YouTube2Text

Điều Gì Xảy Ra Khi Một Nguyên Tắc Pháp Lý Vừa Giúp Thắng Kiện, Vừa Khiến Mất Đảo? — Transcript

by Á Lục Ký · 4,672 words · 590 segments · language en · Watch on YouTube

Full transcript

  1. 0:10Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng
  2. 0:12đến với chương trình Á Lục Ký. Chương
  3. 0:14trình hôm nay bắt đầu từ một tờ giấy
  4. 0:16chưa đầy [âm nhạc] một trang
  5. 0:17được viết ra chỉ để giải quyết một
  6. 0:19chuyện rất nhỏ.
  7. 0:20Ai được quyền tuần tra cảnh sát ở vùng
  8. 0:22biển nào? Gần 90 năm sau
  9. 0:25tờ giấy ấy vẫn là trung tâm của những
  10. 0:27cuộc tranh cãi nảy lửa trên mạng xã hội
  11. 0:29Campuchia và từng khiến một nhà nghiên
  12. 0:31cứu phải nhận lời đe dọa tính mạng chỉ
  13. 0:34vì dám nói ra điều mà chính văn bản gốc
  14. 0:36đã viết rõ. Trước khi đi tiếp có lẽ nên
  15. 0:39dừng lại một chút để giới thiệu bối cảnh
  16. 0:41cho những khán giả lần đầu theo dõi loạt
  17. 0:42chương trình này. Phú Quốc là một hòn
  18. 0:45đảo nằm trong vịnh Thái Lan ở phía tây
  19. 0:48nam Việt Nam hiện là một phần lãnh thổ
  20. 0:51của Việt Nam. Người Khmer gọi hòn đảo
  21. 0:53này là Koh Tral và trong nhận thức của
  22. 0:55không ít người Campuchia, đây vẫn là một
  23. 0:58vùng đất gắn liền với ký ức lịch sử của
  24. 1:00dân tộc họ. Đây là kỳ phát sóng thứ ba
  25. 1:02trong loạt sáu kỳ mà Á Lục Ký thực hiện
  26. 1:05xoay quanh chủ đề này. Ở hai kỳ trước
  27. 1:07chương trình đã kể về quá trình Mạc Cửu
  28. 1:09khai phá vùng đất Hà Tiên dưới sự bảo
  29. 1:11trợ của triều đình Khmer trước khi thần
  30. 1:13phục chúa Nguyễn và về bức thư năm 1856
  31. 1:17[âm nhạc] của vua Ang Duong gửi hoàng đế
  32. 1:19Pháp một văn bản sau này được một số nhà
  33. 1:22hoạt động Khmer hiện đại xem như bằng
  34. 1:25chứng cho yêu sách của họ. Về mặt pháp
  35. 1:27lý quốc tế chủ quyền của Việt Nam đối
  36. 1:30với Phú Quốc đã được xác lập từ lâu và
  37. 1:32được các hiệp định song phương công
  38. 1:34nhận. Nhưng khoảng cách giữa thực tế
  39. 1:36pháp lý đó và ký ức dân gian ở Campuchia
  40. 1:39vẫn là một chủ đề đáng để tìm hiểu kỹ.
  41. 1:41Kỳ phát sóng hôm nay sẽ đi sâu vào một
  42. 1:43trong những văn bản gây tranh cãi nhất
  43. 1:45trong toàn bộ hồ sơ này. Một sắc lệnh
  44. 1:47hành chính thời Pháp thuộc được biết đến
  45. 1:49với tên gọi đường Brevie.
  46. 1:51Ở kỳ phát sóng trước chúng ta đã nói về
  47. 1:54ngôi đền Preah Vihear
  48. 1:56và về một nguyên tắc luật pháp quốc tế
  49. 1:58nghe có vẻ khó tin rằng sự lặng thinh
  50. 2:01trong một số điều kiện nhất định cũng có
  51. 2:03thể mang giá trị tương đương một chữ ký.
  52. 2:05Thái Lan đã mất một ngôi đền chỉ vì suốt
  53. 2:08hơn 50 năm không lên tiếng phản đối một
  54. 2:11tấm bản đồ. Nhưng nếu sự lặng thinh thôi
  55. 2:13đã đủ sức nặng đến vậy thì một hành động
  56. 2:15chủ động lặp đi lặp lại của chính một
  57. 2:18nhà nước độc lập sẽ mang sức nặng đến
  58. 2:20mức nào? Đó chính là câu hỏi nằm ở trung
  59. 2:22tâm câu chuyện hôm nay. Có một điều Á
  60. 2:24Lục Ký muốn nói thẳng với quý vị trước
  61. 2:26khi bắt đầu.
  62. 2:27Ở kỳ phát sóng trước
  63. 2:29Việt Nam không phải một bên trong câu
  64. 2:31chuyện
  65. 2:32nên chương trình có thể đứng ở vị trí
  66. 2:34một người quan sát trung lập tuyệt đối.
  67. 2:36Còn hôm nay thì khác. Đảo Phú Quốc
  68. 2:39mà người Khmer gọi là Koh Tral là một
  69. 2:42phần lãnh thổ Việt Nam. Chính vì vậy, để
  70. 2:44giữ được sự khách quan cần thiết, chương
  71. 2:46trình hôm nay sẽ dựa chủ yếu vào các tài
  72. 2:49liệu của bên thứ ba trung lập.
