YT YouTube2Text

YouTube2Text → Transcripts → Les 7 middelbare- en late volwassenheid

Les 7 middelbare- en late volwassenheid — Transcript

by Bas · 6,482 words · 1,039 segments · language en · Watch on YouTube

Open in transcriber Summarize with AI Download SRT/VTT

Full transcript

0:01Aan alle goede dingen komt een einde.
0:03Dus ook vandaag ehm aan de levensloop en
0:07ontwikkelingspsychologie. We zijn
0:09begonnen bij de baby en we eindigen
0:11vandaag bij de laatste twee levensfasen.
0:13De middelbare en de late volwassenheid.
0:16Ook wel de ouderdom genoemd. Nou, hierna
0:19is er nog wel een les die over hechting
0:21gaat. Maar als we het hebben over de
0:22psychologie en de levensloop daarin,
0:25zijn we hier begonnen en gaan we zijn we
0:27daar begonnen en gaan we daar eindigen.
0:29We zijn begonnen in de luiers en we
0:31eindigen in de luiers. Ehm dit is dus
0:34ook voor degene die geen
0:35hechtingstheorie gaat bekijken en alleen
0:37de ontwikkelingspsychologie
0:39bekijkt het laatste wat je van mij
0:41digitaal gaat zien. We komen elkaar
0:43zeker fysiek tegen. Ik ben namelijk ook
0:45veel leuker in het echt dan op scherm.
0:49Ehm maar goed, voor nu moet je het even
0:51hiermee doen. Zet je schap. Let's go.
0:53Laatste les.
0:59[snuift]
1:00Zoals elke les gaan we het ook deze les
1:02over de verschillende levenslijnen
1:04hebben. Ehm de fysieke, de cognitieve,
1:08sociaal emotionele en de
1:09persoonlijkheids
1:10lijn. Maar ehm ze staan hier iets anders
1:13beschreven. Als we het het over de
1:15leeftijd hebben en over de middelbare en
1:18de late volwassenen, kun je het ook op
1:20deze manier bekijken zoals het hier
1:22staat de vier manieren. En de eerste is
1:25chronologisch. En dan hebben we het over
1:27de jaren die we tellen. Ehm van 1 tot en
1:30met weet ik veel 100, 200, hoe oud je
1:33ook wordt. Maar dan hebben we het over
1:34een chronologische levenslijn. Als we
1:37het over de biologische levenslijn
1:38hebben, dan gaat het over je gezondheid
1:41en hebben we het over je conditie, over
1:43je lichamelijk functioneren. Nou, hoe
1:44ouder je wordt, hoe [snuift] meer dat
1:47achteruit gaat, hoe groter de kans is
1:49dat achteruit gaat. [snuift] Eh dan
1:51hebben we het niet zozeer over dingen
1:53als Alzheimer,
1:55want dat hoort echt bij het
1:56psychologische stuk. Je zou kunnen
1:58zeggen: "Ja, maar dat heeft toch ook met
2:00je lichaam te maken." Absoluut. Maar
2:02Alzheimer heeft met name effect op het
2:05cognitieve stukje en dat is het
2:07psychologische. Bij de psychologische
2:09lijn kijk je naar de cognitie. Dus hoe
2:11werken de hersenen nog? Hoe veerkrachtig
2:13ben je? Eh [snuift] je identiteit die je
2:16die je hebt ontwikkeld en die je nog
2:18doorontwikkeld
2:20en ehm je ervaren leeftijd. Hoe oud vind
2:23jij jezelf en hoe ervaar jij zelf je
2:26eigen leeftijd? Dat is wat anders dan je
2:29biologische en je chronologische
2:30leeftijd. Natuurlijk kan het wel zo zijn
2:33dat je biologische leeftijd eh je
2:35lichamelijk functioneren invloed heeft
2:38op jouw ervaren leeftijd, dus op het
2:40psychologische stukje. Als jij heel erg
2:43vitaal bent en veerkrachtig bent en een
2:46goede gezondheid hebt, een goede
2:48lichamelijke conditie hebt, dan kan je
2:50je ervaren leeftijd eh misschien wel
2:53jonger schatten dan dat ehm jouw
2:55chronologische leeftijd bijvoorbeeld is.
2:57Nou, zo heeft het dus invloed op elkaar,
2:59maar dat lijkt me vrij logisch. En tot
3:01slot je sociale levenslijn, je sociale
3:04leeftijd. In de deze twee levensfasen en
3:07zeker in de late volwassenheid of in de
3:10ouderdom komen er andere rollen bij
3:12kijken. We gaan het andere hebben over
3:14generativiteit,
3:16ook je maatschappelijke positie. Ehm
3:19denk aan bijvoorbeeld een sociaal
3:21isolement. Dat is absoluut niet iets eh
3:24wat wat erg prettig is om te ervaren.
3:26Helaas zien we in onze samenleving en
3:28überhaupt in de maatschappij dat steeds
3:30meer ouderen vereenzamen. Nou, dat zijn
3:33ook bepaalde maatschappelijke posities
3:36en gevolgen van eh jouw leeftijd en ook
3:39de de cultuur waarin je leeft. Nou, dat
3:42zijn allemaal verschillende levenslijnen
3:45om ehm
3:47om bij langs te gaan. En we gaan die
3:49vandaag allemaal bij langs. En soms maak
3:51ik hier en daar even een uitstapje. Maar
3:53laten we vooral beginnen, anders ben ik
3:54weer veel te lang aan het woord.
3:58Ik zei het net al, niet iedereen die oud
4:00is, die voelt zich oud. Eh maar we gaan
4:03het eerst eventjes hebben over een
4:06onderdeel van de psychologie in dit
4:08geval. Ehm dat van grote invloed is op
4:11dat gevoel van wel of niet oud voelen.
4:15Ja, zeg ik dat goed? Ja. Ehm we beginnen
4:17even met de lichamelijke veroudering.
4:19Nou, dat begint echt niet zo bij een
4:21bepaalde verjaardag. Het is niet zo dat
4:23wanneer je 65, 66, 67 bent, bam, je in
4:27één keer je oud voelt. Eh dat kan
4:29eerder, dat kan later. Daar zijn een
4:31heleboel dingen eh er zijn heleboel
4:33dingen die van invloed zijn daarop.
