Kênh đào Funan Techo: hành trình 400 năm Campuchia tìm đường ra biển — Transcript

Full transcript

1. 0:10Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng
2. 0:12đến với chương trình A Lục Ký. Ngày 10
3. 0:14tháng 04 năm
4. 0:162026 tại tỉnh Takeo Campuchia. Thủ tướng
5. 0:20Hunmanet bấm nút khởi động những cỗ máy
6. 0:22đào đầu tiên của đoạn thứ hai trong dự
7. 0:24án kênh đào Funanetro. Một đoạn dài
8. 0:27151,6
9. 0:29cây số, chiếm phần lớn nhất trong tổng
10. 0:32chiều dài toàn tuyến. Truyền hình Nhà
11. 0:34nước tường thuật trực tiếp. Đại sứ Trung
12. 0:38Quốc tại Campuchia cũng có mặt. Đó là
13. 0:40một buổi lễ được chuẩn bị kỹ lưỡng mang
14. 0:42đầy đủ không khí của một sự kiện lịch
15. 0:44sử. Những cách đó khoảng 70 cây số, tại
16. 0:47một khu vực tên là Praco, một cư dân địa
17. 0:50phương tên DMC đứng nhìn ra thừa đất
18. 0:52trước nhà mình. Đoạn kênh đầu tiên đã
19. 0:54được khởi công ngay tại đó. Từ 1 năm 8
20. 0:56tháng trước, khi phóng viên hỏi ông cảm
21. 0:58thấy thế nào về lễ khởi công đang diễn
22. 1:00ra hôm nay, ông chỉ trả lời một câu ngắn
23. 1:03gọn. Ông nói, "Tôi biết hôm nay có lễ
24. 1:05khởi công, nhưng ở đây vẫn chưa có gì
25. 1:08cả. Hai lễ khởi công của cùng một dự án
26. 1:12cách nhau gần 2 năm và một trong hai
27. 1:14đoạn vẫn còn nguyên trên giấy. Đó chính
28. 1:17là câu chuyện thật sự của kênh đảo
29. 1:19Funeto. Một câu chuyện phức tạp hơn rất
30. 1:22nhiều so với những gì xuất hiện trên các
31. 1:24bản tin ngắn gọn. Chương trình hôm nay
32. 1:26chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về công
33. 1:28trình này. Không phải qua lăng kính của
34. 1:30bất kỳ bên nào mà cố gắng nhìn vào những
35. 1:32gì thực sự đang diễn ra. Có bốn điều
36. 1:35đáng chú ý mà chúng ta sẽ lần lượt khám
37. 1:38phá. Thứ nhất, vì sao một cái tên xuất
38. 1:41hiện trên một tấm bảng lễ khởi công lại
39. 1:43quan trọng hơn hầu hết các con số của dự
40. 1:45án? Thứ hai, một cuộc tranh cãi pháp lý
41. 1:48xoay quanh đúng một chữ và vì sao chữ đó
42. 1:50có thể ảnh hưởng đến số phận của cả một
43. 1:52vùng châu thổ. Thứ ba, vì sao con kênh
44. 1:55này dù mang tên một đế chế cổ đại lại là
45. 1:58một công trình rất hiện đại của thế kỷ
46. 2:0021 và cũng rất mong manh? Và cuối cùng,
47. 2:04một câu hỏi mà bản thân Á Lục Ký cũng
48. 2:06không có câu trả lời sẵn, đó là khi một
49. 2:09quốc gia thoát khỏi sự phụ thuộc vào
50. 2:11nước láng giềng bằng cách tạo ra một sự
51. 2:13phụ thuộc khác, liệu đó có còn là độc
52. 2:15lập hay không? chúng ta sẽ không đứng về
53. 2:17phía nào. Mục tiêu của chương trình là
54. 2:20cố gắng hiểu cả hai phía và quan trọng
55. 2:23hơn hiểu cả những điều mà không phía nào
56. 2:25nói ra.
57. 2:31Hãy nhìn vào bản đồ Đông Nam Á một chút.
58. 2:33Campuchia gần như không có bờ biển. Toàn
59. 2:36bộ đường ra biển Đông tự nhiên nhất của
60. 2:38cả vùng hạ lưu sông Mê Công đều phải đi
61. 2:41qua lãnh thổ ngày nay là Việt Nam. Đây
62. 2:43không phải là một điều ngẫu nhiên của
63. 2:45địa lý mà là kết quả của một quá trình
64. 2:47lịch sử kéo dài. Có một thời, cửa ngõ ra
65. 2:50biển gần nhất của người Khơ Me nằm ở
66. 2:51chính vùng đất mà ngày nay là Sài Gòn và
67. 2:54đồng bằng sông Cửu Long. Trong quá trình
68. 2:56mở cõi về phương nam của các chúa Nguyễn
69. 2:58vào thế kỷ 17 và 18 với những dấu mốc
70. 3:01như cuộc hôn nhân giữa công nữ Ngọc Vạn
71. 3:03và vua chây chét tha đệ nhị, sự kiện
72. 3:06thống suất Nguyễn Hữu Cảnh Kinh Lý vùng
73. 3:08đất phương nam và việc Mạc Cửu Sáp nhập
74. 3:10vùng Hà Tiên vào lãnh thổ đảng trong,
75. 3:13quyền kiểm soát vùng châu thổ này dần
76. 3:15dần chuyển sang tay người Việt. Đây là
77. 3:17những sự kiện lịch sử phức tạp có nhiều
78. 3:20góc nhìn khác nhau từ giới sử học và
79. 3:22không phải là trọng tâm của chương trình
80. 3:24hôm nay. Nhưng hệ quả của nó thì rất rõ
81. 3:26ràng. Campuchia đã mất đi cửa ngõ ra
82. 3:29biển tự nhiên và gần nhất mà họ từng có.
