Mezuniyet Töreni Konuşması 2026 | Prof. Dr. Daron Acemoğlu — Transcript

Full transcript

1. 0:03İyi günler. Eee, öncelikle
2. 0:06burada sizinle beraber olduğum için çok
3. 0:09mutluyum ve onur duyuyorum.
4. 0:19Ama daha da önemlisi bu tabii ki sizin
5. 0:21gününüz. Dünyanın en seçkin
6. 0:23üniversitelerinden birinden mezun
7. 0:26olduğunuz için size çok büyük tebrikler
8. 0:29ve bunun gururunuzu duymanızı gerçekten
9. 0:33çok istiyoruz hepimiz.
10. 0:38Ama aynı zamanda
11. 0:41böyle bir seçkin üniversiteden mezun
12. 0:43olmak özel sorumluluklarla geliyor.
13. 0:48Bu sorumlulukların en başında da
14. 0:52dünyada olanları anlamak, onları topluma
15. 0:57daha yararlı, daha adaletli bir hale
16. 0:59getirmek için çabalamak var. Bu
17. 1:02sorumluluğun çoğunuzun çok iyi bir
18. 1:04şekilde hissettiğini biliyorum. Ama yine
19. 1:07de
20. 1:09bu sorumluluğu
21. 1:11sırtlanmanız için aynı zamanda
22. 1:15çevremizdeki
23. 1:17akımları, olayları daha da iyi anlamamız
24. 1:20lazım. Ve bence şu anda dünyayı en çok
25. 1:25çalkalayan iki akım.
26. 1:29Birincisi demokrasinin dünyanın her
27. 1:32tarafında Türkiye dahil olmak üzere
28. 1:35tabii ki çökmesi ve bunun insanlığın en
29. 1:39önemli
30. 1:41eee aşamalarından bir tanesi demokratik
31. 1:44kurumların çökme riskini getirmesi.
32. 1:56Bu konuda hepimizin sorumluluğu var.
33. 1:58Çünkü demokrasi
34. 2:00sonuçta bizim katılımızla olan bir şey
35. 2:04ve savunulmadığı zaman çökmesi çok
36. 2:07normal.
37. 2:09İkinci
38. 2:11önemli akım ise tabii ki tahmin
39. 2:14edebileceğiniz üzere yapay zeka.
40. 2:19Yapay zeka hayatımızın her yönünü
41. 2:22şimdiden etkilemeye başladı. gelecek
42. 2:241020 sene içinde
43. 2:26daha da derin etkiler getireceği çok
44. 2:30olası.
45. 2:31Ben konuşmamın geri kalanını yapay zeka
46. 2:35konusunda
47. 2:36yapacağım. Bunun da nedeni aslında
48. 2:40hepinizin yapay zeka kullanmış olması ve
49. 2:44bu konuda anlayışınızın çok ileri
50. 2:48olmasına rağmen bazı perspektifleri
51. 2:50belki daha değişik bir açıdan size eee
52. 2:55anlatabileceğimi düşünüyorum. ve aynı
53. 2:57zamanda demokrasinin şu anki krizini
54. 3:00anlamak için teknolojiden,
55. 3:03e, küreselleşmeden bahsetmemiz lazım. Ve
56. 3:05ilgilenenler için bu konuda gelecek ay
57. 3:07kitabım çıkıyor. Onu da okuyabilirsiniz.
58. 3:12Ama daha da önemlisi
59. 3:15yapay zekanın geleceği aslında
60. 3:19demokrasiyle
61. 3:20çok derin bir şekilde
62. 3:23çatışıyor ve bunların ikisini aynı anda
63. 3:26düşünmemiz lazım.
64. 3:30Yapay zekanın gerçekten
65. 3:33çok yaratıcı
66. 3:36bir şekilde ilerlediğini
67. 3:39tabii ki hepimiz görebiliyoruz.
68. 3:41Bundan 10 sene önce
69. 3:44benim tabii ki ama benden çok daha
70. 3:46bilgili olan insanların bile
71. 3:48düşünemeyeceği bir hızda bir gelişme bu.
72. 3:52Bu konuda olan yatırımlar ise gerçekten
73. 3:55anlayışı anlamamız gerek anlamamızın
74. 3:58üstünde bir boyutta. Trilyonlarca dolar.