4:35Goed, in de middelbare volwassenheid
4:37eigenlijk de eerste periode van deze
4:41eh cyclus, we gaan van middelbaar naar
4:43latvwassenheid, blijft het dagelijks
4:45functioneren gewoon meestal nog goed. Eh
4:48veranderingen die worden pas vaak
4:50merkbaar bij hele grote belastingen of
4:53bij ziekte [schraapt keel] wanneer
4:54herstel bijvoorbeeld langer duurt et
4:55cetera. Nou, in de ouderdom zie je dat
4:58deze processen eerder en duidelijker
5:00zichtbaar worden, maar ook hier
5:02verschilt het tempo heel erg. Nou,
5:04ontwikkelingspsychologen spreken daarom
5:05over een primaire en een secundaire
5:08verouderoudering. Primire en secundaire
5:10veroudering. Bij primaire veroudering
5:13omvat biologische veranderingen die
5:15samenhangen met ouder worden zelf. Denk
5:18aan afnemen van spiermassa, maar denk
5:20ook aan eh eh botdichtheid,
5:23herstelvermogen dat langer duurt,
5:25lichamelijke reserves die op kunnen
5:27raken. Dat noem je primaire veroudering.
5:30Dat is een natuurlijk een natuurlijk
5:32proces.
5:33Secondaire veroudering ontstaat niet
5:35uitsluitend bij een bepaalde leeftijd,
5:37maar dat heeft bijvoorbeeld te maken met
5:39ziekte, met langdurige inactiviteit.
5:42Daarvan zijn eh dingen. Het staat ook in
5:44de dia. Als je rookt, als je slechte
5:46voeding hebt of überhaupt je voeding is
5:48daar van invloed. Bepaalde stress,
5:51arbeidsomstandigheden zijn allemaal van
5:53invloed op dat verouderingsproces en die
5:55kunnen dat versterken of juist eh
5:57vertragen. Nou, deze factoren zijn niet
6:00allemaal beïnvloedbaar. Eh maar ze
6:02verklaren wel waarom bepaalde
6:04volwassenen in dezelfde leeftijd zich
6:06bijvoorbeeld eh ouder voelen of er ouder
6:09uitzien dan de ander. Dat kan. Nou, dat
6:11noem je dus secundaire veroudering. En
6:14dat zijn twee verschillende onderdelen
6:16die absoluut wel met elkaar te maken
6:18hebben, maar wel los van elkaar moeten
6:20worden gezien. Goed, de volgende twee
6:23fysieke lichamelijke verschijnselen
6:26hebben absoluut invloed op jouw
6:29gezondheid en ook op je psychische
6:31ontwikkeling. Met name het tweede deel.
6:33Nou, de tweede onderdeel eh ik ga ze
6:35allebei eventjes benoemen. Ik ga ze ook
6:37allebei even bij langs. Maar dit zijn
6:39wel fysieke ehm oorzaken
6:43en eh hoe zeg je dat? dingen die
6:46verschijningen [snuift] die eh met name
6:48in de late volwassenheid voorkomen. Dus
6:50in de ouderdom, in de in de middelbare
6:53volwassenheid kunnen deze al wel
6:55ontstaan en zie je ze ook wel maar meer
6:57richting het einde. Eh het is bijzonder
7:00en eh niet veel voorkomend aan het begin
7:03van de middelbare levensfase, maar dus
7:06met name aan het einde. Nou, de eerste
7:08en ik ga het allebei maar één keer
7:09zeggen, want ik krijg het bijna mijn bek
7:11niet uit. De eerste is press biopie en
7:13dat betekent het moeite met het scherp
7:16kunnen stellen. De ooglens wordt minder
7:19flexibel. Nou, dat is waarom veel oude
7:21mensen, ik niet oude mensen, [gelach]
7:23vaak een bril hebben, die hebben moeite
7:26met zowel ver af als dichtbij kijken. En
7:29je ziet dan ook dat eh ze vaak
7:31bijvoorbeeld in restaurants of wanneer
7:32ze in een boek lezen de menukaart steeds
7:34verder weghouden of juist heel dichtbij.
7:37Ehm dat noem je press biop. Eh een
7:41leesbril is natuurlijk heel makkelijk
7:43daarvoor eh om het daarmee op te lossen.
7:45Maar het tweede onderdeel en het tweede
7:47is wel interessant, dat noem je
7:49presbiacusis of presiacusis. Ik denk
7:53biacusis. Eh en dat heeft te maken met
7:56eh leeftijdsgebonden gehoorverlies. Nou,
7:59vaak worden hoge tonen en zeker in
8:02rumoerige ruimtes moeilijker te
8:04verstaan. En je ziet dan dat een eh
8:07iemand die er net last van heeft nog
8:09best veel moeite doet om mee te komen en
8:12steeds meer probeert binnen het bij het
8:14gesprek te blijven. Maar je zult ook
8:16zien dat naarmate iemand dit steeds
8:18vaker ervaart en steeds in een heftigere
8:21vorm ervaart en daar niets aan doet door
8:23middel van bijvoorbeeld een
8:24gehoorapparaat er ehm ook steeds meer
8:27afstand wordt genomen van de groep
8:28waarin iemand participeert. Ook vanaf de
8:31andere kant kan dit opspelen. Iemand die
8:34ehm in het begin zul jij veel moeite
8:36doen om te kunnen communiceren met die
8:38persoon, maar naarmate je ou naarmate
8:40dit steeds vaker en langer duurt, zul je
8:42daar op een gegeven moment ook steeds
8:43minder moeite voor gaan doen. En eh
8:45volgens de WHO, de
8:47wereldgezondheidsorganisatie
8:49kan dit pres bicis, presbiacusis, ik heb
8:51het twee keer gezegd nu, kan ook een oor
8:54is ook een oorzaak van sociale isolatie
8:57omdat men hierdoor eigenlijk
8:58vereenzaamt.
9:00Dan nu twee begrippen waar jullie vast
9:03allemaal wel al van hebben gehoord. Ten
9:05minste in ieder geval van de eerste twee
9:08begrippen die zeker [schraapt keel] in
9:10de middelbare volwassenheid op beginnen
9:14te spelen en eigenlijk ook duidelijk tot
9:15uiting komen. De menopause en de
9:18andropause. Menopause hoort bij de
9:21vrouwen en andropausen bij de mannen.
9:24Het is absoluut niet hetzelfde. Het
9:25staat er ook. Het is geen equivalent.
9:28Maar ik begin eventjes bij de vrouwen.
9:30Eh de menopause. Het is een biologisch
9:32eikpunt en dat betekent dat er wanneer
9:37er 12 maanden zonder andere duidelijke
9:40oorzaak geen menstruatie heeft
9:42plaatsgevonden, spreken we van de
9:44menopause. Eh nou, er zijn trouwens een
9:47premenop een pre menopause, een
9:51menopause en een postmenopause eh waarin
9:54de hormoonspiegels et cetera veranderen.
9:57Dat ga ik nu allemaal niet zo uitleggen,
9:59maar ehm [snuift] het is heel even
10:00belangrijk dat je weet wat dat is. Nou,
10:02een menopause er eh is iets waar vaak
10:04klachten bij komen kijken. Nou, die
10:06klachten verschillen heel sterk per
10:08persoon natuurlijk en ook per situatie.
