Kafeye Gitmeyi Neden Bıraktım? Sandalyen Bile Seni Yönetiyor 🚫 — Transcript

Full transcript

1. 0:06Şu bir bardak kahve için gerçekten
2. 0:08kendinizi manyak ettiniz arkadaşlar.
3. 0:24Ben uzun zamandır bir kafeye gidip kahve
4. 0:27içmiyorum. Konunun hiçbir şekilde
5. 0:29maddiyatla ya da dışarıdaki yemeklerin
6. 0:31sağlıklı olup olmamasıyla bir ilgisi
7. 0:34yok. Konu tamamen toplumsal. Mimarlık
8. 0:37fakültesi ilk başladığımdan beri şu
9. 0:39zamana kadar öğrendiğim şey aslında bir
10. 0:42mekanın insanlar üzerine veya diğer
11. 0:44canlılar üzerine nasıl kurgulanması
12. 0:47gerektiği. Biz bir mekanı kurgularken
13. 0:49insanların orada nasıl hareket
14. 0:51edeceğini, ne hissedeceğini, sabah
15. 0:54kalktığında ne yapacağını dahi düşünerek
16. 0:56kurguluyorum. istemsizce bir mesleki
17. 0:58deformasyon olarak dışarıdaki mekanların
18. 1:01ne amaçla ne şekilde kurgulandığını fark
19. 1:03edebiliyor ve bundan bir yerden sonra
20. 1:06hiçbir şekilde keyif almıyorum. Dışarıda
21. 1:09içtiğim kahve dünyalar güzeli bir kahve
22. 1:12de olsa bana herhangi bir kahve gibi
23. 1:14geliyor. Spinozla der ki insan yaptığı
24. 1:17şeylerin her ne kadar bilincinde olsa da
25. 1:21nedenlerini bilmediği için kendisinin
26. 1:23özgür olduğunu sanıyor. Tam olarak da
27. 1:25böyle bir durum var aslında. Dışarıya
28. 1:27çıkıp neden kahve içtiğinizi hiç
29. 1:29sordunuz mu kendinize? Ya da dışarıya
30. 1:31çıkıp neden her gün dışarıda yemek
31. 1:33yediğinizi? Bundan 15 sene öncesine
32. 1:36kadar hayatınızda her gün dışarıda kahve
33. 1:38içmek ya da yemek yemek var mıydı? Bunun
34. 1:41ekonomiyle, ekonomik özgürlükle ya da
35. 1:44insanların daha dar gelirli olup tüm
36. 1:47parasının dışarıda günlük keyiflerine
37. 1:49harcamasıyla hiçbir ilgisi yok. Bu
38. 1:51tamamen psikolojik ve sosyolojik bir
39. 1:53durum haline geldi. Son dönemde oldukça
40. 1:56popüler olan sosyal çürüme kavramı
41. 1:59mimarlıkla birlikte tetikleniyor.
42. 2:02Biz bir mekana bir konsept atadığımız
43. 2:04zaman o mekana giden insanlarda o
44. 2:06konseptin karakterine dönüşüyor. Bir
45. 2:09mekan fazla minimalistse o mekanla giden
46. 2:12insanlar genelde çok sade, şık, beyaz,
47. 2:15beş, basic tonlarda, nude tonlarda
48. 2:18giyinen insanlar oluyor. Eğer bir rak
49. 2:20kafeye gittiyseniz daha eğlenceli, daha
50. 2:23neşeli insanlar görebiliyorsunuz. Şöyle
51. 2:26bir örnek de verebiliriz. Mesela bir
52. 2:28dönem hiperin tekrar moda olması ama
53. 2:31hipilerin bir pantolona normal
54. 2:33pantolonun 5 katı para ödemesi gibi bir
55. 2:35şey. Yani 70'lerdeki hiper gerçekten
56. 2:38parasız oldukları için çöpten oradan
57. 2:41buradan buldukları kıyafetleri giyiyor.
