YouTube2Text

Mân Việt — Vương Quốc Biến Mất — Transcript

by Á Lục Ký · 3,667 words · 436 segments · language en · Watch on YouTube

Full transcript

  1. 0:10Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng
  2. 0:12đến với chương trình Á Lục Ký. Năm 1999,
  3. 0:16một đoàn khảo sát của [âm nhạc] tổ chức
  4. 0:17giáo dục, khoa học và văn hóa Liên Hợp
  5. 0:20Quốc đã đứng giữa một bãi đất hoang giữa
  6. 0:22vùng núi Vũ Di, Phúc Kiến, Trung Quốc và
  7. 0:26họ phải thốt lên một cái tên không ai
  8. 0:28ngờ tới. Họ gọi nơi này là Pompeii của
  9. 0:31phương Đông. Bên dưới lớp cỏ dại, đó là
  10. 0:33một tòa thành rộng tới 48 vạn mét vuông
  11. 0:36với cung điện, xưởng luyện sắt, hệ thống
  12. 0:38thoát nước, từng là kinh đô của một
  13. 0:40vương quốc có vua, có quân đội, có hải
  14. 0:43quân và từng dám tự xưng là hoàng đế
  15. 0:46ngang hàng với hoàng đế nhà Hán. Vương
  16. 0:49quốc đó tên là Mân Việt. Nó biến mất
  17. 0:51khỏi bản đồ chính trị chỉ trong một thế
  18. 0:53hệ và điều đáng nói là nó không sụp đổ
  19. 0:56vì thua trận mà vì chính những người Mân
  20. 0:58Việt đã hai lần ra tay giết vua của
  21. 1:00mình. Trong kỳ phát sóng trước, chúng ta
  22. 1:03đã nhắc đến Mân Việt như một trong ba số
  23. 1:05phận của Bách Việt bên cạnh Nam Việt và
  24. 1:07Âu Lạc nhưng chỉ trong vài phút. Hôm
  25. 1:09nay, Á Lục Ký sẽ kể trọn vẹn câu chuyện
  26. 1:12này. Từ một vương quốc hàng hải kiêu
  27. 1:14hãnh đến quá trình sụp đổ đầy phản trắc
  28. 1:17và cuối cùng là hành trình một nền văn
  29. 1:19hóa tưởng đã bị xóa sổ nhưng vẫn âm thầm
  30. 1:21sống sót đến tận hôm nay kể cả ngay tại
  31. 1:24Việt Nam.
  32. 1:29Để hiểu vì sao Mân Việt lại khác biệt,
  33. 1:32chúng ta cần nhìn vào mảnh đất họ sống.
  34. 1:34Người Phúc Kiến có một câu thành ngữ mô
  35. 1:36tả quê hương mình rất ngắn gọn, tám phần
  36. 1:39núi, một phần nước, chỉ một phần ruộng.
  37. 1:42Nghĩa là gần như không có đất để làm
  38. 1:44nông nghiệp quy mô lớn theo kiểu của các
  39. 1:46vương triều phương Bắc. Dãy núi Vũ Di
  40. 1:48sừng sững chắn ngang phía Bắc cô lập
  41. 1:50vùng đất này khỏi Trung Nguyên nhưng lại
  42. 1:53mở ra một đường bờ biển dài nhìn thẳng
  43. 1:55ra biển Hoa Đông. Địa hình đó vừa là lời
  44. 1:58nguyền, vừa là món quà. Nó buộc người
  45. 2:01Mân Việt phải hướng ra biển để sinh tồn.
  46. 2:03Và họ đã làm điều đó rất giỏi. Các nhà
  47. 2:06khảo cổ học, theo công bố trên hệ thống
  48. 2:09di sản văn hóa Phúc Kiến, đã tìm thấy
  49. 2:11những cỗ quan tài được đẽo nguyên khối
  50. 2:13từ thân gỗ có hình dáng như một chiếc
  51. 2:16thuyền được treo trên các vách đá dựng
  52. 2:18đứng ở Vũ Di có niên đại hơn 3.500 năm.