83. 3:32Bước sang thế kỷ 19, dưới thời Pháp
84. 3:34thiết lập chế độ bảo hộ tại Campuchia,
85. 3:37phần lớn hàng hóa của vương quốc này vẫn
86. 3:39phải vận chuyển qua kênh Vĩnh tế. Một
87. 3:41tuyến đường thủy nằm trên lãnh thổ Việt
88. 3:43Nam. Việt Nam khi đó có khả năng kiểm
89. 3:46soát việc đóng mở tuyến kênh này theo ý
90. 3:49muốn. Các nhà sử học ghi nhận rằng chính
91. 3:51giai đoạn này đã gieo hạt giống cho một
92. 3:53nỗi bất an kéo dài suốt hai thế kỷ sau
93. 3:56đó trong tâm thức giới tinh hoa
94. 3:58Campuchia. Đó là cảm giác không bao giờ
95. 4:00thực sự làm chủ được con đường thương
96. 4:03mại của chính mình. Đến giữa thế kỷ 20,
97. 4:05sau khi giành độc lập, quốc vương
98. 4:07Norodom Sihac đã quyết liệt thúc đẩy
99. 4:10việc xây dựng cảng Sihanoc View và phát
100. 4:12triển Campus thành các trung tâm thương
101. 4:14mại ven biển. Đó là nỗ lực đầu tiên của
102. 4:17một Campuchia độc lập nhằm thoát khỏi sự
103. 4:19lệ thuộc vào tuyến đường thủy chảy qua
104. 4:21Việt Nam. Campod thời Pháp từng được ví
105. 4:23như một thành phố thuộc địa sầm uất, nơi
106. 4:26thương nhân gốc Hoa và gốc Anh cùng giao
107. 4:28thương nhộn nhịp. Còn hiện tại thì sao?
108. 4:30Theo các thống kê logistic, khu vực được
109. 4:33nhiều nhà phân tích trích dẫn. Khoảng
110. 4:351/3 tổng lượng hàng hóa xuất nhập khẩu
111. 4:37của Campuchia hiện vẫn quá cảnh qua lãnh
112. 4:40thổ Việt Nam, chủ yếu qua cụm cảng cát
113. 4:42lái và cái mép thị vải. Với một số ngành
114. 4:45hàng nhạy cảm về thời gian giao hàng như
115. 4:47dệt may và giày dép xuất sang thị trường
116. 4:49Mỹ và Châu Âu, tỉ lệ này có thể lên tới
117. 4:5350 đến 70%.
118. 4:55Lý do rất thực tế. Cụm cảng cái mép thị
119. 4:58vải có năng lực tiếp nhận các siêu tàu
120. 5:00container với tuyến đi thẳng đến bờ tây
121. 5:03và bờ đông nước Mỹ cũng như châu Âu. Còn
122. 5:06cảng Sihanoville thường phải chuyển tải
123. 5:09qua Singapore hoặc Hồng Kông do thiếu
124. 5:11vắng các tuyến tàu mẹ đi xa. Nói cách
125. 5:13khác, trong suốt 400 năm, câu hỏi làm
126. 5:16sao để ra biển mà không phải đi qua Việt
127. 5:19Nam chưa bao giờ thực sự biến mất khỏi
128. 5:21tâm trí giới lãnh đạo Campuchia. Và vào
129. 5:23năm
130. 5:252023, họ đưa ra câu trả lời mới nhất cho
131. 5:28câu hỏi đó. Nhưng trước khi đi vào câu
132. 5:30trả lời ấy, có một điều đáng để dừng lại
133. 5:33suy ngẫm. Một chiếc mũi dù là của ai vẫn
134. 5:37cần một lá phổi để có thể thở. Câu hỏi
135. 5:39thật sự đặt ra không phải là chiếc mũi
136. 5:41thuộc về ai mà là lá phổi phía sau nó
137. 5:43thuộc về ai. Chúng ta sẽ quay lại câu
138. 5:46hỏi này ngay sau đây. Trước hết hãy cùng
139. 5:48tìm hiểu một điều mà rất ít người biết.
140. 5:51Đây không phải là lần đầu tiên vùng đất
141. 5:54này có một con kênh dẫn ra biển. Một con
142. 5:57kênh tương tự đã từng tồn tại từ khoảng
143. 6:001500 năm trước.
144. 6:14Năm 1944,
145. 6:17nhà khảo cổ học người Pháp Louis Maret
146. 6:19thông qua những bức án chụp từ máy bay
147. 6:21đã phát hiện ra tàn tích của cảng thị óc
148. 6:24eo cùng một mạng lưới kênh đào cổ đại
149. 6:26tràng trịt nối liền thủ phủ Ancor Bore
150. 6:29với vịnh Thái Lan. Đây chính là dấu tích
151. 6:32của đế chế phù nam tồn tại từ khoảng thế
152. 6:35kỷ thứ nhất đến thế kỷ thứ sáu, từng
153. 6:37chịu ảnh hưởng sâu sắc của văn hóa Ấn Độ
154. 6:39Dương và có thời điểm cực thịnh bao trùm
155. 6:42cả miền Nam Campuchia lẫn vùng đồng bằng
156. 6:44sông Cửu Long ngày nay. Qua mạng lưới
157. 6:46Ken Đào ấy, các thương thuyền từ La Mã,
158. 6:49Ấn Độ và Trung Hoa từng cập bến giao
159. 6:52thương trực tiếp. Đây là một chi tiết mà
160. 6:54phần lớn khán giả Việt Nam có lẽ chưa
161. 6:57từng nghe tới. Nó cũng lý giải vì sao
162. 7:00chính phủ Campuchia lại chọn tên cho dự
163. 7:03án hiện đại này là Funeto. Cái tên gợi
164. 7:06lại hình ảnh một siêu cường kinh tế khu
165. 7:08vực với hệ thống trị thủy bậc nhất Đông
166. 7:10Nam Á, tồn tại rất lâu trước khi có sự
167. 7:13định hình của các đường biên giới quốc
168. 7:14gia hiện đại. Còn từ Tech trong tiếng
169. 7:17Khơme là một tước hiệu quân sự cao quý
170. 7:20do quốc vương Campuchia phong tặng cho
171. 7:22các chỉ huy kiệt xuất và cũng là tước
172. 7:25hiệu gắn liền với cựu thủ tướng Hunen.