58. 2:43Maddiyata hiçbir şekilde önem
59. 2:45vermedikleri için başkasının kıyafetini
60. 2:48giymek onların zoruna gitmiyordu. Ama
61. 2:502000'lerdeki hipilere baktığımızda bir
62. 2:53şalvara, bir pantolona 2000'lerin
63. 2:56fiyatına göre 4-5.000 veren insanlar
64. 2:59oluyordu. Şu an devamlı dışarıda kahve
65. 3:02içen ve yemek yiyen insanlar gibi. E
66. 3:05bize ne? Sen dışarıda yemiyorsan yeme,
67. 3:08içmiyorsan içme de diyebilirsiniz ve
68. 3:10haklısınız da. Zaten Spinoza da bu
69. 3:12cümlesinden sonra diyor ki bu
70. 3:15bilinçsizce yaptığınız, nedenini
71. 3:17bilmeden yaptığınız şeyi özgürlük
72. 3:19sandığınızda bundan suçluluk
73. 3:21duymamalısınız.
74. 3:22Bilinçsiz olan şey masumdur. Burada konu
75. 3:25benim konuşmak istediğim şey bunun
76. 3:28tamamen bilincinde olmak. İnsan beş duyu
77. 3:31organına sahip. Bu beş duyuyu nereye
78. 3:34gidersek gidelim çoğu zaman beraber
79. 3:36kullanıyoruz aslında ama sanki mimarlık,
80. 3:39mekanları tasarlamak sadece görmekle
81. 3:42alakalıymış gibi konuşuluyor. Aslında
82. 3:44görme duyusu bir mekandaki en son ele
83. 3:48alınan kavram. Görmeden önce hissetmek,
84. 3:51dokunmak, duymak, koklamak bunlar
85. 3:53geliyor. O mekanda insanları asıl
86. 3:56yönlendiren şeyler bunlar. En son mekanı
87. 3:59gösteren şeyse görmek. görme duyusu. Ama
88. 4:04bize öğretilen ve alışkanlık haline
89. 4:06getirilen tek duyu artık sadece
90. 4:09görmekmiş gibi davranılıyor. Ve bir şeyi
91. 4:11çok fazla yaptığınızda o şey körelir,
92. 4:14körleşirsiniz.
93. 4:16Toplumsal çürüme demişken insanlar yani
94. 4:19modern insanın gündelik yaşamı artık
95. 4:22neyi nasıl yaptığının bile farkında
96. 4:24değil. Bir kafeye neden gittiğini
97. 4:26bilmiyorsun. Bir yemeği neden yediğini
98. 4:28bilmiyorsun. Kahvecideki kahve
99. 4:30fotoğrafını bile neden paylaştığını
100. 4:32bilmiyorsun. Çünkü bu sana bir kuralmış
101. 4:35gibi dayatıldı ve sen bunun içine
102. 4:37girdin. Kayboldun, hapoldun. Kendi
103. 4:40karakterini kaybettin. Kahveciye
104. 4:42giderken bile giyilebilecek kombinler
105. 4:45araması var Google'da. Yani kahveciye
106. 4:47giderken ben niye kombin yapıyorum? Hiç
107. 4:50bunu sordunuz mu kendinize? Zaten
108. 4:52kahvecide amaç oranın size konfor alanı
109. 4:55sağlaması, mekandaki zamanın
110. 4:58yönetilmesi. Örneğin başka bir örnek
111. 5:00vereyim. Bir fast food restoranına
112. 5:02gittiğiniz zaman orada mümkün olduğunca
113. 5:05kısa sürede oturur, yemeğinizi yer
114. 5:07gidersiniz. Çünkü mekan bunun üzerine
115. 5:09kurgulanmış zaten. Mekandaki sandalyeler
116. 5:12rahatsız edici, uzun vade oturulabilecek
117. 5:14yerler değil. Bir fastfood restoranı
118. 5:17sahibi zaten sürümden kazanmak ister.
119. 5:19İnsanlar gelsin, yesin, içsin ve gitsin.
120. 5:23Orası oturup sohbet edilecek yer
121. 5:25değildir zaten. Ama bir kahveciye
122. 5:27baktığınız zaman daha loş ışıklar, daha
123. 5:31ev tarzı koltuklar, sandalyeler
124. 5:33oturduğunuzda 5 saat kalkmayacağınız
125. 5:35alanlar yaratılıyor. Çünkü devamlı bunun
126. 5:38bir döngüye dönüşmesi sağlanıyor.
127. 5:41Kahveni al, otur, sohbet et, telefonuna
128. 5:43bak, tekrar kahve al. İşte sıkıldın mı?