  53. 2:22Với người Mân Việt con thuyền không chỉ
  54. 2:24là phương tiện đi biển mà còn là cỗ xe
  55. 2:27đưa linh hồn người chết về thế giới bên
  56. 2:29kia. Và đây là điều ít người biết. Vương
  57. 2:32quốc mà sử sách thường mô tả như một đám
  58. 2:34bộ lạc man di ở trần xăm mình thực ra
  59. 2:38từng xây một tòa thành quy mô rất lớn di
  60. 2:41chỉ thành Hán ở thành thôn nằm trong
  61. 2:43quần thể di sản thế giới Vũ Di Sơn được
  62. 2:45xác định là vương thành của Mân Việt với
  63. 2:48diện tích lõi 48 vạn mét vuông có khu
  64. 2:51cung điện, khu hành chính, xưởng gốm,
  65. 2:53xưởng luyện sắt thép và cả hệ thống cống
  66. 2:56thoát nước. Năm 1999, đoàn khảo sát của
  67. 2:59tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa
  68. 3:01Liên Hợp Quốc khi đến đây đã đặt cho nó
  69. 3:04cái tên Pompeii của phương Đông. Theo
  70. 3:07ghi nhận từ bảo tàng vương thành Mân
  71. 3:08Việt tại Phúc Kiến để xây được một tòa
  72. 3:11thành như vậy giữa vùng núi hiểm trở cần
  73. 3:13một bộ máy hành chính, một nguồn nhân
  74. 3:15lực và một nền kinh tế không hề nhỏ. Về
  75. 3:18mặt tổ chức nhà nước Mân Việt khởi nguồn
  76. 3:21từ năm 306 trước công nguyên khi nước
  77. 3:24Việt cổ ở vùng Chiết Giang ngày nay bị
  78. 3:26nước Sở đánh bại, tàn quân và quý tộc
  79. 3:29nước Việt chạy về phía Nam hòa huyết với
  80. 3:31các bộ lạc bản địa ven biển Phúc Kiến
  81. 3:34lập nên hai thực thể chính trị là Mân
  82. 3:36Việt và Đông Âu. Sử ký của Tư Mã Thiên
  83. 3:38ghi rằng các vị vua đầu tiên tự nhận là
  84. 3:41hậu duệ của Việt Vương Câu Tiễn. Dù
  85. 3:44nhiều sử gia hiện đại nghi ngờ đây có
  86. 3:46thể là một câu chuyện chính trị được
  87. 3:48dựng lên để tăng tính chính danh chứ
  88. 3:50chưa có bằng chứng phả hệ chắc chắn. Năm
  89. 3:52202 trước Công Nguyên, lĩnh Vô Chư đã
  90. 3:55mang quân hỗ trợ Hán Cao Tổ Lưu Bang
  91. 3:57đánh bại Hạng Vũ và đổi lại, ông được
  92. 4:01nhà Hán chính thức phong làm Mân Việt
  93. 4:03Vương. Đây là một thỏa thuận thực dụng
  94. 4:05của cả hai bên. Nhà Hán không đủ sức cai
  95. 4:07trị trực tiếp một vùng núi xa xôi nên
  96. 4:10chấp nhận để Mân Việt tự trị đổi lấy
  97. 4:13việc triều cống trên danh nghĩa. Và một
  98. 4:15điểm rất đặc trưng của Mân Việt, khác
  99. 4:17hẳn các nhóm Bách Việt khác như Lạc Việt
  100. 4:19thờ thờ chim hoặc giao long, là tín
  101. 4:22ngưỡng thờ rắn. Ngay trong chữ Hán, chữ
  102. 4:25Mân được viết bằng bộ môn,
  103. 4:27>> [âm nhạc]
  104. 4:27>> nghĩa là cánh cửa, bao lấy bộ trùng,
  105. 4:30nghĩa là con rắn. Sách Thuyết Văn Giải
  106. 4:32từ thời Đông Hán ghi thẳng, "Mân là
  107. 4:34người Việt ở Đông Nam giống rắn." Người
  108. 4:37Mân Việt tin mình là dòng dõi của Nữ Oa,
  109. 4:39vị thần mình rắn trong thần thoại sáng
  110. 4:41thế,
  111. 4:42và họ xăm mình theo họa tiết vảy rắn
  112. 4:44với niềm tin rằng khi lặn xuống nước,
  113. 4:47các loài thủy quái sẽ nhận ra họ là đồng
  114. 4:50loại mà không tấn công.