173. 7:27Dự án được Hội đồng bộ trưởng Campuchia
174. 7:29chính thức phê duyệt vào tháng 5 năm
175. 7:332023 với tổng chiều dài toàn tuyến được
176. 7:36công bố khi đó là khoảng 180 cây số.
177. 7:39Thời điểm công bố này trùng với giai
178. 7:41đoạn chuyển giao quyền lực mang tính
179. 7:43bước ngoặc tại Campuchia khi ông Hungen
180. 7:46sau hơn ba thập kỷ cầm quyền chuyển giao
181. 7:48vị trí thủ tướng cho con trai mình là
182. 7:50Hunget đối với nhiều nhà quan sát khu
183. 7:52vực dự án Funan vượt xa khuôn khổ của
184. 7:56một công trình hạ tầng thông thường. Nó
185. 7:58mang tính chất của một di sản cá nhân,
186. 8:00đồng thời là công cụ để xây dựng tính
187. 8:04chính dành cho thế hệ lãnh đạo mới. Lễ
188. 8:07khởi công đoạn đầu tiên diễn ra vào ngày
189. 8:10tháng năm
190. 8:122024, trùng khớp chính xác với ngày sinh
191. 8:15nhật của ông Hunen. Đây là một chi tiết
192. 8:17đáng chú ý về mặt sự kiện và chúng tôi
193. 8:20chỉ nêu ra như vậy không đưa ra bình
194. 8:22luận thêm.
195. 8:24Tại buổi lễ, Thủ tướng Hunmanet đã dùng
196. 8:26một hình ảnh rất giàu cảm xúc để nói về
197. 8:29ý nghĩa của dự án. Ông gọi đây là cơ hội
198. 8:31để người dân Campuchia được thở bằng
199. 8:33chính chiếc mũi của mình, thoát khỏi sự
200. 8:35phụ thuộc vào mạng lưới Logistics của
201. 8:38Việt Nam. Đó là một ẩn dụ đẹp và nó đã
202. 8:41phát huy hiệu quả rất tốt trong việc tạo
203. 8:43ra sự đoàn kết trong nước. Nhưng phía
204. 8:45sau một cái tên đầy cảm xúc và một câu
205. 8:48chuyện lịch sử cảm động vẫn còn một câu
206. 8:51hỏi rất trần trụi. Đó là ai thực sự bỏ
207. 8:54tiền ra để xây dựng con kênh này? Và câu
208. 8:57trả lời cho câu hỏi ấy đã thay đổi nhiều
209. 8:59lần theo thời gian khi công bố năm 2023.
210. 9:03Dự án được xác định sẽ do Trung Quốc tài
211. 9:05trợ 100% theo mô hình xây dựng vận hành
212. 9:08chuyển giao. Trong đó, Tổng công ty cầu
213. 9:10đường Trung Quốc thường được gọi tắt là
214. 9:13CHBC sẽ có quyền thu phí vận hành kinh
215. 9:16đào trong vòng 40 đến 50 năm. Nhưng đến
216. 9:18giữa năm 2024, trước những lo ngại của
217. 9:22dư luận trong nước và quốc tế về nguy cơ
218. 9:25mà một số nhà phân tích gọi là bẫy nợ,
219. 9:27cơ cấu vốn đã được điều chỉnh. Theo cơ
220. 9:29cấu mới, các thực thể Campuchia bao gồm
221. 9:32hai cảng quốc doanh tại Phnompen và
222. 9:35Shanapville cùng với một tập đoàn tư
223. 9:37nhân trong nước sẽ nắm giữ 51% cổ phần,
224. 9:40còn Tổng công ty cầu đường Trung Quốc
225. 9:43nắm 49% còn lại. Đến cuối năm
226. 9:482024, hãng tin Reuters dẫn các nguồn tin
227. 9:51cho biết phía Trung Quốc vẫn chưa đưa ra
228. 9:54cam kết tài chính dứt khoát nào. Sự trần
229. 9:57trừ này kéo dài cho đến tháng năm
230. 10:012025 khi trong chuyến thăm Campuchia của
231. 10:04Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, hai
232. 10:06bên chính thức ký kết hợp đồng đối tác
233. 10:08công tư trị giá 1 t16
234. 10:11triệu đô la Mỹ. Con số này thấp hơn gần
235. 10:141/3 so với mức 1 tỷ700 triệu đô la được
236. 10:18công bố ban đầu. Một dự án hạ tầng nào
237. 10:20lại trở nên rẻ hơn và thậm chí ngắn hơn
238. 10:24đúng vào thời điểm hợp đồng chính thức
239. 10:26được ký kết tổng chiều dài toàn tuyến.
240. 10:28Tính đến lễ khởi công đoạn thứ hai được
241. 10:30nêu lại là 172,6
242. 10:33cây số thay vì 180 cây số như công bố
243. 10:36ban đầu. Đó là câu hỏi mà chúng ta sẽ
244. 10:39tạm để ngỏ và quay lại giải thích ở phần
245. 10:42sau.
