HUK1010 - Mali Hukuk Bilgisi - 1. Hafta — Transcript

Full transcript

1. 0:04[Müzik]
2. 0:16Herkese merhaba. Ben Ayçay Altı. Ben de
3. 0:18sizlerin ileride umarım mutluluk ve
4. 0:20başarıyla mezun olacağı gibi yıllar önce
5. 0:22Bahçeşehir Üniversitesi'nden mezun
6. 0:23oldum. Yıllar önce derken ciddiyim.
7. 0:26Beşiktaş kampüsünün ilk açıldığı yıl
8. 0:28olan 2004 yılında hukuk fakültesi
9. 0:30başladım. 2008 yılında mezun oldum ve
10. 0:32bakın hala buradayım.
11. 0:352010 yılında hukuk fakültesinin en
12. 0:37sevilmeyen anabilim dallarından biri
13. 0:38olan Mali Hukuk Anabilim Dalında
14. 0:40araştırma görevlisi olarak çalışmaya
15. 0:42başladım ve inanır mısınız çok uzun
16. 0:44sürdü. Araştırma görevlisi olarak
17. 0:46çalışmaya başladıktan sonra Marmara
18. 0:48Üniversitesi Mali Hukuk yüksek lisans
19. 0:50programını tamamladım. E iktisat
20. 0:52Fakültesi bünyesinde mali hukuk
21. 0:54programı. E bazı üniversitelerde hukuk
22. 0:57fakültesi bünyesinde de nadiren de olsa
23. 0:59mali hukuk yüksek lisans programları
24. 1:00açılabiliyor ilgilisi için söylemiş
25. 1:02olayım. Mali hukuk yüksek lisans
26. 1:05programını tamamladıktan sonra İstanbul
27. 1:07Üniversitesi'nde yine İktisat
28. 1:08Fakültesi'in eee bünyesinde maliye
29. 1:10doktora programına başladım.
30. 1:13Eee gerçekten gözyaşlarıyla ders
31. 1:16dönemini geçirdim. Çünkü eee vergi
32. 1:18hukuku alanı ya da mali hukuk alanı çok
33. 1:21disipliner arası eee arası bir alan ve
34. 1:23hukuk fakültelerinde de maalesef iktisat
35. 1:25ve maliye derslerine giderek yer
36. 1:27verilmez oldu. Ben de o zamana kadar
37. 1:30yalnızca e bir dönem kamu maliyesi
38. 1:32dersi, bir dönem Principles of
39. 1:35Economicst 8 ünitelik bir iktisat dersi
40. 1:37ve 4. sınıfta da bir dönem vergi hukuku
41. 1:40dersi almıştım. Bunun üzerine büyük bir
42. 1:42cesaret göstererek aslında maliye
43. 1:44doktora programına başladım. Cesaret
44. 1:45derken biraz deli cesareti. Eee, çok
45. 1:48keyifle ama çok gözyaşıyla ders dönemini
46. 1:51tamamladım. Bolca zahmetle geçen
47. 1:54yılların ardından da nihayet 2024
48. 1:56yılında atılmama ramak kala doktor
49. 1:59unvanını alabildim.
50. 2:01Eee, unvanlar şahsi hayatımda çok önem
51. 2:04taşıyan şeyler değil. Artan
52. 2:06sorumluluklar dışında da değişen pek bir
53. 2:08şey maalesef olmadı. Sorumluluklar ama
54. 2:11kurumsal olarak özellikle hızla geliyor
55. 2:13üstünüzde doktor olduğunuzda.
56. 2:162025 Haziranında da doktor öğretim üyesi
57. 2:19unvanıyla hukuk fakültesinde yine aynı
58. 2:21küste eee çalışmaya devam ediyorum. Bu
59. 2:25uzun girişten sonra söylemek isterim ki
60. 2:27şu anda uzun yıllardır asistan olarak
61. 2:29ders anlattığım bu üniversitede doktor
62. 2:31öğretim üyesi unvanıyla ilk kez ders
63. 2:34anlatıyorum. Eee ve siz de umuyorum ki
64. 2:37bunu dinliyorsunuz. Duyduğum kadarıyla
65. 2:39bu dersler pek dinlenmiyormuş.
66. 2:41Akademik hayatta akademisyenler benim
67. 2:44nazarımda ana olarak ikiye ayrılıyor.
68. 2:46Bunlardan bazıları sınıfı ve öğretmeyi
69. 2:49dolayısıyla öğrenmeyi sevenler. Bazıları
70. 2:51ise araştırmak, öğrenmek ve bunu kendi
71. 2:53yöntemleriyle, kendi ritminde, kendi
72. 2:55başına sınıftan, sınıfsız yapmaktan
73. 2:58hoşlananlar.
74. 2:59Bence ben sınıfı seven gruptayım. Bu
75. 3:01yüzden ilk dersimin daha önce hiç
76. 3:03yapmadığım bir şekilde video kaydı
77. 3:05şeklinde olmasının burukluğunu ve
78. 3:06zorluğunu biraz yaşıyorum.
79. 3:09Umarım bu kayıtları dinlerken bunu pek
80. 3:11hissettirmemeyi başarabilirim. Dileyim
81. 3:13bu dersin beklediğinizden daha az sıkıcı
82. 3:15ve hukukun bu pek de sevilmeyen alanının
83. 3:17sizin için biraz ilgi çekici olması.
84. 3:19Şimdi teknik konulara gelelim. Bu dersin
85. 3:22amaç, kapsam ve gerekliliklerini içeren
86. 3:24ders izlencesini bu videoyu izlediğiniz
87. 3:27esnada sisteminle ilgili kısımda
88. 3:28görebilmenizi umuyorum. Ama planlamada
89. 3:31bazı aksaklıklar belki olabilir. Eğer
90. 3:33göremezseniz lütfen paniklemeyin. Takip
91. 3:35eden gün ya da günlerde muhakkak sisteme
92. 3:37eklerim.
93. 3:39Dersin akışında izlencedeki haftalık
94. 3:41plana sadık kalmaya çalışacağım. Ancak
95. 3:42akışta günün gereklerine göre bazı
96. 3:44değişiklikler de olabilir. Bu ders
97. 3:46kapsamında eee kapsam hakkında daha
98. 3:49sonra bilgilendireceğim bir ara
99. 3:51sınavınız ve final haftası da dönem
100. 3:53konularının tamamını içeren bir final
101. 3:55sınavınız olacak. Derslerde işlenen
102. 3:57konularla ilgili ayrıntılı bilgileri
103. 3:59piyasada bulunan tüm kamu maliyesi,
104. 4:01maliye, maliye politikası başlıklı
105. 4:03kitaplardan ulaşabilirsiniz.
