Lipunang Sumerian, Egyptian at Sistemang Varna - Estrukturang Panlipunan (AP8 - Term 1) | NoypiTV — Transcript

Full transcript

1. 0:00Magandang araw. Sa araling ito,
2. 0:03tatalakayin natin ang estrukturang
3. 0:05panlipunan sa iba't ibang bahagi ng Asya
4. 0:08at Daigdig. Partikular ang lipunang
5. 0:10Sumerian, lipunang Egyptian at sistemang
6. 0:14Varna o kaste sa sinaunang India.
7. 0:18Kapag sinabi nating estrukturang
8. 0:19panlipunan, tumutukoy ito sa pagkakaayos
9. 0:22ng mga tao sa isang lipunan batay sa
10. 0:25kanilang katayuan, tungkulin,
11. 0:27kapangyarihan, hanapbuhay, kayamanan at
12. 0:30paniniwala.
13. 0:32Sa madaling salita, ipinapakita nito
14. 0:34kung sino ang namumuno, sino ang
15. 0:36nangangasiwa sa relihiyon, sino ang
16. 0:39nagtatanggol sa pamayanan, sino ang
17. 0:41gumagawa ng pagkain at sino ang
18. 0:43nagsasagawa ng mga gawaing kailangan sa
19. 0:46araw-araw na pamumuhay.
20. 0:48Mahalagang pag-aralan ang paksang ito
21. 0:50dahil sa pamamagitan ng estrukturang
22. 0:52panlipunan, mas mauunawaan natin kung
23. 0:55paano nabuo at umunlad ang mga sinaunang
24. 0:58kabihasnan.
25. 1:00Hindi lamang ito simpleng paghahati-hati
26. 1:02ng tao sa lipunan. Ipinapakita rin nito
27. 1:05kung paano nakaapekto ang lokasyon at
28. 1:07klima sa kanilang lipunan, ekonomiya,
29. 1:10pulitika, sining, paniniwala at kung ano
30. 1:14ang naging implikasyon nito sa
31. 1:15kasaysayan at kasalukuyan.
32. 1:18Upang mas malinaw nating maunawaan ang
33. 1:20aralin, simulan natin sa isa sa
34. 1:22pinakamatandang kabihasnan sa daigdig,
35. 1:25ang mga Sumerian, lokasyon.
36. 1:29Ang sumer ay matatagpuan sa timog
37. 1:31Mesopotamia sa pagitan ng dalawang
38. 1:33mahalagang ilog, [musika] ang Tigris at
39. 1:36Euphratis.
40. 1:38Ang lugar na ito ay bahagi ngayon ng
41. 1:39bansang Iraq. Dahil nasa pagitan ito ng
42. 1:43dalawang ilog, naging mahalaga ang
43. 1:45lokasyon ng sumer sa pag-usbong ng
44. 1:48kabihasnan.
45. 1:49Ang tubig mula sa mga ilog ang tumulong
46. 1:52upang magkaroon ng matabang lupain,
47. 1:54sapat na supply ng tubig at pagkakataong
48. 1:57makapagtanim ang mga tao. Dito rin
49. 2:00umusbong ang ilan sa mga unang lungsod
50. 2:02sa daigdig tulad ng Uruk, Ur, Lagash at
51. 2:06Erido.
52. 2:08Sa mga lungsod na ito, ang Uruk ay isa
53. 2:11sa pinakauna at pinakamahalagang lungsod
54. 2:14ng summer.
55. 2:15Sumerian ang tawag sa unang pangkat ng
56. 2:18mga taong nanirahan at nagpaunlad sa
57. 2:21lungsod ng Uruk. Sa madaling salita, ang
58. 2:24lokasyon ng Sumer ang naging isa sa mga
59. 2:27pangunahing dahilan kung bakit ito
60. 2:29naging sentro ng sinaunang kabihasnan.
61. 2:32Klima.
62. 2:34Bagama malapit ang sumer sa mga ilog,
63. 2:37ang klima sa Mesopotamia ay karaniwang
64. 2:39mainit at tuyo. Hindi rin palaging sapat
65. 2:42ang ulan para sa pagsasaka.
66. 2:45Dahil dito, kinailangan ng mga Sumerian
67. 2:48na humanap ng paraan upang magamit ng
68. 2:50maayos ang tubig mula sa tigrees at
69. 2:52Euphratis.