246. 10:47Đây có lẽ là chi tiết quan trọng nhất
247. 10:49trong toàn bộ câu chuyện nhưng lại là
248. 10:51điều gần như không được truyền thông
249. 10:52quốc tế chú ý tới khi công bố lần đầu
250. 10:55vào năm
251. 10:562023. Tên gọi chính thức của dự án là dự
252. 10:59án hệ thống đường thủy và logistic tôn
253. 11:02Lê Bassắ. Trọng tâm được nêu rõ trong
254. 11:04tên gọi này là giao thông vận tài. Nhưng
255. 11:07trong thông cáo về lễ khởi công đoạn thứ
256. 11:08hai diễn ra ngày 11 tháng 04 năm 2026
257. 11:13được hãng thông tấn Tân Hoa xã và hãng
258. 11:15thông tấn quốc gia Campuchia đồng loạt
259. 11:17đưa tin. Dự án được gọi bằng một cái tên
260. 11:20khác. Cái tên đó là dự án quản lý tổng
261. 11:23hợp tài nguyên nước Funan To. Một dự án
262. 11:26về giao thông đã lặng lẽ trở thành một
263. 11:28dự án về quản lý nước. Không có cuộc họp
264. 11:30báo nào công bố sự thay đổi này. Nó chỉ
265. 11:33đơn giản xuất hiện trên tấm bảng của một
266. 11:35lễ khởi công và trên các bản tin chính
267. 11:37thức đi kèm. Vì sao điều này lại quan
268. 11:39trọng đến vậy? Bởi vì nó xác nhận bằng
269. 11:41chính văn bản chính thức điều mà Brian
270. 11:44Aer, giám đốc chương trình Đông Nam Á
271. 11:46tại Trung tâm nghiên cứu Steamson của
272. 11:48Hoa Kỳ đã từng chỉ ra như một nhận định
273. 11:51cá nhân vào tháng 4 năm
274. 11:542025. Khi trả lời phỏng vấn hãng tin
275. 11:57Reuters ngay sau lễ ký kết với Trung
276. 11:59Quốc, ông Al nhận xét rằng thỏa thuận
277. 12:02thực tế có vẻ tập trung nhiều hơn vào
278. 12:04túi tiêu thay vì chỉ đơn thuần là giao
279. 12:06thông như đề xuất ban đầu. Vào thời điểm
280. 12:08đó, đây chỉ là một phân tích, một suy
281. 12:11đoán có căn cứ của một chuyên gia. Nhưng
282. 12:13đến năm 2026, chính cái tên của dự án đã
283. 12:18âm thầm xác nhận điều ông từng dự đoán.
284. 12:21Nếu đây thật sự là một dự án về quản lý
285. 12:23nước chứ không đơn thuần chỉ là một
286. 12:25tuyến đường thủy để tàu bè qua lại thì
287. 12:28câu hỏi quan trọng nhất vẫn còn để ngỏ.
288. 12:30Nước đó sẽ được lấy từ đâu và với khối
289. 12:33lượng bao nhiêu. Đây chính là điều mà
290. 12:35chúng ta cần đi sâu tìm hiểu ngay sau
291. 12:37đây.
292. 12:42Để hiểu vì sao câu hỏi về lượng nước lại
293. 12:45quan trọng đến vậy, chúng ta cần quay
294. 12:47lại với một văn kiện quốc tế được ký kết
295. 12:49từ năm 1995, đó là Hiệp định Mê Công.
296. 12:54Hiệp định này phân biệt rõ hai loại dự
297. 12:56án. Một dự án nằm trên dòng nhánh của
298. 12:59sông Mê Công. Theo điều 5A của hiệp
299. 13:01định, chỉ cần trải qua thủ tục thông báo
300. 13:04đơn giản cho các nước thành viên, nhưng
301. 13:06một dự án nằm trên dòng chính, đặc biệt
302. 13:09nếu đó là hành vi chuyển nước ra ngoài
303. 13:10lưu vực trong mùa khô, theo điều 5 B,
304. 13:13bắt buộc phải trải qua quy trình tham
305. 13:15vấn trước và đạt được thỏa thuận cụ thể
306. 13:18với sự đồng thuận của tất cả các quốc
307. 13:20gia thành viên. Vào tháng 8 năm 2023, Ủy
308. 13:25ban Sông Mê Công Quốc gia Campuchia đã
309. 13:27nộp một hồ sơ thông báo dài 14 trang lên
310. 13:30ủy hội sông Mê Công. Trong hồ sơ này, dự
311. 13:34án được phân loại là nằm trên dòng nhánh
312. 13:36bởi vì kênh đào nối vào sông Ba Xác. Đây
313. 13:39chính là nơi cuộc tranh cãi bắt đầu và
314. 13:42nó xoay quanh đúng một chữ. Hãy để chúng
315. 13:44tôi giải thích một khái niệm thủy văn
316. 13:46học khá đơn giản. Một chi lưu tiếng Anh
317. 13:49gọi là tributary là một dòng nước chảy
318. 13:52vào một con sông lớn hơn, góp phần làm
319. 13:55tăng lưu lượng của dòng chính. Còn một
320. 13:57phân lưu tiếng Anh gọi là distributory
321. 14:00lại là một dòng nước tách ra từ một con
322. 14:02sông lớn hơn, mang một phần nước của
323. 14:04dòng chính đi theo hướng khác. Sông Bắc
324. 14:07tách ra từ sông Mê Công ngay tại thủ đô
325. 14:09Phnom Peng. Nó không đổ nước vào sông Mê
326. 14:12Công mà nhận nước từ sông Mê Công về mặt
327. 14:15thủy văn học thuần túy. Đó là một phân
328. 14:18lưu không phải một chi lưu. Và ở đây có
329. 14:21một chi tiết chạm trực tiếp đến người
330. 14:23xem Việt Nam. Sông Bassá trong hồ sơ
331. 14:26pháp lý quốc tế ấy chính là con sông mà
332. 14:29người Việt gọi bằng cái tên quen thuộc
333. 14:31sông Hậu. Một trong hai nhánh chính nuôi
334. 14:34sống toàn bộ vùng đồng bằng sông Cửu
335. 14:36Long. Nếu việc hút nước từ sông Ba Xác
336. 14:39để đưa ra vịnh Thái Lan thực chất là một
337. 14:41hành vi chuyển nước ra khỏi toàn bộ lưu
338. 14:43vực sông Mê Công thì theo cách phân loại
339. 14:46của giới chuyên môn quốc tế, dự án này
340. 14:48đáng lẽ phải trải qua quy trình tham vấn
341. 14:51nghiêm ngặt nhất chứ không chỉ là một
342. 14:53thủ tục thông báo đơn giản. Tính đến
343. 14:55giữa năm
344. 14:572026, ủy hội sông Mê Công vẫn chưa ban
345. 15:00hành báo cáo kết luận chính thức nào về
346. 15:02việc phân loại này có phù hợp hay không.