106. 4:06Ben kendi öğrenciliğimde
107. 4:07sistematiklerinden ve içeriklerinden çok
108. 4:09faydalandığım ve izlencede künyelerini
109. 4:10bulabileceğiniz bazı kitaplardan kendi
110. 4:12akışımda ilerleyeceğim. Bu yüzden
111. 4:14belirtmek isterim ki oldukça detaylı
112. 4:16olan bu kitaplardaki her şeyden değil
113. 4:19işleyeceğimiz konu başlıklarından
114. 4:20işlediğimiz kadarıyla sorumlu
115. 4:21olacaksınız. Ben dersi derste
116. 4:23öğrenebilenlerden olduğum için de
117. 4:25naçizane tavsiyem sizlere her ne kadar
118. 4:27ekrandan dersi takip etmek zor olsa da
119. 4:30ben çok zorlanıyorum. mümkün mertebe
120. 4:33videoları izlemeniz.
121. 4:35Kendim de son dakikacı bir insan olduğum
122. 4:36için biliyorum ki aranızda düzenli bir
123. 4:38şekilde bunu yapabilecek çok az kişi
124. 4:40var. Onlarla şimdiden gurur duyuyor ve
125. 4:41onlara teşekkür ediyorum.
126. 4:44Bu arada ben biraz tembelinden bir
127. 4:45podcast yayıncısıyım. Bakalım dersi
128. 4:47dinleyip merak edip programı soran
129. 4:49olacak mı? Sinsi bir yoklama almış oldum
130. 4:51böylece.
131. 4:53Neyse bir podcaster olarak ben kendi
132. 4:55kayıtlarımı bile 1.25 hızla dinliyorum.
133. 4:58Eee, bir de onlar hiç hazırlıksız
134. 5:00yapılmış kayıtlar böyle gecenin bir
135. 5:02yarısı falan. O yüzden onlarda ne
136. 5:03söyleyeceğimi
137. 5:05böyle ya da bu söylediklerim bana yolsa
138. 5:07elektrik olar döner mi stresiyle çok
139. 5:09yavaş konuşuyorum. Onları 125 hızla
140. 5:11dinlediğim oluyor. Dolayısıyla siz bu
141. 5:13videoları dinlerken hızlandırma seçeneği
142. 5:15olduğu için çok şanslısınız. Bunu da bir
143. 5:18video izleme motivasyonu olarak
144. 5:20değerlendirmenizi umuyorum.
145. 5:23Evet, e sevgili öğrenciler, sevgili
146. 5:25arkadaşlar, anladığınız üzere konuşmayı
147. 5:27çok seven biriyim. Şimdi müsaadenizle bu
148. 5:30dönem boyunca işleyeceğimiz konulara bir
149. 5:31giriş yapalım. Dersime gösterdiğiniz
150. 5:34ilgi ve bu kayıtları dinlemek için
151. 5:35ayırdığınız kıymetli vaktiniz için
152. 5:37içtenlikle teşekkür ediyorum. Benim
153. 5:39ofisim hukuk fakültesi binasında 4.
154. 5:41katta yer alıyor. Bana ulaşmak
155. 5:43isterseniz [email protected]
156. 5:48adresinden randevu alabilirsiniz. eee
157. 5:51hukuk fakültesi web sitesinde de
158. 5:53iletişim bilgilerimiz yer almakta. Şimdi
159. 5:55kamu maliyesine giriş temel kavramlar ve
160. 5:59esaslar eee başlığı altında size bu
161. 6:02dersle ilgili eee ana kavramlardan
162. 6:05bahsedeceğim. maliye öğrenimin eee
163. 6:08maliye derslerinin fakültelerde neden
164. 6:10gerekli olduğundan eee maliye
165. 6:14dediğimizde genelde biz eee finance'i
166. 6:17değil de Türkçede publici, kamu
167. 6:19maliyesini kastediyoruz. Bu dersin
168. 6:22ismindeki mali hukuk tabiri de bu
169. 6:24anlamda eee kamu maliyesi hukukunu e
170. 6:28ifade eden bir tabir. Eee ders adının
171. 6:31kısa olması gerekliliğinden, akılda
172. 6:34kalıcı olması gerekliliğinden böyle bir
173. 6:36isim seçimine gittik. Mali hukuk
174. 6:39dediğimizde kamu maliyesinin hukuki eee
175. 6:42hukukla ilgili alanlarını
176. 6:44düşünebilirsiniz. Ben üniversiteyi
177. 6:47bitirip asistan olana kadar mali hukuk
178. 6:50diye ayrı bir alan olduğunu hukuk
179. 6:52fakültesi öğrencisi olduğum halde
180. 6:53bilmiyordum. Eee ama az önce de
181. 6:56söylediğim gibi iktisat fakültelerinin
182. 6:58içinde eee ve bazı hukuk
183. 7:01fakültelerindeki yüksek lisans, doktora
184. 7:03programlarının eee içeriğinde mali hukuk
185. 7:07eee programları ayrıca yer alabiliyor.
186. 7:10Dolayısıyla biz hukuktan söz ettiğimizde
187. 7:13eee kamu hukuku ve özel hukuku ana
188. 7:15ayrımının yanına eee kamu hukukuyla
189. 7:19büyük ölçüde eee alakalı olmak kaydıyla
190. 7:24mali hukuk eee kümesini de
191. 7:26ekleyebiliriz.
192. 7:29Şimdi maliye öğrenimi neden gereklidir?
193. 7:31Bu dersler neden eee müfredatta yer
194. 7:35almakta?
195. 7:36Maliye dersi genellikle toplumsal,
196. 7:38siyasi, idari bilimlerle hukuki,
197. 7:41iktisadi ve ticari bilimler alanında
198. 7:43öğretim ve araştırma yapan yüksek
199. 7:45öğrenim kurumlarının programlarında yer
200. 7:47almakta. Bu öğrenim kurumlarının nitelik
201. 7:49ve amaçlarına göre kuramsal ve
202. 7:51uygulamaya yönelik maliye öğreniminin
203. 7:54dozu öğretiminin daha doğrusu dozu
204. 7:56değişmekte ve genelde derslerde maliye
205. 8:00bilimi, maliye mevzuatı, maliye hukuku,
206. 8:02maliye tarihi, maliye doktrinleri,
207. 8:05maliye politikası, bütçe ve kamu
208. 8:07borçlanması disiplinleri işlenmekte.
209. 8:10Bunlar birbiri yerine de bazen
210. 8:12kullanılabiliyor.