10:10Lichamelijke verschijselen, opvliegers,
10:12transpireren, slaaptekort, verandering
10:15in de botdichtheid, maar ook psychische
10:17klachten, eh gejaagdheid,
10:19prikkelbaarheid, neerslachtig zijn. Dat
10:21hoort allemaal bij de menopause. Nou,
10:24dat is echt iets wat dus bij de vrouw
10:27hoort en dat is een eikpunt. We kunnen
10:29dus pas van een menopause spreken
10:31wanneer er 12 maanden geen menstruatie
10:34heeft plaatsgevonden. Bij de mannen
10:37hebben wij een ander fenomeen en dat
10:38heet de andropause. En dat is dus
10:40absoluut niet hetzelfde als de
10:42menopause. Ehm we noemen het ook wel de
10:45mannelijke overgang,
10:47maar de de vergelijking is dus eigenlijk
10:49een beetje misleidend. Ehm er is
10:52namelijk geen sprake van plotseling eh
10:54van verlies van hormoonproductie eh dat
10:57vergelijkbaar is met de menopause. Nee,
10:59daar gaat het niet over. Het het kan
11:01gaan over het dalen van een
11:02testosteronspiegel.
11:03Ehm maar dat gaat eh doorgaans best wel
11:07geleidelijk. Eh vaak ook hierbij in deze
11:10levensfase of in deze situatie kan
11:12vermoeidheid, sombaarheid, eh
11:15libidoverlies, eh meer slaapproblemen et
11:18cetera eh kunnen opspelen. Ehm maar
11:21goed, dat zijn dus twee verschillende
11:23dingen die allebei zowel bij de man als
11:26bij de vrouw kunnen opspelen en die
11:28typerend zijn voor de middelbare
11:30volwassenheid. De menopause bij vrouwen
11:33en de mannelijke overgang of de
11:34anderopause bij de man.
11:38Nou, cognitieven veroudering betekent
11:40niet dat alle denkfuncties in één keer
11:42in hetzelfde tempo tegelijkertijd
11:44achteruit gaan. Dit patroon is, zoals we
11:47dit trouwens al eerder hebben gezien bij
11:48Paul Baltes, multidirectionel. En dat
11:52betekende dat sommige functies
11:54kwetsbaarder worden en afnemen terwijl
11:57anderen langer behouder blijven of
11:58zichzelfs door ervaring kunnen doen
12:00toenemen of laten toenemen. Nou, met het
12:03ouder worden neemt de snelheid af
12:05wanneer waarmee iemand nieuwe informatie
12:07verwerkt. Dat is zo. Eh ook het
12:09werkgeheugen kan kwetsbaar worden waarin
12:12iemand veel tegelijkertijd moet
12:13onthouden et cetera. Snel tussen taken
12:16moet schakelen eh of onder tijdsdruk
12:18staat. Dat zijn allemaal zaken die
12:20naarmate men ouder wordt afnemen. En dat
12:22zien we al in de middelbare
12:25volwassenheid. Snelheid van werkgeheugen
12:27en het kunnen multitasken, laten we het
12:28dan eventjes zo noemen, dat neemt af.
12:31Tegelijkertijd blijven zaken als
12:33woordenschat of algemene kennis. Ehm die
12:36blijven vaak wel op pelise die je hebt
12:39opgedaan bijvoorbeeld op je werk om
12:42patronen bijvoorbeeld sneller te
12:43herkennen, om bijvoorbeeld ook
12:45irrelevante informatie te schrappen. Dat
12:47zijn wel dingen die echt behouden
12:48blijven en zelfs ook kunnen eh kunnen
12:51toenemen doordat jij dat blijft trainen.
12:53En als je dat altijd onderhoudt. Nou,
12:56het is belangrijk om eh prestaties niet
12:58los te zien trouwens van de
13:00omstandigheid, hè. Het is ook zo dat ehm
13:03je slecht horen, slecht kunnen zien, eh
13:06slaaptekort stress, dat zijn allemaal
13:08zaken die hier van invloed op kunnen
13:10zijn. Maar het is dus absoluut zo dat
13:12cognitieve veroudering echt niet iets is
13:15dat ehm dat op alle vlakken
13:17tegelijkertijd achteruit gaat. Dat ligt
13:19heel erg dus aan de situatie, maar het
13:22ligt dus ook aan bijvoorbeeld het
13:24werkgeheugen, het multitasken. Dat gaat
13:26wel achteruit. Maar bijvoorbeeld als jij
13:28veel kennis hebt opgedaan, je onderhoudt
13:30die kennis, je woordenschat, je hebt
13:32specifieke expertise, dan kan dat
13:34behouden blijven en in sommige gevallen
13:37zelfs toenemen.
13:40Goed, dan meneer Erik Erikssen weer in
13:43beeld. Nou, in de middelbare
13:46volwassenheid spreekt Eriksen over een
13:48begrip dat [snuift] hij noemt
13:50generativiteit. En hij zegt in deze fase
13:53staat het spanningsveld generativiteit
13:56tegenover stagnatie.
13:59Nou, wat is nou generativiteit?
14:01Generativiteit betekent dat je
14:04verantwoordelijkheid neemt voor wat er
14:07na ons komt. Generatie, generativiteit,
14:10eigenlijk het doorgeven van wat je kent,
14:12kunt, weet, beheerst aan een volgende
14:15generatie. Dat noemt hij generativiteit.
14:18Wat stagnatie is, zal ik sowieso zal ik
14:20zo uitleggen, maar ik ga eerst even
14:21uitleggen welke vormen van
14:23generativiteit er zijn. Als eerste is er
14:26biologische generativiteit. Nou,
14:28biologische generativiteit betekent
14:31betekent letterlijk het voortbrengen van
14:33een volgende generatie in de breedste
14:35zin van het woord.
14:38Dan heb je ouderlijke generativiteit en
14:40dat gaat over het opvoeden, het
14:41verzorgen en het begeleiden van jouw
14:43kinderen tot de volwassenheid. ze
14:46helpen, ondersteunen, et cetera, zodat
14:48zij de nieuwe generatie of onderdeel
14:51kunnen zijn van de nieuwe generatie op
14:52een zo'n goed mogelijke manier. Dat doe
14:55je als ouder, bij je kinderen. Eh en dat
14:57kun je ook als opa of oma, dat is dan in
15:00de fase hierna. Ehm in de
15:02laatvolwassenheid kun je dat doen bij je
15:03kleinkinderen. Dat noem je ouderlijke
15:05generativiteit.
