Mitologia. Grecja. Jan Parandowski. Audiobook PL — Transcript

Full transcript

1. 0:00publio.pl najlepsze ebooki audiobooki
2. 0:03eprasa
3. 0:05[Muzyka]
4. 0:08wydawnictwo Aleksandria zaprasza do
5. 0:10wysłuchania książki Jana Parandowskiego
6. 0:12mitologia
7. 0:15Grecja
8. 0:17Czyta Wiktor Zborowski
9. 0:20[Muzyka]
10. 0:23Grecja wiadomości wstępne
11. 0:28mitologia jest zbiorem baśni o bogach i
12. 0:31bohaterach
13. 0:32naród grecki podzielony na wiele
14. 0:34szczepów nie był zgodny w tym co
15. 0:36opowiadał o swoich bóstwach każde
16. 0:39państwo każda wieś lub gmina podawały
17. 0:41zupełnie inne wersje które znów poeci
18. 0:45przekształcali i zmieniali bardzo
19. 0:47dowolnie w ten sposób w ciągu wieków
20. 0:50urósł niezmiernie obfity i różnorodny
21. 0:53Materiał z którego wybieramy jedynie
22. 0:54podania najbardziej rozpowszechnione
23. 0:56przejmując pewne szczegóły z
24. 0:58piękniejszych lub ciekawszych odmian
25. 1:02mitologia nie jest jeszcze całą religią
26. 1:07religia opiera się w przeważnej mierze
27. 1:09na kulcie na obrzędach które w
28. 1:12przeciwieństwie do płynnych i łatwo
29. 1:14przeobrażających się mitów są trwałe
30. 1:17oporne postępowi czasu i przechowują
31. 1:19naderodległe formy wierzeń
32. 1:22Dzięki zachowawczości kultu możemy
33. 1:24odtworzyć w ogólnych zarysach
34. 1:26najdawniejszą wiarę Greków a nawet
35. 1:28wskazać co do niej wniosła ludność która
36. 1:33zamieszkiwała helladę przed osiedleniem
37. 1:36się Helenów
38. 1:38jedną z pierwotnych form religii jest
39. 1:40fetyszyzm oddawanie czci Boskiej
40. 1:43przedmiotom martwym uważanym za siedzibę
41. 1:46jakiegoś ducha dobrego lub złego
42. 1:49chłop grecki
43. 1:51przechodząc koło kamienia na rozstajnej
44. 1:54drodze padał na kolana i polewał głaz
45. 1:56Oliwą
46. 1:59meteorytom ponieważ spadły z nieba
47. 2:02przypisywano siłę boską
48. 2:04obłąkany usiadłszy Na takim kamieniu
49. 2:07odzyskiwał rozum a zbrodniarz oczyszczał
50. 2:11się z winy
51. 2:12zwyczajnym nieogładzonym okruchom skał
52. 2:15nadawano nieraz imiona bogów i
53. 2:18przechowywano je w świątyniach
54. 2:21podobnej czci doznawały pnie drzew i
55. 2:24kloce z grubsza ciosane na wyspie ikaroz
56. 2:28nieobrobiony pień drzewa nosił imię
57. 2:31Artemidy mieszkańcy berockiej heronei
58. 2:34widzieli największą Świętość w kiju
59. 2:37drewnianym który nazywali dzidą miał on
60. 2:41spaść z nieba i Znaleziono go w ziemi
61. 2:43wraz ze znaczną ilością złota corocznie
62. 2:46wybierany kapłan przechowywał go w
63. 2:48osobnej kapliczce składał ofiary i
64. 2:51zastanawiał przed nim stół z rybami i
65. 2:54pieczywem
66. 2:55pierwotne bałwany w kształcie stożka
67. 2:58słupa lub deski ozdabiano wstążkami a
68. 3:02niekiedy strojono w długie szaty dając
69. 3:04im pozór w postaci ludzkiej
70. 3:07drzewa bardzo stare lub szczególnie
71. 3:10piękne stawały się często powszechną
72. 3:12świętością jak ów dąb w dodonie siedziba
73. 3:18i poniekąd wizerunek samego Zeusa
74. 3:22Zresztą u wszystkich Ludów
75. 3:25indoeuropejskich dąb był poświęcony
76. 3:28najwyższemu bóstwu kult drzew był tak
77. 3:32dalece trwały że w pierwszym wieku
78. 3:34naszej ery a więc w czasach wysokiej
79. 3:36cywilizacji naturalista plini już pisał
80. 3:40wedle prastarego obrządku dziś jeszcze
81. 3:42prosty wieśniak poświęca Bogu wspaniałe
82. 3:46drzewo A i my chętniej czcimy Gaje pełne
83. 3:49ciszy nieźli wizerunki błyszczące złotem
84. 3:53i kością słoniową
85. 3:56człowiek pierwotny nie tylko nie uważa
86. 3:59zwierząt za istoty niższe Ale
87. 4:02niejednokrotnie stawia je wyżej od
88. 4:04siebie ceniąc ich siłę lub przebiegłość
89. 4:07współczesne dzikie plemiona wymieniają
90. 4:10nieraz pewne zwierzę jako swego przodka
91. 4:13założyciela rodu podobne poglądy mogli
92. 4:17mieć najdawniejsi Grecy w tebach
93. 4:20otaczano szczególną czcią łasicy w te
94. 4:23sali mrówkę pesalscy murmidanowie
95. 4:27twierdzili że pochodzą od mrówek na
96. 4:29wyspie Samos owce w Delfach wilka
97. 4:33mogą nadawano postać zwierzęcą Dionizos
98. 4:37był bykiem a wszystkie bóstwa ziemi
99. 4:40przedstawiano jako węże w Arkadii znany
100. 4:43był bardzo stary wizerunek demetry jako
101. 4:46czarno ubranej kobiety z łbem końskim
102. 4:49zamiast głowy
103. 4:51z postępem cywilizacji zatracały się
104. 4:53coraz bardziej nowe cechy zwierzęce i
105. 4:55pozostawiły jedynie drobne ślady bóstwa
106. 4:59rzeczne które pierwotnie miały postać
107. 5:02byków zachowały rogi na głowie ludzkiej
108. 5:06satyrowie z prawdziwych Kozłów zmienili
109. 5:10się w młodzieńców o spiczastych uszkach
110. 5:13i małym jakby szczątkowym ogonku w
111. 5:17innych wypadkach wspomnienie z
112. 5:19wierzącego wyglądu bóstwa przetrwało w
113. 5:21podaniach które opowiadały o jego
114. 5:23dziwnych przemianach najczęściej zwierzę
115. 5:26które ongi wyobrażało samego Boga
116. 5:29zostawało przy nim jako nieodstępny
117. 5:32towarzysz Sowa przy Atenie wąż u nóg
118. 5:37asklepiosa
119. 5:40te odwieczne wierzenia były przeważnie
120. 5:42niezrozumiałe dla Greków z epoki wyższej
121. 5:44cywilizacji ich pisarze spotykając
122. 5:46przeżytki kultu drzew zwierząt lub
123. 5:48kamieni starali się je wyjaśnić osobnymi
124. 5:51legendami w Delfach na przykład był
125. 5:54kamień który w dni świąteczne owijano
126. 5:57wstęgami namaszczano oliwą mógł to być
127. 6:01dawny fetysz ale oświeceni Grecy
128. 6:04Opowiadali że jest to ten sam kamień
129. 6:06który Reja dała kronosowi do połknięcia
130. 6:11zamiast Zeusa i dlatego chowają go na
131. 6:15pamiątkę
132. 6:18odczuwał wokół siebie rozległej potężne
133. 6:21życie sił tajemniczych drzewa rosną
134. 6:24jakby cudem a cichy szmer liść jest ich
135. 6:27mową rzeki płyną w jakąś zdalnie znaną a
136. 6:31ich wody są dobrodziejstwem dla
137. 6:33użyźnionej gleby
138. 6:35ogień rodzi się pożera swój pokarm i
139. 6:40umiera
140. 6:41wiatr goni ponad górami z wyciem zło
141. 6:44wróżbnym zewsząd wychodzą na wpół
142. 6:47określone postacie przed którymi
143. 6:49człowiek pierwotny korzy się i drży
144. 6:54poznać chcąc wejść z nimi jakoby w
145. 6:58zażyłość nadaje im imiona i otacza się w
146. 7:02końcu nie przebranym mnóstwem bogów
147. 7:07najiwsza wioska w Grecji posiadała
148. 7:09jakieś własne bóstwo które mogło być
149. 7:12nieznane w sąsiedniej osadzie każde
150. 7:15zjawisko niemal każda czynność miała
151. 7:18swego patrona
152. 7:19imiona tych Bożków do specjalnych
153. 7:21poruczeń przeważnie zaginęły w chwili
154. 7:24gdy w Grecji zapanowali bogowie
155. 7:27olimpijscy którzy przejęli na siebie ich
156. 7:30funkcje I atrybuty
157. 7:33w najdawniejszej religii było pełno
158. 7:35demonów mocy nieczystych szkodliwych dla
159. 7:39człowieka w codziennym życiu przed nimi
160. 7:41starano się bronić wszelkimi magicznymi
161. 7:43środkami przebraniem tańcami
162. 7:47hałaśliwą muzyką
163. 7:50z demonami wiązał się kult umarłych
164. 7:53który w najstarszej religii greckiej
165. 7:55zajmował miejsce naczelne zwłoki
166. 7:59grzebano składając do grobu kosztowności
167. 8:01broń różne naczynia figurki zwierząt