211. 8:13Eee mesela maliye mevzuatı için maliye
212. 8:16hukuk mali hukukta diyebiliriz. İktisadi
213. 8:19ve ticari bilimler alanında öğretim
214. 8:21yapan yüksek öğrenim kurumlarında maliye
215. 8:23öğretimi başlıca doktrinde özellikle iki
216. 8:26bakımdan önem gösterdiği söylenmekte.
217. 8:29eee devlet
218. 8:31gelirlerini büyük çoğunluğunu
219. 8:34vergilerden elde ediyor. E bu anlamda
220. 8:36hukuk fakültelerinde işte sevilmiyor
221. 8:39kürsünüz dedim ama aslında vergi hukuku
222. 8:41çok önemli bir kürsü eee ve alan ancak
223. 8:45işte disiplinler arası olması ve
224. 8:47karmaşıklığı nedeniyle pek tercih
225. 8:49edilmiyor. Devletler gelirlerinin büyük
226. 8:52bir kısmını vergi yoluyla elde
227. 8:54ediyorlar. Çoğu ülkede devletin en çok
228. 8:56gelir temin ettiği vergiler arasında da
229. 8:59gelir ve harcama vergileri bulunuyor.
230. 9:00Bunları ilerleyen derslerde eee gelir
231. 9:04kamu gelirlerini işlerken daha detaylı
232. 9:07ele alırız.
233. 9:08Eee, gelir ve harcama vergileri, eee,
234. 9:12doğrudan ve dolaylı vergiler ayrımı
235. 9:14içerisinde önemli yer bulan vergiler. E,
236. 9:17gelir vergisi doğrudan vergilere
237. 9:20girerken harcama vergileri dolaylı
238. 9:22vergiler arasında yer alıyor.
239. 9:25Her ülkede özel kesimin vergi mükellefi
240. 9:28sıfatıyla ülkedeki vergi kanunları ve
241. 9:31bunlara ilişkin usulleri iyi bilmesi
242. 9:34gerekiyor. Özel kesim yalnız
243. 9:36kendilerinin ödemek zorunda bulunduğu
244. 9:39vergilerle değil, aynı zamanda ilişki
245. 9:41kurdukları bütün tüketici sınıfının
246. 9:43ödediği veya ödeyecekleri vergilerle de
247. 9:45ilgilenmeli. Neden? Çünkü bizim hukukta
248. 9:48sevdiğimiz bir tabir vardır. Basiretli
249. 9:50tacir tabiri.
250. 9:53Eee zira müteşebbisler, e iş sahipleri,
251. 9:57iş insanları, basiretli tacirler
252. 9:59herhangi bir verginin matrah ve
253. 10:02oranlarında yapılacak bir değişikliğin
254. 10:04ticari yaşamda ve piyasalardaki
255. 10:06etkilerini takip etmek zorundadır. Eee
256. 10:09yine maliye doktorasında en sevdiğim
257. 10:12derslerden biri maliye politikası
258. 10:13dersiydi. Çünkü devletin eee ekonomiye
259. 10:17müdahale araçları
260. 10:19e biri ve en güçlüsü vergiler. Bazen
261. 10:23duyuyoruz ne yapıyor? Bir alanda
262. 10:25vergileri düşürüyor. O alanı teşvik
263. 10:26etmek istiyor. Bazen de neleri
264. 10:29duyuyoruz? vergileri arttırıyor.
265. 10:31Vergileri arttırarak harcamaları
266. 10:33azaltmaya çalıştığı oluyor. Eee,
267. 10:36vergileri arttırarak belli malların ya
268. 10:39da belli hizmetlerin tüketimini
269. 10:41azaltmaya çalıştığı oluyor. Vergisel
270. 10:44avantajlar ya da yatırım avantajları
271. 10:46sunarak belli bölgeleri ya da belli iş
272. 10:48alanlarını geliştirme eee yolunu
273. 10:51seçebiliyor. Eee, bu etkili bir eee
274. 10:56müdahale aracı olduğu için de ticari
275. 10:58yaşamda yer alan tüm faktörlerin,
276. 11:01eee, bu
277. 11:04onları etkileyecek düzeyde bütün bu
278. 11:06değişiklikleri takip edebilir olması
279. 11:08gerekmekte. Bunun yanında devlet
280. 11:10tarafından yapılan yatırımlar, kurulan
281. 11:13fabrikalar, çeşitli işletmeler ve
282. 11:14bunların finansman işleri, fiyat
283. 11:16politikaları, tacir ya da sanayicilerin
284. 11:19yakıdan ilgilenmesi ve takip etmesi
285. 11:21gereken iktisadi ve mali olaylardır.
286. 11:23Özellikle ülkemizin son dönem eee
287. 11:26iktisadi konjonktürüne baktığımızda da
288. 11:29eee Türk lirasının sürekli değerinin
289. 11:33değişiyor olması.
290. 11:35E bırakın tacirleri sıradan vatandaşı ya
291. 11:38da maaşlı çalışan insanların basit
292. 11:41iktisadi tercihlerini bile eee çok
293. 11:44etkiler hale gelebiliyor. Parasının
294. 11:46değerini kaybetmemesi, paranın değer
295. 11:49kaybetmemesini isteyen eee kişiler
296. 11:52birikim ve yatırım yapabilmek için bile
297. 11:55asgari düzeyde devletin iktisadi
298. 11:58politikalarını
299. 11:59eee takip etmek durumunda. Bunlar
300. 12:03dışında devletin yapacağı borçlanmaların
301. 12:05bireylerin tasarrufu üzerindeki
302. 12:07etkilerini, ödeyeceği faiz miktarının
303. 12:09sermaye piyasasında ve sermaye sahipleri
304. 12:11üzerindeki etkilerini de yine ticaret ve
305. 12:13sanayi erbabının bilmesi gerekiyor.
306. 12:17Bunun dışında devlet biliyorsunuz ki bir
307. 12:19siyasal örgüt. Eee ve bu örgütün
308. 12:24bir iktisadi fonksiyonu da var. Bu
309. 12:26fonksiyonlardan birincisi de işte kamu
310. 12:30hizmeti sunmak. Kamu hizmetlerinin
311. 12:32niteliği artık günümüzde giderek değişse
312. 12:35de devletler kapitalist sistemlerde bile
313. 12:39eee yani bütün senary şöyle bir senaryo
314. 12:43düşünelim. Bütün eee mülkiyet özel ve
315. 12:47bütün hizmetler özelleştirilmiş. Kamusal
316. 12:50hizmetler. Bu senaryoda bile devletin
317. 12:52ekonomiye müdahale etmesi eee söz konusu
318. 12:55olacaktır.