15:08Werkgerelateerde generativiteit, dat
15:10klinkt logisch en dat is het natuurlijk
15:12ook. Dat is het doorgeven van jouw
15:14kennis en ervaring als je wat ouder bent
15:16op je werk. Je bent misschien bijna op
15:18je pensioengerechtigde leeftijd, maar je
15:21wil nog wel graag aan het werk blijven.
15:23Dan zie je vaak dat de ouder mensen hun
15:26kenniskunde en ervaring doorgeven aan de
15:28jongere nieuwere collega's, aan de
15:30nieuwe generatie. Dat noem je dan
15:32werkgerelateerde generativiteit en tot
15:35slot maatschappelijke generativiteit. En
15:38dat gaat over het een bepaalde rol of
15:40taak invullen ehm die te maken heeft met
15:44het zorgragen voor de maatschappij. Denk
15:46aan vrijwilligerswerk,
15:47verenigingswerk, je inzetten voor je
15:49levenomgeving, et cetera. Je zou dus
15:52kunnen zeggen dat biologische
15:53generativiteit eigenlijk meerdere vormen
15:57van eh andere generativiteit die ik net
15:59heb genoemd eh dat je die onder die
16:01paraplu kunt scharen. Maar dat zijn dus
16:03de vormen van generativiteit. Dan
16:05stagnatie. Instagnatie is eigenlijk het
16:08tegenovergestelde, de tegenpol. En dat
16:11betekent dat iemand eigenlijk niet
16:12verder komt ehm
16:15eh zelfabsorptie eigenlijk. Bijvoorbeeld
16:17op je werk wanneer je niet meer je
16:20voldoende eh vervulling ervaart. Eh je
16:23ziet dat alles tegenwoordig veel sneller
16:25gaat. Je kan niet meer meekomen op je
16:26werk. Eh jouw taken die eerst heel
16:29belangrijk waren en waar jij echt in het
16:30middelpunt van stond, worden door
16:32machines of door de jongere generatie
16:34overgenomen. Nou, dan kun je stagneren.
16:37En als dat gebeurt, dat is eigenlijk het
16:39het minpunt of het slechtere teken wat
16:42Erik Eriksen beschrijft, dat noemt hij
16:44dan stagnatie of zelfabsorptie. Maar dat
16:47mag niet zonder meer eh zomaar eh als
16:50persoonlijkheidsstoornis worden
16:52bestempeld, hoor. Eh zelfabsorptie. Maar
16:54je hebt dus generativiteit, dat is iets
16:56positiefs. En als je dat niet goed
16:58doorloopt of als je dat op een eh eh de
17:01tegenpol daarvan is de stagnatie. Dan nu
17:04zoals ik net zei, het lege nests
17:05syndroom. Het lege nests syndroom is
17:08eigenlijk als ik het een beetje
17:09chargeer, het syndroom waarbij ouders,
17:12het gaat over ouders, ehm
17:15een gevoel van leeg te ervaren eh
17:18wanneer hun kinderen straks het huis uit
17:20zijn en zij dus alleen letterlijk alleen
17:23achterblijven. de ouders samen hè alleen
17:25achterblijven. Daarmee wordt hun taak
17:27als ouder anders. Waar ze voorheen de
17:30dagelijkse zorg, meer controle et cetera
17:33over de kinderen hadden. Ze blijven ze
17:35nu alleen achter en verandert die taak
17:38en verandert daarmee ook de ouder rol.
17:40Nou, hoe je daarmee omgaat eh hoe je
17:43daarmee koopt, dat bepaalt of het lege
17:45nest syndroom opspeelt of niet.
17:48Nou, in de middelbare volwassenheid
17:50veranderen verdwijnen die rollen dus
17:52niet, maar veranderen ze wel. Eh hoe jij
17:55met je partner eh samen in het leven
17:57staat, de partnerrelatie waar ik het
17:59eerder over had, bepaalt ook de mate van
18:02dit lege nestsyndroom. Maar dat betekent
18:03dus letterlijk je nest, het huis is
18:06leeg. De kinderen zijn het huis uit en
18:08jij blijft achter. En dat betekent dus
18:11dat je opnieuw, zoals ik al in de dia
18:13hiervoor zei, de kaarten moet schudden
18:15en opnieuw moet gaan verbinden of
18:17opnieuw moet eh moet zien je weg te
18:20vinden met elkaar. En als dat niet lukt,
18:22dan scheiden die wegen. Dat kan
18:23natuurlijk ook. Maar dat kan heeft dus
18:26staat los van het lege nest syndroom.
18:28Dat is puur het gevoel van [snuift] ik
18:30ben alleen als ouder achter. Wat nu?
18:32Nou, in de late ouderdom in de late
18:35ouderdom in de late volwassenheid in de
18:37ouderdom ehm is een soort gelijk
18:40syndroom ook het leess syndroom, maar
18:42dat gaat dan meer over het
18:45grootouderschap en de zorg en het
18:46mentorschap et cetera. Je ziet vaak dat
18:48kleinkinderen wanneer ze jonger zijn
18:51vaker en meer bij de grootouders zijn.
18:54En wanneer de kleinkinderen ouder
18:56worden, ze veel meer hun eigen leven
18:58krijgen en hun netwerk in hun wereld dus
19:00ook letterlijk groter [snuift] wordt,
19:02dat ze daar meer tijd aan gaan besteden
19:04en dus minder tijd voor de grootouders
19:06hebben die op de op hun beurt ook minder
19:09kunnen zorgen voor de kleinkinderen. En
19:11ook dat is een vorm van het lege nest
19:13syndroom dat in de late volwassenheid in
19:16de ouderdom op kan spelen.
19:23Ik had het net in mijn vorige dia over
19:25stagnatie. En stagnatie moet ik even
19:28apart benoemen. Hier betekent absoluut
19:30niet dat je stil staat, hè. Je kan ook
19:33stagnatie ervaren. Het staat er ook bij
19:35weinig overdracht. Terwijl je juist heel
19:38hard werkt. Bij stagnatie bedoelt Eriken
19:41echt dat hetgeen dat je doet ehm eh
19:45bijvoorbeeld weinig overdraagt aan
19:47anderen of dat je de
19:49verantwoordelijkheid die je had van je
19:51wordt afgenomen en dat het steeds
19:53kleiner of minder wordt. Dat bedoelen we
19:55met stagnatie. Dus stagnatie betekent
19:57stilstand, maar dat betekent niet dat je
19:59op je werk letterlijk stilstaat en niets
20:02meer doet. Dus dat je daarin niet per se
20:04achteruit gaat. Een ander kenmerk van
20:06stagnatie is dat je eigen belang
20:09overheerst. Het gaat steeds meer alleen
20:10maar over jou in plaats van over het
20:13doorgeven generativiteit aan de volgende
20:16generatie. Wanneer je stagneert zet je
20:18je eigen belang voorop en gaat dat ook
20:21overheersen.