168. 8:04domowych cała gospodarstwo
169. 8:07wierzono zapewne że nieboszczyk może
170. 8:09wrócić na ziemię gdyby nagle zatęsknił
171. 8:13do pozostawionych bogactw skoro zaś
172. 8:17weźmie ich część ze sobą istnieje
173. 8:20prawdopodobieństwo że nie zechce już
174. 8:21więcej nawiedzać swego domu
175. 8:24zmarły był straszną im mściwą potęgą
176. 8:29Lada chwila mógł zjawić się jako upiór
177. 8:32usiłowano go przebłagać darami i
178. 8:35ofiarami pierwszą daniną był płacz
179. 8:39pogrzebowy gwałtowny namiętny
180. 8:43rozdzierano sobie twarz paznokciami
181. 8:45wyrywano włosy
182. 8:47na grobie zabijano zwierzęta i
183. 8:49niewolników nie tylko w dzień pogrzebu
184. 8:52ale i później od czasu do czasu rodzina
185. 8:54przynosiła ofiary przez rurę zlewano do
186. 8:58wnętrza mogiły krew zarżniętych zwierząt
187. 9:01na pożywienie dla umrzyka
188. 9:05po pogrzebie odbywała się w domu stypa i
189. 9:09sądzono że dusza zmarłego jest właściwym
190. 9:11gospodarzem biesiady w Atenach w czasie
191. 9:15święta antysteriów na wiosnę obchodzono
192. 9:18powszechne Zaduszki obok świątyni Zeusa
193. 9:22była spora szczelina w ziemi przez nią
194. 9:25spłynęły w głąb wody Potoku i przez nią
195. 9:28w trzeci dzień antysteriów dusze
196. 9:32wychodziły na ziemię
197. 9:33zamykano świątynię aby dusze tam nie
198. 9:36weszły i nie sprawiły swoją obecnością
199. 9:39miejsc poświęconych bogom drzwi domów
200. 9:43pomazywano smołą w przekonaniu że smoła
201. 9:47odstrasza siły nieczyste
202. 9:50każda rodzina zastawiała u siebie ucztę
203. 9:53dla zmarłych gotowano nasiona wszystkich
204. 9:56roślin Polnych i zostawiano je w garnku
205. 9:59na ołtarzu w osobnym pokoju do którego
206. 10:02nikt nie śmiał wchodzić
207. 10:06Zaduszki kończyły się wieczorem gdy
208. 10:09otwierano mieszkanie ze słowami Idźcie
209. 10:12za drzwi duszę
210. 10:14Skończone już antysterie
211. 10:18Grecy wierzyli że dusza siedzi w ciele w
212. 10:22postaci małej laleczki widocznej przez
213. 10:26źrenice oka którą dlatego nazywali korę
214. 10:29po łacinie pupilla dziewczynką
215. 10:33w sztuce wyobrażano ją nieraz jako
216. 10:35drobną uskrzydloną istotkę ty
217. 10:39nieuchwytne jest stestwa mogły darzyć
218. 10:41błogosławieństwem lub wyrządzać szkodę
219. 10:45dusza staje się na tamtym świecie istotą
220. 10:47wieszczą i jawiąc się we śnie
221. 10:50zsyła marzenia ostrzegawcze
222. 10:54Czasami jednak
223. 10:55niewidzialnym dotknięciem sprowadza
224. 10:58nagłą chorobę odbiera rozum lub życie
225. 11:02szczególnie niebezpieczne są dusze tych
226. 11:04co zmarli przedwcześnie śmiercią
227. 11:08gwałtowną
228. 11:10bardziej powszechna Cześć należała się
229. 11:13poległym w boju za ojczyznę
230. 11:17patriotyczni Grecy ustanawiali W tym
231. 11:19celu podniosłe i wzruszające
232. 11:20uroczystości
233. 11:22oto Jak obchodzono rocznicę bitwy pod
234. 11:25platejami przy dźwiękach trąby Wojennej
235. 11:28wyruszała o świcie procesja
236. 11:31jechały wozy pełne wieńców i gałęzi
237. 11:34mirtowych prowadzono czarnego byka za
238. 11:37którym postępowali młodzieńcy niosąc
239. 11:40wiadra mleka i wina kubki z oliwą Iwona
240. 11:43ścianami pochód zamykał archond który w
241. 11:47zwyczajnym czasie ubierał się na biało i
242. 11:50nieśmiał dotknąć żelaza lecz tego dnia
243. 11:52przywdziewał purpurę przypasował Miecz i
244. 11:56niósł urnę wziętą z ołtarza
245. 12:01gdy doszedł do grobów żołnierzy nabierał
246. 12:04wody ze źródła obmywał kolumny stojące
247. 12:07na mogiłach namaszczał je wonnościami i
248. 12:10zabijał czarnego byka
249. 12:13pomodliwszy się do bogów zapraszał duszę
250. 12:15dzielnych wojowników na ucztę z krwi
251. 12:18wina i mleka na koniec
252. 12:21wylewał na ziemię kubek wina mówiąc
253. 12:24wznoszę kielich na cześć tych ludzi
254. 12:28mężnych którzy poświęcili się Za wolność
255. 12:32Grecji
256. 12:34podobne uroczystości graniczyły z kultem
257. 12:37erosów które rozwinął się z kultu
258. 12:39zmarłych
259. 12:40herosem stawał się po śmierci człowiek
260. 12:42wybitny zasługujący na szczególną
261. 12:45wdzięczność ziomków herosami więc byli
262. 12:48przede wszystkim założyciele rodów osad
263. 12:51kolonii dalej prawodawcy bohaterowie
264. 12:54wojenni Leonidas wsparcie kapłani
265. 12:58prorocy wielcy poeci wreszcie ci którzy
266. 13:01swoimi wynalazkami
267. 13:03udoskonalili tryb życia ludzkiego grób
268. 13:07herosa był wielką świętością Gminy
269. 13:09znajdował się zwykle na rynku koło bramy
270. 13:12lub na granicy posiadłości gminnych
271. 13:15czasami otaczano tę drogocenną mogiłę
272. 13:18tajemnicą w obawie żeby nieprzyjacielnie
273. 13:21wykradł dobroczynnych relikwii nad
274. 13:24grobem herosa wznoszono kaplicę Heron
275. 13:27którą zazwyczaj otaczał Gai oliwny lub
276. 13:30cyprysowy i pod surowymi karami nie
277. 13:33wolno było w nim uszczknąć ani gałązki
278. 13:37przy grobie stał niski ołtarz z Rowem
279. 13:40dookoła dla zbierania krwi ofiar
280. 13:42nabożeństwo odbywało się nocą lub o
281. 13:45zmroku
282. 13:46zabijano zwierzęta o czarnej sierści i
283. 13:49palono je w całości przy każdej uczcie z
284. 13:52trzeciego kubka wina odlewano kilka
285. 13:54kropel na cześć herosów a wszystko co
286. 13:58podczas jedzenia spadła na ziemię
287. 14:00zostawiano jako im należy
288. 14:04w chwilach trwogi
289. 14:06najżarliwsze modły zanoszono do herosów
290. 14:09albowiem ci najbliżsi opiekunowie
291. 14:11najłatwiej mogli przyjść z pomocą wielu
292. 14:14erosów wyobrażano w postaci wężów
293. 14:17wąż pełzający po ziemi ukrywający się w
294. 14:21rozpadlinach miał oznaczać podziemny
295. 14:24charakter tych ubogów na grobach herosów
296. 14:27wstawiano świątynię i odbywano igrzyska
297. 14:32ze wszystkich bogów najgłębiej i
298. 14:35najserdeczniej czcił Grek pierwotny
299. 14:38bóstwach toniczne ziemskie
300. 14:42mieszkając w głębi ziemi
301. 14:44przyjmowały zmarłych opiekowały się
302. 14:47ziarnem i korzeniami roślin
303. 14:50na ich czele stała Gaja wszystko żywiąca
304. 14:55życiodajna pani
305. 14:57wyobrażenie nie przebranej potęgi
306. 15:00twórczej
307. 15:03tej wielkiej macierzy do której wszystko
308. 15:07wraca
309. 15:08by na żywot świeży
310. 15:11wypuścić Nowe kiełki
311. 15:16Bogowie ulegają tym samym zmianom co ich
312. 15:20wyznawcy W miarę rozwoju cywilizacji
313. 15:23greckiej i Bogowie nabierali coraz
314. 15:25więcej szlachetności i dostojeństwa
315. 15:28Najważniejszym czynnikiem była tu poezja
316. 15:31epicka historyk Herodot mówi
317. 15:34hezjod i Homer stworzyli dla Greków cały
318. 15:38system bogów i dali mogą przydomki i
319. 15:42każdemu z nich wyznaczyli zakres władzy
320. 15:45i utrwalili jego postać
321. 15:48Homer twórca Iliady i Odysei żył w VIII
322. 15:53wieku przed naszą erą aezj w VII wieku
323. 15:56napisał poemat pod tytułem teogonia
324. 15:59czyli rodowód bogów
325. 16:02w istocie oni ustalili typowe postacie
326. 16:04bogów których rysy nie uległy odtąd
327. 16:08zasadniczej zmianie
328. 16:10do wielkiej i bezładnej Rzeszy bóstw
329. 16:13wprowadzili pewien ład oparty na
330. 16:16określonych genealogiach i wzajemnych
