Điều Gì Xảy Ra Khi Một Nguyên Tắc Pháp Lý Vừa Giúp Thắng Kiện, Vừa Khiến Mất Đảo? — Transcript
Full transcript
- 0:10Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng
- 0:12đến với chương trình Á Lục Ký. Chương
- 0:14trình hôm nay bắt đầu từ một tờ giấy
- 0:16chưa đầy [âm nhạc] một trang
- 0:17được viết ra chỉ để giải quyết một
- 0:19chuyện rất nhỏ.
- 0:20Ai được quyền tuần tra cảnh sát ở vùng
- 0:22biển nào? Gần 90 năm sau
- 0:25tờ giấy ấy vẫn là trung tâm của những
- 0:27cuộc tranh cãi nảy lửa trên mạng xã hội
- 0:29Campuchia và từng khiến một nhà nghiên
- 0:31cứu phải nhận lời đe dọa tính mạng chỉ
- 0:34vì dám nói ra điều mà chính văn bản gốc
- 0:36đã viết rõ. Trước khi đi tiếp có lẽ nên
- 0:39dừng lại một chút để giới thiệu bối cảnh
- 0:41cho những khán giả lần đầu theo dõi loạt
- 0:42chương trình này. Phú Quốc là một hòn
- 0:45đảo nằm trong vịnh Thái Lan ở phía tây
- 0:48nam Việt Nam hiện là một phần lãnh thổ
- 0:51của Việt Nam. Người Khmer gọi hòn đảo
- 0:53này là Koh Tral và trong nhận thức của
- 0:55không ít người Campuchia, đây vẫn là một
- 0:58vùng đất gắn liền với ký ức lịch sử của
- 1:00dân tộc họ. Đây là kỳ phát sóng thứ ba
- 1:02trong loạt sáu kỳ mà Á Lục Ký thực hiện
- 1:05xoay quanh chủ đề này. Ở hai kỳ trước
- 1:07chương trình đã kể về quá trình Mạc Cửu
- 1:09khai phá vùng đất Hà Tiên dưới sự bảo
- 1:11trợ của triều đình Khmer trước khi thần
- 1:13phục chúa Nguyễn và về bức thư năm 1856
- 1:17[âm nhạc] của vua Ang Duong gửi hoàng đế
- 1:19Pháp một văn bản sau này được một số nhà
- 1:22hoạt động Khmer hiện đại xem như bằng
- 1:25chứng cho yêu sách của họ. Về mặt pháp
- 1:27lý quốc tế chủ quyền của Việt Nam đối
- 1:30với Phú Quốc đã được xác lập từ lâu và
- 1:32được các hiệp định song phương công
- 1:34nhận. Nhưng khoảng cách giữa thực tế
- 1:36pháp lý đó và ký ức dân gian ở Campuchia
- 1:39vẫn là một chủ đề đáng để tìm hiểu kỹ.
- 1:41Kỳ phát sóng hôm nay sẽ đi sâu vào một
- 1:43trong những văn bản gây tranh cãi nhất
- 1:45trong toàn bộ hồ sơ này. Một sắc lệnh
- 1:47hành chính thời Pháp thuộc được biết đến
- 1:49với tên gọi đường Brevie.
- 1:51Ở kỳ phát sóng trước chúng ta đã nói về
- 1:54ngôi đền Preah Vihear
- 1:56và về một nguyên tắc luật pháp quốc tế
- 1:58nghe có vẻ khó tin rằng sự lặng thinh
- 2:01trong một số điều kiện nhất định cũng có
- 2:03thể mang giá trị tương đương một chữ ký.
- 2:05Thái Lan đã mất một ngôi đền chỉ vì suốt
- 2:08hơn 50 năm không lên tiếng phản đối một
- 2:11tấm bản đồ. Nhưng nếu sự lặng thinh thôi
- 2:13đã đủ sức nặng đến vậy thì một hành động
- 2:15chủ động lặp đi lặp lại của chính một
- 2:18nhà nước độc lập sẽ mang sức nặng đến
- 2:20mức nào? Đó chính là câu hỏi nằm ở trung
- 2:22tâm câu chuyện hôm nay. Có một điều Á
- 2:24Lục Ký muốn nói thẳng với quý vị trước
- 2:26khi bắt đầu.
- 2:27Ở kỳ phát sóng trước
- 2:29Việt Nam không phải một bên trong câu
- 2:31chuyện
- 2:32nên chương trình có thể đứng ở vị trí
- 2:34một người quan sát trung lập tuyệt đối.
- 2:36Còn hôm nay thì khác. Đảo Phú Quốc
- 2:39mà người Khmer gọi là Koh Tral là một
- 2:42phần lãnh thổ Việt Nam. Chính vì vậy, để
- 2:44giữ được sự khách quan cần thiết, chương
- 2:46trình hôm nay sẽ dựa chủ yếu vào các tài
- 2:49liệu của bên thứ ba trung lập.