70. 2:54Dito naging mahalaga ang sistemang
71. 2:56irigasyon.
72. 2:57Gumawa sila ng mga kanal at daluyan ng
73. 3:00tubig upang madala ang tubig mula sa
74. 3:03ilog patungo sa kanilang mga sakahan.
75. 3:06Sa pamamagitan nito, naparami nila ang
76. 3:08kanilang ani at napalago ang kanilang
77. 3:11population.
78. 3:12Kaya masasabi natin na bagamat may hamon
79. 3:15ang klima ng sumer, nagamit ito ng mga
80. 3:18sumerian bilang dahilan upang maging
81. 3:20malikhain at organisado sa kanilang
82. 3:22pamumuhay.
83. 3:24Lipunan.
84. 3:26Habang lumalaki ang populasyon at
85. 3:29umuunlad ang mga lungsod estado, nabuo
86. 3:31rin ang malinaw na estrukturang
87. 3:33panlipunan ng mga Sumerian.
88. 3:36Sa lipunang Sumerian, ang pinakamataas
89. 3:38na uri o antas ng tao ay binubuo ng hari
90. 3:41at pari. Ang hari ang pangunahing pinuno
91. 3:44ng lungsod estado. Siya ang namumuno sa
92. 3:47pamahalaan, nagpapatupad ng batas,
93. 3:51nagtatanggol sa lungsod at nangunguna sa
94. 3:53mga gawaing politikal at militar.
95. 3:56Kasama rin sa pinakamataas na antas ang
96. 3:58mga pari sapagkat napakahalaga ng
97. 4:01relihiyon sa buhay ng mga Sumerian.
98. 4:04Naniniwala sila na ang mga Diyos ang may
99. 4:06kontrol sa kalikasan, ani, baha,
100. 4:09tagtuyot at kapalaran ng tao. Dahil
101. 4:13dito, mataas ang katayuan ng mga pari
102. 4:16dahil sila ang nangangasiwa sa mga
103. 4:18ritwal at seremonyang panrelhiyon.
104. 4:21Sa ilalim ng hari at pari ay ang mga
105. 4:24opisyal, Maharlika, Escriba at
106. 4:27mayayamang mangangalakal.
107. 4:29Ang mga official at Ma Harlica ay
108. 4:32tumutulong sa pamamahala.
109. 4:35Ang mga mangangalakal naman ay mahalaga
110. 4:37sa pakikipagpalitan ng produkto sa ibang
111. 4:40lugar. Mahalaga rin ang papel ng mga
112. 4:43eskriba. Sila ang mga taong marunong
113. 4:45sumulat gamit ang kuniform. Isa sa
114. 4:48pinakamatandang sistema ng pagsulat sa
115. 4:50daigdig.
116. 4:51Sila ang nagtatala ng buwis, kalakalan,
117. 4:55ani, batas, ari-arian at iba pang
118. 4:58mahahalagang impormasyon.
119. 5:01Sa kasunod na antas ay ang mga artisano,
120. 5:04manggagawa at karaniwang mamamayan.
121. 5:08Ang mga artisano ay gumagawa ng mga
122. 5:10kagamitan, alahas, tela, sandata,
123. 5:14palayok at iba pang produkto. Ang mga
124. 5:17manggagawa naman ay tumutulong sa mga
125. 5:20proyekto ng lungsod tulad ng pagtatayo
126. 5:22ng gusali, pader, templo at iba pang
127. 5:25estruktura.
128. 5:27Sa pinakamababang bahagi ng lipunan ay
129. 5:29ang mga magsasaka, tagapaglingkod at
130. 5:32alipin. Ang mga magsasaka ang
131. 5:34pangunahing nagtatanim ng pagkain.
132. 5:36Samantalang ang mga tagapaglingkod at
133. 5:38alipin ay nagsasagawa ng mabibigat na
134. 5:41gawain sa bahay, bukid, templo o
135. 5:44proyekto ng estado. Sa lipunang
136. 5:46Sumerian, ang alipin ay kabilang sa
137. 5:49pinakamababang antas ng lipunan.
138. 5:52Ekonomiya.
139. 5:54Mula sa estrukturang panlipunan,
140. 5:57makikita rin kung paano gumana ang
141. 5:59ekonomiya ng mga Sumerian.