331. 16:19stosunkach rodzinnych
332. 16:21właściwym twórcą tego systemu
333. 16:23religijnego był Homer hezjod jedynie z
334. 16:27większą ścisłością opracował jego
335. 16:29koncepcję
336. 16:31religia Homera była nowością
337. 16:34przewrotem różniła się Zasadniczo nie
338. 16:37tylko od najdawniejszej religii greckiej
339. 16:40lecz niejednokrotnie i od wierzeń Greków
340. 16:43po homeryckich stało się to dlatego że
341. 16:46poezja Homera była Rycerska i Dworska
342. 16:48poeta starał się jak najdalej odejść od
343. 16:52ludowych zabobonów jako przedstawiciel
344. 16:55wyższej cywilizacji odrzucił pierwotną
345. 16:57grozę demonizm krwiożerczość ze swej
346. 17:01pogodnej fantazji wziął kształty bogów
347. 17:03jasne wyraziste i przede wszystkim
348. 17:05ludzkie
349. 17:08Bogowie Homera są to po prostu ludzie
350. 17:11Nieśmiertelni obdarzeni nieziemską urodą
351. 17:14i siłą każdy z nich ma własne imię irysy
352. 17:18sobie właściwe
353. 17:19różnią się między sobą pod względem płci
354. 17:22wieku charakteru i władzy razem tworzą
355. 17:26jedną wielką rodzinę lub raczej państwo
356. 17:29z monarchą na czele którym jest Zeus
357. 17:33rozkazujący wszystkim prowincjom nie był
358. 17:37ziemi morzu i pod ziemią
359. 17:41w ten sposób Homer utrwalił raz na
360. 17:43zawsze antropomorficzny charakter
361. 17:45religii greckiej
362. 17:49żywa szczerozłota poezja Homera stała
363. 17:51się wcześniej powszechnym dobrem całej
364. 17:53hellady i Wywołała w pojęciach
365. 17:56religijnych doniosłą rewolucję
366. 17:58na dno zepchnięto pras stare wierzenia i
367. 18:01zabobony ludowe które tam pozostały
368. 18:03przez całą starożytność a na szczyt
369. 18:06religii wyniesiono idealne postacie
370. 18:08bogów homerowych
371. 18:11rządy i warstwy oświecone wszystkich
372. 18:14państw greckich otoczyły tę nową religię
373. 18:17staranną opieką
374. 18:19bóstwa lokalne ustąpiły przedpromiennym
375. 18:22orszakiem Olimpijczyków a ponieważ lód
376. 18:25nie mógł się z nimi tak łatwo rozstać
377. 18:28wymyśloną mnóstwo bajek o walkach
378. 18:31małżeństwach i różnorakich związkach
379. 18:34starych bożych z potężnymi przybyszami
380. 18:38niekiedy dawny bóg
381. 18:41pozostawał przy nowym jako heros lub
382. 18:45kapłan i założyciel nowego kultu albo po
383. 18:48prostu w świątyni nowego Boga pokazywano
384. 18:51grób jego poprzednika którego on pokonał
385. 18:56bardzo często Kult dawnego Boga
386. 18:58przenoszono na któregoś z Olimpijczyków
387. 19:00nadając mu jako przydomek imię wypartego
388. 19:04bóstwa zdarzało się że jakieś bóstwo
389. 19:07miejscowe było tak szanowane i takie
390. 19:10jednocześnie odrębne iż nie można go
391. 19:12było ani zidentyfikować z kimkolwiek ani
392. 19:15sprowadzić do roli podrzędnej na
393. 19:18przykład arkadyjska bogini
394. 19:21eurynome nie poddała się na jazdowi
395. 19:24bogów homeryckich i utrzymała się w swej
396. 19:27prastarej świątyni otoczona Gajem
397. 19:29cyprysowym gdzie stał jej wizerunek
398. 19:32wyobrażający postać pół kobiety pół ryby
399. 19:36dziwaczne zjawisko wśród pięknych i
400. 19:40ludzkich posągów reszty bogów
401. 19:44zwycięstwo Olimpijczyków nigdy nie było
402. 19:46zupełne
403. 19:48wbrew Homerowi lud grecki nie przestał
404. 19:51wierzyć w zło wrogą moc zmarłych i nie
405. 19:54pozwolił sobie odebrać swoich bałwanów z
406. 19:57kamienia i drzewa nieraz najszerliwsza
407. 20:00wiara otaczała imiona takich bóstw o
408. 20:03których żaden poeta nie śpiewał a
409. 20:05człowiek podawnemu czuł się nawiedzany
410. 20:07przez dobre i złe demony i spełniał
411. 20:11odwieczne praktyki mangiczne
412. 20:14odtąd były jakby dwie religie
413. 20:19oficjalna głoszona przez państwo
414. 20:22literaturę I sztukę oparta na tradycji
415. 20:24Homera i wierzenia warstw niższych
416. 20:28zachowujących zabobony z czasów
417. 20:31przedhomerowych nie udało się również
418. 20:34wyplenić partykularyzmu religijnego
419. 20:37który stał się trwałą i znamienną cechą
420. 20:39religii greckiej każda gmina miała swych
421. 20:42szczególnych orędowników gdy szereg gmin
422. 20:45jednoczył się w całość państwową nie
423. 20:48zacierały się różnice
424. 20:50Hera czczona wargos nie miała
425. 20:53bezwzględnego podobieństwa z herą
426. 20:55ateńską Bogowie uznawani przez wszystkie
427. 20:58państwa greckie nie wszędzie cieszyli
428. 21:01się tym samym szacunkiem podobnie każda
429. 21:04wieś każda rodzina nieomal każdy
430. 21:07człowiek miał własnego Boga którego nad
431. 21:10innych wysławiał
432. 21:13Homer który pierwotne pojęcia religijne
433. 21:17zmienił na bardziej cywilizowane sam z
434. 21:20kolei stanął przed sądem umysłów o
435. 21:22dojrzalszej kulturze
436. 21:24pierwszy skrytyką religii homerowej
437. 21:27wystąpił filozof ksenofanes z kolofonu
438. 21:30około
439. 21:3257470 roku przed naszą erą raziła go
440. 21:35szczególnie chwiej na moralność
441. 21:37Olimpijczyków
442. 21:39Homer i hezj opowiada on przypisują
443. 21:43bogom wszystko to co u ludzi wstyd i
444. 21:46Anime przynosi a zwracając się przeciw
445. 21:50antropomorficznemu wielobóstwu
446. 21:53śmiertelnie przypuszczają że Bogowie
447. 21:55rodzą się tak jak oni że noszą ludzkie
448. 21:58odzienie mają ludzki głos i ludzką
449. 22:00postać gdyby woły Konie lub lwy miały
450. 22:04ręce i umiały malować i tworzyć posągi
451. 22:07jak ludzie
452. 22:09malowałyby swoich bogów z ciałami
453. 22:12podobnymi do własnych
454. 22:14etiopowie twierdzą że ich Bogowie są
455. 22:16Czarni i mają nosy perkate Krakowie zaś
456. 22:21że mają oczy niebieskie I rude włosy
457. 22:24ksenofane z bowiem głosił wiarę w
458. 22:27jedynego Boga
459. 22:28jeden jest Bóg najwyższy pomiędzy bogami
460. 22:31i ludźmi niepodobny do śmiertelnych ani
461. 22:35z postaci ani z umysłu Bóg cały widzi
462. 22:39cały Myśli cały słyszy Bez trudu
463. 22:44wszystko w ruch wprowadza rozumem I
464. 22:48myślą
465. 22:50monoteistyczne w rozmaity sposób
466. 22:52przenikały do następnych pokoleń wciąż
467. 22:55na nowo podejmowane przez filozofów i
468. 22:57poetów którzy z wolna wiedli religię
469. 23:00grecką ku wyższej etyce i mniej ziemskim
470. 23:03pojęciom o bogach do ugruntowania nowych
471. 23:06poglądów przyczyniały się poniekąd
472. 23:08misteria eleuzyjskie a jeszcze wyraźniej
473. 23:12urabiali je orficy była to sekta
474. 23:16religijna która podawała za swego
475. 23:18założyciela legendarnego wieszcza
476. 23:20Orfeusza
477. 23:21religia orficka była mistycznym
478. 23:24monoteizmem Bogowie znani z mitologii
479. 23:27stanowili zewnętrzne formy jednej
480. 23:29boskiej istoty
481. 23:32Dionizos zwany gdy zagrausem syn Zeusa i
482. 23:36Persefony jeszcze w dzieciństwie
483. 23:38otrzymał od ojca rządy nad światem
484. 23:40tymczasem Tytani chcieli go zabić
485. 23:44mały bożek uciekał zmieniając się po
486. 23:46drodze w rozmaite zwierzęta na koniec
487. 23:48przemienionego w byka tytani rozdarli na
488. 23:52kawałki ugotowali i zjedli serce zaś
489. 23:56pogrzebali w ziemi
490. 23:58Atena jest znalazła i przyniosła Zeusowi
491. 24:01który je połknął