319. 12:57Dolayısıyla bu devlet kendi iktisadi
320. 13:00fonksiyonunu gerçekleştirebilmek için de
321. 13:02maliye örgütü içinde bulunmakta. eee,
322. 13:05Hazine ve Maliye Bakanlığı işte gibi
323. 13:09zaman zaman değişebiliyor bakanlıkların
324. 13:11isimleri. Şu an 2025 yılı itibariyle
325. 13:14Hazine ve Maliye Bakanlığı örneğin, eee,
326. 13:18bu teşkilatın bağlı olduğu bakanlık.
327. 13:21Bunun altında gelir idaresi başkanlığı
328. 13:23yer almakta. eee Gelir İdaresi
329. 13:25Başkanlığının altında da eee vergi
330. 13:28alanında ya da mali alanında çalışan
331. 13:30hizmet eee personeli, hesap uzmanları,
332. 13:34müfettişler
333. 13:36eee bulunmakta. Dolayısıyla maliye
334. 13:39öğretimi bir yandan da bunlar için
335. 13:41gerekli. İktisat ve ticaret öğretimi
336. 13:43yapan yüksek öğrenim kurumlarının
337. 13:45işlevlerinden biri de devletin kurduğu
338. 13:47iktisadi teşekküllere ve devletin
339. 13:49maliyet teşkilatına yeterli ve yetkin
340. 13:52elemanlar yetiştirmek.
341. 13:54Özel girişim alanında çalışmayıp devlet
342. 13:56daire ve işletmelerinde genel müdürlük,
343. 13:58müfettişlik, uzmanlık gibi önemli
344. 14:00görevleri olacak bir kısım mezunların da
345. 14:03maliye bilgisini ve mali kanunları yani
346. 14:06dersimizin kapsamını oluşturan mali
347. 14:08hukuku öğrenmesi gerekir. Eee sonuç
348. 14:11olarak gerek ticaret ve iş insanlarının
349. 14:13gerekse idare ve siyaset insanlarının
350. 14:15çalışmalarında başarılı olmaları için
351. 14:18vergi, bütçe, kamu borçlanması
352. 14:20bilgilerine hakim olmaları zorunludur.
353. 14:23Bu size aktardıklarım Nihat Sayar isimli
354. 14:26hocaların hocası. Eee, eee, bir
355. 14:29hocamızın Kamu Maliyesi kitabından
356. 14:31alıntıladığım şeyler. 1970 tarihli bu
357. 14:34eser ama bugün de değişen bir şey yok.
358. 14:37Eee, bugün de bütün müteşebbisler için
359. 14:40ve hatta eee, sıradan vatandaş için bile
360. 14:44maliye bilimi, günümüz tabiriyle
361. 14:46finansal okuryazarlık. Eee, elzem. Şimdi
362. 14:49biz bu dersin kapsamında neler göreceğiz
363. 14:53ya da kamu maliyesi nedir? Kamu
364. 14:55maliyesinin kapsamı nelerdir? Biraz
365. 14:58bunlara değinmek istiyorum.
366. 15:00Toplum yaşamında insan ilişkilerinden
367. 15:02doğan olaylar sizin de bildiğiniz gibi
368. 15:05pek çok alanda incelenir. İşte eee
369. 15:09sosyoloji, psikoloji,
370. 15:11eee etik, ahlak, tıp, mühendislik pek
371. 15:15çok alan aklımıza gelebiliyor. Nasıl ki
372. 15:18hukuk hukuki olayları, iktisat iktisadi
373. 15:21olayları, sosyoloji sosyolojik olayları
374. 15:23konu ediniyor. Maliyenin konusu da mali
375. 15:26olaylar.
376. 15:28Eee, bu mali olaylar aynı zamanda tarihi
377. 15:30bakımından mali tarih, hukuki bakımdan
378. 15:34mali hukuk, iktisadi bakımdan mali
379. 15:36iktisat veya mali politika disiplinleri
380. 15:39içine ayrı ayrı yönlerden
381. 15:40incelenebiliyor.
382. 15:42Bu yolla olayların belli bir zaman ve
383. 15:44mekan içindeki değişikliklerini
384. 15:46gözlemleyebiliyoruz.
385. 15:47Bu farklı başlıklar altında bunları eee
386. 15:50tasnif ederek. Peki bu maliyenin
387. 15:53konusunu oluşturan mali olaylar neler?
388. 15:56Onlara bir bakalım.
389. 15:58Modern devletlerde kamu hizmetleri nakit
390. 16:01yoluyla yani para harcanarak sunulmakta.
391. 16:04Eskiden ayni vergiler bulunmaktaydı.
392. 16:06Hala eee köy kanununda eee hükümler var.
393. 16:10İmece ve salma gibi. Ama günümüzde vergi
394. 16:13iktisadi bir değer olarak, parasal bir
395. 16:16değer olarak toplanmakta. Dolayısıyla
396. 16:19modern devletlerde kamu hizmetleri para
397. 16:21harcanarak sunulmakta. Devletlerde
398. 16:24bireylerden vergiyi eee parasal bir
399. 16:28değer karşılığında toplamakta ve bunu
400. 16:30yetkili siyasi organların belirttiği
401. 16:32kamu hizmetlerine harcamakta. E kamu
402. 16:35gelirleri kısmında vergiyi incelerken
403. 16:37verginin anayasal eee ilkeleri var.
404. 16:41Vergi hukukuna egemen olan anayasal
405. 16:43ilkeler. Bunları ayrıntılı bir şekilde
406. 16:46oralarda göreceğiz. Eee, bunlardan en
407. 16:48önemlisi de verginin kamu giderlerine
408. 16:51özgülenmesi ilkesi. Toplanan vergiler
409. 16:54yalnızca kamu hizmetlerine harcanabilir.
410. 16:57Eee, bunun da takibi ve hangi kamu
411. 17:00hizmetine ne kadar para harcanacağı,
412. 17:02eee, ödenek ayrılacağı, eee, bütçe
413. 17:06kanunlarında belirtilmiştir. Vatandaşlar
414. 17:09olarak da, eee, bütçe kanunu aslında
415. 17:11hepimizi aşırı ilgilendirmekte. eee
416. 17:14ilerleyen derslerde bunlara ayrıntılı
417. 17:16değineceğiz. Dedik ki, eee devletler
418. 17:19bireylerden özel genel olarak vergi
419. 17:23topluyor ama bunlar vergi, resim, harç
420. 17:25ve benzeri mali hükümler olabilir.
421. 17:28Eee ve bunu etkili siyasi organların
422. 17:31belirttiği kamu hizmetlerine harcar
423. 17:33dedik. Bu anlamda devletin vergi
424. 17:35koyması, bunu toplaması, harcaması, kamu
425. 17:39mülk ve işletmelerini idare etmesi,
426. 17:41borçlanması gibi işlemlerin hepsi maliye
427. 17:44biliminin diğer bir deyişle kamu
428. 17:45maliyesinin konusunu oluşturan mali
429. 17:48olaylar eee olarak karşımıza çıkmakta.