142. 6:01Ang pangunahing kabuhayan nila ay
143. 6:03pagsasaka. Nagtatanim sila ng barley,
144. 6:06trigo at iba pang pananim. Dahil
145. 6:09mahalaga ang tubig sa kanilang sakahan,
146. 6:12naging sentro ng ekonomiya ang irigasyon
147. 6:14at pangangasiwa sa lupain. Bukod sa
148. 6:17pagsasaka, umunlad din ang kalakalan.
149. 6:20[musika]
150. 6:21Dahil hindi lahat ng likas na yaman ay
151. 6:23matatagpuan sa Mesopotamia,
152. 6:25nakipagpalitan ang mga Sumerian sa ibang
153. 6:28lugar upang makakuha ng kahoy, bato,
154. 6:31metal at iba pang materyales.
155. 6:34Ang mga artisano naman ay gumagawa ng
156. 6:36produktong maaaring gamitin or
157. 6:38ipagpalit.
158. 6:40Sa ganitong sistema, bawat pangkat sa
159. 6:42lipunan ay may mahalagang papel. May mga
160. 6:46nagtatanim, may gumagawa, may nagtatala,
161. 6:50may namamahala at may
162. 6:52nakikipagkalakalan.
163. 6:54Politika.
164. 6:56Sa larangan ng pulitika, ang sumer ay
165. 6:59binubuo ng mga lungsod estado. Ibig
166. 7:02sabihin, ang bawat lungsod tulad ng
167. 7:04Uruk, Ur at Lagash ay may sariling
168. 7:07pinuno, pamahalaan, batas, templo at
169. 7:11hukbo. Ang hari ang sentro ng
170. 7:14kapangyarihang politikal. Siya ang
171. 7:16namumuno sa lungsod estado, nagtatanggol
172. 7:19sa teritoryo, nag-aayos ng mga sigalot
173. 7:22at nangunguna sa mga gawaing pampubliko.
174. 7:26Gayun pa manan, malakas din ang
175. 7:27impluwensya ng mga pari dahil sa
176. 7:29kanilang papel sa relihiyon at sa
177. 7:31templo. Dahil dito, ang pamahalan ng
178. 7:34Sumerian ay pinaghalong pulitikal at
179. 7:37panrelihiyong kapangyarihan.
180. 7:39Mahalaga ang hari ngunit mahalaga rin
181. 7:42ang templo at mga pari sa pagpapanatili
182. 7:44ng kaayusan.
183. 7:46Sin
184. 7:48kilala ang mga sumerian sa kanilang mga
185. 7:50likhang may kaugnayan sa relihiyon,
186. 7:53pamahalaan at pangaraw-araw na buhay.
187. 7:57Isa sa pinakakilalang ambag nila ay ang
188. 7:59Zigurat. Isang malaking templong paakyat
189. 8:02ang anyo at karaniwang iniaalay sa mga
190. 8:04Diyos.
191. 8:05Bukod dito, mahusay din sila sa paggawa
192. 8:08ng iskulttura, palayok, alahas, selelyo
193. 8:13at relief carving. Mahalaga rin ang
194. 8:15kanilang sistema ng pagsulat na
195. 8:17cuniform.
196. 8:19Bagama't ito ay nagsimula bilang paraan
197. 8:22ng pagtatala, naging mahalagang bahagi
198. 8:24rin ito ng kultura, edukasyon at
199. 8:27kasaysayan dahil dito naitala ang mga
200. 8:30batas, kalakalan, panitikan at
201. 8:33pangyayari sa lipunan.
202. 8:34>> [musika]
203. 8:36>> Paniniwala.
204. 8:38Ang mga Sumerian ay polytheistic. Ibig
205. 8:41sabihin ay naniniwala sila sa maraming
206. 8:43Diyos. Para sa kanila ang bawat Diyos ay
207. 8:46may kaugnayan sa kalikasan, lungsod,
208. 8:49ani, digmaan o iba pang bahagi ng buhay.
209. 8:53Naniniwala sila na kailangang mapasaya
210. 8:56ang mga Diyos upang maiwasan ang sakuna,
211. 8:59tagtuyot, [musika]
212. 9:00baha o pagkatalo sa digmaan.
213. 9:03Dahil dito mahalaga ang mga ritwal,
214. 9:06handog, templo at pari. Makikita rito na
215. 9:10ang relihiyon ay hindi hiwalay sa
216. 9:12kanilang pamahalaan at ekonomiya.