  73. 2:51Đặc biệt là một báo cáo kỹ thuật của Bộ
  74. 2:54Ngoại giao Hoa Kỳ và sẽ trình bày đầy đủ
  75. 2:57cả những lập luận phản biện từ phía
  76. 2:59Campuchia
  77. 3:00chứ không chỉ kể một nửa câu chuyện. Ba
  78. 3:02điều chúng ta sẽ cùng khám phá hôm nay.
  79. 3:05Thứ nhất
  80. 3:06một lá thư hành chính vốn dĩ không hề
  81. 3:09định đoạt chủ quyền của ai đã dần đông
  82. 3:11cứng thành một đường biên giới như thế
  83. 3:13nào? Thứ hai
  84. 3:14vì sao chính chuỗi hành động của
  85. 3:16Campuchia chứ không phải của người Pháp
  86. 3:19hay người Việt mới là thứ khép lại số
  87. 3:21phận của Koh Tral. Và thứ ba liệu con
  88. 3:24dao hai lưỡi ấy có thực sự sắc gọn một
  89. 3:27nhát hay vẫn còn để lại những vết nứt
  90. 3:29cho tranh cãi? Nhưng trước khi đến với
  91. 3:31những bàn cờ ngoại giao của thập niên
  92. 3:321960 chúng ta cần quay lại một buổi
  93. 3:35chiều cuối tháng 1 năm 1939
  94. 3:39để gặp người đã đặt bút ký tờ giấy định
  95. 3:41mệnh ấy.
  96. 3:46>> Vào những năm cuối thập niên 1930, vùng
  97. 3:49biển giữa Nam Kỳ và Campuchia thuộc Pháp
  98. 3:51là một khoảng xám khó quản lý.
  99. 3:54Ngư dân hai bên qua lại đánh bắt tự do,
  100. 3:56còn cảnh sát và nhân viên thuế quan của
  101. 3:58hai vùng liên tục dẫm chân nhau khi truy
  102. 4:01bắt buôn lậu muối, thuốc phiện và rượu.
  103. 4:04Vấn đề càng phức tạp hơn bởi hai vùng
  104. 4:06này có quy chế hành chính hoàn toàn khác
  105. 4:08nhau. Nam Kỳ
  106. 4:10mà người Pháp gọi là Cochinchine
  107. 4:12là một thuộc địa trực trị, chịu sự quản
  108. 4:15lý trực tiếp của pháp luật Pháp. Còn
  109. 4:17Campuchia là một xứ bảo hộ, vẫn giữ
  110. 4:19triều đình riêng dưới sự giám sát của
  111. 4:21Khâm sứ Pháp.
  112. 4:22Người được giao giải quyết mớ rắc rối
  113. 4:23hành chính này là Jules Brévié, Toàn
  114. 4:26quyền Đông Dương từ năm 1936
  115. 4:29đến năm 1939.
  116. 4:32Và ở đây có một chi tiết khiến bức chân
  117. 4:34dung của ông không hề đơn giản như người
  118. 4:36ta tưởng.
  119. 4:38Brévié
  120. 4:39không phải kiểu quan chức thực dân cứng
  121. 4:41rắn theo khuôn mẫu. Ông được chính phủ
  122. 4:43[âm nhạc] Mặt trận Bình dân thiên tả của
  123. 4:45Léon Blum bổ nhiệm và trong những năm
  124. 4:47đầu tại Đông Dương, ông nổi tiếng vì các
  125. 4:49chính sách khá ôn hòa, ân xá tù chính
  126. 4:52trị, nới lỏng kiểm duyệt báo chí, giảm
  127. 4:55bớt hạn chế với các đảng phái theo chủ
  128. 4:57nghĩa dân tộc. Nhưng vài năm sau khi rời
  129. 4:59Đông Dương khi nước Pháp thất thủ trước
  130. 5:01Đức Quốc xã và bị chia đôi, Brévié đã có
  131. 5:04một lựa chọn khác hẳn. Ông chọn phục vụ
  132. 5:06chính quyền Vichy, chính quyền hợp tác
  133. 5:08với phe trục và từng giữ chức Bộ trưởng
  134. 5:10phụ trách các thuộc địa của chính quyền
  135. 5:12đó trong khoảng 1 năm. Cái giá phải trả
  136. 5:14đến sau khi chiến tranh kết thúc khi
  137. 5:16chính nước Pháp tước bỏ quân hàm và
  138. 5:18lương hưu của ông vì sự hợp tác này. Một
  139. 5:21người từng nổi tiếng vì đường lối ôn hòa
  140. 5:23ở Đông Dương
  141. 5:24cuối sự nghiệp lại bị chính tổ quốc mình
  142. 5:26khép vào diện phải trừng phạt. Nhưng
  143. 5:28động cơ khiến Brévié vẽ ra đường ranh
  144. 5:31giới trên biển theo các ghi chép còn lưu
  145. 5:33lại không hề mang màu sắc chính trị lớn
  146. 5:36lao nào.