  115. 4:53>> [âm nhạc]
  116. 4:56>> Mân Việt không phải một thế lực nhỏ bé
  117. 4:58bị nuốt chửng một cách dễ dàng.
  118. 5:01Trước khi sụp đổ, đây từng là một bên
  119. 5:03chủ động gây sức ép lên cả hai phía. Năm
  120. 5:06138 trước Công Nguyên,
  121. 5:08vua Mân Việt là Dư Dĩnh huy động quân
  122. 5:11đội bất ngờ tấn công nước láng giềng
  123. 5:13Đông Âu ở vùng Ôn Châu, Chiết Giang ngày
  124. 5:16nay. Vua Đông Âu hoảng loạn.
  125. 5:19Cựu sứ Dư Phi Ngựa suốt ngày đêm về kinh
  126. 5:22đô [âm nhạc] Trường An cầu cứu. Tại
  127. 5:23triều đình Hán Vũ Đế, hai luồng ý kiến
  128. 5:26đối lập nổ ra.
  129. 5:28Thái úy Điền Phấn cho rằng các tộc Việt
  130. 5:30vốn có truyền thống đánh giết lẫn nhau.
  131. 5:32Đây là chuyện nội bộ của họ, không đáng
  132. 5:34để nhà Hán phải hao binh tổn tướng.
  133. 5:37Ngược lại, đại phu Trang Trợ lập luận
  134. 5:39rằng nhà Hán với tư cách thiên tử không
  135. 5:42thể bỏ mặc một nước chư hầu đang cầu
  136. 5:44cứu. Quan điểm của Trang Trợ thắng thế,
  137. 5:46Hán Vũ Đế cấp binh phù,
  138. 5:48điều quân từ quận Cối Kê vượt biển đánh
  139. 5:51tập hậu Mân Việt. Quân Mân Việt hoảng sợ
  140. 5:53trước hạm đội nhà Hán xuất hiện bất ngờ
  141. 5:55phải rút lui trước khi giao chiến lớn.
  142. 5:57Sau sự kiện này, toàn bộ vương tộc và
  143. 6:00dân chúng Đông Âu xin di dời vào vùng
  144. 6:03Giang Hoài, bỏ lại một vùng đất trống
  145. 6:06cho nhà Hán. Đánh đuổi được Đông Âu
  146. 6:08không làm Mân Việt chùn bước mà ngược
  147. 6:11lại càng khích lệ tham vọng. Theo phân
  148. 6:14tích của nhà nghiên cứu Erica Brindley,
  149. 6:16chuyên gia về lịch sử Bách Việt,
  150. 6:17[âm nhạc] những cuộc tấn công của Mân
  151. 6:19Việt vào thập niên 130 trước Công Nguyên
  152. 6:22có thể không đơn thuần là sự tham lam
  153. 6:24của một ông vua mà là chiến lược chủ
  154. 6:26động giành tài nguyên và không gian sinh
  155. 6:28tồn trước khi vòng vây của đế chế Hán
  156. 6:31siết chặt hơn. Năm 137
  157. 6:34trước Công Nguyên, Mân Việt quay sang
  158. 6:36gây áp lực với Nam Việt ở phía Nam. Xung
  159. 6:39đột leo thang thành chiến tranh toàn
  160. 6:41diện vào năm 135 trước Công Nguyên. Vua
  161. 6:45Nam Việt lúc đó là Triệu Mạt [âm nhạc]
  162. 6:47chọn cách khôn ngoan, không tự ý đánh
  163. 6:49trả mà dâng thư tố cáo lên Hán Vũ Đế
  164. 6:52đúng theo bổn phận của một nước chư hầu.