- 2:51Đặc biệt là một báo cáo kỹ thuật của Bộ
- 2:54Ngoại giao Hoa Kỳ và sẽ trình bày đầy đủ
- 2:57cả những lập luận phản biện từ phía
- 2:59Campuchia
- 3:00chứ không chỉ kể một nửa câu chuyện. Ba
- 3:02điều chúng ta sẽ cùng khám phá hôm nay.
- 3:05Thứ nhất
- 3:06một lá thư hành chính vốn dĩ không hề
- 3:09định đoạt chủ quyền của ai đã dần đông
- 3:11cứng thành một đường biên giới như thế
- 3:13nào? Thứ hai
- 3:14vì sao chính chuỗi hành động của
- 3:16Campuchia chứ không phải của người Pháp
- 3:19hay người Việt mới là thứ khép lại số
- 3:21phận của Koh Tral. Và thứ ba liệu con
- 3:24dao hai lưỡi ấy có thực sự sắc gọn một
- 3:27nhát hay vẫn còn để lại những vết nứt
- 3:29cho tranh cãi? Nhưng trước khi đến với
- 3:31những bàn cờ ngoại giao của thập niên
- 3:321960 chúng ta cần quay lại một buổi
- 3:35chiều cuối tháng 1 năm 1939
- 3:39để gặp người đã đặt bút ký tờ giấy định
- 3:41mệnh ấy.
- 3:46>> Vào những năm cuối thập niên 1930, vùng
- 3:49biển giữa Nam Kỳ và Campuchia thuộc Pháp
- 3:51là một khoảng xám khó quản lý.
- 3:54Ngư dân hai bên qua lại đánh bắt tự do,
- 3:56còn cảnh sát và nhân viên thuế quan của
- 3:58hai vùng liên tục dẫm chân nhau khi truy
- 4:01bắt buôn lậu muối, thuốc phiện và rượu.
- 4:04Vấn đề càng phức tạp hơn bởi hai vùng
- 4:06này có quy chế hành chính hoàn toàn khác
- 4:08nhau. Nam Kỳ
- 4:10mà người Pháp gọi là Cochinchine
- 4:12là một thuộc địa trực trị, chịu sự quản
- 4:15lý trực tiếp của pháp luật Pháp. Còn
- 4:17Campuchia là một xứ bảo hộ, vẫn giữ
- 4:19triều đình riêng dưới sự giám sát của
- 4:21Khâm sứ Pháp.
- 4:22Người được giao giải quyết mớ rắc rối
- 4:23hành chính này là Jules Brévié, Toàn
- 4:26quyền Đông Dương từ năm 1936
- 4:29đến năm 1939.
- 4:32Và ở đây có một chi tiết khiến bức chân
- 4:34dung của ông không hề đơn giản như người
- 4:36ta tưởng.
- 4:38Brévié
- 4:39không phải kiểu quan chức thực dân cứng
- 4:41rắn theo khuôn mẫu. Ông được chính phủ
- 4:43[âm nhạc] Mặt trận Bình dân thiên tả của
- 4:45Léon Blum bổ nhiệm và trong những năm
- 4:47đầu tại Đông Dương, ông nổi tiếng vì các
- 4:49chính sách khá ôn hòa, ân xá tù chính
- 4:52trị, nới lỏng kiểm duyệt báo chí, giảm
- 4:55bớt hạn chế với các đảng phái theo chủ
- 4:57nghĩa dân tộc. Nhưng vài năm sau khi rời
- 4:59Đông Dương khi nước Pháp thất thủ trước
- 5:01Đức Quốc xã và bị chia đôi, Brévié đã có
- 5:04một lựa chọn khác hẳn. Ông chọn phục vụ
- 5:06chính quyền Vichy, chính quyền hợp tác
- 5:08với phe trục và từng giữ chức Bộ trưởng
- 5:10phụ trách các thuộc địa của chính quyền
- 5:12đó trong khoảng 1 năm. Cái giá phải trả
- 5:14đến sau khi chiến tranh kết thúc khi
- 5:16chính nước Pháp tước bỏ quân hàm và
- 5:18lương hưu của ông vì sự hợp tác này. Một
- 5:21người từng nổi tiếng vì đường lối ôn hòa
- 5:23ở Đông Dương
- 5:24cuối sự nghiệp lại bị chính tổ quốc mình
- 5:26khép vào diện phải trừng phạt. Nhưng
- 5:28động cơ khiến Brévié vẽ ra đường ranh
- 5:31giới trên biển theo các ghi chép còn lưu
- 5:33lại không hề mang màu sắc chính trị lớn
- 5:36lao nào.
- 5:37Nó xuất phát từ những chuyện rất trần
- 5:38tục. Cảnh sát hai vùng cần một ranh giới
- 5:40rõ ràng để biết ai quản lý khu vực nào.