347. 15:04Vào tháng năm
348. 15:072025, sau khi thỏa thuận giữa Campuchia
349. 15:10và Trung Quốc được ký kết, đại diện ủy
350. 15:12hội Sông Mê Công nói với hãng tin
351. 15:14Reuters rằng họ mới chỉ nhận được thông
352. 15:16tin cơ bản từ phía Campuchia và cần thêm
353. 15:19báo cáo khả thi cùng các tài liệu liên
354. 15:22quan để có thể đánh giá đầy đủ. Toàn bộ
355. 15:24số phận của 1 triệu hata vùng đồng bằng
356. 15:27theo một số ước tính có thể phụ thuộc
357. 15:29vào việc một dòng sông được xếp vào đúng
358. 15:32một ô trong một biểu mẫu 14 trang. Nhưng
359. 15:35ngay cả khi cách phân loại này có được
360. 15:37điều chỉnh vẫn còn một mối nguy khác.
361. 15:39Một mối nguy mà rất ít bài báo phổ thông
362. 15:41từng nhắc tới và nó không nằm ở lượng
363. 15:44nước bị lấy đi trực tiếp.
364. 15:50Nhiều người khi nghĩ về mối nguy của con
365. 15:52kênh này thường hình dung nó giống như
366. 15:55một chiếc ống hút khổng lồ rút cạn dần
367. 15:57nước của sông Mê Công. Nhưng theo phần
368. 15:59lớn các nhà thủy văn học độc lập, đó
369. 16:01không phải là mối nguy lớn nhất. Phó Thủ
370. 16:03tướng Campuchia Sun Chantho từng khẳng
371. 16:06định kênh đào chỉ khai thác khoảng 5 m
372. 16:08khối nước mỗi giây tương đương khoảng
373. 16:110,053%
374. 16:12tổng lưu lượng của sông Mê Công, một tỉ
375. 16:15lệ rất nhỏ. Nếu chỉ tính riêng cho mục
376. 16:17đích giao thông tàu bè, con số này có
377. 16:19thể là hợp lý. Nhưng mối nguy thực sự
378. 16:22theo nghiên cứu công bố tháng 8 năm 2024
379. 16:26của trung tâm lại nằm ở một cơ chế khác
380. 16:30mà giới khoa học gọi là hiệu ứng D để
381. 16:32tàu bè có thể di chuyển ổn định trong
382. 16:34mùa lũ mà không bị nước tràn vào lòng
383. 16:37kênh. Hai bên bờ của tuyến kênh dài hơn
384. 16:40170, cây số buộc phải được đắp cao thành
385. 16:43D. Tuyến Dê nhân tạo này chạy theo hướng
386. 16:45gần như vuông góc với hướng lũ tự nhiên
387. 16:47đổ từ Bắc xuống Nam và sẽ hoạt động
388. 16:49giống như một bức tường khổng lồ cắt
389. 16:51ngang vùng đồng bằng ngập lũ. Hậu quả
390. 16:53diễn ra theo hai chiều trái ngược. Phía
391. 16:56tây bắc của con D sẽ chịu tình trạng
392. 16:58ngập úng nặng hơn vì lượng nước lũ bị
393. 17:00chặn lại không thể tràn qua như trước.
394. 17:02Còn phía Đông Nam bao gồm các khu vực
395. 17:04như An Giang và Kiên Giang của Việt Nam
396. 17:07sẽ mất đi nguồn nước tràn tự nhiên, mất
397. 17:09phù xa và mất tuyến di cư của các loài
398. 17:12thủy sản vốn phụ thuộc vào chu kỳ ngập
399. 17:14lũ hàng năm. Theo mô hình của trung tâm
400. 17:16Steamson, hơn 1300 km² vùng đồng bằng
401. 17:20ngập lũ có thể bị chia cắt bởi tuyến D
402. 17:22này. Và ở đây chúng ta cần nối lại với
403. 17:25điều đã nói ở phần trước. Nếu bản chất
404. 17:27thực sự của dự án đang chuyển dần từ
405. 17:29giao thông sang tưới tiêu đúng như tên
406. 17:31gọi mới của nó gợi ý thì lượng nước cần
407. 17:34thiết sẽ hoàn toàn khác theo các ước
408. 17:36tính độc lập. Để tưới tiêu cho hơn
409. 17:38300.000 ha đất nông nghiệp tại các tỉnh
410. 17:41Khandao, Takeo và Camp trong mùa khô.