  165. 6:54Hán Vũ Đế lập tức cử hai đạo quân do
  166. 6:57Vương Khôi và Hàn An Quốc Tiến đánh Mân
  167. 6:59Việt. Và đây là lần đầu tiên chúng ta
  168. 7:01thấy một mô hình sẽ còn lặp lại. Trước
  169. 7:04sức ép quân sự khổng lồ từ phương Bắc,
  170. 7:07nội bộ Mân Việt rạn nứt. Em trai vua Dư,
  171. 7:10Dĩnh là Dư Thiện, đã ám sát chính anh
  172. 7:12trai mình ngay trong đêm rồi sai người
  173. 7:14mang thủ cấp dâng cho quân Hán để cầu
  174. 7:16hòa. Về thực lực quân sự, Mân Việt không
  175. 7:19hề yếu. Họ huy động được hàng vạn quân
  176. 7:22trong các chiến dịch đánh Đông Âu và Nam
  177. 7:24Việt. Sở hữu lò luyện sắt tại Vũ Di để
  178. 7:27tự trang bị vũ khí
  179. 7:29và thông thạo lối đánh du kích trong
  180. 7:31rừng núi. Chính vì lợi thế địa hình này
  181. 7:33mà về sau, khi quân Hán tiến đánh Mân
  182. 7:35Việt lần cuối, hai viên tướng Trương
  183. 7:37Thành và Lưu Sỉ đã từng phải dừng quân,
  184. 7:40không dám tiến sâu và họ bị Hán Vũ Đế xử
  185. 7:43chém vì tội nhút nhát. Rõ ràng, đây
  186. 7:46không phải một bộ tộc bị nuốt chửng dễ
  187. 7:47dàng, mà là một thế lực từng khiến quân
  188. 7:50đội của một đế chế phải chùn bước.
  189. 7:53>> [âm nhạc]
  190. 7:57>> Năm 111 trước Công Nguyên, thừa tướng
  191. 8:01nước Nam Việt là Lữ Gia làm phản, giết
  192. 8:03vua và sứ thần nhà Hán. Hán Vũ Đế lập
  193. 8:07tức đưa quân tiêu diệt Nam Việt. Dư
  194. 8:09Thiện lúc này đã thâu tóm toàn bộ quyền
  195. 8:12lực Mân Việt, dâng thư xin đem 8.000
  196. 8:14quân đi trợ chiến cho nhà Hán.
  197. 8:16Nhưng đó chỉ là một màn kịch. Dư Thiện
  198. 8:19cho quân dừng ở vùng Yết Dương, lấy cớ
  199. 8:21biển động, rồi án binh bất động, ngầm
  200. 8:23theo dõi tình hình theo kiểu tọa sơn
  201. 8:25quan hổ đấu. Khi Nam Việt sụp đổ vào
  202. 8:28cuối năm 111
  203. 8:30trước Công Nguyên, tướng Hán Dương Bộc
  204. 8:32đã nhìn thấu dã tâm này và dâng sớ xin
  205. 8:34đưa quân tiến thẳng sang đánh Dư Thiện
  206. 8:36luôn. Điều quan trọng cần nhớ ở đây là
  207. 8:38yếu tố thời gian.
  208. 8:40Nam Việt vừa sụp đổ,
  209. 8:42đạo quân chiến thắng của nhà Hán vẫn còn
  210. 8:44đang đóng quân ngay sát biên giới. Dư
  211. 8:46Thiện hiểu rằng, môi đã hở thì răng sẽ
  212. 8:49lạnh. Mân Việt chắc chắn là mục tiêu
  213. 8:52tiếp theo. Thay vì tìm cách hòa hoãn,
  214. 8:54ông chọn con đường liều lĩnh nhất. Mùa
  215. 8:56đông năm 111 trước Công Nguyên, Dư Thiện
  216. 9:00chính thức xé bỏ quan hệ chư hầu, tự
  217. 9:02khắc ấn ngọc, tự xưng là Đông Việt Vũ
  218. 9:05Đế, một danh hiệu cố tình sao chép trực
  219. 9:08tiếp tước hiệu của chính Hán Vũ Đế. Quân
  220. 9:11Mân Việt chủ động tấn công phủ đầu vào
  221. 9:14lãnh thổ nhà Hán, đánh chiếm một số vùng
  222. 9:16biên giới và giết ba viên tướng đồn trú.