- 5:43Và giới chủ đồn điền hồ tiêu cùng các cơ
- 5:45sở làm nước mắm của người Pháp tại Phú
- 5:47Quốc, những người đã đổ vốn đáng kể vào
- 5:49hòn đảo, có lý do để mong muốn đảo được
- 5:52[âm nhạc] đặt dưới hệ thống luật lệ và
- 5:54thương mại ổn định hơn của Nam Kỳ, thay
- 5:56vì của xứ bảo hộ Campuchia.
- 5:59Đây là một suy luận có cơ sở địa chính
- 6:01trị vững chắc từ giới sử học, chứ không
- 6:03phải một âm mưu đã được chứng minh bằng
- 6:05văn bản lưu trữ nào.
- 6:07>> Để dẹp yên mớ rắc rối đó, vào ngày 31
- 6:10tháng 1 năm 1939,
- 6:13Brevie ký một bức thư gửi Thống đốc Nam
- 6:16Kỳ, đồng gửi Khâm sứ Pháp tại Campuchia.
- 6:19Bức thư thiết lập một đường ranh giới
- 6:21trên biển, tạo thành một góc 140 grad so
- 6:24với kinh tuyến Bắc. Grad là đơn vị đo
- 6:27góc của Pháp thời đó.
- 6:29Chia một vòng tròn thành 400 phần,
- 6:32thay vì 360 độ như hệ đo quốc tế hiện
- 6:35nay.
- 6:36Và nếu quy đổi chính xác, 140 grad tương
- 6:40đương khoảng 126 độ. Vì đảo Phú Quốc nằm
- 6:43ngay trên đường kẻ ấy, Brevie quy định
- 6:45đường ranh giới không cắt qua đảo, mà
- 6:47uốn vòng cách bờ biển cực Bắc của đảo
- 6:49một khoảng 3 km. Khoảng cách này không
- 6:51phải chọn tùy tiện. Nó phản ánh đúng
- 6:54giới hạn lãnh hải 3 hải lý, tiêu chuẩn
- 6:56phổ biến duy nhất được công nhận theo
- 6:58tập quán quốc tế trước giữa thế kỷ 20,
- 7:01đôi khi được gọi bằng cái tên hình tượng
- 7:03là nguyên tắc tầm bắn đại bác, tức là
- 7:05khoảng cách mà một khẩu pháo đặt trên bờ
- 7:08có thể khống chế được vùng biển ven bờ.
- 7:10Nói cách khác, dù mục đích chỉ là hành
- 7:13chính, cách Brevie vẽ đường ranh vẫn dựa
- 7:15trên tư duy pháp lý hàng hải chuẩn mực
- 7:17của thời đại ông, không phải một nét bút
- 7:20tùy hứng. Kết quả, mọi hòn đảo phía Bắc
- 7:22đường ranh thuộc quyền quản lý của
- 7:24Campuchia, còn mọi hòn đảo phía Nam, bao
- 7:26gồm toàn bộ Phú Quốc, tiếp tục do Nam Kỳ
- 7:29quản lý. Nhưng điều quan trọng nhất của
- 7:31bức thư này, và cũng là hạt giống của
- 7:33toàn bộ nghịch lý mà chúng ta sẽ khám
- 7:35phá hôm nay, nằm ở một câu duy nhất mà
- 7:38Brevie cẩn thận cài vào cuối văn bản.
- 7:41Nguyên văn tinh thần của câu đó
- 7:43theo các bản dịch được giới nghiên cứu
- 7:44trích dẫn
- 7:45là quyết định này
- 7:47>> [khịt mũi]
- 7:47>> chỉ nhằm mục đích quản lý hành chính và
- 7:49cảnh sát trên các đảo này, còn vấn đề
- 7:51chủ quyền lãnh thổ của những hòn đảo ấy
- 7:53thuộc về ai [âm nhạc] thì vẫn được bảo
- 7:55lưu hoàn toàn. Nói cách khác Brevie
- 7:58không hề tự cho mình quyền phân xử ai
- 8:00làm chủ Koh Tral.
- 8:02Ông chỉ đang cố gắng để cảnh sát hai
- 8:04vùng không còn dẫm chân nhau. Báo cáo
- 8:07mang tên giới hạn trên các vùng biển số
- 8:091 55 do văn phòng địa lý thuộc Bộ Ngoại
- 8:13giao Hoa Kỳ công bố năm 1976
- 8:17khi phân tích lại toàn bộ hồ sơ này
- 8:19nhiều thập kỷ sau thậm chí còn ghi nhận
- 8:22rằng bằng chứng lịch sử cho thấy
- 8:24Campuchia từng có chủ quyền với các đảo
- 8:26này ít nhất là đến giữa thế kỷ 19.