  147. 5:37Nó xuất phát từ những chuyện rất trần
  148. 5:38tục. Cảnh sát hai vùng cần một ranh giới
  149. 5:40rõ ràng để biết ai quản lý khu vực nào.
  150. 5:43Và giới chủ đồn điền hồ tiêu cùng các cơ
  151. 5:45sở làm nước mắm của người Pháp tại Phú
  152. 5:47Quốc, những người đã đổ vốn đáng kể vào
  153. 5:49hòn đảo, có lý do để mong muốn đảo được
  154. 5:52[âm nhạc] đặt dưới hệ thống luật lệ và
  155. 5:54thương mại ổn định hơn của Nam Kỳ, thay
  156. 5:56vì của xứ bảo hộ Campuchia.
  157. 5:59Đây là một suy luận có cơ sở địa chính
  158. 6:01trị vững chắc từ giới sử học, chứ không
  159. 6:03phải một âm mưu đã được chứng minh bằng
  160. 6:05văn bản lưu trữ nào.
  161. 6:07>> Để dẹp yên mớ rắc rối đó, vào ngày 31
  162. 6:10tháng 1 năm 1939,
  163. 6:13Brevie ký một bức thư gửi Thống đốc Nam
  164. 6:16Kỳ, đồng gửi Khâm sứ Pháp tại Campuchia.
  165. 6:19Bức thư thiết lập một đường ranh giới
  166. 6:21trên biển, tạo thành một góc 140 grad so
  167. 6:24với kinh tuyến Bắc. Grad là đơn vị đo
  168. 6:27góc của Pháp thời đó.
  169. 6:29Chia một vòng tròn thành 400 phần,
  170. 6:32thay vì 360 độ như hệ đo quốc tế hiện
  171. 6:35nay.
  172. 6:36Và nếu quy đổi chính xác, 140 grad tương
  173. 6:40đương khoảng 126 độ. Vì đảo Phú Quốc nằm
  174. 6:43ngay trên đường kẻ ấy, Brevie quy định
  175. 6:45đường ranh giới không cắt qua đảo, mà
  176. 6:47uốn vòng cách bờ biển cực Bắc của đảo
  177. 6:49một khoảng 3 km. Khoảng cách này không
  178. 6:51phải chọn tùy tiện. Nó phản ánh đúng
  179. 6:54giới hạn lãnh hải 3 hải lý, tiêu chuẩn
  180. 6:56phổ biến duy nhất được công nhận theo
  181. 6:58tập quán quốc tế trước giữa thế kỷ 20,
  182. 7:01đôi khi được gọi bằng cái tên hình tượng
  183. 7:03là nguyên tắc tầm bắn đại bác, tức là
  184. 7:05khoảng cách mà một khẩu pháo đặt trên bờ
  185. 7:08có thể khống chế được vùng biển ven bờ.
  186. 7:10Nói cách khác, dù mục đích chỉ là hành
  187. 7:13chính, cách Brevie vẽ đường ranh vẫn dựa
  188. 7:15trên tư duy pháp lý hàng hải chuẩn mực
  189. 7:17của thời đại ông, không phải một nét bút
  190. 7:20tùy hứng. Kết quả, mọi hòn đảo phía Bắc
  191. 7:22đường ranh thuộc quyền quản lý của
  192. 7:24Campuchia, còn mọi hòn đảo phía Nam, bao
  193. 7:26gồm toàn bộ Phú Quốc, tiếp tục do Nam Kỳ
  194. 7:29quản lý. Nhưng điều quan trọng nhất của
  195. 7:31bức thư này, và cũng là hạt giống của
  196. 7:33toàn bộ nghịch lý mà chúng ta sẽ khám
  197. 7:35phá hôm nay, nằm ở một câu duy nhất mà
  198. 7:38Brevie cẩn thận cài vào cuối văn bản.
  199. 7:41Nguyên văn tinh thần của câu đó
  200. 7:43theo các bản dịch được giới nghiên cứu
  201. 7:44trích dẫn
  202. 7:45là quyết định này
  203. 7:47>> [khịt mũi]
  204. 7:47>> chỉ nhằm mục đích quản lý hành chính và
  205. 7:49cảnh sát trên các đảo này, còn vấn đề
  206. 7:51chủ quyền lãnh thổ của những hòn đảo ấy
  207. 7:53thuộc về ai [âm nhạc] thì vẫn được bảo
  208. 7:55lưu hoàn toàn. Nói cách khác Brevie
  209. 7:58không hề tự cho mình quyền phân xử ai
  210. 8:00làm chủ Koh Tral.
  211. 8:02Ông chỉ đang cố gắng để cảnh sát hai
  212. 8:04vùng không còn dẫm chân nhau. Báo cáo
  213. 8:07mang tên giới hạn trên các vùng biển số
  214. 8:091 55 do văn phòng địa lý thuộc Bộ Ngoại
  215. 8:13giao Hoa Kỳ công bố năm 1976
  216. 8:17khi phân tích lại toàn bộ hồ sơ này
  217. 8:19nhiều thập kỷ sau thậm chí còn ghi nhận
  218. 8:22rằng bằng chứng lịch sử cho thấy
  219. 8:24Campuchia từng có chủ quyền với các đảo
  220. 8:26này ít nhất là đến giữa thế kỷ 19.