217. 9:14Sa halip, bahagi ito ng buong sistema ng
218. 9:17kanilang lipunan.
219. 9:19Implikasyon sa kasaysayan at
220. 9:21kasalukuyan.
221. 9:23Ang lipunang Sumerian ay may malaking
222. 9:25ambag sa kasaysayan dahil isa sila sa
223. 9:28mga unang nakabuo ng lungsod estado,
224. 9:31sistemang pagsulat, organisadong
225. 9:33pamahalaan, batas, irigasyon at
226. 9:37kalakalan.
227. 9:38Sa kasalukuyan, makikita pa rin ang
228. 9:41impluwensya ng kanilang kabihasnan sa
229. 9:43konsepto ng pamahalaan, lungsod, record
230. 9:46keeping, batas at organisadong paggawa.
231. 9:50Ipinakita ng mga Sumerian na ang isang
232. 9:52lipunan ay nagiging matatag kapag may
233. 9:55maayos na sistema, malinaw na tungkulin
234. 9:58at organisadong pamumuno.
235. 10:01Mula sa Mesopotamia, dumako naman tayo
236. 10:04sa isa pang dakilang kabihasnan na
237. 10:06umusbong sa tabi rin ng isang ilog, ang
238. 10:08sinaunang Egypt.
239. 10:10Lokasyon.
240. 10:12Ang sinaunang Egypt ay matatagpuan sa
241. 10:14hilagang silangang bahagi ng Africa sa
242. 10:17kahabaan ng ilog Nile. Ang Nile ang
243. 10:20nagsilbing pangunahing pinagkukunan ng
244. 10:22tubig, pagkain, transportation at
245. 10:26kabuhayan ng mga Egyptian. Dahil
246. 10:28napapaligiran ng desyerto ang malaking
247. 10:30bahagi ng Egypt, naging napakahalaga ng
248. 10:33Nile sa kanilang pamumuhay.
249. 10:36Kung walang Nile, mahihirapan ang mga
250. 10:38tao na magtanim at bumuo ng matatag na
251. 10:41pamayanan. sa gitna ng tuyong
252. 10:42kapaligiran.
253. 10:44Kaya madalas sabihin na ang Egypt ay
254. 10:46handog ng Nile dahil ang ilog na ito ang
255. 10:49naging dahilan ng [musika] pag-unlad ng
256. 10:51kanilang kabihasnan.
257. 10:53Klima. Ang klima ng Egypt ay karaniwang
258. 10:57mainit at tuyo. Malawak ang desyerto sa
259. 11:00paligid nito kaya limitado ang lugar na
260. 11:02maaaring pagtaniman. Ngunit dahil sa
261. 11:05taon ng pagbaha ng ilog Nile, nag-iiwan
262. 11:08ito ng matabang lupa na angkop sa
263. 11:10pagsasaka.
264. 11:12Sa tulong ng pagbaha ng Nile,
265. 11:14nakapagtanim ang mga Egyptian ng trigo,
266. 11:17barley, gulay at iba pang pananim. Sa
267. 11:20ganitong paraan, kahit tuyo ang klima,
268. 11:23nagkaroon pa rin ng matatag na kabuhayan
269. 11:25ang mga Egyptian dahil sa biyayang hatid
270. 11:28ng Nile.
271. 11:30Lipunan.
272. 11:31Ang estrukturang panlipunan ng Egypt ay
273. 11:33madalas inilalarawan bilang isang
274. 11:35pyramid.
275. 11:37Nasa tuktok ang may pinakamataas na
276. 11:38kapangyarihan at habang pababa ay mas
277. 11:41dumarami ang bilang ng tao ngunit mas
278. 11:44bumababa ang katayuan sa lipunan. Upang
279. 11:47mas madaling maunawaan, ang estrukturang
280. 11:49panlipunan ng sinaunang Egypt ay
281. 11:52maaaring hatiin sa anim na pangunahing
282. 11:54pangkad. Sa pinakamataas na antas ay ang
283. 11:56Pharaoh. Ang sumunod na makapangyarihang
284. 11:59mga grupo ay ang matataas na opisyal ng
285. 12:02pamahalaan or ang Visier at pagkatapos
286. 12:05ay ang mga maharlika at pari na hinirang
287. 12:08ng pharaoh. Ang mga kawal at eskriba ang
288. 12:11sumunod na uri ng lipunan na sinundan ng
289. 12:15mga mangangalakal at artisan.