492. 24:03Zeusa narodził się później drugi
493. 24:07Dionizos którego świat zna jako syna
494. 24:11semeli tytanów Zeus spalił piorunem z
495. 24:15ich popiołów uczynił ludzi
496. 24:18ponieważ zaś Tytani przedtem pożarli
497. 24:21ciało Dionizosa przed to W każdym
498. 24:23człowieku są dwojakie składniki dobre
499. 24:26dionizyjskie i złe od Tytanów
500. 24:31zadaniem ludzi jest uwolnić się od owej
501. 24:34puścizny przeklętej to jest od ciała
502. 24:38albowiem tylko dusza jest dionizyjska
503. 24:41trzeba panować nad ciałem ujarzmiać je
504. 24:45gdyż w ten sposób wysładza się duszę z
505. 24:49więzów cielesnych
506. 24:52według orfików dusza po śmierci idzie do
507. 24:55podziemia Gdzie odbywają się sondy
508. 24:58zbrodniarz otrzymuje zasłużoną karę
509. 25:01która nie jest wieczna po okresie
510. 25:04oczyszczenia dusza wraca na ziemię i
511. 25:07wchodzi w nowe ciało aby pokutować
512. 25:10zawiny poprzedniego żywota w ten sposób
513. 25:14wciąż odradza się i umiera
514. 25:21wtajemniczony w misteria orfickie
515. 25:23uzyskuje w podziemiu wyrok łagodniejszy
516. 25:26i może być zwolniony od powtórnych
517. 25:28narodzin
518. 25:29lecz samo wtajemniczenie nie wystarcza
519. 25:32jedynie ten kto życie swe dobrze i
520. 25:35cnotliwie przeżyje znajdzie łaskę u
521. 25:39Dionizosa i połączy się z Bogiem na
522. 25:42zawsze
523. 25:44misteria olfickie były prywatne
524. 25:47żadne państwo się nimi nie opiekowało
525. 25:51odprawiano je pod gołym niebem albo w
526. 25:53domach albo w tymczasowych kapliczkach
527. 25:57odbywały się oczyszczenia wtajemniczenia
528. 25:59i symboliczne widowiska
529. 26:02lecz główną siłą orfików była ich
530. 26:05literatura
531. 26:07licznej rozmaite pisma wierszem i prozą
532. 26:11kapłani orficcy na kształt guślarzy
533. 26:13chodzili po ulicach i domach głosząc
534. 26:16naukę Orfeusza i dając ludziom wskazówki
535. 26:19jak się uchronić od karko-śmiertnych
536. 26:23zmarłym wyznawcom dawano do grobu
537. 26:25tabliczki pouczające Jak się mają
538. 26:27zachować w zaświatach dusza musi znać
539. 26:31hasła potrzebne do zbawienia oto jak się
540. 26:36ma odezwać gdy przekroczy próg śmierci
541. 26:40jestem dzieckiem ziemi i nieba
542. 26:42gwiaździstego ale mój rud jest
543. 26:46niebiański
544. 26:48na te słowa strażnicy Zdroju pamięci
545. 26:52pozwolą jej ugasić w nim pragnienie stąd
546. 26:56idzie dusza przed władców podziemia i
547. 26:58oświadcza im że wydobyła się z bolesnego
548. 27:01koła życia na co jej odpowiadają
549. 27:04będziesz Bogiem a nie człowiekiem i
550. 27:08przyjmują do krainy wiecznego szczęścia
551. 27:12nauki orfickie rozpowszechniane przez
552. 27:15wędrownych kapłanów i proroków przyjęły
553. 27:17się w całej helladzie zwłaszcza u warstw
554. 27:20niższych które w nich znajdowały
555. 27:23pociechę i nadzieję lepszego losu
556. 27:25natomiast poglądy ksenofanesa znalazły
557. 27:28wielu zwolenników wśród filozofów ci
558. 27:32atakowali religię coraz ostrzej aż w
559. 27:35piątym wieku Dały się słyszeć głosy
560. 27:37zupełnego ateizmu
561. 27:39przeciwdziałała temu pobożność
562. 27:41patriotycznych
563. 27:45Ateny z czasów Peryklesa jest początków
564. 27:484 wieku w entuzjazmie
565. 27:50patriotyczno-religijnym ozdobiły się
566. 27:52najpiękniejszymi świątyniami a
567. 27:54jednocześnie zaczęły ścigać sądami i
568. 27:57wyrokami wolnomyślicieli
569. 28:00ale druga połowa wieku IV odmieniał w
570. 28:03stan rzeczy państwa greckie słabną i
571. 28:06chylą się ku upadkowi a wraz z siłą
572. 28:10państwową gaśnie również i
573. 28:12patriotyczno-religijne uczucie w tych
574. 28:15niespokojnych czasach wyrasta ponad inne
575. 28:17bóstwa dyche bogini szczęśliwego trafu
576. 28:21przez wyprawy i podboje Aleksandra
577. 28:23Wielkiego cywilizacja grecka zdobywa
578. 28:25nowe posiadłości na wschodzie odtąd
579. 28:27zaczyna przeważać znaczenie wschodu i
580. 28:31Grecja właściwa z wolna lecz stanowczo
581. 28:34Ulega wpływom orientalnym tę epokę
582. 28:39trwającą aż do pierwszego wieku
583. 28:41nazwano okresem hellenistycznym
584. 28:46Olimp grecki zapełnia się mnóstwem
585. 28:49nowych bogów Co prawda Działo się to już
586. 28:52i dawniej Grecy jak zresztą wszyscy
587. 28:55politeiści odznaczali się szeroką
588. 28:57tolerancją i wielką uprzejmością wobec
589. 28:59bóstw cudzych wierzyli zapewne że ich
590. 29:03nigdy nie jest za wiele i że za granicą
591. 29:06Łatwo może się znaleźć jakiś Bóg którego
592. 29:09warto sobie pozyskać zwłaszcza Egipt
593. 29:12odwieczny kraj cudów męcił i zdumiewał
594. 29:16Greków wierzących że w świątyniach nad
595. 29:19Nilem ukrywa się jakaś mądrość tajemna
596. 29:23stamtąd Więc wzięli boginie która od
597. 29:27trzeciego wieku przed naszą erą aż
598. 29:28niemal do końca starożytności skupiała
599. 29:31dokoła siebie rzesze wyznawców
600. 29:35Izyda utożsamiana z io selenę Afrodytą
601. 29:40demetrą i wielu innymi postaciami
602. 29:42mitologii greckiej przedstawione we
603. 29:45wzruszającym obrazie Matki trzymającej
604. 29:47dziecko w ramionach otoczona kapłanami
605. 29:49którzy odprawiali nabożeństwa przejęte
606. 29:51serdeczniejszym stosunkiem do bóstwa
607. 29:53Izyda objawiająca w misteriach szereg
608. 29:57nauk kosmogonicznych i moralnych doszła
609. 30:00do czci tak wysokiej że stawała się
610. 30:03prawie bóstwem jedynym i chwałę jej
611. 30:06głoszono tymi słowy oto jestem macierz
612. 30:10wszechświata pani żywiołów wszystkich
613. 30:14braś źródło wszech wieków ja z bóstw
614. 30:18największa ja cieni podziemnych królowa
615. 30:22spośród niebian pierwsza ja której twarz
616. 30:26obliczeń jest post wspólnym bogów i
617. 30:29bogini wszystkich które skinienie rządzi
618. 30:33świetlistymi sklepieniami nieba
619. 30:35uzdrawiającymi tchnieniami oceanów
620. 30:38rozpaczliwym Piekieł milczeniem ja
621. 30:42której jedno jedyne bóstwo cały czci
622. 30:45świat we wielorakim kształcie w różnym
623. 30:49obrządku i podróżne rakim imieniem
624. 30:54wraz z nią
625. 30:55utrwalił się kult jej męża i brata
626. 30:58Ozyrysa który pod imieniem Serafis
627. 31:01rozsiał po całym obszarze świata
628. 31:03greckiego pokaźną liczbę swych świątyni
629. 31:07z bóstw wschodnich najszerzej czczono
630. 31:12wielką matkę
631. 31:14macierz bogów kibele była to bogini
632. 31:19frygijska Azja Mniejsza w której Grecy
633. 31:22rozpoznawali swoją reje małżonkę Kronosa
634. 31:27kapłani kibeli odbywali hałaśliwe
635. 31:29procesje połączone z namiętną muzyką a
636. 31:32podczas dzikich tańców wojennych
637. 31:34zadawali sobie rany mieczem w swym
638. 31:37rytuale mieli wiele gorszących praktyk i
639. 31:40nie cieszyli się dobrym imieniem
640. 31:44drugim potężnym Bogiem ze wschodu był
641. 31:47Mitra
642. 31:48irańsko-babiloński pan słońca
643. 31:52Kult jego poczyna się szerzyć w okresie
644. 31:54hellenistycznym a w drugim i trzecim
645. 31:57wieku naszej ery dochodzi do szczytu
646. 31:59litra urasta wówczas na bóstwo naczelne
647. 32:02całego świata grecko-rzymskiego
648. 32:05misteria odbywane w tajemniczych
649. 32:08pieczarach głoszą wiarę w