  221. 8:29[âm nhạc] Nói cách khác, nếu câu chuyện
  222. 8:31dừng lại ở năm 1939,
  223. 8:34cánh cửa pháp lý để Campuchia đòi lại
  224. 8:37Koh Tral vẫn hoàn toàn mở. Câu hỏi đặt
  225. 8:39ra là vậy ai hoặc điều gì đã khép cánh
  226. 8:43cửa đó lại? Và câu trả lời có lẽ sẽ
  227. 8:46khiến không ít người bất ngờ.
  228. 8:49Không phải người Pháp cũng không phải
  229. 8:51người Việt.
  230. 8:57>> Câu chuyện không đóng lại ngay.
  231. 8:59Suốt gần một thập kỷ rưỡi sau đó, phía
  232. 9:01Campuchia thực ra đã hành xử đúng như
  233. 9:03một bên đang cố gắng giữ lấy quyền lợi
  234. 9:05của mình. Năm
  235. 9:061949
  236. 9:09Quốc hội Pháp thông qua đạo luật chuyển
  237. 9:11giao Nam Kỳ bao gồm cả Phú Quốc cho quốc
  238. 9:14gia Việt Nam. Khi ký hiệp ước Pháp Khmer
  239. 9:16cùng năm để xác lập quy chế của mình
  240. 9:19trong Liên hiệp Pháp phía Hoàng gia
  241. 9:21Campuchia đã yêu cầu đưa vào một điều
  242. 9:23khoản bảo lưu khẳng định việc ký kết
  243. 9:26không đồng nghĩa với việc từ bỏ các
  244. 9:28quyền lịch sử đối với vùng đất này và
  245. 9:30đảo Koh Tral. Năm 1954
  246. 9:34tại Hội nghị Geneva Campuchia tiếp tục
  247. 9:37bảo lưu quyền đưa vấn đề ra Liên Hợp
  248. 9:39Quốc dù sau đó không thực hiện. Năm
  249. 9:421957,
  250. 9:44một sắc lệnh của vua Sihanouk
  251. 9:46về thềm lục địa cũng tiếp tục bảo lưu co
  252. 9:49trau.
  253. 9:50Nói cách khác ở giai đoạn này, Campuchia
  254. 9:53hoàn toàn không lặng thinh. Bước ngoặt
  255. 9:55đến vào giữa thập niên 1960 khi chiến
  256. 9:58tranh Việt Nam ngày càng lan rộng và
  257. 10:00tràn qua biên giới Campuchia. Tháng 3
  258. 10:03năm 1964,
  259. 10:06trong một sự kiện được gọi là vụ Chan
  260. 10:07Trea, quân đội Việt Nam Cộng Hòa với sự
  261. 10:10yểm trợ hỏa lực đã tấn công nhầm vào một
  262. 10:13ngôi làng nằm sâu trong lãnh thổ
  263. 10:14Campuchia khiến hàng chục thường dân
  264. 10:16Khmer thiệt mạng. Để hiểu vì sao quốc
  265. 10:19trưởng Norodom Sihanouk lại chọn con
  266. 10:22đường ông chọn sau đó, có lẽ cần đặt
  267. 10:24mình vào vị trí của một nhà lãnh đạo
  268. 10:26đang đứng giữa hai gọng kìm. Một bên là
  269. 10:29áp lực quân sự từ phía Mỹ và Việt Nam
  270. 10:31Cộng Hòa, bên kia là sự trỗi dậy của các
  271. 10:34lực lượng cộng sản mà Sihanouk tin rằng
  272. 10:37cuối cùng sẽ chiến thắng tại Nam Việt
  273. 10:40Nam. Giữ những yêu sách còn mơ hồ về một
  274. 10:43vùng biển khó kiểm soát trở thành thứ xa
  275. 10:45xỉ nguy hiểm khi chính vùng lõi đất liền
  276. 10:48của quốc gia đang bị đe [âm nhạc] dọa
  277. 10:50từng ngày. Đây thực chất là một cuộc
  278. 10:52đánh đổi địa chính trị có tính toán.
  279. 10:54Sihanouk chấp nhận nhượng bộ ở một nơi
  280. 10:56khó thực thi chủ quyền trên thực tế để
  281. 10:59đổi lấy một sự bảo đảm mà ông cho là
  282. 11:01sống còn hơn nhiều. An ninh cho tuyến
  283. 11:04biên giới trên bộ nơi sinh mạng người
  284. 11:06Khmer đang bị đe dọa mỗi ngày.
  285. 11:09Theo nhiều nguồn tài liệu ngoại giao,
  286. 11:12trong đó có hồ sơ đối ngoại của chính
  287. 11:14phủ Hoa Kỳ giai đoạn đó, vào năm 1964,
  288. 11:18Sihanouk đã đưa ra một bản đồ chấp nhận
  289. 11:21đường Brevie làm ranh giới trên biển và
  290. 11:23bản đồ này được chuyển cho phía Việt Nam
  291. 11:25cũng như cho đại sứ quán Hoa Kỳ tại
  292. 11:28Phnom Penh.