20:23Tot slot heeft stagnatie ook alles te
20:25maken met minder verbinding en minder
20:27betekenis geven. Nou, dat heb ik
20:28eigenlijk net ook al gezegd. Wanneer je
20:30zelf voelt dat je minder van betekenis
20:32bent, bijvoorbeeld op je werk, kan je
20:34een gevoel van stagnatie ervaren. Dus
20:37dat wil ik eventjes als apart onderdeel
20:39noemen dat het dus absoluut niet iets is
20:41dat je stagneert wanneer je letterlijk
20:43langzamer bent. Ja, dat kan ook, maar in
20:45dit geval moet het in een breder
20:47perspectief worden bekeken. In plaats
20:50van het te hebben over
20:51ontwikkelingslijnen of ontwikkelingsfase
20:54heeft Levinson het over zijn seizoenen.
20:57Nou, lees zelf eventjes de theorie door
21:00over de seizoenen waar hij het over
21:02heeft. Wij gaan het nu eventjes hebben
21:04over de middelbare en de late
21:06volwassenheid.
21:07Levon beschrijft de volwassen levensloop
21:10als een afwisseling van stabiele
21:11periodes en overgangsperiodes. In de
21:14stabiele periodes bouwen volgens
21:16Levinsonen of Levensen
21:19mensen een bepaalde levensstructuur op.
21:22Dat is een samenhangen patroon van werk,
21:24relaties, gezin, maatschappelijke
21:27rollen. Dus dat is eigenlijk een
21:28bepaalde levensstructuur, een stabiele
21:31periode. Nou, in die tussen die twee
21:35stabiele tussen twee stabiele periodes
21:37heb je eigenlijk een bepaalde overgang,
21:39een overgangsperiode. Dat lijkt me ook
21:41vrij logisch. En in deze levensfase rond
21:45je 40e
21:48spreekt Levenson over de midlife
21:50overgang. Ook wel de midlife crisis
21:52genoemd als er sprake is van een crisis
21:54tenminste. Nou, de centrale vraag ook
21:56niet geheel onbekend is eh die mensen
21:59gesteld is: ben ik nog wel gelukkig? ehm
22:02of pas de opgebouwde levensstructuur die
22:05ik dus heb eh op dit moment nog bij mijn
22:09leven dat ik wil leiden. Nou, dan kun je
22:12denken aan zaken als eh jong, oud,
22:15creëren, loslaten, mannelijk,
22:18vrouwelijk, betrokken bij de
22:20buitenwereld, minder betrokken bij de
22:21buitenwereld, et cetera. Nou, dat
22:23mannelijk en vrouwelijk moet je
22:25natuurlijk een beetje een historisch
22:26perspectief zien, want dat gaat met name
22:28als we het in de historie kijken over de
22:30patronen. De man die werkt, de vrouw die
22:32het huishouden deed, et cetera. Maar hij
22:35spreekt dus in eh als over stabiele
22:38periodes, dan heb je het dus over een
22:40bepaalde levensstructuur. Dan heb je
22:42iets opgebouwd. Dan loopt het allemaal
22:45vrij relatief stabiel. En in die periode
22:48van de één naar de andere de overgang,
22:51daar heeft hij het over de bepaalde in
22:52dit geval midlife crisis. En dat is echt
22:55iets wat bij 4ers 45 hoort. Heb ik ook
22:58al in de eerdere eh dia besproken of in
23:01de eerdere dia in mijn eerdere les had
23:02ik het over het dertigers dilemma. Maar
23:04in je midlife crisis treedt het steeds
23:07vaker en duidelijker op: ben ik nog wel
23:09gelukkig met het werk dat ik doe? Wil ik
23:11dit nog wel doen? Als docent
23:12bijvoorbeeld merk je dat alleen maar
23:14lesgeven niet misschien niet meer
23:16voldoening geeft. Ga je misschien andere
23:18eh jongere docenten coachen et cetera.
23:21Nou, dat kan natuurlijk ook weer eh je
23:23kan het ook koppelen aan een bepaalde
23:24werkgerelateerde generativiteit. Al komt
23:27dat wel een stuk later als we naar je
23:30biologische ontwikkeling kijken, maar
23:32het is wel iets wat elk wat je aan
23:34elkaar kunt koppelen. Dus eh Levinson,
23:38zoek het even op. Of Levensen, zoek het
23:40even op. de seizoenen van levensen en
23:42lezen ze even na. Want ook in de eerdere
23:44levensfase komt hij voor.
23:47Ook een fenomeen van Levensen of
23:50Levensen in de middelbare volwassenheid
23:52is dat er verandering is als het gaat
23:54over partnerrelaties. En dat komt omdat
23:56de omstandigheden veranderen. Nou, denk
23:59aan kinderen wanneer je als ouders
24:01kinderen hebt die ouder worden,
24:03zelfstandiger worden, het huis verlaten,
24:05eh je loopbaan verandert misschien, je
24:08eh de mantelzorg neemt misschien toe.
24:10Nou, lichamelijke veranderingen worden
24:12merkbaar. Dat zijn allemaal
24:14veranderingen ehm die ook invloed kunnen
24:17hebben op de relatie die je hebt met je
24:18partner.
24:20En daardoor eh moeten partners vaak
24:22opnieuw de kaarten schudden. Nou, hij
24:25noemt dat Levinson noemt dat het
24:26crossover fenomeen. Nou, oorspronkelijke
24:29formulering zouden mannen in de tweede
24:31helft van hun levensfase meer ruimte
24:34krijgen voor zorgzaamheid, empathie,
24:37aandacht voor de binnenwereld. terwijl
24:39vrouwen vaak meer autonomer worden,
24:41assertiever, een sterker,
24:43maatschappelijkere positie krijgen. En
24:45daarmee zouden de traditionele mannen en
24:48vrouwenrollen gedeeltelijk meer naar
24:50elkaar toe kunnen groeien. Nou, deze
24:52gedachte is een beetje ook weer moet je
24:55in historisch perspectief zien, omdat
24:57dit echt ontwikkeld is binnen de
24:58traditionele binaire rolvatting.