650. 32:09nieśmiertelność duszy i zmartwychwstanie
651. 32:12ciała przez wielkie podobieństwo do
652. 32:15chrześcijaństwa religia mitry staje się
653. 32:18w pewnym czasie groźną współzawodniczką
654. 32:20nauki ewangelicznej
655. 32:23w dobie wielkich monarchii a więc od
656. 32:26Aleksandra Wielkiego począwszy dawny
657. 32:29ustrój Grecji oparty na miastach
658. 32:31państwach przestał istnieć i nie było
659. 32:35odtąd owej więzi Narodowej która
660. 32:37poszczególnym obywatelom nakazywała
661. 32:39czcić bóstwa ojców i dziadów ponieważ
662. 32:42nowe państwa
663. 32:44owe rozległe monarchie nie wywierały W
664. 32:47tej mierze żadnego nacisku religia stała
665. 32:49się rzeczą prywatną i każdy szukał Boga
666. 32:52wszędzie tam gdzie go się znaleźć
667. 32:54spodziewał
668. 32:57wzrosła pobożność indywidualna silnie
669. 33:00zabarwiona mistycyzmem i bujniej
670. 33:03rozplenił się wszelkich zabobon wraz z
671. 33:05magią i wróżbiarstwem
672. 33:08jednocześnie racjonalizm poddawał
673. 33:10krytyce wierzenia o bogach już od 6
674. 33:14wieku
675. 33:15objaśniano alegorycznie Homera aby go
676. 33:18uchronić przed zarzutami ksenofanesa ale
677. 33:21dopiero filozofowie ze szkoły stoików I
678. 33:23cyników
679. 33:24rozszerzyli alegorie na imiona bogów i
680. 33:27treść podań
681. 33:29zwalczając antropomorficzne pojmowanie
682. 33:31bóstwa i wszelkie zewnętrzne ceremonie
683. 33:33głosili naukę o jednej istocie Boskiej
684. 33:37która Wymaga tylko ofiary czystego serca
685. 33:40zwłaszcza stoicy pilnie acz
686. 33:44nieumiejętnie zbierali materiały
687. 33:46dotyczące obrzędów religijnych imiona i
688. 33:49przydomki bogów aby za pomocą
689. 33:51dziwacznych etymologii objawić ich
690. 33:54właściwe znaczenie
691. 33:57mówili że Demeter wyraża po prostu chleb
692. 34:00Era powietrze Atena ogień
693. 34:05inną drogę obrał euchemeros twórca
694. 34:10osobliwego poglądu na mitologię grecką
695. 34:12napisał on w początku drugiego wieku
696. 34:15przed naszą erą romans podróżniczy pod
697. 34:19tytułem hiera anagraphe święte pismo
698. 34:24opowiadał że kiedy wyruszył z portu w
699. 34:26Arabii szczęśliwej zerwał się wiatr i
700. 34:30zagrał okręt do nieznanej wyspy
701. 34:32położonej na Oceanie Indyjskim
702. 34:35wyspa była niezwykle Urodzajna i piękna
703. 34:37a w środku niej wznosiła się świątynia
704. 34:41Zeusa
705. 34:43w tej świątyni była kolumna ze złota
706. 34:47okryta napisami
707. 34:49hieroglificznymi na prośbę euchemerosa
708. 34:53kapłani wytłumaczyli mu napisy i wówczas
709. 34:56Przekonał się że jest to po prostu
710. 34:59prawdziwa historia bogów
711. 35:02przepisał ją wtedy w swym dziele aby
712. 35:05udowodnić że Bogowie byli pierwotnie
713. 35:08ludźmi których umożliwiano Bądź z Woli
714. 35:11narodu Bądź z ich własnego rozkazu
715. 35:15według euchemerosa Zeus był królem
716. 35:18zdobywcą który wymagał od poddanych czci
717. 35:21Boskiej aby zyskać tym większy posłuch
718. 35:24Kronos był władcą łagodnymi poczciwym
719. 35:27którego synowie strącili z tronu Uranos
720. 35:31był księciem bardzo biegłym w astronomii
721. 35:33i stąd Uznano go po śmierci zabójstwo
722. 35:36nieba w ten sposób wyjaśniał euchemeros
723. 35:39całą mitologię sprowadzając nieraz
724. 35:42dostojne postaci Olimpu do rzędu figur
725. 35:44bardzo pospolitych
726. 35:47od epoki hellenistycznej aż do drugiego
727. 35:50wieku naszej ery daje się zauważyć w
728. 35:52społeczeństwie greckim prąd który byśmy
729. 35:55dziś nazwali romantycznym
730. 35:57tęsknota za najstarszymi kulkami
731. 36:00odnawiano obrzędy do których już niemal
732. 36:04pamięć zaginęła odnoszono z gruzów
733. 36:06odwieczne świątynie
734. 36:08najdawniejszej igrzyska odprawiano z
735. 36:10wielką wspaniałością i radzono się
736. 36:13zapomnianych wyroczni szczególnie
737. 36:15opierał ten ruch cesarz hadrian 117 138
738. 36:22rok naszej ery monarcha schellenizowany
739. 36:25pełen romantycznych porywów i szczerej
740. 36:28miłości dla tradycji greckiej ale Trwało
741. 36:30to krótko i było zbyt słabe aby uchronić
742. 36:33Olimp helleński przed najazdem
743. 36:35wschodnich bogów
744. 36:38ostatnim wielkim tworem geniuszu
745. 36:40greckiego był Neo platonizm
746. 36:44ugruntowany przez filozofa platyna II
747. 36:48wiek naszej ery który uważał siebie za
748. 36:50ucznia i kontynuatora Platona
749. 36:54przez wiele wieków dążyli Grecy do
750. 36:56uproszczenia swego politeizmu i do
751. 36:59poddania go idei największego Boga
752. 37:01to zadanie podjął plotyn stworzył
753. 37:05pojęcie Boga istniejącego poza wszelką
754. 37:07formą zmysłową którego nie można ani
755. 37:11określić ani nazwać
756. 37:13Bogowie czczeni w świątyniach byli
757. 37:16emanacją istoty istot podania
758. 37:19rozwiązywali neoplatończycy sposobem
759. 37:22alegorycznym lecz szanowali obrzędy i
760. 37:24wszystkie praktyki religijne
761. 37:27neoplatonizm zapełnił świat demonami
762. 37:30demony były jakby pośrednikami między
763. 37:33ziemią a niebem były nieśmiertelne
764. 37:37przewyższały człowieka rozumem i siłą i
765. 37:41zależnie od swojej natury były
766. 37:43dobroczynne lub szkodliwe ta wiara w
767. 37:47demony
768. 37:48rozwarła na oścież podwojem magii i
769. 37:52wszelkim sztukom czarnoksięskim
770. 37:55neoplatonizm był ostatnim wysiłkiem aby
771. 37:58utrzymać i ożywić starą religię grecką
772. 38:00poszedł jednak na marne gdyż jedyną
773. 38:03religią która naprawdę odpowiadała
774. 38:05potrzebie czasu było chrześcijaństwo
775. 38:13nie zawsze i nie od najdawniejszych
776. 38:16czasów świątynia była miejscem czci
777. 38:19bogów
778. 38:20na górach w gajach grotach przy źródłach
779. 38:25modlono się wszędzie tam gdzie domyślano
780. 38:28się obecności bóstwa pod gołym niebem
781. 38:31ustawiano ołtarze i składano ofiary z
782. 38:35wolna takie miejsce szczególnie
783. 38:36szanowane stawało się okręgiem Świętym w
784. 38:39którym budowano świątynię tak było w
785. 38:42Delfach i w Olimpii dookoła Świętego
786. 38:46okręgu skupiły się gmachy publiczne na
787. 38:49kształt miast całych
788. 38:53ośrodkiem Kultu i samego okręgu Świętego
789. 38:56był ołtarz przy nim stawiano wizerunki
790. 38:59bóstw i ofiary wotywne okręg święty
791. 39:03otaczał mur a różne przepisy rytualne
792. 39:06określały jego nietykalność na przykład
793. 39:09do świętego gaju Zeusa w Olimpii w
794. 39:13pewnych porach nie wolno było wchodzić
795. 39:16kobietom
796. 39:17przestrzegano aby nikt w okręgu Świętym
797. 39:21ani się nie rodził ani umierał albowiem
798. 39:24narodziny lub śmierć
799. 39:26sprowadzały stan nieczystości
800. 39:30świątynia była domem Boga który w niej
801. 39:34przebywał pod postacią swego wizerunku
802. 39:36wierni zazwyczaj pozostawali na zewnątrz
803. 39:39aby nie zakłócać spokoju bóstwa w jego
804. 39:42prywatnym mieszkaniu wchodzili tam w
805. 39:45pewne dni uroczyste ale i wtedy nie
806. 39:48dopuszczalnościsku tak nakazywała
807. 39:50ostrożność ze względu na drogocenne
808. 39:53przedmioty które łatwo mogły zniknąć w
809. 39:56tłumie zwłaszcza że świątynie były słabo
810. 39:59oświetlone jedynie tam gdzie odprawiano