  293. 11:29Đây là là đề xuất và một nhượng bộ ngoại
  294. 11:31giao chủ động. Không phải một sự lặng
  295. 11:34thinh bị động. Đổi lại,
  296. 11:36vào ngày 31 tháng 5 năm
  297. 11:381967,
  298. 11:41Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam
  299. 11:43Việt Nam ra tuyên bố công nhận và cam
  300. 11:46kết tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ của
  301. 11:48Campuchia trong đường biên giới hiện có.
  302. 11:50Chỉ vài ngày sau, chính phủ Việt Nam Dân
  303. 11:53chủ Cộng hòa cũng đưa ra một tuyên bố
  304. 11:55tương tự. Nói cách khác, Sihanouk đã đạt
  305. 11:58được đúng thứ ông cần đổi lấy.
  306. 12:00Một sự công nhận cho biên giới đất liền
  307. 12:03bằng cách nhượng bộ trên biển. Và đây
  308. 12:05chính là chỗ nghịch lý mà chúng ta đã
  309. 12:07nhắc ở đầu chương trình trở nên sắc bén
  310. 12:10nhất. Ở tập trước,
  311. 12:11Thái Lan mất một ngôi đền chỉ vì đã lặng
  312. 12:13thinh một cách thụ động suốt nhiều thập
  313. 12:15kỷ trước một tấm bản đồ do người khác vẽ
  314. 12:18ra.
  315. 12:19Còn ở đây, Campuchia không hề thụ động.
  316. 12:22Họ chủ động vẽ bản đồ.
  317. 12:24Họ chủ động trao nó cho phía bên kia.
  318. 12:26Họ chủ động biến một lằn ranh hành chính
  319. 12:28của thời thực dân thành một đề xuất về
  320. 12:31đường biên giới quốc gia của chính họ.
  321. 12:33Nếu một sự lặng thinh thôi cũng đã đủ để
  322. 12:35trói buộc Thái Lan tại Preah Vihear,
  323. 12:38thì theo đúng logic của chính án lệ đó,
  324. 12:40một chuỗi hành động công khai, có chủ
  325. 12:43đích và lặp lại của một nhà nước độc lập
  326. 12:45khó có thể mang sức nặng pháp lý nhỏ
  327. 12:48hơn. Nhưng lịch sử, một lần nữa, không
  328. 12:51chịu nằm yên gọn gàng.
  329. 12:53Năm
  330. 12:541969,
  331. 12:56chính Sihanouk lại khôi phục yêu sách
  332. 12:58đối với Koh Tral
  333. 13:00và ra lệnh cho các chuyên gia bản đồ của
  334. 13:02mình gỡ đường Bre Vihear khỏi các bản đồ
  335. 13:04in ấn chính thức. Nếu chuỗi công nhận
  336. 13:06của Campuchia thực sự là một sợi dây
  337. 13:08liền mạch, thì đây chính là điểm đứt gãy
  338. 13:11đầu tiên của sợi dây ấy.
  339. 13:13Và nó sẽ là chỗ dựa quan trọng nhất cho
  340. 13:15những ai muốn phản biện lại toàn bộ lập
  341. 13:16luận mà chúng ta vừa trình bày.
  342. 13:22>> [âm nhạc]
  343. 13:28[âm nhạc]
  344. 13:30>> Nếu chương trình dừng lại ở đây, chúng
  345. 13:33ta mới chỉ kể một nửa câu chuyện. Và để
  346. 13:35giữ đúng tinh thần khách quan mà Á Lục
  347. 13:37Ký luôn theo đuổi, phần tiếp theo sẽ
  348. 13:40dành cho phía bên kia của lưỡi dao,
  349. 13:42những lập luận [âm nhạc] mà một luật sư
  350. 13:44quốc tế giỏi đứng về phía Campuchia hoàn
  351. 13:47toàn có thể đưa ra. Lập luận thứ nhất
  352. 13:50liên quan đến bản chất và thứ bậc của
  353. 13:52văn bản. Bản đồ phụ lục một, tấm bản đồ
  354. 13:55từng định đoạt số phận Preah Vihear, ra
  355. 13:58đời từ một hiệp ước quốc tế song phương
  356. 14:00giữa Pháp và Xiêm, có hẳn một ủy ban
  357. 14:02phân định biên giới hỗn hợp đứng sau.
  358. 14:05Còn đường Brevia chỉ là một bức thư hành
  359. 14:08chính nội bộ giữa hai vùng cùng thuộc
  360. 14:10quyền cai trị của Pháp. Và như chúng ta
  361. 14:12đã thấy ở phần một, chính bức thư đó tự
  362. 14:15tuyên bố rõ ràng rằng vấn đề chủ quyền
  363. 14:18vẫn được bảo lưu. Một văn bản tự nhận
  364. 14:20mình không định đoạt chủ quyền. Theo lập
  365. 14:22luận này, khó có thể sau đó lại được
  366. 14:24diễn giải như một hành vi định đoạt chủ
  367. 14:25quyền. Lập luận thứ hai liên quan đến sự
  368. 14:28bất cân xứng về quyền lực.
  369. 14:31Năm 1939,
  370. 14:33Campuchia vẫn là một xứ bảo hộ, không
  371. 14:36nắm giữ đầy đủ thực quyền đối ngoại. Một
  372. 14:38sự lặng thinh trong hoàn cảnh bị giám
  373. 14:41sát chặt chẽ bởi chính quyền thực dân.
