Europie również tych kolei
1:51:33przebywało w tempie, którego teraz nikt
1:51:35nie jest w stanie y naśladować. Czy
1:51:38jeżeli chodzi na przykład budowę dróg
1:51:40ekspressowych czy jakiś tam innych dróg,
1:51:42nawet nie autostrad,
1:51:44a wtedy w Europie w terenie zupełnie
1:51:47takim nieogarniętym też jakieś lasy,
1:51:50góry, różne inne rzeczy zrobiono po
1:51:51kilka tysięcy linii kolejowych rocznie
1:51:56i to tak trwale, porządnie, naprawdę
1:51:59solidnie. Ale pojawiły się też różne
1:52:01takie zastrzeżenia, takie no właśnie
1:52:03trochę pokazujące jak to człowiek se
1:52:05wymyśla różne problemy. byli politycy,
1:52:07którzy twierdzili, czy nie tylko
1:52:09politycy, filozofowie, ekonomiści,
1:52:10duchowni, że podróże kolejami mogą być
1:52:14niebezpieczne dla człowieka, dla dla
1:52:17jego stanu psychicznego, bo jak pociągi
1:52:19jeździły 100 na godzinę już wtedy, to
1:52:22ktoś uznał, że mózg człowieka nie będzie
1:52:25w stanie chłonąć takiej zmiany obrazu
1:52:27przed oczami w takim tempie, bo bo nam
1:52:29się pomieszają zmysły. Okazuje się,
1:52:32człowiek wytrzymuje taką, prawda, taką
1:52:34rzecz. Były też takie zastrzeżenia
1:52:36trochę etyczno-moralne. Co będzie jak
1:52:38pociąg jedzie do tunelu i w wagonie w
1:52:41jednym przedziale będą mężczyźni i
1:52:42kobiety? Kto wykorzysta taką okazję i do
1:52:44czego? też się okazało, że no wiadomo są
1:52:47różni ludzie, ale na szczęście jest to
1:52:49trochę bangines.
1:52:51A to tak przykład właśnie, że że przy
1:52:54każdej innowacji też są przeciwnicy
1:52:56wrogowie, którzy mają swoje teorie i
1:52:58argumenty.
1:53:01Niestety Polska mało korzystała z tej
1:53:03rewolucji przemysłowej, bo nas już nie
1:53:05było. Obcyś tam robili, ale to też
1:53:07różnie wyglądało, prawda? Zabór pruski w
1:53:10miarę.
1:53:11Nawet w zaworze rosyjskim coś się
1:53:13działo. Natomiast Galicja, ta nasza
1:53:14część mocno odstawała. To peryferia
1:53:16imperium austriackiego.
1:53:19Taka trochę bieda.
1:53:21Druga rewolucja to lata 1870
1:53:24do ierzej wojny, czyli 44 lata.
1:53:28Dobra, prawie na koniec. Dwa symbole
1:53:30drugiej rewolucji. O, ktoś z państwa
1:53:32wie, kojarzy. Pierwsza miała jeden
1:53:34symbol maszynę parową, a druga musz być
1:53:37dwa albo druga.
1:53:40>> Elektryczność i ropa naftowa.
1:53:45>> Elektryczność, tak. I może być bardziej
1:53:47silnik spalinowy, ale okej.
1:53:50Coś z czego korzystamy do dzisiaj. Bez
1:53:52prądu i bez samochodu
1:53:56na benzynę, na paliwo nie jesteśmy w
1:53:58stanie sobie na pewno wyobrazić
1:53:59funkcjonowania.
1:54:01No i tam cała masa innych innowacji. To
1:54:02jest jakiś telegraf, telefon wypisany,
1:54:04metro,
1:54:07samochody, w końcu także samoloty w tym
1:54:09czasie się pojawiły. W 903 roku
1:54:11amerykańscy bracia Raj zrobili pierwszy
1:54:13skok takim czymś cięższym od powietrza z
1:54:15silnikiem, czyli prawie lot samolotem.
1:54:18Chyba 17 grudnia 903 roku, czyli
1:54:21niedługo 123 lata od tego wydarzenia.
1:54:26radio, coś tam jeszcze innego wymyślon.
1:54:28No, no świadczy do przodu. Potem wojna,
1:54:30proszę,
1:54:33tak jest. To przemysł filmowy właśnie
1:54:35zupełnie nowa branża. Wydawało się, że
1:54:36taka
1:54:39na budę, a to jest naprawdę coś, co daje
1:54:42zatrudnienie, pieniądze ogromne jakieś
1:54:44tam grupie osób, a jeszcze nam wszystkim