811. 40:03misteria na przykład w eleuzis rzesze
812. 40:07wtajemniczonych zbierały się na wspólne
813. 40:09nabożeństwa
814. 40:11każda świątynia otwierała się ku
815. 40:14wschodowi i w tę stronę patrzyły oczy
816. 40:17posągu okien zazwyczaj nie było
817. 40:21światło wchodziło przez drzwi także w
818. 40:24głębi świątyni panował półmrok
819. 40:26odczuwało się większą ciszę i jakby
820. 40:28modlitewne skupienie często otaczały
821. 40:31świątynie drzewa z rzędem zasadzone
822. 40:34w Grecji nie istniał jakiś jednolity
823. 40:39stan duchowny w naszym rozumieniu
824. 40:41pochodziło to stąd że pierwotnie kulty
825. 40:45były domowe i ojciec rodziny był zarazem
826. 40:48kapłanem
827. 40:50kapłan grecki ani nie odbywał
828. 40:52specjalnych studiów ani nie odróżniał
829. 40:55się od reszty obywateli służbę Bożą na
830. 40:57równi z mężczyzną pełniła kobieta kapłan
831. 41:01jako stróż świątyni miał funkcję
832. 41:03państwową poza tym był człowiekiem
833. 41:06świeckim w każdej świątyni był jeden
834. 41:09kapłan któremu przydzielano do pomocy
835. 41:11strażników i niewolników ponieważ nie
836. 41:15znano ani dogmatów ani teologii kapłani
837. 41:18nie nauczali wiernych
838. 41:21jedynym ich obowiązkiem było dokonywanie
839. 41:23obrzędów
840. 41:24kapłanów wybierało zgromadzenie ludowe w
841. 41:27niektórych kultach urząd Kapłański był
842. 41:29dziedziczny w okresie hellenistycznym
843. 41:32przywędrował ze wschodu brzydki zwyczaj
844. 41:34kupowania urzędów kapłańskich kapłan
845. 41:38musiał być moralnie i fizycznie bez
846. 41:40skazy i być pełnoprawnym obywatelem
847. 41:42Gminy dochody jego stanowiły osobne
848. 41:45porcje mięsa z każdej ofiary i
849. 41:48okolicznościowe honoraria niekiedy
850. 41:51pobierał rentę z posiadłości należących
851. 41:53do świątyni przy spełnianiu obrządków
852. 41:55wkładali kapłani starodawny strój joński
853. 41:58długi nieprzepasany chiton biały lub
854. 42:01Purpurowy z rękawami czasem
855. 42:05występowali w stroju bóstwa na przykład
856. 42:08kapłanka Artemidy w patrol jechała na
857. 42:11wozie zaprzężonym w jelenie a kapłanka
858. 42:14Ateny w arajskiej pellene przywdzielała
859. 42:18w dnie świąteczne hełm i pancerz w życiu
860. 42:21prywatnym ubierali się jak wszyscy
861. 42:26głównym aktem obrzędów religijnych była
862. 42:28ofiara Dar składany bóstwu celem
863. 42:32pozyskania jego łaski na stopniach
864. 42:35ołtarza zabijano zwierzęta woły krowy
865. 42:38owce kozy świnie i tak dalej w dniach
866. 42:42szczególnie uroczystych liczba ofiar
867. 42:44bywała bardzo znaczna nazywano to
868. 42:47hekatombą czyli Setką ofiar
869. 42:51pojęcia hekatomby nie należy brać
870. 42:54dosłownie
871. 42:56rzadkich tylko wypadkach zabijano setki
872. 42:58bydląt ofiarnych zwyczajnie zaś
873. 43:00hekatombą zwano większą ofiarę złożoną z
874. 43:03kilkunastu lub kilkudziesięciu zwierząt
875. 43:06przeważnie wybierano zwierzęta zdrowe i
876. 43:09dojrzałe ale istniały w tym względzie
877. 43:12wyjątki gdyż każdy Kult wymagał zwierząt
878. 43:16innego gatunku płci maści i temu
879. 43:19podobnych
880. 43:20zwykle obok ołtarza stała tablica z
881. 43:23wypisanymi dokładnie wskazówkami jak
882. 43:25ofiarę składać należy
883. 43:28zwierzęta ofiarne miały często rogi
884. 43:30złocone
885. 43:31przystrajano je wstążkami i wieńcami
886. 43:35najpierw kapłan odcinał z czoła
887. 43:38zwierzęcia garść włosów które wrzucał do
888. 43:41ognia Po czym sypał na nie ziarnka zboża
889. 43:46przy dźwiękach fletów zadawano ofierze
890. 43:49cios toporem tak żeby krew zbryzgała
891. 43:52ołtarz
892. 43:54zabite zwierzę dzielono na dwie części
893. 43:57najichszą tłuszcz skórę i kości palono
894. 44:01na ołtarzu drugą zaśpieczono i
895. 44:05zastawiano ucztę dla wszystkich obecnych
896. 44:08podczas ofiar składanych przez państwo
897. 44:10cały lud bywał ugoszczony a najlepsze
898. 44:13Gąski dostawali dygnitarze i kapłani na
899. 44:18wsi ilekroć chłop zabijał wołu lub ciele
900. 44:22najpierw składał ofiarę a resztę mięsa
901. 44:25oddawał na użytek domowy
902. 44:29inaczej się działo gdy ofiarę
903. 44:30przeznaczano na przebłaganie bóstw w
904. 44:33podziemnych
905. 44:35spalano wówczas całe zwierzę i nie wolno
906. 44:37było z niego jeść ani kęsa albowiem kto
907. 44:40zjadł Badaj odrobinę dostawał się pod
908. 44:42władzę duchów piekielnych tak samo
909. 44:45postępowano składając ofiarę W zamiarze
910. 44:47oczyszczenia się z jakiejś przewiny lub
911. 44:50dla odwrócenia grożącej klęski
912. 44:53ubodzy którzy nie mieli za co kupić
913. 44:56zwierzęcia ofiarnego przynosili ciasto
914. 44:58wypieczone w kształcie wołu krowy lub
915. 45:01owcy
916. 45:02często w oblężonych miastach Gdy
917. 45:05zabrakło mięsa składano bogom takie
918. 45:08zastępcze ofiary poza tym religia grecka
919. 45:11znała ofiary całkowicie bezkrwawe z
920. 45:14owoców i wszelkich płodów ziemi oraz
921. 45:17libację
922. 45:19wylewanie wina nie tylko podczas
923. 45:22uroczystości lecz i przy zwykłej
924. 45:24wieczerzy odlewano z kubka kilka kropel
925. 45:27na cześć bogów
926. 45:30na równi z dzikimi plemionami sądzili
927. 45:32Grecy W najdawniejszych czasach że
928. 45:35najmilszym darem dla bogów jest ofiara z
929. 45:37człowieka
930. 45:38ślady tych wyobrażeń zachowały się w
931. 45:41Grecji do bardzo późnej epoki przede
932. 45:44wszystkim mówią o tym podania na
933. 45:46przykład ofiarowanie i figenii w których
934. 45:50jakiś wróżbita dla zażegnania gniewu
935. 45:52Bożego nakazuje złożyć ludzką ofiarę ale
936. 45:56i w jakich historyczne dostarczają
937. 45:58podobnych przykładów w plutarchowym
938. 46:01Żywocie temistoklesa czytamy nazajutrz
939. 46:05skoro dzień zaświtał
940. 46:07Kserkses dla przypatrzenia się w flocie
941. 46:10i bitwie Było to pod salaminą roku 480
942. 46:14przed naszą erą osiadł nadbrzeżną górę
943. 46:17powyżej świątyni Heraklesa Candy
944. 46:19cieśnina od attyki rozłącza po takich z
945. 46:24obu stron przygotowaniach gdy
946. 46:26temistokles czy nie ofiary na okręcie
947. 46:28naczelnym przywodzą przedeń trzech
948. 46:31jeńców pięknej Urody w sukniach
949. 46:33złotogłowych mieniono ich
950. 46:36siostrzanami królewskimi skoro ich
951. 46:40spostrzegł eufrantydes oraz gdy Wielki i
952. 46:43jasny ogień na ofiarach rozjaśniał i z
953. 46:47prawej strony kichnienie słyszeć się
954. 46:50dało dobry znak wziął wszy prawicę
955. 46:53temistoklesa każe mu ich zabić dla
956. 46:56Bachusa z przydomkiem omestes to jest
957. 47:01surowożerca od tego właśnie zależy
958. 47:03zwycięstwo i całość Grecji
959. 47:07stanął zdumiony tymi stokles na tak
960. 47:09okropną wróżbę i nieśmiał jej dopełnić
961. 47:12ale lód który zawsze w niebezpiecznych
962. 47:15przygodach i rozpaczy woli przeciw
963. 47:18wszelkiemu rozumowi szukać na ocalenie
964. 47:21swoje nadzwyczajnych pomocy aniżeli się
965. 47:23trzymać zwyczajnego rzeczy porządku i
966. 47:26roztropności prawideł wezwał
967. 47:28jednogłośnie Bachusa i młodzieńców przed
968. 47:32ołtarzem stawił na ofiarę jako Wieszczek
969. 47:35nakazał
970. 47:37co więcej słyszymy nawet o regularnych