- 8:29[âm nhạc] Nói cách khác, nếu câu chuyện
- 8:31dừng lại ở năm 1939,
- 8:34cánh cửa pháp lý để Campuchia đòi lại
- 8:37Koh Tral vẫn hoàn toàn mở. Câu hỏi đặt
- 8:39ra là vậy ai hoặc điều gì đã khép cánh
- 8:43cửa đó lại? Và câu trả lời có lẽ sẽ
- 8:46khiến không ít người bất ngờ.
- 8:49Không phải người Pháp cũng không phải
- 8:51người Việt.
- 8:57>> Câu chuyện không đóng lại ngay.
- 8:59Suốt gần một thập kỷ rưỡi sau đó, phía
- 9:01Campuchia thực ra đã hành xử đúng như
- 9:03một bên đang cố gắng giữ lấy quyền lợi
- 9:05của mình. Năm
- 9:061949
- 9:09Quốc hội Pháp thông qua đạo luật chuyển
- 9:11giao Nam Kỳ bao gồm cả Phú Quốc cho quốc
- 9:14gia Việt Nam. Khi ký hiệp ước Pháp Khmer
- 9:16cùng năm để xác lập quy chế của mình
- 9:19trong Liên hiệp Pháp phía Hoàng gia
- 9:21Campuchia đã yêu cầu đưa vào một điều
- 9:23khoản bảo lưu khẳng định việc ký kết
- 9:26không đồng nghĩa với việc từ bỏ các
- 9:28quyền lịch sử đối với vùng đất này và
- 9:30đảo Koh Tral. Năm 1954
- 9:34tại Hội nghị Geneva Campuchia tiếp tục
- 9:37bảo lưu quyền đưa vấn đề ra Liên Hợp
- 9:39Quốc dù sau đó không thực hiện. Năm
- 9:421957,
- 9:44một sắc lệnh của vua Sihanouk
- 9:46về thềm lục địa cũng tiếp tục bảo lưu co
- 9:49trau.
- 9:50Nói cách khác ở giai đoạn này, Campuchia
- 9:53hoàn toàn không lặng thinh. Bước ngoặt
- 9:55đến vào giữa thập niên 1960 khi chiến
- 9:58tranh Việt Nam ngày càng lan rộng và
- 10:00tràn qua biên giới Campuchia. Tháng 3
- 10:03năm 1964,
- 10:06trong một sự kiện được gọi là vụ Chan
- 10:07Trea, quân đội Việt Nam Cộng Hòa với sự
- 10:10yểm trợ hỏa lực đã tấn công nhầm vào một
- 10:13ngôi làng nằm sâu trong lãnh thổ
- 10:14Campuchia khiến hàng chục thường dân
- 10:16Khmer thiệt mạng. Để hiểu vì sao quốc
- 10:19trưởng Norodom Sihanouk lại chọn con
- 10:22đường ông chọn sau đó, có lẽ cần đặt
- 10:24mình vào vị trí của một nhà lãnh đạo
- 10:26đang đứng giữa hai gọng kìm. Một bên là
- 10:29áp lực quân sự từ phía Mỹ và Việt Nam
- 10:31Cộng Hòa, bên kia là sự trỗi dậy của các
- 10:34lực lượng cộng sản mà Sihanouk tin rằng
- 10:37cuối cùng sẽ chiến thắng tại Nam Việt
- 10:40Nam. Giữ những yêu sách còn mơ hồ về một
- 10:43vùng biển khó kiểm soát trở thành thứ xa
- 10:45xỉ nguy hiểm khi chính vùng lõi đất liền
- 10:48của quốc gia đang bị đe [âm nhạc] dọa
- 10:50từng ngày. Đây thực chất là một cuộc
- 10:52đánh đổi địa chính trị có tính toán.
- 10:54Sihanouk chấp nhận nhượng bộ ở một nơi
- 10:56khó thực thi chủ quyền trên thực tế để
- 10:59đổi lấy một sự bảo đảm mà ông cho là
- 11:01sống còn hơn nhiều. An ninh cho tuyến
- 11:04biên giới trên bộ nơi sinh mạng người
- 11:06Khmer đang bị đe dọa mỗi ngày.
- 11:09Theo nhiều nguồn tài liệu ngoại giao,
- 11:12trong đó có hồ sơ đối ngoại của chính
- 11:14phủ Hoa Kỳ giai đoạn đó, vào năm 1964,
- 11:18Sihanouk đã đưa ra một bản đồ chấp nhận
- 11:21đường Brevie làm ranh giới trên biển và
- 11:23bản đồ này được chuyển cho phía Việt Nam
- 11:25cũng như cho đại sứ quán Hoa Kỳ tại
- 11:28Phnom Penh.