129. 5:46Çay al, limonata al, sandviç al. Ufacık
130. 5:49bir sandviçe 500 öde. Oturmaya devam et.
131. 5:53Neden? Çünkü sen kahvecesin. Bakın
132. 5:56burada tekrar altını çiziyorum. Konu
133. 5:58asla para değil. Konu orada zamanın
134. 6:01satılması. Fastfood restoranında
135. 6:03karnınızı doyurursunuz ama bir kahveciye
136. 6:05gittiğinizde zamanınızı doldurursunuz.
137. 6:08İkisinin arasında çok büyük bir fark
138. 6:10var. Ya da başka bir yerden örnek
139. 6:11vereyim. Bir gece kulübüne gittiğinizde,
140. 6:14bir e bara gittiğinizde orada da
141. 6:17sandalyeler rahatsız edicidir. İşte
142. 6:19yüksek tabureler vardır vesaire. Sadece
143. 6:21viıp alanlar rahattır. Oranın rahat
144. 6:24olmasının sebebi de siz kendinizi
145. 6:26mekanın sahibi gibi hissedin ve
146. 6:29elinizdeki bütün parayı yarınlar
147. 6:31yokmuşçasına harcayın diye. Diğer
148. 6:33alanların rahatsız olmasının sebebi de
149. 6:36mekanı hareketlendiren fakirler
150. 6:38olacaksınız. Siz bir baraburinde 5 saat
151. 6:41oturmak yerine ayağa kalkıp dans
152. 6:43edeceksiniz. Aslında mekanı kullanan
153. 6:46kişiden bir anda mekana hizmet eden,
154. 6:49mekanı ayaklandıran kişiye
155. 6:50dönüşüyorsunuz. Hem de kendi paranızla
156. 6:53biraz müzik dinlemek, eğlenmek adına siz
157. 6:56mekanı canlandıran, oradaki herhangi bir
158. 6:59nesne oluyorsunuz. Eğer bir mekan sadece
159. 7:02gördüklerimizden ibaret olsaydı görme
160. 7:05engelliler bir mekanda, bir evde nasıl
161. 7:08yaşıyor olurdu? Bunu hiç düşündünüz mü?
162. 7:10Eğer gerçekten beş duyu organımızdan
163. 7:12dört tanesi önemsiz bir yeri
164. 7:14deneyimlemek için sadece görme algımız
165. 7:17önemli olsaydı, görme engelliler bir
166. 7:19evde rahatça yaşayabilir miydi? Sürekli
167. 7:22kafe üzerinden örnek veriyormuşum gibi
168. 7:24oldu. Kahveye takmışım gibi oldu
169. 7:26aslında. Ama ben kahve içmeyi de çok
170. 7:28seven bir insanım. evde yapıp içiyorum.
171. 7:31Dışarıda içmek bana çok anlamsız
172. 7:33geliyor. Başkalarına anlamlı ya da
173. 7:35keyifli gelebilir. Kafe özelinde örnek
174. 7:37veriyor olmamın sebebi ise şu an
175. 7:40mevcuttaki modern insanın günlük
176. 7:42hayatındaki o kafeler insanın özel
177. 7:45hayatını, karakterini, dış görünüşünü,
178. 7:48toplumun karakterini, toplumun dış
179. 7:50görünüşünü tamamen şekillendirdiği için
180. 7:53ele alıyorum. Yani ne kadar abarttın, ne
181. 7:55kadar felsefeye bağladın bir kahveciyi
182. 7:57diyebilirsiniz ama burada çok büyük bir
183. 8:00problem yatıyor. Bu olaylar çok sessizce
184. 8:03ve çok masumca oluyor. Acayip rahat bir
185. 8:07atmosferde siz devamlı vakit geçirmek
186. 8:10istiyorsunuz. Ama ben şunu merak
187. 8:12ediyorum. Evinizde bu konforu
188. 8:15sağlayamıyor musunuz? Mesela sağlıyoruz.
189. 8:18Yani büyük bir çoğunlukla hatta daha da
190. 8:21fazlasıyla sağlıyoruz. Peki niye
191. 8:23vaktimizin çoğunu kafede geçiriyoruz?