411. 17:44Lượng nước cần rút từ hệ thống sông Mê
412. 17:46Công và Bá Sá có thể lên tới gần 1700 m³
413. 17:50mỗi giây. Một con số hoàn toàn khác so
414. 17:53với 5 m³ mỗi giây mà phía Campuchia công
415. 17:56bố cho mục đích giao thông. Cần nói rõ
416. 17:58đây là hai con số cho hai kịch bản sử
417. 18:01dụng khác nhau không phải là một trường
418. 18:02hợp con số bị nói sai. Và sự chênh lệch
419. 18:05khổng lồ giữa hai con số ấy xuất phát từ
420. 18:08chính bản chất vật lý của từng loại nhu
421. 18:10cầu. Nước phục vụ giao thông tàu bè phần
422. 18:12lớn là nước tĩnh. Nó chỉ cần nằm trong
423. 18:15lòng kênh và trong các âu thuyền để duy
424. 18:17trì đủ mực nước cho tàu di chuyển, sau
425. 18:19đó vẫn ở lại trong hệ thống. Còn nước
426. 18:22phục vụ tưới tiêu nông nghiệp là loại
427. 18:24nước mà giới thủy văn học gọi là nước
428. 18:26tiêu hao. Nó bị cây trồng hấp thụ, bị
429. 18:28bốc hơi dưới ánh nắng và không bao giờ
430. 18:30quay trở lại dòng sông nữa. Đó là lý do
431. 18:33vì sao nếu bản chất thật sự của dự án
432. 18:35nghiêng về tưới tiêu, lượng nước bị rút
433. 18:38ra khỏi hệ thống sông mê công có thể lớn
434. 18:40hơn gấp hàng trăm lần so với kịch bản
435. 18:42chỉ phục vụ giao thông. Nhưng chính sự
436. 18:45thiếu rõ ràng. Về việc dự án cuối cùng
437. 18:48sẽ vận hành theo kịch bản nào mới là
438. 18:50điều khiến các nhà khoa học môi trường
439. 18:51lo ngại nhất. Đến đây có một điều quan
440. 18:54trọng cần được nói rõ để giữ sự công
441. 18:55bằng cho toàn bộ câu chuyện Việt Nam
442. 18:58không phải là bên duy nhất có vị thế đạo
443. 19:00đức tuyệt đối trong vấn đề này. Theo
444. 19:02nghiên cứu của học giả Phan Xuân Dũng
445. 19:04thuộc Viện nghiên cứu Đông Nam Ásias tại
446. 19:07Singapore công bố tháng tư năm
447. 19:112025 chính Việt Nam cũng đang vận hành
448. 19:13một số lượng đáng kể các đập thủy điện
449. 19:16trên các dòng nhánh của sông Mê Công nằm
450. 19:18trong lãnh thổ mình. Điều này theo phân
451. 19:20tích của ông, phần nào làm suy yếu vị
452. 19:23thế đàm phán của Hà Nội khi yêu cầu
453. 19:26Campuchia phải minh bạch tuyệt đối về
454. 19:29tác động môi trường xuyên biên giới. Vậy
455. 19:31phản ứng ngoại giao của Việt Nam trong
456. 19:32toàn bộ câu chuyện này diễn ra như thế
457. 19:35nào? Hãy cùng nhìn lại theo đúng trình
458. 19:38tự thời gian. Ngày 11 tháng 04 năm 2024,
459. 19:42Phó phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Việt
460. 19:44Nam đoàn khắc Việt nhấn mạnh rằng sông
461. 19:46Mê Công là tài sản vô giá và là biểu
462. 19:49tượng của tình đoàn kết giữa các nước
463. 19:50trong khu vực, đồng thời đề nghị
464. 19:52Campuchia phối hợp với ủy hội sông Mê
465. 19:54Công để chia sẻ thông tin và tiến hành
466. 19:57các đánh giá toàn diện. Đến ngày 9 tháng
467. 19:595 năm
468. 20:012024, trước thềm lễ động thổ dự án, phát
469. 20:05ngôn viên Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm
470. 20:07Thu Hằng tiếp tục khẳng định Việt Nam
471. 20:09rất quan tâm đến dự án nhưng vẫn chưa
472. 20:11nhận được đầy đủ thông tin cần thiết,
473. 20:14đồng thời yêu cầu Campuchia đánh giá kỹ
474. 20:16lưỡng các tác động đến nguồn nước và hệ
475. 20:18sinh thái. Trong khi đó, cựu Thủ tướng
476. 20:21Campuchia Hunen tuyên bố thẳng thắn rằng
477. 20:23Campuchia không có nghĩa vụ phải xin
478. 20:25phép bất kỳ ai để triển khai dự án trên
479. 20:28lãnh thổ của mình. Đến ngày 20 tháng năm
480. 20:312024, Campuchia chính thức tuyên bố rút
481. 20:34khỏi khu vực tam giác phát triển
482. 20:36Campuchia Lào Việt Nam, một khuôn khổ
483. 20:38hợp tác khu vực vốn do chính ông Hunen
484. 20:40khởi xướng từ 25 năm trước đó. Động thái
485. 20:43này được nhiều nhà phân tích đánh giá là
486. 20:46một bước ngoặt quan trọng. Nhưng thay vì
487. 20:48tiếp tục gia tăng sức ép công khai, Việt
488. 20:51Nam đã chọn một hướng đi khác. Ngày 22
489. 20:54tháng năm 2025, một cuộc gặp cấp cao
490. 20:58diễn ra tại thành phố Hồ Chí Minh với sự
491. 21:00tham gia của Tổng Bí thư Tô Lâm, Thủ
492. 21:02tướng Phạm Minh Chính cùng cả ông Hunsen
493. 21:05và Thủ tướng Hunmanet từ phía Campuchia
494. 21:08thay vì tập trung và tranh cãi về kênh
495. 21:10đào, hai bên hướng cuộc thảo luận vào
496. 21:12việc xây dựng tuyến cao tốc nối thành
497. 21:14phố Hồ Chí Minh với Phnom Peng và đặt