- 11:29Đây là là đề xuất và một nhượng bộ ngoại
- 11:31giao chủ động. Không phải một sự lặng
- 11:34thinh bị động. Đổi lại,
- 11:36vào ngày 31 tháng 5 năm
- 11:381967,
- 11:41Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam
- 11:43Việt Nam ra tuyên bố công nhận và cam
- 11:46kết tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ của
- 11:48Campuchia trong đường biên giới hiện có.
- 11:50Chỉ vài ngày sau, chính phủ Việt Nam Dân
- 11:53chủ Cộng hòa cũng đưa ra một tuyên bố
- 11:55tương tự. Nói cách khác, Sihanouk đã đạt
- 11:58được đúng thứ ông cần đổi lấy.
- 12:00Một sự công nhận cho biên giới đất liền
- 12:03bằng cách nhượng bộ trên biển. Và đây
- 12:05chính là chỗ nghịch lý mà chúng ta đã
- 12:07nhắc ở đầu chương trình trở nên sắc bén
- 12:10nhất. Ở tập trước,
- 12:11Thái Lan mất một ngôi đền chỉ vì đã lặng
- 12:13thinh một cách thụ động suốt nhiều thập
- 12:15kỷ trước một tấm bản đồ do người khác vẽ
- 12:18ra.
- 12:19Còn ở đây, Campuchia không hề thụ động.
- 12:22Họ chủ động vẽ bản đồ.
- 12:24Họ chủ động trao nó cho phía bên kia.
- 12:26Họ chủ động biến một lằn ranh hành chính
- 12:28của thời thực dân thành một đề xuất về
- 12:31đường biên giới quốc gia của chính họ.
- 12:33Nếu một sự lặng thinh thôi cũng đã đủ để
- 12:35trói buộc Thái Lan tại Preah Vihear,
- 12:38thì theo đúng logic của chính án lệ đó,
- 12:40một chuỗi hành động công khai, có chủ
- 12:43đích và lặp lại của một nhà nước độc lập
- 12:45khó có thể mang sức nặng pháp lý nhỏ
- 12:48hơn. Nhưng lịch sử, một lần nữa, không
- 12:51chịu nằm yên gọn gàng.
- 12:53Năm
- 12:541969,
- 12:56chính Sihanouk lại khôi phục yêu sách
- 12:58đối với Koh Tral
- 13:00và ra lệnh cho các chuyên gia bản đồ của
- 13:02mình gỡ đường Bre Vihear khỏi các bản đồ
- 13:04in ấn chính thức. Nếu chuỗi công nhận
- 13:06của Campuchia thực sự là một sợi dây
- 13:08liền mạch, thì đây chính là điểm đứt gãy
- 13:11đầu tiên của sợi dây ấy.
- 13:13Và nó sẽ là chỗ dựa quan trọng nhất cho
- 13:15những ai muốn phản biện lại toàn bộ lập
- 13:16luận mà chúng ta vừa trình bày.
- 13:22>> [âm nhạc]
- 13:28[âm nhạc]
- 13:30>> Nếu chương trình dừng lại ở đây, chúng
- 13:33ta mới chỉ kể một nửa câu chuyện. Và để
- 13:35giữ đúng tinh thần khách quan mà Á Lục
- 13:37Ký luôn theo đuổi, phần tiếp theo sẽ
- 13:40dành cho phía bên kia của lưỡi dao,
- 13:42những lập luận [âm nhạc] mà một luật sư
- 13:44quốc tế giỏi đứng về phía Campuchia hoàn
- 13:47toàn có thể đưa ra. Lập luận thứ nhất
- 13:50liên quan đến bản chất và thứ bậc của
- 13:52văn bản. Bản đồ phụ lục một, tấm bản đồ
- 13:55từng định đoạt số phận Preah Vihear, ra
- 13:58đời từ một hiệp ước quốc tế song phương
- 14:00giữa Pháp và Xiêm, có hẳn một ủy ban
- 14:02phân định biên giới hỗn hợp đứng sau.
- 14:05Còn đường Brevia chỉ là một bức thư hành
- 14:08chính nội bộ giữa hai vùng cùng thuộc
- 14:10quyền cai trị của Pháp. Và như chúng ta
- 14:12đã thấy ở phần một, chính bức thư đó tự
- 14:15tuyên bố rõ ràng rằng vấn đề chủ quyền
- 14:18vẫn được bảo lưu. Một văn bản tự nhận
- 14:20mình không định đoạt chủ quyền. Theo lập
- 14:22luận này, khó có thể sau đó lại được
- 14:24diễn giải như một hành vi định đoạt chủ
- 14:25quyền. Lập luận thứ hai liên quan đến sự
- 14:28bất cân xứng về quyền lực.
- 14:31Năm 1939,
- 14:33Campuchia vẫn là một xứ bảo hộ, không
- 14:36nắm giữ đầy đủ thực quyền đối ngoại. Một
- 14:38sự lặng thinh trong hoàn cảnh bị giám
- 14:41sát chặt chẽ bởi chính quyền thực dân.