25:02eigenschappen als zorgzaamheid,
25:04zelfredzaamheid, autonomie en
25:06assertiviteit zijn niet meer
25:08vanzelfsprekend eh bij één gender te
25:11plaatsen. En en die beschrijving is
25:14daardoor ook niet universeel. Nou, het
25:16is daarom belangrijk dat je dit in deze
25:18context plaatst en dat je dus bekijkt
25:20dat eh en ervanuit gaat dat dit dus niet
25:22alleen bij de man of bij de vrouw zo is
25:24en dat het dus niet meer binaire een
25:26binaire opvatting is. Nou, zo'n
25:29partnerrelatie, zo'n verandering in
25:31partnerrelatie kan eh kan positief zijn,
25:34maar kan ook spanningen opleveren. Eh
25:36wanneer eh mensen sterker naar elkaar
25:38toe groeien eh dan kan dat heel positief
25:41zijn. En het kan ook juist de andere
25:43kant op gaan wanneer partners er
25:45bijvoorbeeld voor kiezen, wanneer ze
25:46alleen achterblijven. Dat heeft te maken
25:49met het lege nests syndroom. Daar kom ik
25:51zooteen op. kunnen ze er bijvoorbeeld
25:52voor kiezen om te gaan scheiden omdat ze
25:54allebei hun eigen weg gaan en ze
25:56erachter zijn gekomen dat de levens
25:57eigenlijk niet meer bij elkaar passen en
25:59ze nu steeds minder hebben dat eh dat
26:02hem bindt. Dus dat hoort bij het
26:04crossover fenomeen. Ook iets wat in de
26:07middelbare en richting het einde van de
26:10middelbare levensfase hoort bij de
26:12theorie van Levinson of Levinson. Dan nu
26:16zoals ik net zei het lege nests
26:17syndroom. Het lege nestsyndroom is
26:19eigenlijk, als ik het een beetje
26:21chargeer, het syndroom waarbij ouders,
26:24het gaat over ouders, ehm
26:27een gevoel van leeg te ervaren eh
26:30wanneer hun kinderen straks het huis uit
26:32zijn en zij dus alleen letterlijk alleen
26:35achterblijven. De ouders samen hè,
26:37alleen achterblijven. Daarmee wordt hun
26:39taak als ouder anders. waar ze voorheen
26:42de dagelijkse zorg, meer controle et
26:44cetera over de kinderen hadden. Ze
26:47blijven ze nu alleen achter en verandert
26:49die taak en verandert daarmee ook de
26:51ouder rol. Nou, hoe je daarmee omgaat eh
26:54hoe je daarmee koopt, dat bepaalt of het
26:57leennessyndroom opspeelt of niet. Nou,
27:00in de middelbare volwassenheid
27:02veranderen verdwijnen die rollen dus
27:04niet, maar veranderen ze wel. eh hoe jij
27:07met je partner eh samen in het leven
27:09staat. De partnerrelatie waar ik het
27:11eerder over had bepaalt ook de mate van
27:14dit lege nest syndroom. Maar dat
27:15betekent dus letterlijk je nest, het
27:17huis is leeg. De kinderen zijn het huis
27:19uit en jij blijft achter. En [snuift]
27:22dat betekent dus dat je opnieuw, zoals
27:24ik al in de dia hiervoor zei, de kaarten
27:26moet schudden en opnieuw moet gaan
27:28verbinden of opnieuw moet eh moet zien
27:31je weg te vinden met elkaar. En als dat
27:33niet lukt, dan scheiden die wegen. Dat
27:35kan natuurlijk ook. Maar dat kan heeft
27:37dus staat los van het lege ness
27:39syndroom. Dat is puur het gevoel van ik
27:42ben alleen als ouder achter. Wat nu?
27:44Nou, in de late ouderdom in de late
27:47ouderdom in de late volwassenheid in de
27:49ouderdom eh is een soort gelijk
27:52syndroom. Ook het legen nes syndroom.
27:54Maar dat gaat dan meer over het
27:56grootouderschap en de zorg en het
27:58mentorschap et cetera. Je ziet vaak dat
28:00kleinkinderen wanneer ze jonger zijn
28:03vaker en meer bij de grootouders
28:05[snuift] zijn. En wanneer de
28:07kleinkinderen ouder worden, ze veel meer
28:09hun eigen leven krijgen en hun netwerk
28:11en hun wereld dus ook letterlijk groter
28:13wordt, dat ze daar meer tijd aan gaan
28:16besteden en dus minder tijd voor de
28:18grootouders hebben die op de op hun
28:20beurt ook minder kunnen zorgen voor de
28:22kleinkinderen. En ook dat is een vorm
28:24van het lege nestsyndroom dat in de late
28:27volwassenheids in de ouderdom op kan
28:28spelen.
28:30De laatste psychosociale fase in de
28:33later volwassenheid of in de ouderdom
28:35volgens Eriksen
28:37is de fase van integriteit versus
28:40wanhoop. Nou, integriteit betekent niet
28:43dat je alles goed hebt gedaan of dat je
28:45nergens spijt van hebt, maar het
28:47betekent dat volgens Eriksen dat iemand
28:51het eigen leven als uniek onomkeerbaar
28:54kan ervaren. Dit was mijn leven eh met
28:57de mogelijkheden en de beperkingen die
28:59ik had. En daar hoort ook het verdragen
29:01van een bepaalde eindigheid bij. Dus het
29:04is het aanvaard, samenhang, wijsheid,
29:07alles wat daarmee te maken heeft. Het
29:08gaat er dus niet om dat je alles goed
29:11hebt gedaan en nergens spijt van hebt,
29:13maar dat je je leven aanvaart zoals het
29:15is met alles wat er eh bij komt. En dat
29:19betekent ook dat je het accepteert dat
29:21het leven eindig is. Nou
29:24ehm daartegenover
29:28staat wanhoop. En wanhoop is eigenlijk
29:31het gevoel dat je in het leven verkeerd
29:33hebt gedaan. dat je te weinig tijd hebt
29:35om opnieuw te beginnen. Je spijt hebt,
29:37je angst hebt voor de dood. Dat zijn
29:39allemaal zaken die bij wanhoop horen. Eh
29:44en dat is het tegenpol van die
29:46integriteit volgens Eriksen. Nou,
29:48verbittering, machteloosheid eh kunnen
29:50dan in dit geval ook sterker worden. En
29:52wanhoop is ook geen diagnose en is ook
29:54geen vaststaand eindpunt. Eh maar het is
29:57wel iets wat eh wat spijt en eindigheid,
30:00verbittering met zich meebrengt.
30:04Ik heb hem al eerder genoemd in deze les
30:06en ook in de vorige lessen Paul Baltes.
30:09In de late volwassenheid De ouderdom
30:11spreekt hij over eh keuzegerichtheid en
30:15verliesgerichtheid. En dat zijn zaken
30:18die volgens hem belangrijk zijn en zaken
30:20die opspelen in de late volwassenheid.
30:23Nou, keuzegerichtheid gaat het erom dat
30:26iemand doelgericht en heel bewust kiest.