430. 17:51Eee devlet gelirlerinden, kamu
431. 17:53gelirlerinden söz ederken en büyük eee
432. 17:57kalemi vergiler teşkil eder demiştik.
433. 18:00vergilerden sonra büyük bir kalemde eee
434. 18:03borçlanma kalemi. Ama vergilerin eee en
435. 18:06büyük avantajı ve bu kadar eee birinci
436. 18:09sırada olmasının sebebi vergilerin
437. 18:11karşılıksız ve zorunlu bir ödeme
438. 18:14gerektirmesi. Borçlanmanın ise eee
439. 18:17biliyorsunuz ki büyük faiz gibi büyük
440. 18:21eee dönüşleri ya da maliyetleri
441. 18:23olabiliyor. Az önce belirttiğimiz
442. 18:26borçlanma gibi eee kamu gelirlerinin
443. 18:29toplanması, harcanması, kamu mülk ve
444. 18:31işletmelerinin idare edilmesi gibi eee
445. 18:35saydığımız mali olaylar esasen ulusal
446. 18:37geliri ve ekonomik yaşamı yakından
447. 18:39etkilemekte ve eee hukuk kurallarına
448. 18:42dayanmakta. Devletin ve kamu tüzel
449. 18:45kişilerinin mali faaliyetlerini ve bu
450. 18:47alanda kişilerle olan hukuki
451. 18:49ilişkilerini düzenleyen hukuk
452. 18:50kurallarının tümüne mali hukuk adı
453. 18:53verilir. Eee, adını veriyoruz. Ve
454. 18:57dersimizin konusunu da aslında maliyenin
455. 19:00temel kavramlarına bir giriş yapacağız.
456. 19:03Ancak biz tam olarak bu hukuk
457. 19:06kurallarını ana hatlarıyla
458. 19:08inceleyeceğiz. Kamu maliyesi hukuku veya
459. 19:10mali hukuk veya maliye hukuku gibi
460. 19:13birbirine yerine geçen kavramlarla ifade
461. 19:15edilen bu alan kamu gereksinimlerinin
462. 19:17karşılanması için gerekli olan
463. 19:19finansmanın yani kamusal gelirlerin
464. 19:22nasıl sağlanacağını
465. 19:24ve kamu hizmetlerinin görülebilmesi için
466. 19:26kamusal harcamaların ne şekilde
467. 19:27yapılacağını düzenleyen kuralları
468. 19:29inceleyen hukuk dalıdır diyebiliriz.
469. 19:32Kamu maliyesi esas olarak iktisadın
470. 19:34uzmanlık alanlarından biri olsa da
471. 19:36siyaset, hukuk ve sosyoloji gibi
472. 19:38alanlarla da ilişkilidir. Örneğin vergi
473. 19:41psikolojisi, eee, vergi sosyolojisi gibi
474. 19:44alt, eee, alanlar bulunmakta bu alanda.
475. 19:49Eee, bu nedenle bu derste kamu
476. 19:50maliyesiin tüm konularına ayrıntılı bir
477. 19:52şekilde değinmek yerine kamu maliyesiin
478. 19:55temel kavramlarını ana hatlarıyla ele
479. 19:57alarak kamu maliyesi hukuku konularını
480. 19:59işleyeceğiz. Az önce de belirttiğim
481. 20:01gibi.
482. 20:02Şimdi biraz kamu maliyesinden
483. 20:04bahsedelim.
484. 20:06Kamu maliyesine ilişkin bir tanım şöyle
485. 20:10olabilir. Kamu maliyesi başta devlet
486. 20:12olmak üzere kamu tüzel kişilerinin
487. 20:15kamusal ihtiyaçları karşılamak üzere
488. 20:17giriştikleri faaliyetleri iktisadi ve
489. 20:20sosyal açıdan inceleyen, kamu kesimi
490. 20:23birimlerinin faaliyet sınırlarının ne
491. 20:25olması gerektiğini araştıran, bu
492. 20:27birimlerin kamusal mal ve hizmet üretmek
493. 20:29amacıyla yaptıkları harcamaları ve bu
494. 20:31harcamaları yapmak için harcadığı
495. 20:33gelirleri,
496. 20:35bu harcamaları ile gelirleri arasındaki
497. 20:37dengenin nasıl sağlanacağını ve bunlara
498. 20:39ilişkin sonuçları
499. 20:41mali, iktisadi, huki ve siyasi açıdan
500. 20:45değerlendiren sosyal bilimlere dahil bir
501. 20:47disiplindir. Eee, böyle art arda
502. 20:50okuduğumuzda art arda eee, tekerleme
503. 20:53gibi geliyor ve karışık geliyor size.
504. 20:56Eee, ancak zamanla bunlar içeriği
505. 20:59itibariyle biraz daha kafanızda
506. 21:01netleşecek diye umuyorum. Eee, bu
507. 21:03anlamda da takıldığınız yerler olursa
508. 21:06başta belirttiğim, eee, e-posta
509. 21:08adresinden bana, eee, mail atarak,
510. 21:11randevu alarak uğrayıp sorularınızı
511. 21:13sorabilirsiniz
512. 21:15ya da email üzerinden.
513. 21:18Şimdi devlet için başta da söylemiştik.
514. 21:20Bir siyasal örgüt demiştik. Eee, aynı
515. 21:23zamanda da sürdürmesi gereken kamu
516. 21:25hizmetleri ve bunları için, bunlar için
517. 21:28sağlaması gereken bir finansman
518. 21:29zorunluluğu vardı. Dolayısıyla büyük bir
519. 21:31iktisadi örgütten de söz ediyoruz. Yani
520. 21:34devlet hem bir siyasal örgüt hem de
521. 21:36önemli ve büyük bir iktisadi örgüt.
522. 21:38Siyasal örgütlerin işlevine baktığımızda
523. 21:40da insanların bir arada yaşamaları
524. 21:42sonucu ortaya çıkan ve çok geniş bir
525. 21:45ifadeyle kamusal yaşamın düzenlenmesi
526. 21:47için gereken kimi ihtiyaçları giderecek
527. 21:49hizmetleri eee üretmek olduğunu
528. 21:52görüyoruz. temel işlevinin siyasal
529. 21:55örgütlerin bu hizmetlerin giderilmesi de
530. 21:57diğer hizmetler gibi iktisadi faaliyetle
531. 21:59söz konusu oluyor. İktisadi faaliyetin
532. 22:02gelişmesi için de üretim araçlarının
533. 22:04yani iktisadi kaynakların kullanılması
534. 22:06gerekiyor.