75. 4:01başka hiçbir teknolojinin bu kadar hızlı
76. 4:03bir şekilde yapmadığı bir şekilde
77. 4:06ve eğer
78. 4:09mikro bazda bakarsak
79. 4:13yapay zekanın
80. 4:16birçok alanda verimlilik getirdiğini de
81. 4:19görüyoruz. Örneğin yazılım olsun,
82. 4:22danışmanlık olsun, bazı hesap işleri
83. 4:26olsun, eee,
84. 4:29eee, basit yazma işleri olsun, müşteri
85. 4:32hizmetleri gibi şeyler olsun. Bunlarda
86. 4:34yapılan e araştırmalar gösteriyorlar ki
87. 4:39yapay zeka bazı şeylerde insanlardan,
88. 4:41bazı işlerde insanlardan daha iyi
89. 4:43yapabiliyor ya da yapay zekayı
90. 4:45kullanarak insanların verimliliği
91. 4:47artabiliyor.
92. 4:49Ama
93. 4:50ortada bir soru işareti daha var. Yapay
94. 4:54zeka nereye gidecek? Geleceğimizi nasıl
95. 4:56etkileyecek? Ve niye bu verimlilik, bu
96. 5:01yaratıcılık varken şu anda makro düzeyde
97. 5:04bir etkisini göremiyoruz? Makroda
98. 5:06baktığınız zaman Amerika da dahil olmak
99. 5:08üzere, Çin de dahil olmak üzere yapay
100. 5:11zekanın ne verimliliğe bir etkisini
101. 5:13görebiliyoruz ne de daha başka büyük eee
102. 5:18yaratıcılığının hayatımıza tam
103. 5:20akmadığını görebiliyoruz. Hatta bir sürü
104. 5:23açıdan eğitim de olsun, iletişim de
105. 5:26olsun, yapay zekanın birçok zorluluklar
106. 5:28yarattığını da görebiliyoruz. Niye? Niye
107. 5:30böyle bir çatışma var?
108. 5:35Bunu
109. 5:36ben ana konum olarak seçtim. Çünkü bunu
110. 5:40anlamak aslında yapay zekanın yönünü
111. 5:43düşünmek bence en büyük
112. 5:45sorumluluklarımızdan bir tanesi.
113. 5:48Ve bu konuda
114. 5:50bence ilk tespit etmemiz gereken şey
115. 5:54bugün yapay zeka ismi altında
116. 5:57çok özel bir süreç var ve teknolojinin
117. 6:01çok eee özel bir yönü var.
118. 6:06Bunu merkezileştirme ve otomasyon
119. 6:10altında düşünebiliriz. Birincisi yapay
120. 6:14zeka bilgileri ve gücü. Bunun içinde
121. 6:18sosyal güç var, ekonomik güç var, eee,
122. 6:20siyasi güç var. giderek daha çok
123. 6:23merkezileştiriyor. Birkaç tane şirketin,
124. 6:26birkaç tane devletin elinde.
125. 6:29Bu gerçekten
126. 6:32insanlığın görmediği boyutta bir güç
127. 6:34merkezleşmesi. Örneğin Amerika'da
128. 6:397 teknoloji şirketi şu anda Nazdak
129. 6:42indeksinin %60'ı
130. 6:45ve bu şirketlerin her biri
131. 6:48kabaca hesaplarsanız
132. 6:51reel şeklinde yani enflasyonu ortadan
133. 6:54çıkarttıktan sonra senede
134. 6:57yaptıkları gelirler İngiliz
135. 7:00İmparatorluğu'nun 19. yüzyıl ortasında
136. 7:05gayri safi milli hasılının iki katı bu
137. 7:08şekilde dev şirketlerin elinde bilgi
138. 7:12toplanması merkezleştirmesi gerçekten
139. 7:14insanlığın şu ana kadar görmediği bir
140. 7:16gelişme.
141. 7:18İkincisi ise otomasyon.
142. 7:24Otomasyon
143. 7:25bizim
144. 7:28insanların yaptığı işlerin yerine
145. 7:31makineların, kapitalin ve algoritmaların
146. 7:34geçmesine verdiğimiz isim.
147. 7:37Yani otomasyon
148. 7:40işini
149. 7:42değiştirip insanlardan çok ağırlığı
150. 7:45kapitale göre götürüyor.
151. 7:49Otomasyon
152. 7:51İngiliz sanayi devriminin başından beri
153. 7:53devam eden bir süreç. Gelecekte de devam
154. 7:55edecek. Buna hiçbir şüphemiz yok. Ve
155. 7:58otomasyon kendi başına kötü bir şey
156. 8:00değil.
157. 8:01otomasyon verimliliği arttırabilir.
158. 8:03Otomasyon sayesinde bugün bir sürü
159. 8:05sıkıcı hatta eee tehlikeli zor işleri
160. 8:09biz yapmıyoruz. onun yerine vinch'ler
161. 8:11yapıyor, robotlar yapıyor,
162. 8:14algoritmalar yapıyor. Ama otomasyon
163. 8:17kendi başına tek süreç, en önemli süreç
164. 8:22haline gelirse birçok problem yaratıyor
165. 8:25ve verimliliğe olan etkisi de
166. 8:29endüstrinin teknoloji endüstrinin
167. 8:31söylediği kadar kolay bir süreç değil.