  374. 14:43Theo lập luận này, khó có thể được coi
  375. 14:45là hoàn toàn tự nguyện [âm nhạc] theo
  376. 14:47đúng tinh thần mà nguyên tắc chấp nhận
  377. 14:49ngầm đòi hỏi. Lập luận thứ ba
  378. 14:52và có lẽ là lập luận mạnh nhất nằm ở
  379. 14:54chính điều chúng ta vừa nhắc ở cuối phần
  380. 14:57trước.
  381. 14:58Hồ sơ của Campuchia không phải một chuỗi
  382. 15:00lặng thinh liền mạch. Họ phản đối năm
  383. 15:031949,
  384. 15:06họ bảo lưu năm 1954
  385. 15:10và năm 1957.
  386. 15:13Và chính Sihanouk,
  387. 15:15người đã đưa ra bản đồ nhượng bộ năm
  388. 15:171964
  389. 15:20lại rút lại chính nhượng bộ đó chỉ 5 năm
  390. 15:22sau. Luật pháp quốc tế, khi xét đến
  391. 15:25nguyên tắc không được nói ngược lại hành
  392. 15:28vi trước đó của chính mình, thường đòi
  393. 15:30hỏi một sự nhất quán liên tục. Một chuỗi
  394. 15:33hành vi có những điểm đứt gãy như vậy,
  395. 15:36ít nhất cũng mở ra khoảng trống để tranh
  396. 15:38luận.
  397. 15:39>> Có một chi tiết khác cho thấy sự phức
  398. 15:41tạp trong chính nội bộ giới học giả
  399. 15:43Campuchia, Sarin Chhak, nhà ngoại giao
  400. 15:46và tác giả cuốn sách biên giới
  401. 15:48Campuchia, xuất bản tại Paris năm 1966,
  402. 15:53với lời tựa do chính Sihanouk viết, từng
  403. 15:57là người bảo vệ mạnh mẽ nhất nguyên tắc
  404. 15:59giữ nguyên hiện trạng biên giới do thực
  405. 16:01dân để lại. Khi nói về biên giới trên bộ
  406. 16:04của Campuchia với Thái Lan và Việt Nam,
  407. 16:07thế nhưng khi bàn đến chính đường Brevie
  408. 16:09trên biển, ông lại lập luận theo hướng
  409. 16:11ngược lại, cho rằng quyết định năm 1939
  410. 16:16chỉ mang tính tạm đình chỉ, chứ không
  411. 16:18cấu thành một đường biên giới. Dùng một
  412. 16:20nguyên tắc như tấm khiên để bảo vệ biên
  413. 16:23giới trên bộ, rồi lại gỡ bỏ chính tấm
  414. 16:25khiên đó khi bước ra ngoài biển, là một
  415. 16:28tiêu chuẩn kép đáng chú ý mà luật pháp
  416. 16:30quốc tế nhìn chung không dễ dàng chấp
  417. 16:33nhận một quốc gia áp dụng chọn lọc
  418. 16:35nguyên tắc chỉ khi nó có lợi. Nghịch lý
  419. 16:37ấy lặp lại một lần nữa ở một mức độ kịch
  420. 16:40tính hơn dưới thời Khmer Đỏ. Theo tài
  421. 16:43liệu do Ben Kiernan trích dẫn trong công
  422. 16:45trình nghiên cứu về chế độ Pol Pot, Bộ
  423. 16:48Ngoại giao của chính quyền Dân chủ
  424. 16:50Campuchia dưới sự chỉ đạo của Ieng Sary
  425. 16:53từng ghi nhận rằng
  426. 16:55đường Brevie mang tính chất hành chính,
  427. 16:58nhưng Dân chủ Campuchia coi đó là biên
  428. 17:00giới nhà nước do lịch sử để lại. Nói
  429. 17:04cách khác, chính Khmer Đỏ trong các cuộc
  430. 17:07đàm phán biên giới trên biển với Việt
  431. 17:09Nam cuối thập niên 70 lại muốn giữ đường
  432. 17:11Brevie làm ranh giới vì nó mang lại cho
  433. 17:14họ một diện tích mặt nước lớn hơn so với
  434. 17:16phương án đường trung tuyến mà phía Việt
  435. 17:19Nam đề xuất. Cùng lúc đó, họ vẫn tiếp
  436. 17:21tục đòi lại chính những hòn đảo mà đường
  437. 17:24ranh giới ấy đã giao cho phía Việt Nam
  438. 17:26quản lý từ năm 1939,
  439. 17:30một sự mâu thuẫn giữa lý thuyết pháp lý
  440. 17:32và tính toán thực dụng ngay trong nội bộ
  441. 17:34cùng một chính quyền. Bên cạnh những
  442. 17:36tranh cãi pháp lý còn có một chi tiết kỹ
  443. 17:39thuật nhỏ nhưng để lại hậu quả không nhỏ
  444. 17:41trên thực địa. Như đã nhắc ở phần một
  445. 17:44Brevie vẽ đường ranh ở góc 140 grad
  446. 17:47tương đương khoảng 126 độ theo hệ đo
  447. 17:50quốc tế hiện nay
  448. 17:51nhưng grad là một đơn vị đo lường đã lỗi
  449. 17:54thời và trong nhiều thập kỷ sau đó, một
  450. 17:57số nhà hoạch định bản đồ cả ở phía
  451. 17:59Campuchia lẫn trong Hải quân Việt Nam
  452. 18:01Cộng hòa đã có lúc nhầm lẫn 140 grad với
  453. 18:04140 độ hai đại lượng hoàn toàn khác
  454. 18:07nhau. Sự nhầm lẫn tưởng như vô hại về
  455. 18:10đơn vị đo lường ấy đủ để tạo ra những
  456. 18:12vùng chồng lấn trên thực địa và trở
  457. 18:14thành một trong những nguyên nhân kỹ
  458. 18:16thuật dẫn đến các vụ va chạm tàu cá và
  459. 18:18hải quân trong suốt thập niên 1970. Một
  460. 18:21lần nữa, giống như câu chuyện về tấm bản
  461. 18:24đồ phụ lục một ở kỳ trước chúng ta lại
  462. 18:26thấy rằng những rắc rối lớn của lịch sử
  463. 18:29đôi khi không cần một kẻ chủ mưu chỉ cần
  464. 18:32một con số bị đọc sai.