498. 21:17mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song
499. 21:19phương lên 20 tỷ đô la Mỹ. Đến tháng năm
500. 21:232026, một hội nghị thượng đỉnh ba bên
501. 21:26giữa Việt Nam, Lào và Campuchia tiếp tục
502. 21:28diễn ra tại Phnom Peng với sự tham dự
503. 21:31của Tổng Bí thư Tô Lâm. Đáng chú ý, vấn
504. 21:34đề canh đào Funancho hoàn toàn không
505. 21:36được nhắc đến trong thông cáo chính thức
506. 21:37của hội nghị này. Theo phân tích của học
507. 21:39giả Phan Xuân Dũng thuộc viện ISIA, cách
508. 21:42tiếp cận này phản ánh một chiến lược mà
509. 21:45ông gọi là vừa hợp tác vừa đấu tranh kết
510. 21:47hợp giữa việc duy trì quan hệ kinh tế
511. 21:49chặt chẽ và âm thầm theo đuổi các lợi
512. 21:51ích chiến lực riêng thay vì đối đầu công
513. 21:53khai. Đây là một lựa chọn ngoại giao
514. 21:56thận trọng được nhiều nhà quan sát khu
515. 21:58vực nhìn nhận như một cách hành xử, điềm
516. 22:00tĩnh và thực dụng trong một tình huống
517. 22:02mà Việt Nam có rất ít đòn bảy pháp lý
518. 22:04trực tiếp để can thiệp vào một dự án nằm
519. 22:07hoàn toàn trên lãnh thổ nước khác. Và
520. 22:09trong lúc câu chuyện ngoại giao vẫn tiếp
521. 22:11diễn trong yên lặng như vậy khi những
522. 22:13tranh cãi về dòng nước ngọt trên đất
523. 22:15liền dường như đi vào bế tắc, bàn cờ địa
524. 22:17chính trị của cả khu vực bắt đầu dịch
525. 22:19chuyển ra phía biển. Một câu chuyện khác
526. 22:21đang được xây dựng không phải bằng lời
527. 22:23nói mà bằng bê tông cách đó vài trăm cây
528. 22:26số trên chính lãnh thổ Việt Nam.
529. 22:33Hiện tại có ba công trình lớn đang được
530. 22:35xây dựng gần như cùng lúc quanh khu vực
531. 22:38vịnh Thái Lan. Thứ nhất là kênh đào
532. 22:40Funan mà chúng ta vừa tìm hiểu. Thứ hai
533. 22:44là căn cứ hải quân Dream của Campuchia,
534. 22:46nơi Trung Quốc đã hỗ trợ nâng cấp cầu
535. 22:49cạn trong thời gian gần đây. Và thứ ba,
536. 22:51ít được truyền thông tiếng Việt nhắc tới
537. 22:53hơn là dự án cảng hòn Khoai tại tỉnh Cà
538. 22:56Mau, Việt Nam theo hãng tin Bloomberg
539. 22:59trong một phóng sự công bố ngày 6 tháng
540. 23:017 năm
541. 23:032026. Đây là một dự án cản biển lưỡng
542. 23:06dụng với tổng vốn đầu tư gần 4 tỷ đô la
543. 23:08Mỹ do Bộ Quốc phòng Việt Nam làm chủ đầu
544. 23:11tư. Dự án bao gồm một cây cầu vượt biển
545. 23:14dài 18 cây số. Được xem là cây cầu vượt
546. 23:17biển dài nhất Việt Nam. Nối đất liền với
547. 23:20đảo Hòn Khoai cùng một cảng nước sâu có
548. 23:22khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lên tới
549. 23:24250.000 tấn và công suất khai thác dự
550. 23:27kiến đạt 20 triệu tấn hàng hóa mỗi năm.
551. 23:30Theo nhà nghiên cứu Lê Hồng Hiệp thuộc
552. 23:32chương trình nghiên cứu Việt Nam tại
553. 23:34viện AAS, dự án Hòn Khoai giống một sự
554. 23:37phòng ngừa địa chính trị hơn là một canh
555. 23:39bạc kinh tế đơn thuần. Ông cho rằng vị
556. 23:42trí của cảng nằm ngay trên tuyến tiếp
557. 23:44cận vịnh Thái Lan sẽ giúp Việt Nam vận
558. 23:46hành các tàu lớn hơn, ở gần hơn với các
559. 23:49diễn biến tại Campuchia và khu vực biên
560. 23:51giới hàng hải tây nam của mình. Nhưng để
561. 23:54giữ sự cân bằng cần thiết, cũng cần nêu
562. 23:56rõ rằng không phải tất cả giới chuyên
563. 23:58gia Việt Nam đều đồng thuận về tính cấp
564. 24:01bắt của dự án này. Ông Vũ Minh Khương,
565. 24:03giáo sư thực hành tại Đại học Quốc gia
566. 24:05Singapore, từng là thành viên tổ tư vấn
567. 24:08của Thủ tướng Việt Nam, đặt câu hỏi liệu
568. 24:10Cà Mau có thực sự là một nhu cầu cấp
569. 24:12bách hay không và cho rằng đây là một
570. 24:15khoảng đầu tư rất lớn khiến nhiều người
571. 24:17phải cân nhắc xem đó có phải là cách sử
572. 24:20dụng nguồn lực tối ưu nhất hay không.
573. 24:22Bây giờ hãy quay lại với câu hỏi về bản
574. 24:24thân kênh down Funetro đó là liệu nó có
575. 24:27mang mục đích quân sự hay không. Một mối
576. 24:29lo ngại xuất hiện khá thường xuyên trên
577. 24:31truyền thông quốc tế. Lập luận lo ngại
578. 24:33cho rằng cấu trúc Âu thuyền của kênh đào
579. 24:35có thể đủ độ sâu để các tàu tuần tra cỡ
580. 24:38nhỏ của hải quân Trung Quốc di chuyển từ
581. 24:40vịnh Thái Lan hoặc từ căn cứ Rim tiến
582. 24:43sâu vào lãnh thổ Campuchia tới sát khu
583. 24:46vực biên giới tây nam của Việt Nam.