168. 8:36Bunu anlamak için şöyle düşünmeniz
169. 8:39yeter.
170. 8:40Otomasyon niye verimliliği arttırır?
171. 8:42Niye işimize yarar?
172. 8:45Çünkü otomasyon insan gücü yerine
173. 8:50daha ucuz makine gücünü getiriyor. Bu
174. 8:53makine gücünün içinde tabii ki
175. 8:54algoritmalar da var ya da yapay zeka da
176. 8:57var.
177. 8:58Buradan bir verimlilik kaynağı tabii ki
178. 9:02var ama bu verimlilik aslında o kadar
179. 9:04kolay değil. Çünkü her sene bir olan
180. 9:09işlerin %1'ini otoma etseniz bunlarda
181. 9:13ben ne bileyim %20 %30 %40 bir
182. 9:16verimlilik payı varsa bunun
183. 9:18makroekonomik üretkenliğe verimliliğe
184. 9:21olan etkisi o kadar çok büyük değil.
185. 9:23Bunu örneğin başka bir şeyle
186. 9:25karşılaştırsanız
187. 9:26etkisinin ne kadar ufak olduğunu
188. 9:28görebilirsiniz. Onun yerine çalışan iş
189. 9:31gücünün üretkenliğini arttırabilseniz
190. 9:34bunun 90 katı daha fazla etkisi olabilir
191. 9:36aynı
192. 9:38üretkenlik mikrobazından.
193. 9:40O yüzden de tarihe baktığınız zaman
194. 9:44ücretlerin arttığı, eşitsizliğin
195. 9:46kötüleşmediği, verimliliğin arttığı
196. 9:49dönemlere baktığınız zaman otomasyon
197. 9:51tabii ki var ama otomasyonun yanında
198. 9:54yeni işler yaratmak, yeni iş gücünü daha
199. 9:58iyi kullanmak, insanlara daha yaratıcı
200. 10:01olanaklar vermek çok daha önemli.
201. 10:06Eee, bunun bizim
202. 10:10geleceğimiz için çok büyük bir önemi
203. 10:12var. Çünkü bu şekilde baktığınız zaman
204. 10:16niye bu kadar otomasyona önem veriyoruz?
205. 10:20Ve
206. 10:22bu soruyu sorduğunuz zaman diğer
207. 10:25vurguladığım unsurun da önemini
208. 10:27göreceksiniz. Çünkü otomasyon aynı
209. 10:30zamanda verinin, gücün
210. 10:32merkezileştirmesiyle
211. 10:34ele gidiyor. Merkezileştirme de o kadar
212. 10:36iyi bir şey değil. Tabii ki bazı
213. 10:38şeylerin iyi koordine olması iyi ama
214. 10:41yaratıcılık nereden geliyor? Tabandan
215. 10:43geliyor.
216. 10:45Özgürlük nereden geliyor? tabandan
217. 10:46geliyor. Tüm güç merkezleştikçe bu
218. 10:49devletlerin elinde olsun, insanların
219. 10:51birkaç insanın elinde olsun, şirketlerin
220. 10:53elinde olsun tabii ki bu süreçlere
221. 10:56zorluklar yaratıyor.
222. 10:58Ama daha da problemlisi
223. 11:02eğer verilere bakarsanız çok net bazı
224. 11:06şeyler ortaya çıkıyor. Bu zaten ekonomi
225. 11:08teorinin de açıkça vurguladığı bir şey.
226. 11:11Otomasyon aynı zamanda gelir dağılımını
227. 11:16bozan bir süreç. Birincisi,
228. 11:19iş gücü yerine kapitale daha çok önem
229. 11:21verirseniz
230. 11:23kapitalin payı artar, iş gücünün payı
231. 11:26azalır.
232. 11:28Sizin çoğu aynı benim gibi, aynı
233. 11:30buradaki insanlar gibi
234. 11:33işçi, iş gücüyle para kazanıyoruz. Bu
235. 11:36bizim daha az kazanmamız, kapitalin daha
236. 11:38fazla kazanması anlamına geliyor.
237. 11:40İkincisi ise otomasyon hiçbir zaman
238. 11:43değişik yetenekler, değişik işçiler için
239. 11:46aynı paralel bir şekilde ilerlemiyor. Bu
240. 11:49da demektir ki bazı insanların işlerini
241. 11:52kaybettikçe
242. 11:53yaptığı işler makinelerin ya da
243. 11:56algoritmaların bir parçası haline
244. 11:58geldikçe
245. 12:00onlar ücretlerini, çalışmalarını daha
246. 12:03zor hale getirecekler ve işçilerin
247. 12:06arasındaki eşitsizlik de artacak. Bu
248. 12:10eşitsizliğin artmasının iki yönü
249. 12:14bir tek teoride gördüğümüz bir şey
250. 12:16değil.