290. 12:17Sa pinakababa ng hierarchy ay ang mga
291. 12:20magsasaka at ang mga alipin.
292. 12:23Economia.
293. 12:25Ang ekonomiya ng Egypt ay pangunahing
294. 12:27nakabatay sa agrikultura.
295. 12:30Dahil sa matabang lupang dulot ng
296. 12:32pagbaha ng Nil, naging masagana ang
297. 12:35produksyon ng pagkain. Bukod sa
298. 12:37pagsasaka, mahalaga rin ang buwis,
299. 12:40kalakalan at paggawa ng produkto. Ang
300. 12:44mga magsasaka ay nagbibigay ng bahagi ng
301. 12:47kanilang ani bilang buwis.
302. 12:49Ang mga eskriba naman ang nagtatala ng
303. 12:51mga buwis, ani at supply ng pagkain.
304. 12:55Nakipagkalakalan din ang mga Egyptian sa
305. 12:57ibang lugar upang makakuha ng kahoy,
306. 13:00metal, pabango, ginto at iba pang
307. 13:03produkto. Ang mga artisano naman ay
308. 13:06gumawa ng mga kasangkapan, palamuti at
309. 13:09kagamitang panrelihiyon.
310. 13:11Dahil dito, makikita na organisado ang
311. 13:14kanilang ekonomiya at malaki ang papel
312. 13:16ng pamahalaan sa pangangasiwa ng yaman
313. 13:19at produkto.
314. 13:21Politika.
315. 13:22Sa pulitika, sentro ng kapangyarihan ang
316. 13:25pharaoh. Ang pamahalaan ng Egypt ay
317. 13:28sentralisado. Ibig sabihin, ang
318. 13:30pangunahing kapangyarihan ay nasa iisang
319. 13:33pinuno.
320. 13:34Kapag namatay o sumakabilang buhay ang
321. 13:36isang Pharaoh, ang kapangyarihan ay
322. 13:39karaniwang ipinapasa sa susunod na
323. 13:41miyembro ng maharlikang pamilya o
324. 13:43dinastiya.
325. 13:44Madalas itong napupunta sa anak na
326. 13:46lalaki ng Pharaoh lalo na sa panganay na
327. 13:49anak. Ngunit may mga pagkakataon ding
328. 13:51ibang kamag-anak o miyembro ng royal
329. 13:54family ang nagiging kapalit na pinuno.
330. 13:57[musika] Tinutulungan ang pharaoh ng
331. 13:59visier, mga opisyal, maharlika at
332. 14:02esriba. Sila ang nangangangasiwa sa
333. 14:05buwis, batas, lupain, agrikultura at
334. 14:08kaayusan ng kaharian.
335. 14:10Mahalaga rin ang konsepto ng maat na
336. 14:14tumutukoy sa kaayusan, katarungan at
337. 14:16balanse, pinaniniwalaan ng mga Egyptian
338. 14:20na tungkulin ng Pharaoh na panatilihin
339. 14:23ang maat upang maging maayos ang lipunan
340. 14:25at ang ugnayan ng tao sa mga Diyos.
341. 14:29Sining,
342. 14:31tanyag ang mga Egyptian sa kanilang
343. 14:33pyramid, templo, libingan, rebulto,
344. 14:37mural, alahas, canopic jars, sarcophagus
345. 14:40at mummy cases. Karamihan sa kanilang
346. 14:43sining ay may kaugnayan sa relihiyon at
347. 14:46paniniwala sa kabilang buhay.
348. 14:49Halimbawa, ang mga libingan ay
349. 14:51pinapalamutian ng larawan at sulatin
350. 14:53upang gabayan ang yumaoso sa kabilang
351. 14:55buhay. Mahalaga rin ang hieroglyphics,
352. 14:59ang sistema ng pagsulat ng mga Egyptian.
353. 15:02Ginamit ito sa mga monumento, templo,
354. 15:05libingan at opisyal na talaan. Dahil
355. 15:08dito, marami tayong nalalaman ngayon
356. 15:11tungkol sa kanilang kasaysayan at
357. 15:12paniniwala.
358. 15:15Paniniwala.
359. 15:17Ang mga Egyptian ay polytheistic din or
360. 15:20naniniwala sa maraming Diyos.