- 14:43Theo lập luận này, khó có thể được coi
- 14:45là hoàn toàn tự nguyện [âm nhạc] theo
- 14:47đúng tinh thần mà nguyên tắc chấp nhận
- 14:49ngầm đòi hỏi. Lập luận thứ ba
- 14:52và có lẽ là lập luận mạnh nhất nằm ở
- 14:54chính điều chúng ta vừa nhắc ở cuối phần
- 14:57trước.
- 14:58Hồ sơ của Campuchia không phải một chuỗi
- 15:00lặng thinh liền mạch. Họ phản đối năm
- 15:031949,
- 15:06họ bảo lưu năm 1954
- 15:10và năm 1957.
- 15:13Và chính Sihanouk,
- 15:15người đã đưa ra bản đồ nhượng bộ năm
- 15:171964
- 15:20lại rút lại chính nhượng bộ đó chỉ 5 năm
- 15:22sau. Luật pháp quốc tế, khi xét đến
- 15:25nguyên tắc không được nói ngược lại hành
- 15:28vi trước đó của chính mình, thường đòi
- 15:30hỏi một sự nhất quán liên tục. Một chuỗi
- 15:33hành vi có những điểm đứt gãy như vậy,
- 15:36ít nhất cũng mở ra khoảng trống để tranh
- 15:38luận.
- 15:39>> Có một chi tiết khác cho thấy sự phức
- 15:41tạp trong chính nội bộ giới học giả
- 15:43Campuchia, Sarin Chhak, nhà ngoại giao
- 15:46và tác giả cuốn sách biên giới
- 15:48Campuchia, xuất bản tại Paris năm 1966,
- 15:53với lời tựa do chính Sihanouk viết, từng
- 15:57là người bảo vệ mạnh mẽ nhất nguyên tắc
- 15:59giữ nguyên hiện trạng biên giới do thực
- 16:01dân để lại. Khi nói về biên giới trên bộ
- 16:04của Campuchia với Thái Lan và Việt Nam,
- 16:07thế nhưng khi bàn đến chính đường Brevie
- 16:09trên biển, ông lại lập luận theo hướng
- 16:11ngược lại, cho rằng quyết định năm 1939
- 16:16chỉ mang tính tạm đình chỉ, chứ không
- 16:18cấu thành một đường biên giới. Dùng một
- 16:20nguyên tắc như tấm khiên để bảo vệ biên
- 16:23giới trên bộ, rồi lại gỡ bỏ chính tấm
- 16:25khiên đó khi bước ra ngoài biển, là một
- 16:28tiêu chuẩn kép đáng chú ý mà luật pháp
- 16:30quốc tế nhìn chung không dễ dàng chấp
- 16:33nhận một quốc gia áp dụng chọn lọc
- 16:35nguyên tắc chỉ khi nó có lợi. Nghịch lý
- 16:37ấy lặp lại một lần nữa ở một mức độ kịch
- 16:40tính hơn dưới thời Khmer Đỏ. Theo tài
- 16:43liệu do Ben Kiernan trích dẫn trong công
- 16:45trình nghiên cứu về chế độ Pol Pot, Bộ
- 16:48Ngoại giao của chính quyền Dân chủ
- 16:50Campuchia dưới sự chỉ đạo của Ieng Sary
- 16:53từng ghi nhận rằng
- 16:55đường Brevie mang tính chất hành chính,
- 16:58nhưng Dân chủ Campuchia coi đó là biên
- 17:00giới nhà nước do lịch sử để lại. Nói
- 17:04cách khác, chính Khmer Đỏ trong các cuộc
- 17:07đàm phán biên giới trên biển với Việt
- 17:09Nam cuối thập niên 70 lại muốn giữ đường
- 17:11Brevie làm ranh giới vì nó mang lại cho
- 17:14họ một diện tích mặt nước lớn hơn so với
- 17:16phương án đường trung tuyến mà phía Việt
- 17:19Nam đề xuất. Cùng lúc đó, họ vẫn tiếp
- 17:21tục đòi lại chính những hòn đảo mà đường
- 17:24ranh giới ấy đã giao cho phía Việt Nam
- 17:26quản lý từ năm 1939,
- 17:30một sự mâu thuẫn giữa lý thuyết pháp lý
- 17:32và tính toán thực dụng ngay trong nội bộ
- 17:34cùng một chính quyền. Bên cạnh những
- 17:36tranh cãi pháp lý còn có một chi tiết kỹ
- 17:39thuật nhỏ nhưng để lại hậu quả không nhỏ
- 17:41trên thực địa. Như đã nhắc ở phần một
- 17:44Brevie vẽ đường ranh ở góc 140 grad
- 17:47tương đương khoảng 126 độ theo hệ đo
- 17:50quốc tế hiện nay
- 17:51nhưng grad là một đơn vị đo lường đã lỗi
- 17:54thời và trong nhiều thập kỷ sau đó, một
- 17:57số nhà hoạch định bản đồ cả ở phía
- 17:59Campuchia lẫn trong Hải quân Việt Nam
- 18:01Cộng hòa đã có lúc nhầm lẫn 140 grad với
- 18:04140 độ hai đại lượng hoàn toàn khác
- 18:07nhau. Sự nhầm lẫn tưởng như vô hại về
- 18:10đơn vị đo lường ấy đủ để tạo ra những
- 18:12vùng chồng lấn trên thực địa và trở
- 18:14thành một trong những nguyên nhân kỹ
- 18:16thuật dẫn đến các vụ va chạm tàu cá và
- 18:18hải quân trong suốt thập niên 1970. Một
- 18:21lần nữa, giống như câu chuyện về tấm bản
- 18:24đồ phụ lục một ở kỳ trước chúng ta lại
- 18:26thấy rằng những rắc rối lớn của lịch sử
- 18:29đôi khi không cần một kẻ chủ mưu chỉ cần
- 18:32một con số bị đọc sai.