  223. 9:19Hán Vũ Đế nổi giận, phát động một cuộc
  224. 9:21tấn công tổng lực ngay trong mùa đông.
  225. 9:24Bốn đạo quân thủy bộ được điều động,
  226. 9:26trong đó có hạm đội của Dương Bộc tiến
  227. 9:28từ phía biển, kết hợp với các đạo quân
  228. 9:30bộ binh vượt núi từ phía bắc. Hán Vũ Đế
  229. 9:33còn khôn ngoan sử dụng hai cánh quân do
  230. 9:35chính các hàng tướng gốc Việt dẫn đầu
  231. 9:37nhằm vô hiệu hóa lợi thế thông thạo địa
  232. 9:39hình của Mân Việt. Và đây chính là
  233. 9:41khoảnh khắc quyết định số phận Mân Việt,
  234. 9:43không phải trên chiến trường mà ở ngay
  235. 9:45trong nội bộ. Tướng Hán Thuyết vốn đã
  236. 9:47rút kinh nghiệm từ những thất bại trước
  237. 9:49đó của việc đối đầu trực diện trong rừng
  238. 9:52núi, chuyển sang dùng nội gián tiếp cận
  239. 9:54giới quý tộc Mân Việt. Một viên tướng
  240. 9:56từng đầu hàng nhà Hán trước đó tên là
  241. 9:58Ngô Dương quay trở lại mang theo lời hứa
  242. 10:01phong hầu, ông móc nối với Kiến Thành
  243. 10:03hầu Ngao và Diêu Vương Khư Cổ. Họ cùng
  244. 10:06bàn nhau, Dư Thiện độc đoán, tàn ác,
  245. 10:09cướp đoạt tài sản của chúng ta, nay lại
  246. 10:12chuốc vạ diệt vong khi đối đầu với quân
  247. 10:14Hán quá đông và quá mạnh. Cách tốt nhất
  248. 10:17lúc này là giết Dư Thiện, đem thủ cấp
  249. 10:19quy hàng mới mong giữ được tính mạng và
  250. 10:21tài sản. Ngô Dương dẫn 700 thân binh bất
  251. 10:24ngờ tập kích, giết chết Dư Thiện ngay
  252. 10:26trong nội bộ. Thủ cấp của vị Đông Việt
  253. 10:28Vũ Đế bị đem dâng cho quân Hán. Để
  254. 10:31thưởng công, nhà Hán phong Ngô Dương làm
  255. 10:34Bắc Sứ hầu, Khư Cổ làm Đông Thành hầu
  256. 10:37với thực ấp 1 vạn hộ và Ngao làm Khai
  257. 10:41Lăng hầu. Ở đây có một điều cần nhìn
  258. 10:43nhận công bằng.
  259. 10:45Việc gọi Ngô Dương, Khư Cổ là những kẻ
  260. 10:47[âm nhạc] phản bội đơn thuần vì ham tước
  261. 10:49vị có lẽ chưa đủ. Mân Việt khi đó đang
  262. 10:52chống lại một cuộc chiến không có hậu
  263. 10:54phương.
  264. 10:55Địa hình 8 phần núi khiến vương quốc này
  265. 10:56không đủ lương thực để gồng gánh một
  266. 10:58cuộc chiến tiêu hao kéo dài với một đế
  267. 11:01chế có nguồn lực gấp nhiều lần. Với
  268. 11:03những người trong cuộc, việc giết Dư
  269. 11:05Thiện có thể không chỉ là một toan tính
  270. 11:08danh lợi cá nhân mà còn là một lựa chọn
  271. 11:10sinh tồn để cứu lấy phần còn lại của gia
  272. 11:13tộc và dân chúng khỏi một cuộc chiến mà
  273. 11:15họ tin
  274. 11:17là không thể thắng. Vương quốc Mân Việt
  275. 11:19sụp đổ không phải trong một trận tử
  276. 11:21chiến bảo vệ kinh thành mà tan rã từ
  277. 11:23chính những người từng phục vụ nó.