535. 22:08Şimdi kamu maliyeti için demiştik ki
536. 22:10iktisatın uzmanlık alanlarından biri.
537. 22:13Peki bunun konusu ne? başta merkezi
538. 22:15yönetim olmak üzere siyasal örgütlerin
539. 22:18faaliyetlerinin iktisadi yönünü
540. 22:20ayrıntılarıyla incelemek kamu
541. 22:22maliyetinin konularından biri.
542. 22:24Ancak belirtmek gerekir ki devletin kamu
543. 22:26maliyesi yalnızca finansmanla ilgili
544. 22:29sorunları ele almamakta. Kamu
545. 22:31maliyesinin ana konuları arasında kaynak
546. 22:34ayrımı, gelir dağılımı, dağıtımı ve tam
547. 22:37istihdamla fiyat istikrarı ve kalkınma
548. 22:40ya da büyüme sorunları da yer almakta.
549. 22:42Şimdi bütün bunlara değinmeden önce az
550. 22:45önce de belirttim kamu ya böyle
551. 22:47tekerleme gibi duyuluyor diye bazı
552. 22:49kavramları eee özellikle fonetik olarak
553. 22:52da birbirlerini çağrıştırdığından
554. 22:54netleştirme ihtiyacı duyuyorum ben.
555. 22:57Bunlardan eee
556. 22:59bir temel olarak ayrımını yapmamız
557. 23:02gereken şey ya da açıklamak istediğim
558. 23:04kısımlar kamu kesimi ve kamu ekonomisi
559. 23:06kavramları.
560. 23:08Eee bunları karşıtlarıyla ele alacağız.
561. 23:10Böylece kafanızda oturacağını
562. 23:12düşünüyorum.
563. 23:14Kamu kesimi için kamu sektörü ve özel
564. 23:16sektör olarak da kafanızda
565. 23:18kodlayabilirsiniz. Çünkü günümüz
566. 23:21Türkçesinde daha ziyade özel kesim
567. 23:23yerine özel sektör eee ya da kamu kesimi
568. 23:26yerine ne kamu sektörü ifadelerini daha
569. 23:29sık duyuyor olabilirsiniz. Kamu maliyesi
570. 23:31kamu kesimine ait yani kamu sektörüne
571. 23:34ait birimlerin faaliyetleri ile ilgili
572. 23:36bir alan dedik. Öncelikle kamu kesimi ve
573. 23:39özel kesim ayrımını ayrımını yapmamız ve
574. 23:41ekonominin genelindeki iktisadi
575. 23:43olaylardan ve ekonominin işleyişinden
576. 23:45hareket ederek bu iki kesim arasındaki
577. 23:48sınırı belirlememiz gerekiyor. Bunu önce
578. 23:51tanımları verip daha sonra
579. 23:53karşılaştırmalı olarak da eee tekrar
580. 23:55edeceğim. Böylece aklınızda oturacaktır.
581. 23:58Şimdi kamu kesimi devlete ait tüm üretim
582. 24:01birimlerini kapsar ve bunun karşısında
583. 24:04özel kesim yer almaktadır. Yani özel
584. 24:07sektör yer almaktadır.
585. 24:09Bu ayrımda kıstas üretim birimlerinin
586. 24:11mülkiyetinin kime ait olduğu,
587. 24:14kamu kesimi devlete ait üretim
588. 24:16birimlerinden oluşur. Özel kesim ise
589. 24:18kişilere ait üretim birimlerinden
590. 24:20oluşur. Burada kişi dediğimiz illa eee
591. 24:23Ayşe, Fatma gibi gerçek kişiler olmak
592. 24:26zorunda değil. Eee tüzel kişiler,
593. 24:28şirketler, firmalar, kuruluşlar olarak
594. 24:31da bunu düşünebilirsiniz.
595. 24:33Özel kesim eee özel sektörde yer alan
596. 24:37eee tüzel ve gerçek kişilere ait üretim
597. 24:40birimlerinden oluşmakta.
598. 24:43Özel kesim ve kamu kesimi de bir araya
599. 24:45geldiğinde bir devletin ekonomisinin
600. 24:47tamamını oluşturuyor.
601. 24:50Yani kamu kesimi dendiğinde devletin
602. 24:52üretim birimlerini, özel kesim
603. 24:54dendiğinde de kişilerin üretim birimini
604. 24:56anlıyoruz.
605. 24:58Peki bir kavram kamu kesimi demiştik.
606. 25:00Diğeri de kamu ekonomisiydi. Kamu
607. 25:02ekonomisi dediğimizde aklımıza ne
608. 25:04gelmeli ona bakalım.
609. 25:06Kamu ekonomisi devletin piyasa için
610. 25:08üretim yapmayan üretim birimlerinden
611. 25:10oluşur ve karşıtlık piyasa ekonomisidir.
612. 25:14Yani piyasa için üretim yapmayan üretim
613. 25:16birimlerinden oluşuyor. Piyasa için
614. 25:18üretim yapan zaten özel sektör yani
615. 25:21piyasa ekonomisiydi. Kamu ekonomisi
616. 25:23devletin kamusal mal ve hizmetleri eee
617. 25:27sunmak için yaptığı üretimleri ifade
618. 25:30ediyor. Eee, bu mal ve hizmet üretimi
619. 25:34tabirini genelde kullanıyoruz. Bunu
620. 25:37lafın gelişi daha kolay olduğu için
621. 25:39böyle kullanıyoruz. Ama mal üretimi ve
622. 25:42hizmet sunumu, hizmet sağlama gibi
623. 25:44düşünebilirsiniz. Yani hizmet de evet
624. 25:46üretilen bir şey ama hizmet genelde eee
625. 25:51sunulan bir şey. Yani orada da kafanız
626. 25:53karışmasın. Mal ve hizmet üretimi
627. 25:55dediğimizde
628. 25:58şimdi kamu ekonomisi ve piyasa ekonomisi
629. 26:00arasındaki ayrım üretim ve finansmanla
630. 26:02ilgili kararların alınmasındaki kaynağa
631. 26:05göre belirleniyor. Kamu ekonomisi üretim
632. 26:08birimleri yani kamu idareleri, kamu
633. 26:10daireleri devlete aittir ve bu
634. 26:12birimlerin finansman ihtiyacı da genelde
635. 26:15vergiler ve diğer zorunlu ödemelerden
636. 26:17elde edilen gelirlerle karşılanır.
637. 26:20vergelerinin yanı sıra eee harçlar eee
638. 26:23çok nadir olsa da hala eee sistemde olan
639. 26:27resimler ve benzeri mali hükümler diye
640. 26:30anayasada da yer eden çeşitli zorunlu
641. 26:33ödemeler bulunmakta.