251. 12:19verilerle çok net ortaya çıkan bir şey.
252. 12:22Örneğin
253. 12:231980'den beri özellikle 1980-2015
254. 12:27arasında Amerika'da büyük bir eşitsizlik
255. 12:31patlaması oldu.
256. 12:34Bu eşitsizlik patlamasının sonunda iş
257. 12:36gücünün payı çok düştü.
258. 12:39Bazı işçiler, özellikle üniversite
259. 12:40mezunu olmayan işçiler reel gelirlerinin
260. 12:44gerilediğini gördüler
261. 12:47ve bunun çok büyük sosyal etkileri de
262. 12:50oldu. Ve bunun nedenine bakarsanız tabii
263. 12:53ki küreselleşmenin ve kurumsal
264. 12:56değişimlerin de etkisi var ama en büyük
265. 12:58unsur otomasyon. Örneğin beyaz yakal şey
266. 13:02mavi yakalı fabrikada çalışan işçilerin
267. 13:05işlerini kaybetmeleri ve bunun sonucu
268. 13:08olarak bulundukları topluluklar, yerel
269. 13:11ekonomilerin çökmesi çok iyi şu anda
270. 13:15anladığımız bir süreç
271. 13:17ve bu bir tek gelir dağılımıyla
272. 13:19kalmıyor. Görüyorsunuz ki otomasyonun
273. 13:23etkilediği
274. 13:26topluluklarda
275. 13:27sosyal problemler artıyor. İnsanlar
276. 13:30başkalarına yaptıkları iyilikleri,
277. 13:32katkıları azaltıyorlar.
278. 13:34Eee,
279. 13:35politikaya olan ilgileri azalıyor. Oy
280. 13:38vermemeye başlıyorlar. uyuşturucu
281. 13:41bağımlılığı,
282. 13:43eee, ruhi problemler, başka hastalıklar
283. 13:47acayip bir şekilde artmaya başlıyor.
284. 13:50Bu sosyal süreçler tabii ki paylaşımlı
285. 13:53büyümenin
286. 13:56getirdiği şeyleri ortadan kalkmasıyla
287. 13:58alakalı ve yine bir tek otomasyona
288. 14:01odaklanırsak
289. 14:03bu da bir problem. Peki ben niye bu
290. 14:05kadar otomasyon ve merkezileştirmekten
291. 14:07bahsediyorum? Çünkü şu anda yapay zekaya
292. 14:11bakarsanız tabii ki birçok yön var ama
293. 14:15bir yön
294. 14:17tamamen dominant
295. 14:19ve bu da aı ya da artificial general
296. 14:23intelligence ya da yapay genel zeka
297. 14:26kavramıyla çok alakalı. Yapay genel zeka
298. 14:30ya da agiı şu demek. Sonuçta makale,
299. 14:33makineler, algoritmalar ve yapay zeka
300. 14:37her konuda her konuda insanlardan çok
301. 14:40daha iyi hale gelecek. En ekspert
302. 14:42insanlar kadar hale gelecek ve ondan
303. 14:44sonra onları geçecek. Tabii böyle bir
304. 14:46perspektifle bakarsanız böyle bir şey
305. 14:50eee gerçeğe dönüşmeye başlarsa bunun çok
306. 14:54büyük bir otomasyona yol açacağı belli.
307. 14:56Çünkü insanlar artık makinelara karşı
308. 14:59rekabet edemeyecekler. Her şeyi yavaş
309. 15:02yavaş makinelarla yapmaya
310. 15:03başlayacaksınız. Yani şu anda ben ne
311. 15:05bileyim 1990'larda, 2000'lerde
312. 15:07gördüğümüz otomasyon bunun yanında
313. 15:08hiçbir şey kalmayacak.
314. 15:12Ve bugün yapay zeka sektörü, yatırımları
315. 15:17tamamen AGI tarafından şartlandırılan
316. 15:21bir şekilde devam ediyorlar.
317. 15:25Burada tabii ki değişik bir perspektif
318. 15:27alabilirsiniz. Diyebilirsiniz ki bunu
319. 15:30yapan, bu yatırımı yapan insanlar
320. 15:32bilgili. Bu da piyasa ekonomisi. Piyasa
321. 15:34ekonomisi belki de doğruyu biliyor.
322. 15:37Bizim daha kısıtlı bir şekilde bunun
323. 15:40içinde olmadan bu konuda nasıl daha iyi
324. 15:44bir fikrimiz olabilir? Bu doğru değil.