30:30Een oudere volwassen die besluit
30:32bijvoorbeeld om een taalcursus te gaan
30:34doen of vrijwilligerswerk, maar gaat
30:36niet zomaar elke aangeboden activiteiten
30:38doen. Selectie helpt namelijk om hem te
30:41concentreren. waar in het verleden
30:43misschien alle mogelijkheden werden
30:45aangegrepen [snuift] om jezelf te
30:46blijven ontwikkelen, zegt Baltes. In de
30:49late volwassenheid in de ouderdom is eh
30:53keuzegericht
30:55eh werken, keuzegericht handelen echt
30:57iets dat bij eh de persoon in deze
31:00levensfase hoort. Je kiest selectief je
31:03doelen uit en je haalt er ook dingen uit
31:06waar jij energie van krijgt. En de
31:08dingen die je niet wil doen, die laat je
31:10dus buiten beschuing. Het maken, het
31:12selecteren, keuzegericht handelen.
31:15Daarnaast zegt hij ook het
31:16verliesgericht handelen eh
31:20speelt in deze levensfase op of
31:22verliesgerichte selectie, zegt hij. En
31:25dat betekent dat door het afnemen van
31:27bijvoorbeeld eh gezichtsverlies, heb ik
31:30ook al eerder gezegd eh gezond andere
31:32gezondheidsproblemen,
31:35eh wordt het moeilijker om steeds mee te
31:37komen. En daardoor is het noodzakelijk
31:39dat je je doel die iemand heeft steeds
31:42vaker gaat bijstellen en aanpast op de
31:44situatie zoals die nu is. En dat
31:48betekent niet dat je een noodzakelijke
31:50activiteit niet meer doet, maar dat
31:51betekent wel dat je bijvoorbeeld op een
31:53lager tempo doet of dat je het in een
31:55andere vorm doet, in een beperktere
31:56omvang doet, et cetera. Nou, dat is eh
32:00de keuzegerichte [schraapt keel]
32:01selectie en de verlies gerichte
32:03selectie. En dat hoort absoluut bij deze
32:06levensfase. En hij zegt na selectie
32:08volgt daar daar dus als je die dingen
32:11hebt doorlopen of die hebt geaccepteerd,
32:13laat ik het zo zeggen, het is belangrijk
32:14om die keuzeselectie en met name die
32:17verlieselectie dat niet alles meer gaat
32:19zoals het gaat en dat het meer tijd kost
32:21te accepteren ontstaat optimalisatie.
32:25En dat betekent dat je vaardig
32:26vaardigheden langer moet gaan oefenen.
32:28Dat je tijd moet investeren om dat te
32:30doen. Dat de beschikbare middelen
32:33doelgericht moet gebruiken. Nou, dat
32:35zijn allemaal zaken die bijdragen aan
32:37het optimaliseren van het leven en van
32:40de levensfase waarin je op dat moment
32:42zit.
32:44Nou, ik had het net in mijn vorige dia
32:46over Baltes en zijn keuzeselectie. En ik
32:49plak deze dia er even achteraan, want
32:51als we het vanuit ehm sociaal emotioneel
32:54perspectief bekijken, dan zie je dat in
32:56de ouderdom, in de late levensfase eh
32:59het netwerk van de mensen, het sociale
33:01netwerk van de late volwassenen vaak
33:03kleiner is. Dat is niet automatisch een
33:06probleem of iets slechts. Dat betekent
33:08gewoon dat mensen ehm steeds een kleiner
33:12steeds kleiner netwerk hebben, maar dat
33:14de kwaliteit van dat netwerk wel goed of
33:16intens kan zijn.
33:18Iemand investeert bijvoorbeeld meer tijd
33:20in een partner of in enkele goede
33:22vrienden dan aan heel veel grote
33:24oppervlakkige vriendengroepen et cetera.
33:27Dat zie je in de late levensfase in de
33:29ouderdom zijn dus kleinere groepen eh en
33:32dat is niet per se een probleem. Wat een
33:34probleem is, is bijvoorbeeld sociale
33:37isolatie of eenzaamheid. Dat zijn
33:39trouwens ook twee verschillende
33:41verschillende dingen. Sociale isolatie
33:43is objectief. Dat kun je dat kun je
33:45zien. Er zijn weinig contacten, weinig
33:47relaties. Ehm er is weinig beschikbare
33:50steun. En eenzaamheid is het gevoel dat
33:53iemand daaraan geeft. Ehm je kan nog
33:56zoveel vrienden hebben of nog zo'n groot
33:58sociaal netwerk en je eenzaam voelen,
34:00maar dat wil niet zeggen dat je ook
34:01eenzaam bent. Dus eenzaamheid is altijd
34:03subjectief en een gevoel. Tot slot Carl
34:07Gustav Jung. En Carl Gustav Jung heeft
34:10het in zijn theorie over een eerste en
34:11een tweede levenshelft. De eerste
34:14levenshelft loopt tot en met de eh
34:18jongvwassenen. En de tweede levenshelft
34:20waar we het nu over hebben loopt vanaf
34:22de middelbare tot de late volwassenheid.
34:24En in de eerste levenshelft die we dus
34:26al hebben gehad staat aanpassingen aan
34:29de buitenwereld centraal. En dat
34:30betekent zoveel als ehm aanpassing aan
34:33de buitenwereld op gebied van werk,
34:35relaties, maatschappelijke positie. En
34:37daarmee ontwikkel je een persona. En wat
34:40is nou een persona? Jong zegt: "Een
34:42persona is het beeld dat wij van jou
34:45hebben en dat jij van jezelf hebt. Het
34:47masker dat je draagt aan de buitenkant."
34:49Nou, in de tweede levenshelft komt het
34:53begrip individuatie. individuatie, niet
34:56individualisatie, maar individuatie komt
34:59naar voren. En individuatie betekent
35:01eigenlijk het proces waarin iemand
35:04steeds meer eh zichzelf wordt en steeds
35:08meer je bewuste en je onbewuste kanten
35:11met elkaar verenigt. Nou, die bewuste
35:13kanten
35:15[schraapt keel]
35:15en onbewuste kanten komen met elkaar in
35:17balans. En die bewuste kanten is zijn
35:19dus die persona, het beeld dat je van
35:21jezelf hebt, het masker dat je op hebt.
35:24En je onbewuste kanten noemt hij ook wel
35:26je schaduwkanten. En dat zijn
35:28eigenschappen, [snuift] gevoelens die je
35:30misschien wel van jezelf weet en ziet,
35:33maar je liever niet wil zien. Dat is de
35:36schaduwkant. Eh daarnaast heeft u het
35:38over animaus.