  465. 18:39Để hiểu rõ hơn cách mà luật pháp quốc tế
  466. 18:41thực sự vận hành trong những tranh chấp
  467. 18:43kiểu này có lẽ hữu ích nếu chúng ta rời
  468. 18:45khỏi Vịnh Thái Lan một lúc và nhìn sang
  469. 18:48một hòn đảo đá nhỏ cách đó hàng nghìn km
  470. 18:51ngay lối vào eo biển Singapore. Hòn đảo
  471. 18:54ấy tên là Pedra Branca.
  472. 18:56Về mặt lịch sử
  473. 18:58nó từng thuộc vương quốc Johor tổ tiên
  474. 19:00của Malaysia ngày nay nhưng trong suốt
  475. 19:03thế kỷ 19, người Anh đại diện cho lợi
  476. 19:06ích của Singapore đã xây dựng và duy trì
  477. 19:08một ngọn hải đăng trên đảo mà không hề
  478. 19:10vấp phải phản đối nào từ phía Johor. Năm
  479. 19:131953,
  480. 19:15để làm rõ tình trạng pháp lý của hòn
  481. 19:17đảo, chính quyền thuộc địa Singapore gửi
  482. 19:20thư hỏi phía Johor và quyền quốc vụ
  483. 19:23khanh bang Johor khi đó đã trả lời bằng
  484. 19:25một câu ngắn gọn nhưng mang sức nặng chí
  485. 19:27mạng rằng chính phủ Johor không có yêu
  486. 19:30sách sở hữu đối với hòn đảo này. Năm
  487. 19:322008,
  488. 19:34khi vụ việc được đưa ra Tòa án Công lý
  489. 19:36Quốc tế, tòa đã dựa phần lớn vào chính
  490. 19:39bức thư năm 1953
  491. 19:42đó để trao chủ quyền hòn đảo cho
  492. 19:44Singapore. Điều đáng chú ý là bức thư ấy
  493. 19:47chỉ do một quan chức cấp bang ký, không
  494. 19:49phải nguyên thủ quốc gia, vậy mà vẫn đủ
  495. 19:51sức mang tính ràng buộc để làm mất một
  496. 19:54hòn đảo. Nếu một văn bản ở cấp bang đã
  497. 19:57có sức nặng đến vậy thì bản đồ nhượng bộ
  498. 19:59năm 1964
  499. 20:02được đưa ra không phải bởi một quan chức
  500. 20:04cấp thấp mà bởi chính quốc trưởng
  501. 20:06Sihanouk, người đứng đầu nhà nước
  502. 20:08Campuchia lúc bấy giờ. Theo cùng một
  503. 20:10logic pháp lý, khó có thể mang sức nặng
  504. 20:13nhỏ hơn. Tòa án Công lý Quốc tế
  505. 20:16trong cả hai vụ việc không phán xử dựa
  506. 20:19trên cảm xúc dân tộc hay quyền lịch sử
  507. 20:21xa xưa. Nó là một cỗ máy lạnh lùng, chỉ
  508. 20:24đọc hành vi mà một nhà nước đã thực sự
  509. 20:26để lại trên giấy tờ.