325. 15:47Piyasa ekonomisi tabii ki bazı konularda
326. 15:50çok iyi çalışır. Ben iktisatçı olarak
327. 15:53eee fiyat sisteminin gerçekten eee çok
328. 15:57yararlı ve çok yetenekli bir şey
329. 16:00olduğunu düşünüyorum. Ama
330. 16:04piyasa sistemi
331. 16:06hiçbir zaman
332. 16:09inovasyonun yönünü doğru belirler diye
333. 16:12bir teori yok. Bir böyle bir gerçek yok.
334. 16:15İnovasyon yönü genelde çok unsur
335. 16:19tarafından etkilenen bir şey. Belli bir
336. 16:21teknolojiyi nasıl kullanacağınızı, nasıl
337. 16:23geliştireceğinizi
338. 16:25hiçbir zaman bir tek piyasa
339. 16:27belirlemiyor.
340. 16:29Ve aslında yapay zeka konusuna
341. 16:31bakarsanız dör tane unsur
342. 16:35yapay zekanın yönünün aslında piyasa
343. 16:38tarafından doğru olarak tespit
344. 16:41edilmeyeceğini
345. 16:42gösteriyor.
346. 16:44Bunlardan bir tanesi ideolojik, üç
347. 16:46tanesi ekonomik.
348. 16:51İdeolojik olanla başlayayım.
349. 16:54Çünkü
350. 16:56eee genelde ekonomide ideolojinin sanki
351. 16:59önemi yokmuş gibi bazen konuşuluyor. Bu
352. 17:01doğru değil.
353. 17:02ideoloji insanların neye önem verdiğini,
354. 17:07neye daha sıcak baktığını tespit ediyor.
355. 17:11Ama özellikle eğer piyasa sistemi size
356. 17:15anında geri bir yanıt vermiyorsa
357. 17:19sizin inançlarınız çok belirleyici hale
358. 17:22geliyor. Bugün yapay zeka sektörüne
359. 17:24bakarsanız hiçbir şirket kar etmiyor.
360. 17:28Hatta milyarlarca doların üstünde para
361. 17:30kaybeden şirketlerin sayısı 100'ü 200'ü
362. 17:33geçiyor. Peki niye bu şirketler bu eee
363. 17:38yatırımlarda bulunuyorlar?
364. 17:40Çünkü bir bir inanç var ki belki 10 sene
365. 17:43sonra bu çok önemli bir hale gelecek.
366. 17:45Yani bu inanç üzerine yapılan bir
367. 17:46yatırım. Peki bu inanç nereden geliyor?
368. 17:51Aslında bakarsanız bu inancın temelleri
369. 17:55çok önemli bir matematikçi olan Allen
370. 17:57Turing'e gidiyor. Allen Turing
371. 18:00matematikçikçiliğinin yanında bir de
372. 18:02ortaya bir felsefi tez attı. Dedi ki
373. 18:06birincisi insan beyniyle bilgisayar
374. 18:10aynıdır.
375. 18:12Birinin biyolojik olması hiç önemli
376. 18:13değil. İnsan beyni sonuçta bir
377. 18:17hesaplar yapar. bilgisayar da hesap
378. 18:20yapar.
379. 18:22İkincisi ise sonuçta bilgisayarlar
380. 18:24ilerledikçe bu insan beyninden daha iyi
381. 18:26hale gelecek ve burada da hiçbir problem
382. 18:29yok. Olsun.
383. 18:31Bu ilk ortaya atıldığında
384. 18:34gayet ufak bir tezdi ama yapay zeka
385. 18:38sektörü 1950'lerde büyümeye,
386. 18:40dinamikleşmeye başlayınca insanlar bunu,
387. 18:44bazı insanlar bunu
388. 18:47içsellediler ve yapay zekanın tamamen
389. 18:51insan beyninden daha yüksek bir hale
390. 18:53geleceğine inançla eee anlatmaya
391. 18:56başladılar. Bu yüzden 1950'lerden
392. 18:58başlayarak
393. 19:01çok önemli, çok zeki, çok etkili birçok
394. 19:04insan 5 sene içinde, 10 sene içinde
395. 19:06bilgisayarlar insanlardan daha iyi hale
396. 19:08gelecek eee önerileriyle ortaya
397. 19:11çıktılar. Tabii ki bunlar doğru değildi
398. 19:13ama bu dinamik, bu ideoloji giderek hem
399. 19:17bilgisayar alanında hem de eee
400. 19:21[boğazını temizler] bilgisayar
401. 19:22sektöründe yani teknoloji sektöründe
402. 19:25etkili hale gelmeye başladı. Tabii ki
403. 19:27bilim kurgu da buna çok elverişli bir
404. 19:30şey. Bilim kurgu da bize ne diyor? Yani
405. 19:32bu en enteresan şeyler makineların
406. 19:34insanların üzerine dominans kurmasından
407. 19:37geliyor.