1:54:46jakąś tam przyjemność, prawda, rozrywkę.
1:54:49Kto by to pomyślał, że takie coś się
1:54:50sprzeda. No i tu problemy to po
1:54:53pierwszej wojnie.
1:54:55Ktoś wymyślił właśnie po pierwszej
1:54:57wojnie, że już kapitalizm będzie się
1:54:59tylko w dobrą stronę kręcił, a potem się
1:55:00okazało, że niestety 10 lat minęły i
1:55:03wielki kryzys, największy jak do tej
1:55:04pory. Miejmy nadzieję, że się to nigdy
1:55:06nie powtórzy albo w takim wymiarze.
1:55:09Wcześniej jeszcze my i jeden z naszych
1:55:11sąsiadów mieliśmy duży problem w roku
1:55:141923 z inflacją.
1:55:17To jeszcze prawie ostatnie pytanie, może
1:55:19przedostatnie. Jak się nazywał polski
1:55:21pieniądz? Bo to dla państwa finansistów
1:55:24może być tak ciekawe. Po izej wojnie
1:55:27światowej odzyskaliśmy niepodległość w
1:55:29listopadzie. Tam budowaliśmy różne
1:55:30rzeczy, struktury.
1:55:32Jak
1:55:34zdefiniowano nazwę polskiego pieniądza,
1:55:37polskiej waluty niepodległej Polski.
1:55:39>> Marka polska.
1:55:41>> Tak jest. Bardzo dobrze. Tylko trzeba
1:55:43pamiętać, że marka to pieniądz
1:55:45niemiecki. Sięgnięto po pieniądz
1:55:48niedawnego zaborca. zaborcyaków,
1:55:51krzyżaków, tam innych właśnie Niemców.
1:55:54Ale chodziło o to, że nazwa pieniądza ma
1:55:57powodować
1:55:58skojarzenia, że to jest silna waluta, że
1:56:00to jest pożądana pożądana rzecz marka,
1:56:03tylko z dodatkiem Polska miała no tak
1:56:06nam to wszystko ustawić.
1:56:08Były różne pomysły. Ktoś tam wymyślał,
1:56:10żeby polski pieniądz się nazywał
1:56:11Stokrotka, ktoś inny chciał, żeby Lech.
1:56:13Były też różne głosy tych, którzy się do
1:56:16rubli przez przez dziesiątki lat
1:56:18przyzwyczajali albo tych tutaj z naszego
1:56:20rejonu jakieś tam korony austriackie,
1:56:22ale właśnie stanęło na marce. Niestety
1:56:24nie wytrzymała problemów gospodarczych z
1:56:26odbudową, zszywaniem tych zaworów w
1:56:29jedno państwo. Jeszcze wojny nas dużo
1:56:32kosztowały wstrząsów i w 23 roku marka
1:56:35traciła bardzo gwałtownie na wartości.
1:56:40Jak w kwietniu 29 roku na czele
1:56:43polskiego rządu stanął Wincenty Bitos
1:56:45taki rząd centrowoprawicowy nazwany
1:56:47hieno Piastem od chrześcijańskiej
1:56:48jedności narodu i PSL Piast za jednego
1:56:51dolara płacono 49 i500 marek polskich.
1:56:55Tyko zobaczę jaki tu slajd. A to już
1:56:57końcówka.
1:56:59Po dwóch miesiącach rządu Vtosa już było
1:57:01220 000 marek za dolara.
1:57:05Pod koniec wakacji ponad milion, a na
1:57:07koniec roku według rządu 4 miliony, a
1:57:10według opozycji aż 6 milionów. To też
1:57:12przykład na to, że zawsze rządzący i ci,
1:57:15którzy są w opozycji mają inne dane.
1:57:18Zależy jak komu pasuje, prawda? Rząd
1:57:20Vitosa twierdził, że tylko 4 miliony z
1:57:2340 paru tysięcy
1:57:25zmieniła się relacja marki do dolara, a
1:57:29opozycja właśnie, że to jest aż 6
1:57:31milionów.
1:57:33rząd próbował ciekawych jeszcze takich
1:57:35rozwiązań oprócz tam różnych innych
1:57:37czasami takich nerwowych działań, bo
1:57:40doszło nawet do zamieszek do do walki w
1:57:42Krakowie między innymi polała się krew
1:57:45pomiędzy demonstrantami a policją i
1:57:47wojskiem to rząd próbował jeszcze
1:57:49Polaków
1:57:51tak trochę udobruchać
1:57:55pokazując że jeden z naszych sąsiadów ma
1:57:58jeszcze gorszą sytuację
1:58:00kto miał wyższą inflację hiperinflację w