971. 47:39ofiarach z ludzi w dobie historycznej
972. 47:41corocznie zabijano człowieka na ołtarzu
973. 47:44Kronosa na wyspie Rodos a w mieście
974. 47:47abdera kamienowano jednego z obywateli
975. 47:49niby kozła ofiarnego na oczyszczenie
976. 47:52całego społeczeństwa
977. 47:53podobny zwyczaj istniał w Atenach
978. 47:56prawdopodobnie do 5 wieku podczas
979. 47:59majowego święta targeliów wprowadzono w
980. 48:02uroczystej procesji dwoje ludzi
981. 48:04mężczyznę jako nosiciela grzechów
982. 48:06mężczyzn i kobietę zawiny niewiast z
983. 48:12łańcuchem białych i czarnych fig na szyi
984. 48:15po odbytej procesji wyprowadzano ich za
985. 48:18miasto i zabijano tak działo się i w
986. 48:21innych miastach jońskich
987. 48:23przeznaczano na ten cel zbrodniarzy
988. 48:25skazanych na śmierć ale należy
989. 48:27przypuszczać że w odległej starożytności
990. 48:30mniej ostrożnie szafowano życiem ludzkim
991. 48:32i ołtarze bogów greckich ociekały krwią
992. 48:36niewinnych równie obficie jak u
993. 48:39wszystkich ludów barbarzyńskich
994. 48:42z postępem cywilizacji
995. 48:44łagodniały te pierwotne zwyczaje oto na
996. 48:47wyspie leukaz corocznie w święto
997. 48:50Apollina zrzucano ze skały do morza
998. 48:53jednego zbrodniarza w celu oczyszczenia
999. 48:55całego ludu lecz na dole oczekiwały
1000. 48:58łodzie ratunkowe
1001. 49:00wyławiano go z wody i skazywano na
1002. 49:04wygnanie
1003. 49:05w hala i w attyce podczas święta
1004. 49:08Artemidy wybierano z ludu jednego
1005. 49:11mężczyznę i zadawano mu w szyję lekkie
1006. 49:14cięcie mieczem kilka kropel Krwi było
1007. 49:17zastępczą ofiarą za życie człowieka
1008. 49:19które niegdyś składano w darze bogini
1009. 49:22jeszcze ciekawszy był zwyczaj na wyspie
1010. 49:25tennedos kapłani Dionizosa hodowali
1011. 49:28piękną krowę A kiedy urodziła się ciele
1012. 49:31obchodzili się z nią jak z kobietą w
1013. 49:33połogu cielęciu zaś wdziewali buciki na
1014. 49:37racice i prowadzili niby dziecko przed
1015. 49:41ołtarz Boga gdzie je zabijali
1016. 49:44w tym obrzędzie ciele zastępowało
1017. 49:47prawdziwą ofiarę z dziecka której
1018. 49:49niegdyś wymagał Dionizos od mieszkańców
1019. 49:53ten edos
1020. 49:55do wykonywania służby Bożej Potrzebna
1021. 49:57była czystość rytualna
1022. 49:59nieczysty był przede wszystkim zabójca
1023. 50:02lecz i ten kto choćby bezwiednie zetknął
1024. 50:06się z mordercą lub trupem taki nie miał
1025. 50:09wstępu do świątyni A gdyby wszedł z
1026. 50:11plamiłby dom Boży
1027. 50:14z plamioną świątynię oczyszczano w ten
1028. 50:16sposób na ołtarzu płonął ogień z którego
1029. 50:20kapłan wyjmował Głownie i gasił ją w
1030. 50:24wodzie tą wodą jako święconą skraplał
1031. 50:28ściany posągi i zebranych przed
1032. 50:31świątynią zwykle stało naczynie z wodą
1033. 50:34święconą w której wchodzący zanurzali
1034. 50:36dłonie
1035. 50:37Greg modlił się często lecz nigdy bez
1036. 50:41określonego powodu
1037. 50:43prosił bogów o pomoc lub dziękował za
1038. 50:45doznaną łaskę
1039. 50:47przed każdym przedsięwzięciem obiecywał
1040. 50:49bogom jakąś ofiarę na wypadek spełnienia
1041. 50:51prośby
1042. 50:52zwracał się do tego bóstwa które
1043. 50:55najłatwiej mogło się zaopiekować daną
1044. 50:57sprawą gdyż należała do jego zakresu
1045. 51:00władzy albo do Boga którego świątynia
1046. 51:03znajdowała się w pobliżu
1047. 51:05przy modlitwie stawał wyprostowany i
1048. 51:08podnosił do góry rozłożone ręce
1049. 51:10jedynie bóstw w podziemnych Wzywał
1050. 51:12padając na kolana i bijąc dłonią o
1051. 51:15ziemię jakby w ten sposób chciał zwrócić
1052. 51:17uwagę istot tam mieszkających
1053. 51:21do służby Bożej należały również
1054. 51:23procesje tańce igrzyska i wszelkiego
1055. 51:25rodzaju zabawy ludowe było to
1056. 51:28Właściwością Greków że widzieli we
1057. 51:31własnej radości i we własnych rozrywkach
1058. 51:33coś niesłychanie miłego bogom którzy
1059. 51:36zawsze brali udział w ich weselu
1060. 51:40napartenonie jest fryz
1061. 51:43przedstawiający jedną z najpiękniejszych
1062. 51:45uroczystości ateńskich pochód pana
1063. 51:48tenajski
1064. 51:50na fryzie tym rzeźbiarz umieścił grupę
1065. 51:54bogów olimpijskich którzy dla oczu
1066. 51:57ludzkich niewidzialni radodują się
1067. 52:00widokiem pięknej młodzieży i całego ludu
1068. 52:02idącego w procesji najczęściej po
1069. 52:05złożeniu ofiar odbywały się tańce bez
1070. 52:08igrzysk nie rozumiano większych
1071. 52:12uroczystości
1072. 52:13cztery igrzyska osiągnęły największe
1073. 52:16znaczenie
1074. 52:17Olimpijskie
1075. 52:19pityjskie w Delfach
1076. 52:22istnijskie na międzymorzu korynckim i
1077. 52:25nemejskie w argolidzie zwały się pan
1078. 52:30helleńskie ogólno greckie albowiem
1079. 52:34uczestniczyła w nich cała Hellada
1080. 52:41podobnie jak każde państwo i każda gmina
1081. 52:43miały własnego Boga którego uważały za
1082. 52:45swego patrona tak znów każda rodzina
1083. 52:48obok Hestii bogini domowego ogniska
1084. 52:52czciła swoje bóstwa domowe będące jej
1085. 52:55wyłączną własnością
1086. 52:57ona opiekowały się jedynie swoim domem i
1087. 53:00dla obcych mogły się okazać wrogie
1088. 53:04Kto po raz pierwszy wchodził do domu czy
1089. 53:06to nowy niewolnik czy panna młoda
1090. 53:08składał im natychmiast ofiarę aby
1091. 53:11pozyskać ich życzliwość
1092. 53:13pannę młodą w dzień ślubu stawiano przed
1093. 53:16ogniskiem w domu męża i obsypywano
1094. 53:18figami orzechami daktylami była to
1095. 53:22ofiara miła bóstwom domowym
1096. 53:24nowonarodzone dziecko musiało również
1097. 53:26wkupić się w Łaski tych duchów
1098. 53:28mieszkających w kominie na strychu w
1099. 53:32zakamarkach piwnic strzegących dobytku i
1100. 53:35płoszących złodzieja w kilka dni po
1101. 53:38narodzinach odbywała się uroczystość
1102. 53:41amfidromiów dziecko obnoszono do koła
1103. 53:44ogniska i sadzano je na nim w popiele
1104. 53:49nie dość jednak pozyskać dobre bustedka
1105. 53:51należało jeszcze odstraszyć złe duchy
1106. 53:54które Tylko czekają sposobności aby
1107. 53:56wtargnąć do domu szczególnie natarczywe
1108. 53:59są wtedy gdy w domu rodzi się nowy
1109. 54:01człowiek
1110. 54:02w Atenach zawieszano na drzwiach gałąź
1111. 54:06oliwną gdy przyszedł na świat chłopiec a
1112. 54:09wstążkę wełnianą gdy dziewoja te
1113. 54:12przedmioty odpędzały złe duchy podobną
1114. 54:16siłę przypisywano wieńcom z liści
1115. 54:18wawrzynu Ale najwięcej Bały się złe
1116. 54:21duchy hałasu gdy bito w brązowe lub
1117. 54:26żelazne talerze
1118. 54:27uciekały
1119. 54:29wyszedł z domu nigdy się Grek nie
1120. 54:33odwracał albowiem za wychodzącymi idą
1121. 54:36złe duchy i można nagle stanąć wobec
1122. 54:38nich twarzą w twarz co zawsze źle się
1123. 54:41kończy
1124. 54:42w życiu domowym łatwo się popada w stan
1125. 54:46nieczystości na przykład przez
1126. 54:48dotknięcie położnicy lub umarłego
1127. 54:52matka dopiero w 40 dni po porodzie ma
1128. 54:56prawo wejść do świątyni umarły jest
1129. 55:00jeszcze bardziej niebezpieczny aby
1130. 55:02obcych ustrzec przed splamieniem się