  278. 11:26Sau khi tiếp quản Mân Việt, Hán Vũ Đế
  279. 11:28đưa ra một quyết định chưa từng có tiền
  280. 11:30lệ trong lịch sử bình định phương Nam,
  281. 11:32cưỡng bức di dời toàn bộ dân chúng Mân
  282. 11:34Việt lên vùng Giang Hoài, khu vực nằm
  283. 11:36giữa sông Trường Giang và sông Hoài.
  284. 11:38Theo các sử liệu thời Hán,
  285. 11:40quy mô dân số bị ảnh hưởng bởi sắc lệnh
  286. 11:43này được ước tính khoảng 40 vạn người.
  287. 11:46Vì sao nhà Hán lại chọn giải pháp triệt
  288. 11:48để như vậy, thay vì sáp nhập và cai trị
  289. 11:51trực tiếp như họ đã làm với Nam Việt?
  290. 11:53Lý do nằm ở chính địa hình mà chúng ta
  291. 11:55đã nói từ đầu. Nam Việt có đồng bằng phù
  292. 11:58sa rộng lớn dọc sông Châu Giang, dễ
  293. 12:01thiết lập bộ máy hành chính và thu thuế,
  294. 12:03còn Phúc Kiến là vùng đất chật hẹp, núi
  295. 12:06non đứt gãy, chi phí duy trì quân đồn
  296. 12:09trú và vận chuyển lương thực qua núi sẽ
  297. 12:11là một gánh nặng ngân khố không thể kham
  298. 12:14nổi trong con mắt các quan lại nhà Hán.
  299. 12:16Người Mân Việt lại có bản tính hung hãn,
  300. 12:18nhiều lần phản phúc, nên giải pháp đơn
  301. 12:21giản nhất là làm trống cả vùng đất. Việc
  302. 12:23ép buộc hàng chục vạn người già, phụ nữ,
  303. 12:26trẻ em đi bộ vượt hàng trăm cây số đường
  304. 12:28núi hiểm trở về phía Bắc vào mùa đông
  305. 12:31>> [âm nhạc]
  306. 12:31>> chắc chắn là một thảm họa nhân đạo, dù
  307. 12:33sử sách Trung Hoa cổ đại không ghi lại
  308. 12:36số liệu thương vong cụ thể. Phúc Kiến
  309. 12:38sau đó rơi vào tình trạng gần như hoang
  310. 12:40vắng, kéo dài ít [âm nhạc] nhất vài thế
  311. 12:42kỷ, cho đến khi các dòng người tị nạn
  312. 12:44chiến tranh từ phương Bắc bắt đầu tràn
  313. 12:46xuống vào cuối thời Đông Hán và thời Tây
  314. 12:49Tấn. Nhưng đây mới là điều khiến nhiều
  315. 12:51nhà nghiên cứu hiện đại đặt dấu hỏi,
  316. 12:54liệu lệnh làm trống này có thực sự triệt
  317. 12:56để như sử sách mô tả hay không? Việc áp
  318. 12:58giải gần nửa triệu người vượt qua một hệ
  319. 13:01thống núi non chật hẹp trong điều kiện
  320. 13:03hậu cần thời cổ đại là một nhiệm vụ cực
  321. 13:06kỳ khó khăn về mặt logistics. Một số sử
  322. 13:08liệu ghi nhận rằng không ít người Mân
  323. 13:11Việt đã trốn thoát, lẫn vào rừng sâu
  324. 13:13trước khi quân Hán kịp gom hết. Nhiều
  325. 13:15nhà nhân chủng học hiện nay cho rằng sự
  326. 13:18trống rỗng này có thể chủ yếu là trống
  327. 13:21về mặt hành chính, tức là nhà Hán không
  328. 13:23còn lập quận huyện hay thu thuế tại đây,
  329. 13:25chứ chưa chắc đã trống hoàn toàn về con
  330. 13:27người. Đây vẫn là một điểm còn chưa có
  331. 13:29sự đồng thuận tuyệt đối trong giới sử
  332. 13:31học. Và lăng mộ của Dư Thiện, vị vua
  333. 13:34từng đủ ngông cuồng để tự xưng hoàng đế,
  334. 13:37đến nay vẫn chưa được tìm thấy.