361. 15:23Kabilang sa kanilang mga Diyos sina Ra,
362. 15:25Osiris, Isis, Horus at Anubis. Malaki
363. 15:30ang paniniwala nila sa buhay pagkatapos
364. 15:32ng kamatayan.
365. 15:33Dahil dito, mahalaga ang mummification,
366. 15:36ritwal, libingan at mga kagamitang
367. 15:39inilalagay kasama ng Yumao. Para sa mga
368. 15:42Egyptian, ang kamatayan ay hindi
369. 15:45katapusan. Ito ay simula ng panibagong
370. 15:47yugto ng buhay kaya kailangang ihanda
371. 15:50ang katawan at kaluluwa para sa kabilang
372. 15:52buhay.
373. 15:54Implikasyon sa kasaysayan at
374. 15:56kasalukuyan.
375. 15:58Malaki ang implikasyon ng sinaunang
376. 16:00Egypt sa kasaysayan. Ipinakita nila ang
377. 16:03kakayahan ng isang organisadong lipunan
378. 16:05na bumuo ng sentralisadong pamahalaan.
379. 16:08magtayo ng malalaking estruktura at
380. 16:11magpaunlad ng sining, relihiyon,
381. 16:13agrikultura at pagsulat. Sa kasalukuyan,
382. 16:17patuloy pa ring pinag-aaralan ng Egypt
383. 16:20dahil sa kanilang ambag sa architektura,
384. 16:22matematika, medisina, sining, pamamahala
385. 16:26at kasaysayan. Ang kanilang mga pyramid,
386. 16:29templo at sulatin ay patunay ng mataas
387. 16:32na antas ng organisasyon at kaalaman ng
388. 16:35kanilang lipunan.
389. 16:37Mula sa Egypt, dumako naman tayo sa
390. 16:39Timog Asya upang talakayin ang isang
391. 16:42sistemang panlipunan na may malaking
392. 16:44kaugnayan sa relihiyon, tungkulin at
393. 16:47kapanganakan. Ang sistemang Varna o
394. 16:50kaste.
395. 16:53Lokasyon.
396. 16:54Ang sistemang Varna ay kaugnay ng
397. 16:57sinaunang lipunang Indian. Ang India ay
398. 17:00matatagpuan sa Timog Asya at may malawak
399. 17:02na lupain na binubuo ng Kapatagan,
400. 17:05kabundukan, talampas at lambak ilog.
401. 17:08Mahalaga sa pag-unlad ng sinaunang
402. 17:10pamayanan ang mga ilog tulad ng Indus at
403. 17:13ganes.
404. 17:14Ang mga ilog na ito ay nagsilbing
405. 17:16pinagkukunan ng tubig, ruta ng
406. 17:19transportation at suporta sa
407. 17:21agrikultura.
408. 17:22Dahil sa lokasyong ito, umusbong ang mga
409. 17:25pamayan ng may sariling kultura,
410. 17:27paniniwala at sistemang panlipunan.
411. 17:31Klima. Iba-iba ang klima sa India
412. 17:34depende sa rehiyon ngunit mahalagang
413. 17:36salik sa pamumuhay ng mga tao ang
414. 17:38monsoon o panahong pag-ulan.
415. 17:41Kapag sapat ang ulan, masagana ang ani.
416. 17:45Ngunit kapag sobra o kulang ang ulan,
417. 17:48maaaring maapektuhan ang kabuhayan ng
418. 17:50mga tao. Dahil dito, naging mahalaga ang
419. 17:53agrikultura at pag-aangkop sa klima sa
420. 17:56sinaunang India. Ang ganitong
421. 17:59kapaligiran ay nakaapekto rin sa uri ng
422. 18:01trabaho at tungkulin ng mga tao sa
423. 18:03lipunan.
424. 18:05Lipunan.
425. 18:07Sa sinaunang India, nabuo ang sistemang
426. 18:10Varna. Isang uri ng panlipunang
427. 18:12paghahati batay sa tungkulin, hanapbuhay
428. 18:16at katayuan.
429. 18:17Ang Varna ay ang pangkalahatang
430. 18:20paghahati ng lipunan. [musika]
431. 18:21Samantalang ang jati ay mas tiyak na
432. 18:24pangkat sa lipunang Indian na nabuo sa
433. 18:26aktwal na pamumuhay ng mga tao.