35:41Dat zijn de mannelijke en de
35:42vrouwenkanten die verenigd zijn in
35:44jezelf. En uiteindelijk vormt dat geheel
35:48alles als je je daarmee meer verenigt en
35:50dat is jouw taak in je tweede
35:52levenshelft eh van Jong. Als je daarmee
35:55meer verenigt eh dan spreekt hij over
35:58het proces van het voltooien van
36:00individuatie. Hoort echt bij Jung.
36:03Anders dan de andere theorieën eh
36:06spreekt Jus eigenlijk maar over twee
36:08helften. Je eerste en je tweede
36:10levenshelft.
36:11Net als in mijn vorige les over de jonge
36:14volwassenheid heb ik hier voor de
36:15volledigheid een overzicht gemaakt van
36:17[snuift] de belangrijkste pedagogen en
36:19psychologen die geïntroduceerd zijn. Ehm
36:23en ik wil hiermee aangeven dat zij ook
36:26in deze levensfase geen nieuwe theorie
36:28introduceren. Dus het staat hier voor de
36:31volledigheid nog even genoemd. Ehm
36:33betekent niet dat er niets per se
36:36verandert. Op de volgende dia staat hoe
36:38dat eventueel verander verandert of hoe
36:41dat dan concretiseert. Maar dit is puur
36:43om aan te geven dat ik deze mensen niet
36:46ben vergeten, maar dat ze simpelweg geen
36:48nieuwe theorie introduceren in deze
36:51laatste twee levensfasen.
36:54Ik ga nog één dia inspreken en dat is de
36:56dia met de meer keuzevragen. Met de meer
37:00keuzevragen. En dan is het helemaal
37:02voorbij. Dan hebben we alle levensfases
37:05gehad. Zeven lessen bij langsgelopen en
37:07dan eh was dit hem. Dus scroll nog
37:09eventjes door naar eh de derde dia vanaf
37:12deze gezien en dan zijn we bij de
37:14kennisvragen.
37:26Ik lijk een beetje zo'n quizmaster te
37:28worden trouwens. Ehm ik ben elke keer
37:30die vraag aan het voorlezen en aan het
37:32zeggen druk op stop, want ik ga zoteen
37:34de antwoorden geven en anders heb je de
37:37antwoorden al voordat je ze zelf hebt
37:38bedacht. Dus druk even op stop.
37:42En dan voordat ik ze ga voorlezen, wil
37:44ik ook nog even zeggen dat al deze
37:46vragen uiteindelijk en nog meer vragen
37:48verwerkt zitten in een meerkeuzetoets
37:50die ik heb gemaakt waarmee je je kennis
37:52kunt testen. Het is een formatieve
37:54toets. Ehm [snuift] en de toets kan je
37:57ook helpen bij het maken van de LKT, de
37:59landelijke kennisbasistoets. Goed, voor
38:01nu de antwoorden. Let's go. Vraag nummer
38:04é. Welke psychosociale tegenstelling
38:06hoort volgens Eriksen bij de middelbare
38:09volwassenheid? Ik moet de vragen even
38:11voorlezen, hè. Dus welke tegenstelling
38:15hoort bij de middelbare volwassenheid?
38:18Het goede antwoord is C. Intimiteit
38:21versus isolement.
38:24Eh heb ik behandeld in deze les, dus zou
38:27je moeten kunnen weten. Vraag nummer
38:29twee. Wat betekent het begrip lege nests
38:31syndroom? Het is puur het syndroom dat
38:34het antwoord C ehm dat ouders raken in
38:38een eenzame of sobere stemming. Sombere
38:40stemming. Soere stemming. Misschien
38:42raken ze ook in een sobere stemming. Dat
38:44weet ik niet. Maar ze raken in ieder
38:44geval in een sombere stemming. Wanneer
38:46alle kinderen letterlijk zijn
38:48uitgevlogen en dus het huis uit zijn.
38:51Antwoord D. Ouders verlangen naar meer
38:53tijd voor zichzelf zodra de kinderen
38:55vertrekken. Dat is kan een gevolg zijn,
38:58maar dat hoeft niet per se ehm dat kan
39:00een gevolg het kan een gevolg zijn
39:02wanneer de kinderen weg zijn. Maar dan
39:03heb je dus juist geen leessyndroom. Dan
39:05heeft het iets positiefs. Maar het lege
39:07nessyndroom is altijd iets negatiefs en
39:10in dit geval C. Somber C. Vraag nummer
39:15drie. Welke factor draagt niet bij niet
39:19bij aan het versnellen van secondary
39:22aging? Nou eh primary aging is iets
39:25biologisch. Dus dat antwoord gaat
39:27[snuift] altijd over zaken met leeftijd.
39:29Dus in dit geval wat draagt niet bij aan
39:32secondary aging? Het goede antwoord is
39:34antwoord A. Want B, C en D horen
39:38allemaal bij secondary aging. Het goede
39:40antwoord antwoord A, want antwoord A
39:42hoort bij primary aging. Vraag nummer 4.
39:47Wat is volgens Eriksen eh de centrale
39:49ontwikkelingstaak van ouderen? Nou,
39:52eigenlijk is dit een zelfde vraag als de
39:55tegenstelling van vraag 1. Vraag één
39:58ging over de middelbare volwassenheid en
40:00vraag 4 gaat over de late volwassenheid.
40:03Hier is het goede antwoord ook. Antwoord
40:05C. Generativiteit versus stagnatie.
40:10Dit waren de antwoorden. De volgende dia
40:12is de afronding. En eh jongens, we zijn
40:14er doorheen. Ik heb hierna nog wel een
40:16aantal andere lessen, maar die gaan niet
40:18zozeer over de levensloop psychologie.
40:20Hebben wel betrekking uiteindelijk
40:22hierop. Maar dit is volgens mij allemaal
40:24voldoende als je alles wil weten over de
40:27ontwikkelingspsychologie.
40:29Ik heb het aan het begin ook al gezegd.
40:30Ik ga het nu weer zeggen. Gebruik het
40:33boek Levensfase van Tieleman erbij of de
40:36mens in thema's. Alleen deze dia's en
40:39alleen deze lessen en kennis zijn niet
40:43voldoende. Want daar kun je veel meer
40:44diepgang in halen uithalen, veel meer
40:46voorbeelden uithalen. Eh maar dit is wel
40:49makkelijk om het op een andere manier
40:50tot je te nemen. Dus ik vond het leuk om
40:53het te doen. Ik hoop jullie ook. Eh
40:55toou. Tot de volgende keer en we zien
40:57elkaar vast, zoals ik al zei in het
40:59echt, want ik ben veel leuker in het
41:00echt. Doeg.

About this transcript

This page contains the full transcript of Les 7 middelbare- en late volwassenheid by Bas, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 6,482 words across 1,039 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.

What you can do with it

Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to choose a caption track available on the video.

Free YouTube transcript tool

YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, caption language selection, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.