  335. 13:40>> [âm nhạc]
  336. 13:43>> Những ai không bị áp giải đi
  337. 13:45đã chọn hai con đường để sinh tồn. Một
  338. 13:47nhóm trốn sâu vào vùng núi cao,
  339. 13:50sương mù bao phủ quanh năm của dãy Vũ
  340. 13:52Di. Họ sống biệt lập trong nhiều thế kỷ,
  341. 13:55chuyển sang lối sống du canh du cư, vẫn
  342. 13:58giữ một số tập tục cổ như thờ vật tổ
  343. 14:01và các bài hát truyền miệng. Hậu duệ của
  344. 14:03họ ngày nay được gọi là người Xà, hiện
  345. 14:05là một dân tộc thiểu số được công nhận
  346. 14:08chính thức tại Trung Quốc, sống tập
  347. 14:10trung ở vùng núi Phúc Kiến và Triết
  348. 14:11Giang. Một nhóm khác, vốn là những thợ
  349. 14:14đóng thuyền và ngư dân lành nghề, chọn
  350. 14:17cách đưa cả gia đình lên thuyền, lui vào
  351. 14:19các vùng cửa sông và đầm phá ven biển,
  352. 14:22cắt đứt [âm nhạc] hoàn toàn với đất
  353. 14:23liền. Họ được gọi là người Đản, hay còn
  354. 14:26gọi là người trên mặt nước. [âm nhạc]
  355. 14:27Trong nhiều thế kỷ sau đó, các triều đại
  356. 14:30phong kiến Trung Hoa xem họ là tầng lớp
  357. 14:32thấp kém, cấm lên bờ, cấm kết hôn với
  358. 14:36người Hán, cấm thi cử. Nghiên cứu nhân
  359. 14:39chủng học hiện đại xác nhận người Đản có
  360. 14:41nguồn gốc từ cư dân Bách Việt bản địa
  361. 14:43trước khi dần dần hòa huyết một phần với
  362. 14:46người phương Bắc. Điều thú vị là
  363. 14:49khi người Hán bắt đầu di cư xuống Phúc
  364. 14:51Kiến đông đảo từ thời Tây Tấn, một quá
  365. 14:53trình hòa trộn âm thầm đã diễn ra. Các
  366. 14:56nghiên cứu di truyền học hiện đại được
  367. 14:58công bố trên các tạp chí khoa học quốc
  368. 15:00tế chỉ ra một điều khá bất ngờ về người
  369. 15:02Phúc Kiến ngày nay, [âm nhạc] hay còn
  370. 15:04gọi là người Mân Nam, nhiễm sắc thể giới
  371. 15:06tính truyền theo dòng cha của họ phần
  372. 15:08lớn mang đặc trưng của người Hán phương
  373. 15:10Bắc, phản ánh việc những người đàn ông,
  374. 15:12lính tráng và quan lại Hán di cư xuống
  375. 15:14đã nắm quyền lực chính trị và xã hội.
  376. 15:16Nhưng khi xét đến gen ti thể, vốn truyền
  377. 15:19theo dòng mẹ,
  378. 15:21tỷ lệ lại nghiêng hẳn về các dấu ấn cổ
  379. 15:23xưa liên quan đến cư dân Bách Việt và
  380. 15:26các nhóm bản địa Nam Đảo. Nói cách khác,
  381. 15:29đằng sau những người đàn ông Hán di cư
  382. 15:31xuống lập nghiệp là những người phụ nữ
  383. 15:34Mân Việt bản địa vẫn còn ở lại
  384. 15:36và dòng máu của họ chưa từng biến mất.
  385. 15:39Chỉ là không còn mang tên Mân Việt nữa.