- 18:39Để hiểu rõ hơn cách mà luật pháp quốc tế
- 18:41thực sự vận hành trong những tranh chấp
- 18:43kiểu này có lẽ hữu ích nếu chúng ta rời
- 18:45khỏi Vịnh Thái Lan một lúc và nhìn sang
- 18:48một hòn đảo đá nhỏ cách đó hàng nghìn km
- 18:51ngay lối vào eo biển Singapore. Hòn đảo
- 18:54ấy tên là Pedra Branca.
- 18:56Về mặt lịch sử
- 18:58nó từng thuộc vương quốc Johor tổ tiên
- 19:00của Malaysia ngày nay nhưng trong suốt
- 19:03thế kỷ 19, người Anh đại diện cho lợi
- 19:06ích của Singapore đã xây dựng và duy trì
- 19:08một ngọn hải đăng trên đảo mà không hề
- 19:10vấp phải phản đối nào từ phía Johor. Năm
- 19:131953,
- 19:15để làm rõ tình trạng pháp lý của hòn
- 19:17đảo, chính quyền thuộc địa Singapore gửi
- 19:20thư hỏi phía Johor và quyền quốc vụ
- 19:23khanh bang Johor khi đó đã trả lời bằng
- 19:25một câu ngắn gọn nhưng mang sức nặng chí
- 19:27mạng rằng chính phủ Johor không có yêu
- 19:30sách sở hữu đối với hòn đảo này. Năm
- 19:322008,
- 19:34khi vụ việc được đưa ra Tòa án Công lý
- 19:36Quốc tế, tòa đã dựa phần lớn vào chính
- 19:39bức thư năm 1953
- 19:42đó để trao chủ quyền hòn đảo cho
- 19:44Singapore. Điều đáng chú ý là bức thư ấy
- 19:47chỉ do một quan chức cấp bang ký, không
- 19:49phải nguyên thủ quốc gia, vậy mà vẫn đủ
- 19:51sức mang tính ràng buộc để làm mất một
- 19:54hòn đảo. Nếu một văn bản ở cấp bang đã
- 19:57có sức nặng đến vậy thì bản đồ nhượng bộ
- 19:59năm 1964
- 20:02được đưa ra không phải bởi một quan chức
- 20:04cấp thấp mà bởi chính quốc trưởng
- 20:06Sihanouk, người đứng đầu nhà nước
- 20:08Campuchia lúc bấy giờ. Theo cùng một
- 20:10logic pháp lý, khó có thể mang sức nặng
- 20:13nhỏ hơn. Tòa án Công lý Quốc tế
- 20:16trong cả hai vụ việc không phán xử dựa
- 20:19trên cảm xúc dân tộc hay quyền lịch sử
- 20:21xa xưa. Nó là một cỗ máy lạnh lùng, chỉ
- 20:24đọc hành vi mà một nhà nước đã thực sự
- 20:26để lại trên giấy tờ.