1131. 55:04stawiali Grecy przed domem nieboszczyka
1132. 55:07cyprys i wodę z gałęzią wawrzynu każdy
1133. 55:11wychodzący zanurzał gałąź w wodzie i
1134. 55:14skrapiał się cały tę wodę przynoszono od
1135. 55:18sąsiadów albowiem zmarły zanieczyszcza
1136. 55:21wszystko co się Wokół niego znajduje
1137. 55:23nawet ogień także po upływie żałoby
1138. 55:27brano Głownie z cudzego ogniska i
1139. 55:29rozpalano w domu nowy czysty płomień
1140. 55:34na drugi dzień po pogrzebie dom zmywaną
1141. 55:37wodą morską
1142. 55:39za najcenniejsze objaw łaski bogów
1143. 55:41uważali Grecy wróżby i wyrocznie
1144. 55:44wróżbici i wróżki ludzie obrażeni przez
1145. 55:47Boga szczególnymi zdolnościami
1146. 55:49natchnieniem wykładali rozmaite znaki
1147. 55:52lot ptaków uderzenie piorunu głos skądś
1148. 55:58niespodziane spotkanie ruchy barwy układ
1149. 56:02wnętrzności zwierząt ofiarnych w tym
1150. 56:05wszystkim objawia się Wola bogów
1151. 56:09niekiedy zaś Bóg przemawia wprost przez
1152. 56:12usta swoich kapłanów i wówczas w jego
1153. 56:15świątyni powstaje wyrocznia
1154. 56:19najsławniejszą wyroczną helleńską była
1155. 56:23delficka
1156. 56:24wśród gór parnasu podnóża dwóch skał
1157. 56:28nagich i czerwonych otoczona Gajem
1158. 56:31wznosiła się świątynia Apollina a
1159. 56:34dookoła zbiegały się liczne budynki i
1160. 56:36posągi z najdalszych stron śliskimi
1161. 56:41wąwozami schodzili sie pielgrzymi niosąc
1162. 56:44Bogu swoje utrapienia i nadzieje po
1163. 56:47złożeniu ofiary losowano w jakim
1164. 56:49porządku ma każdy pytać o radę
1165. 56:52przed progiem domu Bożego stał sługa
1166. 56:55świątynny który odbierał pytania
1167. 56:58składane ustnie lub na piśmie i oddawał
1168. 57:02kapłanowi aby je powtórzył jednej z
1169. 57:04natchnionych dziewic zwanych ptiami
1170. 57:09owe pitie wybierane przez kolegium
1171. 57:12kapłanów chowały się od dzieciństwa w
1172. 57:15świątyni wiodąc życie klasztorne w
1173. 57:18najświętszym miejscu świątyni tak zwanym
1174. 57:21adytonie które było jak się zdaje
1175. 57:24pieczarą siadała pitnia na trójnogu w
1176. 57:28obłokach duszących wyziewów
1177. 57:31starożytni mówili że te wyziewy szły
1178. 57:33wprost z ziemi ale przy odkopywaniu ruin
1179. 57:37świątyni delfickiej nie natrafiono na
1180. 57:39ślad żadnej szczeliny skąd mogłyby się
1181. 57:42wyłaniać gazy odurzające
1182. 57:44powstało zatem wśród uczonych przekonań
1183. 57:46że w głębi groty spalano mocne kadzidła
1184. 57:50które otaczały wróżkę chmurą Dymów
1185. 57:53zaczadzona pitnia wpadała w rodzaj
1186. 57:55Ekstazy i na zadawane pytania
1187. 57:58wypowiadała mnóstwo słów bez związku
1188. 58:01specjalnie kapłani profeci układali z
1189. 58:04tych słów wiersze w hexametrach o sensie
1190. 58:07zagadkowym lub dwuznacznym
1191. 58:11w każdej porze tłum pytających zalegał
1192. 58:14Plac przed świątynią byli tam ludzie
1193. 58:17którzy radzili się w sprawach małżeństwa
1194. 58:19pożyczki podróży którzy dowiadywali się
1195. 58:22jakie będą zbiory lub Kiedy można liczyć
1196. 58:24na spadek po bogatym wujaszku którzy
1197. 58:27Szukali skarbów ukrytych pod ziemią lub
1198. 58:29mieli wątpliwości w wyborze zawodu
1199. 58:33nie tylko ludzie prywatni zwracali się
1200. 58:35do wyroczni czyniły to przede wszystkim
1201. 58:37miasta i państwa greckie a nawet i obce
1202. 58:42oficjalnie przed każdym ważniejszym
1203. 58:44przedsięwzięciem jak założenie nowej
1204. 58:47kolonii lub wyprawa wojenna a zwłaszcza
1205. 58:50w kwestiach dotyczących religii
1206. 58:53ilekroć państwa nawiedziła klęska
1207. 58:55posłucha trzęsienie ziemi zaraza którą
1208. 58:58uważano za dopust Boży wyrocznia
1209. 59:01wskazywała sposób przebłagania bogów
1210. 59:04niektóre państwa miały nawet jakby stały
1211. 59:06ambasadorów odnoszących każdą trudną
1212. 59:09kwestię do natchnionego sądu kapłanów
1213. 59:12delfickich cały świat grecki skupiał się
1214. 59:15do koła tej świątyni którą uważano za
1215. 59:18środek ziemi
1216. 59:20szły ofiary i bogate podarki z Macedonii
1217. 59:23z Egiptu znad Pontu z Marsylii z Grecji
1218. 59:27macierzystej i ze wszystkich jej wysp z
1219. 59:30miasta azjatyckich i z Południowej
1220. 59:32Italii Ile razy trzeba było świątynie
1221. 59:34naprawić lub przyozdobić składały się
1222. 59:37wszystkie państwa helleńskie
1223. 59:41bliska sztuce wieszczenia była magia
1224. 59:45W najdawniejszych czasach była tak z
1225. 59:47religią związana że niepodobna jednej od
1226. 59:50drugiej oddzielić później węzły się
1227. 59:53rozluźniły i Magia stała się obca jeśli
1228. 59:56nie wroga religii w religii bowiem
1229. 1:00:00główną rzeczą jest modlitwa która jest
1230. 1:00:03prośbą W magii zaś prośba nie miała
1231. 1:00:06znaczenia lecz akt woli stanowcze
1232. 1:00:10żądanie rozkaz czarownik rozkazywał
1233. 1:00:14podwładnym sobie istotą przyrodzonym i
1234. 1:00:16nadprzyrodzonym boginią czarów była
1235. 1:00:19tajemnicza i złowroga hekate która
1236. 1:00:22czarownikom dawała moc nad siłami natury
1237. 1:00:24i znajomość ziół magicznych
1238. 1:00:28wierzono że wszystko może zdziałać
1239. 1:00:30czarownic ściągnąć Księżyc na ziemię i
1240. 1:00:33latać w powietrzu duchy wywoływać i
1241. 1:00:36wiatr zwracać w inną stronę chodzić po
1242. 1:00:39wodzie i obudzać miłość w sercach
1243. 1:00:41obojętnych Kto chciał żeby mu się udało
1244. 1:00:45polowanie lub połów ryb kto puszczał
1245. 1:00:48konie na wyścigach Kto chciał deszcz
1246. 1:00:51sprowadzić na swoje pola szedł po radę i
1247. 1:00:55pomoc
1248. 1:00:56do Czarownika lub czarownicy
1249. 1:00:59wykonywali oni swe praktyki według
1250. 1:01:01odwiecznych przepisów zamawiali choroby
1251. 1:01:04przygotowywali lekarstwa rozdawali
1252. 1:01:06amulety i Działo się to zarówno w
1253. 1:01:08czasach na poły jeszcze barbarzyńskich
1254. 1:01:10jak i w epoce najwyższej cywilizacji
1255. 1:01:14a pod koniec świata starożytnego wiara w
1256. 1:01:18magii stała się powszechna i tak silna
1257. 1:01:20jak może nigdy przedtem
1258. 1:01:24usłużnijdzy czyli cudotwórcy
1259. 1:01:27wywoływali dla ludzi wykształconych
1260. 1:01:30duchy sławnych poetów Homera Orfeusza
1261. 1:01:35w tej religii bynajmniej nie wolnej od
1262. 1:01:39zdumiewających zabobonów i grubych
1263. 1:01:41przesądów uwijało się sporo takich ludzi
1264. 1:01:44jakich przedstawił w swym dziele O
1265. 1:01:47charakterach pisarz grecki z IV wieku
1266. 1:01:50przed naszą erą
1267. 1:01:52teofrastoz kreśląc świetny portret
1268. 1:01:56zabobonnika
1269. 1:01:58zabobonem powiada można nazwać obawę
1270. 1:02:02przed wszystkim co demoniczne zabobonnik
1271. 1:02:06Myje ręce w naczyniu z wodą święconą
1272. 1:02:08którą skrapia się całkowicie bierze do
1273. 1:02:11ust liść wawrzynu i tak chodzi przez
1274. 1:02:14cały dzień gdy mu łasica przebiegnie
1275. 1:02:16drogę nie rusza się z miejsca dopóki
1276. 1:02:19ktoś przed nim nie pójdzie albo też póki
1277. 1:02:22nie rzuci na ziemię trzech kamieni
1278. 1:02:25Dziękujemy za wysłuchanie fragmentu
1279. 1:02:27audiobooka cała książka do nabycia w
1280. 1:02:30publio.pl