642. 26:36Eee, yani kamunun finansman ihtiyacı
643. 26:38genelde bu gibi zorunlu ödemeler,
644. 26:41vergiler başta olmak üzere diğer zorunlu
645. 26:43ödemelerden elde edilen gelirlerle
646. 26:45karşılanıyor.
647. 26:46Kamu birimlerinin ürettiği hizmetler
648. 26:48ilke olarak karşılıksız sunulur. Çünkü
649. 26:51genel olarak vergilerle finanse ediliyor
650. 26:53demiştik. Vergilerin de anayasal bir
651. 26:56ilke olarak e karşılıksız olması
652. 26:58gerekiyor. Buradaki karşılıksızlık
653. 27:01yeri gelmişken değinmek isterim. vergi
654. 27:03vergi gelirlerinin bir havuzda
655. 27:05toplanması ve bunları eee devletin mali
656. 27:11ve ekonomik politikaları doğrultusunda
657. 27:13parlamento tarafından onaylanan bütçe
658. 27:15kanunuyla kabul edilen eee kamu
659. 27:18hizmetlerine orada izin verilen
660. 27:20ödenekler karşılığında eee harcanmasını
661. 27:23ifade ediyor. Belli bir hizmet karşılığı
662. 27:26eee olmaması anlamında karşılıksızlığı
663. 27:29kastediyoruz.
664. 27:31eee
665. 27:32bunu netleştirmiş olalım. Eee, bu
666. 27:35nedenle de kamu birimlerinin ürettiği
667. 27:37hizmetler ilke olarak karşılıksız
668. 27:38sunulur ve üretilecek olan mal ve
669. 27:41hizmetlere ilişkin tüm unsurlar siyasi
670. 27:43karar mekanizması ile belirlenir.
671. 27:46Şimdi piyasa ekonomisine baktığımızdaya
672. 27:50üretimle ilgili kararları piyasa
673. 27:52mekanizması belirler ve üretim
674. 27:54giderlerinin finansmanı üretimden elde
675. 27:57edilen gelirlerle karşılanır ve piyasa
676. 28:00ekonomisinde genel hedef karın maksimize
677. 28:03edilmesidir.
678. 28:05Evet. Kamu maliyesi kamu kesimine ait
679. 28:08birimlerin faaliyetleri ile ilgili bir
680. 28:09alan dedik. Bu nedenle öncelikle kamu
681. 28:12kesimi ve özel kesim ayrımını yapmamız
682. 28:14ve bu iki kesim arasındaki sınırını
683. 28:16belirlememiz gerekir demiştik.
684. 28:19Şimdi ekonominin genelindeki iktisadi
685. 28:21olaylardan ve ekonominin işleyişinden
686. 28:23hareket ederek bu sınırı
687. 28:24belirleyebiliriz. Bunu nasıl
688. 28:25yapabiliriz?
689. 28:28Eee ekonomiye ilişkin en bilinen tanım
690. 28:31ki arkadaşlar inanın ben maliye
691. 28:32doktorasındaki ilk derslerden birinde
692. 28:35bunu duydum. O yüzden umarım sizin
693. 28:37aklınızda bir yerde kalır. Ekonominin en
694. 28:40bilinen tanımı nedir demişti hocamız.
695. 28:43Kulaklığı açılması.
696. 28:45Eee, kıt kaynaklarda sonsuz ihtiyaçların
697. 28:47karşılanması. Ben de ekonomi derslerine
698. 28:50çok istekle devam etmiştim ama yani hiç
699. 28:53böyle bir tanım aklımda kalmamış ve
700. 28:55böyle şey olmuştum. Ne güzelmiş, eee,
701. 28:59demiştim.
702. 29:00Sonra yine Pınar hocam, Pınar Akkoyunu
703. 29:03eee bir an durup bizi bir düşünmeye sevk
704. 29:06etmişti. Ben de sizi bir an durup
705. 29:09düşünmeye sevk etmek istiyorum.
706. 29:12Dedik ki kıt kaynaklarla sonsuz
707. 29:14ihtiyaçların karşılanması. Ama bir durup
708. 29:17düşündüğümüz zaman ihtiyaçlar gerçekten
709. 29:19sonsuz mu? Siz bu konuda ne
710. 29:21düşünüyorsunuz? Özellikle tüketimin eee
711. 29:24çılgın boyutta arttığı
712. 29:28eee bir dünya düzenine geldik.
713. 29:32Eee ekonomi acaba kıt kaynaklarla sonsuz
714. 29:35ihtiyaçları mı karşılamaya çalışıyor?
715. 29:38Bunu bir düşünmek eee gerekir diye
716. 29:41düşünüyorum.
717. 29:43Eee ve
718. 29:47şöyle belki devam edebiliriz.
719. 29:50sonsuz olan acaba ihtiyaçlar değil de
720. 29:53isteklerimiz mi?
721. 29:56Ben burada ekonominin bu tanımını
722. 29:59güncelleme ihtiyacı duyuyorum. Kıt
723. 30:01kaynaklarla sonsuz istek ve ihtiyaçların
724. 30:05karşılanması hatta sonsuz isteklerin
725. 30:07karşılanması demek daha doğru. Çünkü
726. 30:09ihtiyaç, temel ihtiyaçlar, temel insani
727. 30:13ihtiyaçlar
728. 30:15evrensel işte barınma, ısınma, gıda
729. 30:18gibi. Ama bunun dışında eee yeni bir
730. 30:21araba, lüks bir saat bunlar acaba
731. 30:25gerçekten ihtiyaç mı? Eee burada da yine
732. 30:28sosyoloji, psikoloji eee ve öznellik
733. 30:32devreye giriyor.
734. 30:34Sanırım bu sorunun cevabında en iyi
735. 30:36minimalistler açıklar. Zira eee
736. 30:40bayağı hayat maksimalizme yönelmiş
737. 30:44durumda.
738. 30:46Şimdi dedik ki iktisat biliminin
739. 30:49işleyişi ile ilgili yöntemler üzerinden
740. 30:52bu sınırı çizelim. özel kesim ve kamu
741. 30:55kesimi, eee, kamu ekonomisi ve piyasa
742. 30:58ekonomisi arasındaki ayrımı yaparken
743. 31:01iktisat bilimi ekonominin işleyişini
744. 31:03açıklamaya çalışırken bazı sorular
745. 31:05soruyor. Bu sorular ihtiyaç ya da istek
746. 31:09nedir? Bu kimin ihtiyacı ya da
747. 31:12isteğidir?
748. 31:14Bu istek ya da ihtiyaç nasıl
749. 31:16karşılanacaktır?
750. 31:18Bu istek ya da ihtiyacın ne kadarı
751. 31:19karşılanacaktır?