408. 19:39Bu ideoloji şu anda tamamen Silikon
409. 19:43Vadisinde egemen bir hale gelmiş,
410. 19:46yatırımları, dinamikleri etkileyen bir
411. 19:48ideoloji. Bu ideolojiyi anlamadan, bu
412. 19:50ideolojinin rolünü anlamadan yapay
413. 19:52zekayı anlamak mümkün değil.
414. 19:56İkincisi bir ekonomik olarak piyasalar
415. 20:00dışsal etkileri tabii ki hiçbir zaman
416. 20:03eee hesaba katmıyorlar. Eğer yapay zeka
417. 20:06ve otomasyon sizin hayatınızı daha kötü
418. 20:08hale getirirse, gelir dağılımını
419. 20:10bozarsa, sizin sosyal katılımınızı
420. 20:12negatif olarak etkilerse bunun bir
421. 20:15etkisi yok. Kar hangi taraftaysa oraya
422. 20:18gidecek.
423. 20:20Üçüncü ekonomik etken ise
424. 20:23otomasyon her ne kadar teknoloji olmasa
425. 20:28da yöneticiler için ve kapital için özel
426. 20:31bir şey. Çünkü eee eğer bir yöneticiyle
427. 20:34konuşursanız en büyük başlarındaki ağrı
428. 20:37bazen işçilerin daha fazla talepte
429. 20:38bulunmaları, sendikalar, işçilerin e
430. 20:41greve gitmesi gibi şeyler. Ama eğer
431. 20:44işçilerin yerine otomasyon
432. 20:45getirebilirseniz bu tabii ki
433. 20:48yöneticilerin işine geliyor. Bu da
434. 20:51verimliliğin üstüne bir neden getiriyor
435. 20:54piyasa ekonomisinin otomasyon talep
436. 20:56etmesi için. Ama belki de bunlardan da
437. 20:58önemlisi
438. 21:01biraz önce vurguladığım şey teknoloji
439. 21:04sektörü
440. 21:11çok ufak bir sayıda şirket ve çok
441. 21:15merkezileşmiş bir sistem içinde ve bu
442. 21:19şirketlerin elindeki güç en kolay bir
443. 21:22şekilde otomasyona gidiyor ve bunların
444. 21:24para yapma eee eee sistemi de otomasyona
445. 21:28çok uygun. Verileri merkezileştirmek.
446. 21:31Bunları bir şekilde kendi karları, kendi
447. 21:34büyümeleri için kullanmak. Eğer yapay
448. 21:38zekanın
449. 21:39başka bir yönü de olsa ve bu yön daha
450. 21:43verimliliğe,
451. 21:45daha büyük büyümeye, daha büyük
452. 21:47zenginliğe ve daha da önemlisi daha
453. 21:49fazla adaletli bir topluma bile yol açsa
454. 21:53bunun ortaya çıkması kendi başına olacak
455. 21:55bir süreç değil. Peki o zaman son soru
456. 21:59olarak şunu sormak istiyorum. Değişik
457. 22:01bir yönü var mı yapay zekanın? Yapay
458. 22:04zekayı otomasyon için, her şeyi, gücü,
459. 22:08verileri merkezileştirmek için değil,
460. 22:11başka bir şekilde kullanabilir miyiz?
461. 22:13Bunun da yanıtı büyük bir evet.
462. 22:18Bunu görmenin birçok yolu var. İki
463. 22:20tanesinden kısaca bahsedeceğim.
464. 22:22Birincisi hem İngilizcede hem Türkçede
465. 22:25yapay zeka diyoruz. Zeka burada sanki
466. 22:30şöyle bir imaj yaratıyor ki bu insani
467. 22:33zekayla aynı. Ama detaylarına bakarsanız
468. 22:37bunlar çok değişik şeyler. Yapay zeka
469. 22:40korkunç eee katkıları olabilecek bir
470. 22:43şey. Yapay zekanın yaptığı şeyi 1000
471. 22:45insanın Koç Üniversitesi mezunu bile
472. 22:471700 insanın yapması mümkün değil. Onun
473. 22:50aldığı verileri, bağlamları bulmaları,
474. 22:53pattern recognition'ı çok insanlar için
475. 22:57çok zor olan bir şey. Ama insanların
476. 22:59yaptığı şeyleri de yapay zekanın yapması
477. 23:01çok zor. Örneğin bir çocukların nasıl
478. 23:03dil öğrendiğini düşünün. Yapay zekayla
479. 23:06tamamen değişik.
480. 23:08İnsanların öğrenmesinde
481. 23:11üç ana eylem var. Bunların hiçbiri yapay
482. 23:16zeka için normal doğal değil. Birincisi
483. 23:20bir örnekten genelleştirme.