434. 18:30Karaniwan itong nakabatay sa
435. 18:31kapanganakan, pamilya, hanapbuhay at
436. 18:35lokal na pamayanan.
437. 18:37Hindi tulad ng Varna na pangkalahatang
438. 18:39paghahati ng lipunan. Ang jati ay mas
439. 18:42maraming pangkat at mas nakaugat sa
440. 18:44pangaraw-araw na ugnayan ng tao sa
441. 18:47kanilang komunidad.
442. 18:49Sa tradisyong Indian, ang jati ay mas
443. 18:51nakabatay sa kapanganakan at pamilya
444. 18:54kaya karaniwan itong namamana at mahirap
445. 18:56baguhin. Sa ilang paniniwala at
446. 18:59tradisyon, ang mga pangkat sa lipunan ay
447. 19:02iniuugnay sa kaayusang itinakda ng
448. 19:04relihiyon o ng mga Diyos.
449. 19:06May apat na pangunahing varna
450. 19:09brahinatria,
451. 19:11vaisha at shudra. Sa pinakamataas na
452. 19:14antas ay ang brahin. Sila ang mga pari,
453. 19:18guro at scholar. Tungkulin nilang
454. 19:20mag-aral at magturo ng mga banal na
455. 19:22kasulatan, magsagawa ng ritwal at
456. 19:25manguna sa mga gawaing panrelhiyon dahil
457. 19:28sila ang nagtataglay ng kaalaman tungkol
458. 19:31sa mga Diyos, ritwal at banal na aral.
459. 19:34Mataas ang kanilang autoridad sa
460. 19:36relihiyon lalo na sa ibang pangkat tulad
461. 19:38ng vaisra.
462. 19:41Kasunod nito angatriya. [musika] Sila
463. 19:44ang mga pinuno, mandirigma at
464. 19:46tagapagtanggol ng lipunan. Tungkulin
465. 19:49nilang mamahala, magpatupad ng batas,
466. 19:52lumaban sa digmaan, ipagtanggol ang
467. 19:54pamayanan at panatilihin ang kaayusan.
468. 19:58Ikatlo ang Visia. Sila ang mga
469. 20:01mangangalakal, magsasaka, tagapag-alaga
470. 20:04ng hayop at negosyante.
471. 20:07Mahalaga sila sa kabuhayan dahil sila
472. 20:09ang nakatuon sa agrikultura, kalakalan
473. 20:12at paglikha ng yaman. Ikaapat ang
474. 20:15Shudra. Sila ang mga manggagawa at
475. 20:18tagapaglingkod. Tungkulin nilang
476. 20:20magbigay ng serbisyo at paggawa para sa
477. 20:23iba pang antas ng lipunan. Sa labas ng
478. 20:26apat na varna ay ang mga pangkat na
479. 20:28nakaranas ng matinding diskriminasyon
480. 20:30kabilang ang mga dalit. Noong unang
481. 20:33panahon, sila ay tinatawag na
482. 20:35untouchables or outcasts. Ngunit sa
483. 20:38kasalukuyan, ang mga katawagang ito ay
484. 20:40itinuturing na mapanlait at hindi angkop
485. 20:43gamitin bilang opisyal na tawag.
486. 20:47Ekonomiya.
487. 20:49Sa ekonomiya ang sistemang Varna ay
488. 20:51nagtakda ng mga tungkulin ng bawat
489. 20:53pangkat.
490. 20:54Ang mga brahin ay nakatuon sa education
491. 20:57at relihiyon. Ang mga ay namumuno at
492. 21:01nagtatanggol sa lipunan. Ang mga va ay
493. 21:05nangangalakal, nagsasaka, nag-aalaga ng
494. 21:08hayop at lumilikha ng yaman.
495. 21:12Ang mga shudra naman ay nagbibigay ng
496. 21:14paggawa at serbisyo. Sa ganitong paraan,
497. 21:17nagkaroon ng malinaw na hatian ng
498. 21:19trabaho. Gayun pa man, nagdulot din ito
499. 21:22ng hindi pantay na pagtingin sa bawat
500. 21:24pangkat lalo na sa mga nasa mababang
501. 21:27antas ng lipunan.
502. 21:29Pulitika.
503. 21:31Sa pulitika, ang mga katriya ang
504. 21:34karaniwang humahawak ng kapangyarihang
505. 21:36pampamahalaan.