584. 24:48Nhưng lập luật này vóp phải sự hoài nghi
585. 24:50đáng kể trong giới nghiên cứu quốc phòng
586. 24:52quốc tế. Theo nhà phân tích An ninh
587. 24:55David H thuộc Trung tâm nghiên cứu Âu Á
588. 24:57đương đại, việc lo ngại một cuộc xâm
589. 24:59nhập quân sự qua tuyến kênh này là thiếu
590. 25:01tính thực tế. Ông cho rằng xét theo góc
591. 25:04độ chiến thuật hải quân, không một lực
592. 25:06lượng quân đội hiện đại nào lại mạo hiểm
593. 25:09đưa tàu chiến vào một luồng lạch nội địa
594. 25:11hẹp và nông như vậy, nơi chúng rất dễ
595. 25:14trở thành mục tiêu bất động và bị tập
596. 25:16kích. Nếu có ý đồ triển khai lực lượng
597. 25:18quân sự từ Campuchia, các phương án khả
598. 25:21thi hơn nhiều sẽ là sử dụng giải bờ biển
599. 25:24mở hoặc hệ thống đường bộ hiện đại. Nhìn
600. 25:26chung, phần lớn giới phân tích quốc
601. 25:28phòng đánh giá trị quân sự trực tiếp của
602. 25:31bản thân con kênh là tương đối thấp.
603. 25:33Điều đáng chú ý hơn, theo nhiều nhà quan
604. 25:35sát, không nằm ở con kênh mà ở sự hiện
605. 25:38diện lâu dài của các tập đoàn nhà nước
606. 25:40Trung Quốc trong hệ thống hạ tầng chiến
607. 25:42lược dọc biên giới Tây Nam của Việt Nam.
608. 25:44Một xu hướng cần được theo dõi trong
609. 25:47nhiều năm tới chứ không phải là một mối
610. 25:49đe dọa tức thời. Ba công trình quanh một
611. 25:51vịnh biển cùng hẹn nhau ở một móc thời
612. 25:54gian gần giống nhau khoảng năm 2028.
613. 25:57Chúng ta chưa thể biết chắc điều gì sẽ
614. 25:59xảy ra khi cả ba cùng hoàn thành. Nếu
615. 26:02chúng thực sự hoàn thành đúng hạn.
616. 26:10Hãy quay lại với hình ảnh mà chúng ta đã
617. 26:11nói tới ở đầu chương trình. Đó là chiếc
618. 26:13mũi và lá phổi. Thủ tướng Hunmanet nói
619. 26:16rằng con kênh này sẽ giúp Campuchia thở
620. 26:19bằng chính chiếc mũi của mình. Và điều
621. 26:21đó ở một mức độ nào đó là sự thật.
622. 26:25Campuchia đã có chiếc mũi của riêng
623. 26:27mình, một tuyến đường thủy mang tên gọi,
624. 26:29mang biểu tượng và mang cả tham vọng của
625. 26:32chính họ. Nhưng lá phổi phía sau chiếc
626. 26:33mối đó, phần vốn, phần công nghệ, phần
627. 26:37nhà thầu thi công phần lớn vẫn đến từ
628. 26:40một nơi khác. Và có một chi tiết địa lý
629. 26:43đáng để khép lại chương trình hôm nay.
630. 26:46400 năm trước, Campuchia mất đường ra
631. 26:49biển ngay tại chính vùng Châu Thổ mà
632. 26:51ngày nay là đồng bằng sông Cửu Long.
633. 26:54Nhưng con kênh mới, con kênh của thế kỷ
634. 26:5621 lại không đi qua vùng đất đã mất ấy.
635. 27:00Nó vòng hẳn sang phía tây qua tỉnh kép,
636. 27:03tránh hoàn toàn khu vực từng là cửa ngõ
637. 27:05ra biển cũ. Có lẽ đó là câu trả lời thầm
638. 27:08lặng nhất trong toàn bộ câu chuyện này.
639. 27:10Câu hỏi mà chương trình muốn để lại cho
640. 27:12quý vị và các bạn suy ngẫm là thế này.
641. 27:14Khi một quốc gia thoát khỏi sự phụ thuộc
642. 27:16vào một nước láng giềng bằng cách tạo ra
643. 27:18một sự phụ thuộc mới vào một cường quốc
644. 27:20khác, đó có thực sự là độc lập hay chỉ
645. 27:23đơn giản là đổi từ một chủ nợ này sang
646. 27:26một chủ nợ khác. Có thể vào năm
647. 27:292028, vịnh Thái Lan sẽ chứng kiến sự
648. 27:32hiện diện cùng lúc của một con kênh đào
649. 27:34trị giá hàng tỷ đô la, một căn cứ hải
650. 27:36quân được nâng cấp và một càng biển
651. 27:38lưỡng dụng mới ở phía Việt Nam cùng
652. 27:41những dòng chảy thương mại được vẽ ra
653. 27:43đầy tham vọng trên các bản quy hoạch.
654. 27:46Nhưng ngay lúc này, cách những bản vẽ vĩ
655. 27:49đại ấy không xa, ở đoạn kênh được khởi
656. 27:51công sớm nhất, tất cả những gì đang tồn
657. 27:54tại chỉ là một khoảng đất trống yên
658. 27:56lặng. Chưa có gì cả. Giống hệt như câu
659. 27:59trả lời ngắn gọn mà ông DM đã nói với
660. 28:01phóng viên, ở đây vẫn chưa có gì cả. Hẹn
661. 28:04gặp lại quý vị và các bạn trong kỳ phát
662. 28:06sóng tiếp theo của Alô Kỳ.