  510. 20:28>> Chuỗi hành vi ấy ở trường hợp Koh Tral
  511. 20:31còn tiếp tục sau năm 1969,
  512. 20:35năm 1978,
  513. 20:38Bộ Ngoại giao của chính quyền dân chủ
  514. 20:40Campuchia công bố một bản đồ chính thức,
  515. 20:43trong đó vẫn thể hiện đường Brevie là
  516. 20:45biên giới trên biển. Năm 1982,
  517. 20:49Cộng hòa Nhân dân Campuchia và Việt Nam
  518. 20:51ký hiệp định vùng nước lịch sử, một văn
  519. 20:53kiện mà loạt chương trình này sẽ dành
  520. 20:55riêng một kỳ phát sóng khác để phân tích
  521. 20:57chi tiết, nhưng ở đây chỉ cần biết rằng
  522. 20:59hiệp định ấy tiếp tục lấy đường Brevie
  523. 21:02làm căn cứ để phân chia các đảo. Và năm
  524. 21:051999,
  525. 21:08trong khuôn khổ Ủy ban liên hợp biên
  526. 21:10giới Việt Nam-Campuchia, đại diện phía
  527. 21:13Campuchia một lần nữa xác nhận đường
  528. 21:15Brevie, một lập trường được báo cáo lại
  529. 21:18và được Quốc hội Campuchia khi đó chấp
  530. 21:20thuận. Có một câu hỏi thường được đặt ra
  531. 21:23ở đây rằng liệu những [âm nhạc] thỏa
  532. 21:24thuận ký dưới các chính quyền khác nhau,
  533. 21:27qua nhiều lần thay đổi thể chế, có còn
  534. 21:29giá trị ràng buộc hay không? Luật pháp
  535. 21:31quốc tế có một nguyên tắc khá gọn gàng
  536. 21:33cho câu hỏi này. Gọi là tính liên tục
  537. 21:36của quốc gia. Theo nguyên tắc đó, một
  538. 21:38quốc gia không thể xé bỏ những cam kết
  539. 21:40lãnh thổ của chính quyền tiền nhiệm chỉ
  540. 21:42vì đã thay đổi chính thể. Cam kết không
  541. 21:45neo vào cá nhân Sihanouk, cũng không neo
  542. 21:47vào bất kỳ người đứng đầu chính phủ nào
  543. 21:49sau đó mà neo vào một thực thể bền vững
  544. 21:52hơn tất cả, chính là nhà nước Campuchia.
  545. 21:55Về mặt pháp lý, cánh cửa gần như đã
  546. 21:57khép. Nhưng lịch sử hiếm khi chịu nằm
  547. 22:00yên trong hồ sơ tòa án. Đầu năm 2006,
  548. 22:05khi Campuchia phê chuẩn công ước Liên
  549. 22:07Hợp Quốc về luật biển, một số tiếng nói
  550. 22:10đối lập trong nước đã lên tiếng kêu gọi
  551. 22:12chính phủ đưa vấn đề Koh Tral cùng với
  552. 22:14một tranh chấp khác ở phía tây với Thái
  553. 22:16Lan ra trước các cơ quan tài phán quốc
  554. 22:19tế. Chính phủ Phnom Penh, cho đến thời
  555. 22:22điểm chương trình này lên sóng, không
  556. 22:25hưởng ứng lời kêu gọi đó. Nhưng bản thân
  557. 22:27sự tồn tại của lời kêu gọi ấy cũng đã
  558. 22:30nói lên một điều rằng có những vết
  559. 22:32thương dù đã liền da trên các văn kiện
  560. 22:35pháp lý vẫn còn âm ỉ trong ký ức chính
  561. 22:38trị của cả một dân tộc.
  562. 22:44>> Có một sự đối lập đáng suy ngẫm giữa hai
  563. 22:46đầu của câu chuyện hôm nay. Ở một đầu là
  564. 22:49một tờ giấy chưa đầy một trang, được một
  565. 22:51viên toàn quyền ký trong vài phút để
  566. 22:53giải quyết chuyện tuần tra cảnh sát với
  567. 22:56một câu bảo lưu cẩn trọng rằng vấn đề
  568. 22:58chủ quyền vẫn còn để ngỏ. Ở đầu kia là
  569. 23:01hàng chục năm sau những cuộc phê chuẩn
  570. 23:03công ước quốc tế, những lời kêu gọi trên
  571. 23:05mạng xã hội và một học giả từng phải
  572. 23:08nhận lời đe dọa chỉ vì nói ra điều mà
  573. 23:11chính hồ sơ lưu trữ đã ghi lại từ lâu.
  574. 23:13Điều khiến câu chuyện của Koh Tral khác
  575. 23:15với câu chuyện của Preah Vihear không
  576. 23:17phải là kết quả pháp lý cuối cùng mà là
  577. 23:20cách thức đi đến kết quả đó. Một bên bị
  578. 23:23trói buộc bởi chính sự lặng thinh của
  579. 23:25mình, bên kia
  580. 23:27theo phần lớn hồ sơ còn lưu lại đã tự
  581. 23:30tay viết nên những trang giấy trói buộc
  582. 23:32chính mình dù với những khoảng đứt gãy
  583. 23:35mà đến hôm nay vẫn còn chỗ cho tranh
  584. 23:37luận. Con dao hai lưỡi của luật pháp
  585. 23:39quốc tế, xét cho cùng không phân biệt ai
  586. 23:43từng là người chiến thắng ở một tòa án
  587. 23:44khác. Hẹn gặp lại quý vị và các bạn
  588. 23:47trong kỳ phát sóng tiếp theo của Á Lục
  589. 23:49Ký.
  590. 23:51>> [âm nhạc]

About this transcript

This page contains the full transcript of Điều Gì Xảy Ra Khi Một Nguyên Tắc Pháp Lý Vừa Giúp Thắng Kiện, Vừa Khiến Mất Đảo? by Á Lục Ký, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 4,672 words across 590 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.

What you can do with it

Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to choose a caption track available on the video.

Free YouTube transcript tool

YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, caption language selection, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.