- 20:28>> Chuỗi hành vi ấy ở trường hợp Koh Tral
- 20:31còn tiếp tục sau năm 1969,
- 20:35năm 1978,
- 20:38Bộ Ngoại giao của chính quyền dân chủ
- 20:40Campuchia công bố một bản đồ chính thức,
- 20:43trong đó vẫn thể hiện đường Brevie là
- 20:45biên giới trên biển. Năm 1982,
- 20:49Cộng hòa Nhân dân Campuchia và Việt Nam
- 20:51ký hiệp định vùng nước lịch sử, một văn
- 20:53kiện mà loạt chương trình này sẽ dành
- 20:55riêng một kỳ phát sóng khác để phân tích
- 20:57chi tiết, nhưng ở đây chỉ cần biết rằng
- 20:59hiệp định ấy tiếp tục lấy đường Brevie
- 21:02làm căn cứ để phân chia các đảo. Và năm
- 21:051999,
- 21:08trong khuôn khổ Ủy ban liên hợp biên
- 21:10giới Việt Nam-Campuchia, đại diện phía
- 21:13Campuchia một lần nữa xác nhận đường
- 21:15Brevie, một lập trường được báo cáo lại
- 21:18và được Quốc hội Campuchia khi đó chấp
- 21:20thuận. Có một câu hỏi thường được đặt ra
- 21:23ở đây rằng liệu những [âm nhạc] thỏa
- 21:24thuận ký dưới các chính quyền khác nhau,
- 21:27qua nhiều lần thay đổi thể chế, có còn
- 21:29giá trị ràng buộc hay không? Luật pháp
- 21:31quốc tế có một nguyên tắc khá gọn gàng
- 21:33cho câu hỏi này. Gọi là tính liên tục
- 21:36của quốc gia. Theo nguyên tắc đó, một
- 21:38quốc gia không thể xé bỏ những cam kết
- 21:40lãnh thổ của chính quyền tiền nhiệm chỉ
- 21:42vì đã thay đổi chính thể. Cam kết không
- 21:45neo vào cá nhân Sihanouk, cũng không neo
- 21:47vào bất kỳ người đứng đầu chính phủ nào
- 21:49sau đó mà neo vào một thực thể bền vững
- 21:52hơn tất cả, chính là nhà nước Campuchia.
- 21:55Về mặt pháp lý, cánh cửa gần như đã
- 21:57khép. Nhưng lịch sử hiếm khi chịu nằm
- 22:00yên trong hồ sơ tòa án. Đầu năm 2006,
- 22:05khi Campuchia phê chuẩn công ước Liên
- 22:07Hợp Quốc về luật biển, một số tiếng nói
- 22:10đối lập trong nước đã lên tiếng kêu gọi
- 22:12chính phủ đưa vấn đề Koh Tral cùng với
- 22:14một tranh chấp khác ở phía tây với Thái
- 22:16Lan ra trước các cơ quan tài phán quốc
- 22:19tế. Chính phủ Phnom Penh, cho đến thời
- 22:22điểm chương trình này lên sóng, không
- 22:25hưởng ứng lời kêu gọi đó. Nhưng bản thân
- 22:27sự tồn tại của lời kêu gọi ấy cũng đã
- 22:30nói lên một điều rằng có những vết
- 22:32thương dù đã liền da trên các văn kiện
- 22:35pháp lý vẫn còn âm ỉ trong ký ức chính
- 22:38trị của cả một dân tộc.
- 22:44>> Có một sự đối lập đáng suy ngẫm giữa hai
- 22:46đầu của câu chuyện hôm nay. Ở một đầu là
- 22:49một tờ giấy chưa đầy một trang, được một
- 22:51viên toàn quyền ký trong vài phút để
- 22:53giải quyết chuyện tuần tra cảnh sát với
- 22:56một câu bảo lưu cẩn trọng rằng vấn đề
- 22:58chủ quyền vẫn còn để ngỏ. Ở đầu kia là
- 23:01hàng chục năm sau những cuộc phê chuẩn
- 23:03công ước quốc tế, những lời kêu gọi trên
- 23:05mạng xã hội và một học giả từng phải
- 23:08nhận lời đe dọa chỉ vì nói ra điều mà
- 23:11chính hồ sơ lưu trữ đã ghi lại từ lâu.
- 23:13Điều khiến câu chuyện của Koh Tral khác
- 23:15với câu chuyện của Preah Vihear không
- 23:17phải là kết quả pháp lý cuối cùng mà là
- 23:20cách thức đi đến kết quả đó. Một bên bị
- 23:23trói buộc bởi chính sự lặng thinh của
- 23:25mình, bên kia
- 23:27theo phần lớn hồ sơ còn lưu lại đã tự
- 23:30tay viết nên những trang giấy trói buộc
- 23:32chính mình dù với những khoảng đứt gãy
- 23:35mà đến hôm nay vẫn còn chỗ cho tranh
- 23:37luận. Con dao hai lưỡi của luật pháp
- 23:39quốc tế, xét cho cùng không phân biệt ai
- 23:43từng là người chiến thắng ở một tòa án
- 23:44khác. Hẹn gặp lại quý vị và các bạn
- 23:47trong kỳ phát sóng tiếp theo của Á Lục
- 23:49Ký.
- 23:51>> [âm nhạc]
About this transcript
This page contains the full transcript of Điều Gì Xảy Ra Khi Một Nguyên Tắc Pháp Lý Vừa Giúp Thắng Kiện, Vừa Khiến Mất Đảo? by Á Lục Ký, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 4,672 words across 590 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.
What you can do with it
Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to choose a caption track available on the video.
Free YouTube transcript tool
YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, caption language selection, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.