1:58:0323 roku niż Polska z naszych Niemcy
1:58:07właśnie mieliśmy siedmiu sąsiadów, bo
1:58:09takim ciekawym sąsiadem było wolne
1:58:10miasto Gdańsk, a to Niemcy mieli właśnie
1:58:13no wyjątkowo poważną hiperinflację.
1:58:18W 18 roku jak się wojna kończyła, Niemcy
1:58:21podpisali rozejn 11 listopada, zresztą
1:58:24tego samego dnia, który dla nas jest
1:58:25symbolem niepodległości w jakimś tam
1:58:27wagonie kolejowym, który potem Hitler
1:58:29kazał w 40 roku też ściągnąć ponie
1:58:31muzeum, to za jednego dolara Niemcy
1:58:33płacili osiem marek niemieckich. W 21
1:58:37roku płacili już chyba 200 marek, w 22
1:58:418000. No taka no spore skoki, prawda?
1:58:45A w 23 w grudniu płacili 14
1:58:52raz 10 do 18 potęgi, to jest 14
1:58:55trylionów. My płaciliśmy parę milionów
1:58:58marek polskich za dolara, oni 14
1:59:00trylionów marek niemieckich za jednego
1:59:02dolara.
1:59:03Jakby ktoś miał tam liczyć nawet setki,
1:59:06prawda? Jakby taki były nominały set po
1:59:09100 marek, to by się nigdy nie doliczył,
1:59:12żeby coś kupić, jakiś chleb, bo chleba,
1:59:14bo kosztował parę bilionów albo jakieś
1:59:17inne rzeczy.
1:59:19Na szczęście mieli takie duże nominały,
1:59:21ale i w Polsce i w Niemczech pojawili
1:59:22się cudotwórcy, czyli specjaliści,
1:59:24zawodowcy, eksperci od między innymi
1:59:26finansów.
1:59:28Nazwisko tego naszego polityka też warto
1:59:30znać. W roku 24
1:59:33nastąpiła taka reforma albo sanacja
1:59:36finansów
1:59:38państwa. Kto był autorem tego?
1:59:41>> Prabowski Władysław.
1:59:42>> Tak jest. To jest jeden z lepiej
1:59:43ocenianych tak historycznie polskich
1:59:46polityków, praktyków, ekspertów. Tutaj
1:59:49właśnie kiedyś na Ujocie była taka duża
1:59:53jakaś tam taka analiza yy właśnie jak
1:59:58Polacy odnoszą się do tych takich byłych
2:00:01różnych tam
2:00:03reform, zmian transformacji i właśnie
2:00:06tam na przestrzeni 100 lat wtedy to było
2:00:07100 lat najlepiej oceniano Władysława
2:00:10Grabskiego, który właśnie w mię w
2:00:11miejsce marki wprowadził złotego
2:00:13polskiego w miarę stabilnego 5 zł tam
2:00:15parę groszy to był kurs do dolara to się
2:00:18trochę zmieniło w czasie wielkiego
2:00:19kryzysu, ale potem wróciło do poziomu
2:00:22takiego samego przed wojną. A w
2:00:23Niemczech Heinar Szacht też był takim
2:00:26cudotwórcą, uzdrowicielem gospodar
2:00:28finansów Republiki Wajmarskiej. Potem
2:00:30był prezesem banku w Rzeszy. Nawet
2:00:32Hitler go też doceniał. Miałem państwu
2:00:35mówić jeszcze paru innych rzeczach, ale
2:00:37czas minął chyba
2:00:39mi się wydaje.
2:00:42Obiecałem wam zrobić jakąś przerwę na
2:00:44dłuższą, bo tam za po pić czy ileś minut
2:00:46chyba się już skumulowało.
2:00:48Jakieś pytania do mnie?
2:00:52Ja to wyłączę.
2:00:54Nie tylko gdzie ja tu jestem.

About this transcript

This page contains the full transcript of Nagrywanie ekranu 2026 11 07 155959 by stud123, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 14,921 words across 2,836 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.

What you can do with it

Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to choose a caption track available on the video.

Free YouTube transcript tool

YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, caption language selection, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.