  386. 15:42Dấu vết này cũng để lại trong ngôn ngữ.
  387. 15:45Tiếng Mân hiện đại bao gồm tiếng Mân Nam
  388. 15:47mà người Việt quen gọi là tiếng Phúc
  389. 15:49Kiến và tiếng Mân Đông ở Phúc Châu không
  390. 15:52thể giao tiếp được với tiếng phổ thông
  391. 15:54Trung Quốc. Hai nhà ngôn ngữ học Jerry
  392. 15:56Norman và Mei Su Lin từng chỉ ra rằng
  393. 15:59sâu trong tiếng Mân có một lớp từ vựng
  394. 16:02nền không thuộc gốc Hán. Ví dụ,
  395. 16:05từ chỉ đứa trẻ trong tiếng Mân Nam phát
  396. 16:07âm gần giống với từ con trong tiếng Việt
  397. 16:09hiện đại. Đây vẫn là một giả thuyết còn
  398. 16:12gây tranh cãi.
  399. 16:13Một số nhà ngôn ngữ học khác như Laurent
  400. 16:15Sagart cho rằng lớp nền này có thể thuộc
  401. 16:18một nhóm ngôn ngữ khác gần với các ngôn
  402. 16:20ngữ ở Đài Loan hơn và cuộc tranh luận
  403. 16:22này đến nay vẫn chưa ngã ngũ. Và tín
  404. 16:25ngưỡng thờ rắn của người Mân Việt dù bị
  405. 16:28các hệ tư tưởng Nho giáo, Đạo giáo phủ
  406. 16:30lên hàng ngàn năm vẫn chưa từng biến mất
  407. 16:33hoàn toàn. Tại thị trấn Trương Hồ thuộc
  408. 16:35thành phố Nam Bình, Phúc Kiến có một
  409. 16:38ngôi miếu thờ Xà Vương
  410. 16:40với kiến trúc mái cong hình đầu rắn thay
  411. 16:42vì rồng phượng. Vào ngày mùng 7 tháng 7
  412. 16:44âm lịch hàng năm, người dân nơi đây tổ
  413. 16:46chức lễ hội vua rắn. Họ bắt những con
  414. 16:49rắn và cho ăn sống, quấn quanh cổ, diễu
  415. 16:52hành khắp làng. Tuyệt đối không ai được
  416. 16:54giết hay ăn thịt rắn trong dịp này. Lễ
  417. 16:56hội này hiện được công nhận là di sản
  418. 16:59văn hóa phi vật thể và được giới nhân
  419. 17:01chủng học xem như một hóa thạch sống của
  420. 17:03tín ngưỡng Mân Việt cổ đại.
  421. 17:10>> Một vương quốc với thành quách 48 vạn
  422. 17:12mét vuông, với một vị vua từng dám xưng
  423. 17:15đế ngang hàng thiên tử đã biến mất khỏi
  424. 17:17sử sách chỉ trong một thế hệ. Nhưng câu
  425. 17:19hỏi đặt ra là liệu Mân Việt có thực sự
  426. 17:22biến mất hay chỉ đơn giản là đổi tên,
  427. 17:25đổi ngôn ngữ và tiếp tục sống trong
  428. 17:27chính những người đang thắp hương trước
  429. 17:28tượng Thiên Hậu Thánh Mẫu ở Hội An hôm
  430. 17:30nay
  431. 17:31mà không hề biết rằng phía sau lớp áo đó
  432. 17:34có thể vẫn còn một bóng dáng rất xa xưa
  433. 17:37của những vị thần mình rắn. Hẹn gặp lại
  434. 17:39quý vị và các bạn trong kỳ phát sóng
  435. 17:41tiếp theo của A Lộ Ký.
  436. 17:45>> [âm nhạc]

About this transcript

This page contains the full transcript of Mân Việt — Vương Quốc Biến Mất by Á Lục Ký, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 3,667 words across 436 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.

What you can do with it

Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to choose a caption track available on the video.

Free YouTube transcript tool

YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, caption language selection, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.