484. 23:22İkincisi eee deneyim. Yeni şeyler
485. 23:26deneyip onun üstüne eee inşa etmek. Yani
486. 23:31bu da yaratıcılıkla çok önemli. Ve
487. 23:32üçüncüsü sosyal. Bizim öğrenme stilimiz
488. 23:36sosyal. başka insanlarla konuşarak,
489. 23:37onlardan bir şeyler alarak öğrenme.
490. 23:41Yani eğer
491. 23:44eee yüzeysel olarak bakarsanız hiç
492. 23:45değilse bunun derinliğine girmem mümkün
493. 23:47değil. Yapay zeka ve insani zeka çok
494. 23:50değişik duruyorlar. İki şey değişikse
495. 23:54bunları aynıymış gibi kullanmak, birini
496. 23:57kullanıp diğerini ortadan kaldırmaya
497. 24:00çalışmak hem doğal değil, hem zor hem de
498. 24:05sosyal olarak ne adaletli ne iyi bir
499. 24:08şey. Onun yerine verimliliği
500. 24:12arttırabilecek,
501. 24:13yaratıcılığı arttırabilecek
502. 24:17şey yapay zeka ve insani
503. 24:21yetenekleri tamamlayıcı olarak
504. 24:23kullanmak. Yani yapay zeka insanlardan
505. 24:27güç almak yerine onlara yeni olanaklar
506. 24:29vermek. Bu da nasıl olur? İki şekilde en
507. 24:34önemlisi. Birincisi insanlar için yeni
508. 24:37işler yaratmak. Ne demek istiyorum? Yeni
509. 24:39işler. Şöyle düşünün. Bugün örneğin
510. 24:41Amerikan ekonomisi, Türk ekonomisi.
511. 24:44İnsanların aynı meslekte bile olsa
512. 24:46yaptıkları işlerin, ufak tefek işlerin
513. 24:50%50'si bundan 70 sene önce yoktu.
514. 24:57Eğer ücretler nereden geldi, çalışma
515. 24:59büyümesi nereden geldi diye düşünürseniz
516. 25:02bunların hepsi bu yeni işlerden geldi.
517. 25:04Yani teknolojiler bizim aynı zamanda
518. 25:07yaptıklarımızı da genişletebilir ve
519. 25:09yapay zekanın böyle bir kapasitesi var.
520. 25:12Niye? Çünkü bize çok daha iyi bilgi
521. 25:14verebilir. Bizim problem yanıtı
522. 25:18üretmemize, yeni şeyler yapmamıza
523. 25:20yardımcı olabilir. Ama bunun için işçi
524. 25:22tarafında
525. 25:24odaklanması lazım. İşçi açısından
526. 25:26bakması lazım. İkincisi ise yaratıcılık.
527. 25:29Bugün dünya birçok açıdan değişiyor.
528. 25:32Yeni mallara, yeni hizmetlere, yeni
529. 25:35perspektiflere ihtiyacımız var. Bu
530. 25:36yaratıcılık da daha çok insanlarda var.
531. 25:39Yapay zekada, algoritmalarda,
532. 25:41makinelarda yok. Yani eğer insanlarla
533. 25:44yapay zekayı tamamlayıcı bir şekilde
534. 25:46kullanabilirsek bu hem sosyal olarak
535. 25:49daha iyi hem verimlilik için daha iyi.
536. 25:51Peki bunu nasıl yapabilirsiniz?
537. 25:53Merkezileştirerek değil yine tabanı
538. 25:56arttırarak insanlara daha fazla özgürlük
539. 25:58vererek insanlara daha çok olanak
540. 26:00vererek insanlara daha çok yetenek
541. 26:02vererek.
542. 26:04Peki buradan nereye bunları tespit
543. 26:05ettiniz? Buradan nereye gidebiliriz?
544. 26:12başa döneceğim ve bitireceğim.
545. 26:17Üç unsur var. Birincisi bilim, ikincisi
546. 26:23demokrasi, üçüncüsü sorumluluk. Bilim.
547. 26:27Bilim insanların tabii ki geleceğe
548. 26:32kuracakları köprüler için en önemli
549. 26:34dinamik.
550. 26:37Bilim kendi özerkliği, kendi
551. 26:40bağımsızlığı olan bir süreç.
552. 26:44Eğer gelecek için bir umudumuz olacaksa
553. 26:48bu bilimle
554. 26:50bir arada. Ama şöyle bir problem var.
555. 26:53Yapay zeka konusuna bakarsanız,
556. 26:56bilgisayar konusuna bakarsanız bugün
557. 26:58Amerika'da neredeyse olan akademik
558. 27:02harcamanın %95'i
559. 27:04şirketlerden geliyor. Yani bizim özkliği
560. 27:07kalmadı.