192. 8:26Çünkü bu bir algı yönetimi, bu bir
193. 8:28davranış mühendisliği. Mimarlık
194. 8:30dediğimiz şeyin tasarladığı, kurguladığı
195. 8:33ve bilinçsizce size yaptırdığı ve daha
196. 8:36sonra toplumun karakterine dönüşen bazı
197. 8:39şeyler. Şuradan da örnek verebilirim.
198. 8:41Mesela daha eski evlerin, sokaklarının
199. 8:45çok dar olması, pencerelerinin birbirine
200. 8:47yakın olması, işte cumba balkonlarının
201. 8:50bulunması toplumu nasıl etkiliyordu?
202. 8:52Bunu hiç düşündünüz mü? Cumba
203. 8:54balkonlardan karşılıklı konuşulan,
204. 8:57istemsizce muhattap olmak zorunda
205. 8:59kalınan komşular, mahalle arkadaşları
206. 9:02oluyordu. Çünkü mekan buna göre
207. 9:05kurgulanmıştı. Şehrin kendisi, şehrin
208. 9:07merkezi komşuluk ve geleneksel düşünce
209. 9:10yapısıyla kurgulanmıştı. Komşunuzla çok
210. 9:13yakın olduğunuz için evinizde bağırıp
211. 9:16çağırıp kavga edemez. Evinizde çok
212. 9:18ayıplanan, toplum tarafından hoş
213. 9:21görülmeyen şeyleri yapamazdınız. Çünkü
214. 9:23mekan buna göre kurgulanmıştı. Şimdi
215. 9:26sitelerin ve 200 300 bloklu binaların
216. 9:30olduğu yerlerde istediğinizi yapın.
217. 9:32Kimin umrundasınız ki? Yani o dönemki
218. 9:35bir mahallenin insanı bir apartmana
219. 9:37tıkışmış durumda zaten ve kimse kimsenin
220. 9:40yüzünü bile görmüyor. Bahsettiğim evler
221. 9:43işin en masum tarafı. Ticari işletmelere
222. 9:46geldiğimiz zaman işin içerisine dolaylı
223. 9:48yoldan para da dahil olduğu için burada
224. 9:51insanlar asla serbest bırakılmıyor.
225. 9:54Orada insanlar yönetilmek zorunda.
226. 9:56Herhangi bir şey rastlantısal
227. 9:58bırakılamaz. Eğer bırakılırsa zaten o
228. 10:01işletme uzun vade işletilemez. Siz bir
229. 10:04mekanda müşterinin bir işletmeci olarak
230. 10:06ne kadar oturması, nasıl davranması
231. 10:08gerektiğini hissettiremiyorsanız
232. 10:11o mekan uzun vadede işlemez ve
233. 10:13kapatılır. Mimarlar aslında tam olarak
234. 10:16müşterilerine bunu sunar. Yani analiz
235. 10:18dediğimiz şey sadece maddi anlamlı değil
236. 10:22manevi anlamlı da bir analiz. parlayacak
237. 10:24olursak sizin elinize çok kısıtlı
238. 10:27veriler veriliyor. Dışarıda oturduğunuz
239. 10:29zaman bu mekanda bunu yapacaksın, bunu
240. 10:32yiyeceksin, içeceksin deniyor ve bu size
241. 10:35konformuş gibi pazarlanıyor. İnsan
242. 10:37mekanın içinde artık sadece bulunmuyor.
243. 10:40Orada nasıl davranması gerektiği de
244. 10:42bilinçsizce öğretiliyor.
245. 10:45Ve burada konu şuna bağlanıyor. Ben bu
246. 10:48mekanda var mıyım? Burayı ben mi tercih
247. 10:50ettim? Yoksa mekan beni olmadığım bir
248. 10:53davranışa mı sürüklüyor? Bunları
249. 10:55kendinize sormanız gerekiyor. Bir mekana
250. 10:57gittiğinizde her ne kadar orada mutlu
251. 10:59oluyor gibi hissetseniz de o mutluluk
252. 11:02bile aslında size dayatılıyor. O kahveyi
253. 11:05almak, o yemeği yemek size bir
254. 11:08zorundalıkmış gibi yansıtılıyor. Şimdi
255. 11:11sizce bütün bunların kahvenin fiyatıyla
256. 11:14mı alakası var yoksa toplumun
257. 11:16karakterinin toplumdan önce bireysel
258. 11:18karakterlerin değişmesiyle mi ilgili?