506. 21:38Sila ang mga hari, mandirigma at
507. 21:41tagapagtanggol ng pamayanan. Ngunit
508. 21:43hindi rin maikakaila ang impluwensya ng
509. 21:46mga Brahmin. Dahil sila ang
510. 21:48tagapangalaga ng kaalaman at relihiyon,
511. 21:51malaki ang kanilang impluwensya sa mga
512. 21:53pinuno at sa mga desisyon ng lipunan.
513. 21:57Ipinapakita nito na sa sinaunang India,
514. 22:00ang kapangyarihan ay hindi lamang
515. 22:01nakabatay sa lakas militar o pamahalaan.
516. 22:05Nakabatay din ito sa relihiyon. kaalaman
517. 22:07[musika]
518. 22:08at tradisyon.
519. 22:10Sining. Sa sining at panitikan malaki
520. 22:14ang impluwensya ng paniniwalang Hindu at
521. 22:16ng sistemang panlipunan.
522. 22:19Makikita ito sa mga epiko, awit, ritwal,
523. 22:22templo, skultura at mga tekstong
524. 22:25panrelhiyon.
525. 22:27Ang mga kwento tungkol sa mga Diyos,
526. 22:29tungkulin, kabutihan, karma at dharma ay
527. 22:34naging mahalagang bahagi ng kultura.
528. 22:37Sa ganitong paraan, ang sining ay hindi
529. 22:39lamang pampaganda o libangan. Ito rin ay
530. 22:43paraan ng pagpapahayag ng paniniwala,
531. 22:45tungkulin at pagkakakilanlan ng lipunan.
532. 22:50Paniniwala.
533. 22:51Sa paniniwala, mahalaga ang konsepto ng
534. 22:54dharma or tungkulin ng tao batay sa
535. 22:57kanyang kalagayan sa buhay. Kaugnay din
536. 22:59nito ang paniniwala sa karma at muling
537. 23:02pagsilang sa ilang tradisyong Hindu.
538. 23:05[musika] Dahil dito, ang katayuan at
539. 23:07tungkulin ng tao sa lipunan ay madalas
540. 23:10na iniuugnay sa relihiyon at kapalaran.
541. 23:13Ito ang isa sa mga dahilan kung bakit
542. 23:15naging matibay ang sistemang Varna sa
543. 23:18mahabang panahon.
544. 23:20Gayun pa man, mahalagang tandaan na ang
545. 23:22ganitong sistema ay nagdulot din ng
546. 23:25hindi pantay na pagtingin at
547. 23:27discrimination sa ilang pangkat.
548. 23:30Implikasyon sa kasaysayan at
549. 23:32kasalukuyan.
550. 23:34Malalim ang implikasyon ng sistemang
551. 23:36Varna sa kasaysayan.
552. 23:38Ipinakita nito kung paano ginamit ng
553. 23:41sinaunang lipunan ang relihiyon at
554. 23:43tradisyon upang ayusin ang tungkulin ng
555. 23:45bawat pangkat. Ngunit nagdulot din ito
556. 23:48ng discrimination, limitadong
557. 23:50oportunidad at hindi pantay na pagtingin
558. 23:53sa tao batay sa kapanganakan. [musika]
559. 23:55Sa kasalukuyan, ipinagbabawal na ng
560. 23:58batas sa India ang diskriminasyon batay
561. 24:00sa kaste. Gayun pa man, may mga epekto
562. 24:04pa rin ito sa ilang bahagi ng lipunan
563. 24:06lalo na sa usapin ng edukasyon, trabaho,
564. 24:09pagpapakasal at pakikisalamuha.
565. 24:12At diyan nagtatapos ang ating aralin
566. 24:15tungkol sa estrukturang panlipunan sa
567. 24:17iba't ibang bahagi ng Asya at daigdig
568. 24:20particular sa lipunang Sumerian,
569. 24:22Egyptian at sistemang Varna.
570. 24:26Kung nakatulong sao ang video na ito,
571. 24:28huwag kalimutang i-like, mag-subscribe
572. 24:31at i-click ang notification bell para
573. 24:33lagi kang updated sa mga susunod nating
574. 24:35aralin. Hanggang sa muli. Maraming
575. 24:38salamat sa inyong panonood.
576. 24:42>> [musika]