561. 27:09Bu bir tek Amerika'da değil, dünyanın
562. 27:11her bir tarafında, Türkiye'de gelişmekte
563. 27:14olan ülkelerde, Çin'de tabii ki olan bir
564. 27:17problem. Bilimin özkliği en önemli
565. 27:19şeylerden bir tanesi. Akademinin özkliği
566. 27:22en önemli şeylerden bir tanesi ve bu
567. 27:24insanların yaratıcılığının ne bir
568. 27:26insanın, ne bir şirketin, ne bir
569. 27:27devletin elinde olmaması anlamına
570. 27:29geliyor.
571. 27:34Ve bu yüzden
572. 27:36üniversitelerin özellik özerkliklerini
573. 27:38korumak çok önemli ve ben de bunun ne
574. 27:42kadar önemli olduğunu sizin bildiğinizi
575. 27:44biliyorum. İkincisi demokrasi.
576. 27:47Eğer piyasa
577. 27:50ekonomisi doğru yönü seçmeyecekse
578. 27:58doğru yönü kim seçecek? Ben değil. Çin
579. 28:01devleti değil. Amerikan devleti değil.
580. 28:02Türk devleti değil.
581. 28:06Toplum beraber seçmek durumunda. Biz
582. 28:10doğru analizi yapıp hayatımızın nasıl
583. 28:14değişik yönler tarafından etkileneceğini
584. 28:18ve bu konudaki
585. 28:20bizim seçimlerimizi başkalarına
586. 28:23iletmemiz lazım. Bunun tek yolu var.
587. 28:25Demokrasi. Başka hiçbir yolu yok. Ama
588. 28:28dediğim gibi şun demokrasi çökmek üzere.
589. 28:33Yani buradaki problemi görüyorsunuz.
590. 28:36Yapay zekayı doğrulaştırmak için
591. 28:37demokrasiye ihtiyacımız var.
592. 28:41Demokrasinin geleceği ise yapay zeka
593. 28:43tarafından daha zor hale getiriliyor.
594. 28:45Ama daha da büyük bir problem var. Yapay
595. 28:48zekanın etkisi bir tek Amerika'ya değil,
596. 28:51bir tek Amerikan işçisine değil,
597. 28:53dünyadaki herkese.
598. 28:56Dünya demokrasisi diye bir şey yok.
599. 28:58Bugün 5 milyardan fazla insan Amerika,
600. 29:01Avrupa, Çin dışında yaşıyor. Bu
601. 29:04insanların yapay zekanın yönü üzerine
602. 29:06hiçbir sesi yok. Böyle bir dünyada tabii
603. 29:09ki yapay zekanın doğru yön bulması da
604. 29:12çok daha zor. Çünkü özellikle yapay zeka
605. 29:14gücü merkezileştirerek gelişmekte olan
606. 29:17ülkelerin hayatını zorlaştıracak ve
607. 29:19hatta büyük olasılıkla gelişmiş ve
608. 29:21gelişmekte olan ülkelerin arasındaki
609. 29:22eşitsizlikleri de araştır
610. 29:25genişletecek.
611. 29:27Ve bu da benim son maddeme geliyor.
612. 29:31Sorumluluk.
613. 29:33Bunların hiçbiri kendi başına olmayacak.
614. 29:35Demokrasi ve demokratik kurumlar yeniden
615. 29:38kendi başlarına kurulmayacaklar.
616. 29:41Yapay zekanın geleceği kendi başına
617. 29:44doğru olmayacak.
618. 29:46Adaletli bir dünya kendi başına ortaya
619. 29:48çıkmayacak. Bunun sorumluluğu da
620. 29:49hepimizin omuzlarında ve en önemlisi
621. 29:52sizin omuzlarında. Çünkü biz değiliz
622. 29:54gelecek nesil sizsiniz. Sizin
623. 29:56seçimleriniz. Eğer siz derseniz ki tamam
624. 30:00geleceğimizi bizden çok daha iyi Open AI
625. 30:03antropik ya da Google biliyor.
626. 30:05Biz bir tek para yapalım. Eee piyasa
627. 30:09nereye gidiyorsa biz de oraya gidelim.
628. 30:11Demokrasi de batarsa batsın bizim
629. 30:12başımıza bir şey gelmediği sürece her
630. 30:14şey çok iyi. O zaman gerçekten adaletli
631. 30:17bir dünya daha iyi bir dünya yaratmamız
632. 30:20mümkün olmayacak. ve bu seçkin
633. 30:22üniversitenin
634. 30:24mezunları olarak sizi tebrik ediyorum
635. 30:26ama ne olur bu sorumluluğumuzu
636. 30:27unutmayın. Çok teşekkürler.