752. 31:21planlama, üretim, dağıtım gibi
753. 31:24maliyetleri kim ne kadar üstlenecektir
754. 31:27gibi sorular
755. 31:28iktisat biliminin ekonominin işleyişini
756. 31:31açıklamaya çalışırken sorduğu sorular.
757. 31:33İktisat bilimi bu soruları sorarak kıt
758. 31:35kaynaklarla insanların sınırsız
759. 31:38ihtiyaçlarının ya da isteklerinin nasıl
760. 31:40karşılanacağını açıklamaya çalışıyor.
761. 31:43İlk soruyla başlayalım. İstek ya da
762. 31:45ihtiyaç nedir?
763. 31:47Söylediğimiz gibi bu sorunun cevabı
764. 31:49kişiden kişiye farklılık gösteriyor.
765. 31:52Örneğin bir insan için ekmek önemli bir
766. 31:54ihtiyaçken başka biri için araba çok
767. 31:56büyük bir ihtiyaç olabiliyor. Burada az
768. 31:59önce bahsettiğimiz gibi ihtiyaç
769. 32:00kavramının istek kavramıyla karışımına
770. 32:03dikkat çekiyorum. Tekrar
771. 32:06insanların ihtiyaçlarına genel olarak
772. 32:08beşeri ihtiyaçlar denmekte. Bu beşeri
773. 32:11ihtiyaçların bir kısmı bireysel
774. 32:14ihtiyaçlardan oluşuyor. Özel ihtiyaçlar
775. 32:16olarak da bunlara eee rastlayabilirsiniz
776. 32:19çeşitli kitaplarda.
777. 32:21Bireysel ihtiyaçlara örnek olarak
778. 32:23beslenmek, barınmak, giyinmek, tatile
779. 32:25gitmek, kültür sanat faaliyetlerine
780. 32:27katılmak, eee işte tedaviye erişmek gibi
781. 32:32şeyleri sıralayabiliriz.
782. 32:35BS ihtiyaçlar yalnızca tüketen kişiye
783. 32:37fayda sağlayan mal ve hizmetler olduğu
784. 32:39için bunlara özel mal ve hizmetler
785. 32:42denmekte.
786. 32:43Eee bu mal ve hizmetler piyasa koşulları
787. 32:46içinde özel şirketler tarafından
788. 32:48üretilmekte. Şirketlerin özel hukuk
789. 32:51kurallarına uygun olarak ekonomik
790. 32:53faaliyette bulunduğu alanda özel kesim
791. 32:56ya da işte özel sektör olarak
792. 32:58adlandırılmakta.
793. 33:00Özel kesimde temel amaç karların
794. 33:03maksimize edilmesi.
795. 33:06Hangi mal ve hizmetlerin nasıl ve kimler
796. 33:08için üretileceği ise düzgün işleyen bir
797. 33:11fiyat mekanizması ile çözümlenmekte.
798. 33:14Mal ya da hizmetin fiyatı o mal ya da
799. 33:16hizmete ilişkin arz ve talebe ve ilgili
800. 33:19mal ya da hizmetin üretiminin oluştuğu
801. 33:21piyasa koşullarına bağlı olarak
802. 33:23belirlenmekte.
803. 33:25Özel kesim tüm bu faaliyetlerini piyasa
804. 33:27ekonomisi ya da diğer ifadeyle özel
805. 33:30ekonomi içinde sürdürüyor.
806. 33:33Şimdi beşeri ihtiyaçların bir kısmı
807. 33:34bireyseldir dedik ve özel kesimden
808. 33:36bahsettik. Bir de insanların toplu
809. 33:38olarak yaşamasından kaynaklanan kolektif
810. 33:41veya kamusal ihtiyaçlar olarak ifade
811. 33:44ettiğimiz ihtiyaçlar bulunuyor.
812. 33:47Eee devletin de bir işlevi demiştik ki
813. 33:50siyasal örgütlenmenin ya da devlet
814. 33:52örgütlenmesinin bu toplumsal yaşamdaki
815. 33:54kolektif ihtiyaçları karşılamak
816. 33:56demiştik.
817. 33:58Bunlar işte ulusal güvenlik, adalet ve
818. 34:01bayındırlık gibi hizmetler. Eee, bu
819. 34:04grubun en akılda kalan örneklerinden
820. 34:06sayılabilir. Şimdi siyasal örgütlerin
821. 34:08işlevi neydi dedik. İnsanların bir arada
822. 34:10yaşamaları sonucu ortaya çıkan kimi
823. 34:12ihtiyaçları gidermek. Bu hizmetlerin
824. 34:14giderilmesi de diğer hizmetler gibi
825. 34:16iktisadi faaliyetle söz konusu oluyordu.
826. 34:19Devletin kamu kurumları aracılığıyla
827. 34:21ürettiği mal ve hizmetlere kamusal mal
828. 34:23ve hizmetler diyoruz.
829. 34:25Kamu kurumlarının üretimde bulunduğu
830. 34:28alan da kamu kesimi olarak
831. 34:29adlandırılıyordu.
832. 34:31Kamu kesimi mülkiyeti kamuya ait olan
833. 34:34tüm üretim birimlerini kapsamakta
834. 34:37ve tüm faaliyetlerini kamu ekonomisi
835. 34:39içinde gerçekleştirmekte. Piyasa
836. 34:41ekonomisinde ise amaç karın maksimize
837. 34:43edilmesidir demiştik. Kamu ekonomisinde
838. 34:46amaç kamusal yarar sağlanması ya da
839. 34:49toplumsal refahın maksimize edilmesi.
840. 34:52Bir kolektiflik burada söz konusu.
841. 34:56Eee, tekrar
842. 34:58eee bakacak olursak karşılaştırarak
843. 35:01piyasa ekonomisinde fiyat mekanizması
844. 35:03belirleyiciyken kamu kesimi tarafından
845. 35:05üretilecek olan ürünlerin ya da
846. 35:07sunulacak olan hizmetlerin kimler için
847. 35:10nasıl üretileceği ve maliyetine kimlerin
848. 35:13katlanacağı siyasi ve idari birimler
849. 35:15yani siyasi karar mekanizması tarafından
850. 35:17belirlenmekte.
851. 35:20Siyasi kararlar ileride ayrıntılarıyla
852. 35:22inceleyeceğimiz kamu bütçesinde
853. 35:24somutlaşmakta ve parlamentonun onayı ile
854. 35:27kesinleşmekte.
855. 35:28Böylelikle kıt kaynakların kamu kesimi
856. 35:31içindeki dağılımı belirlenmekte. Bu
857. 35:33anlamda bütçe eee vatandaşlar olarak da
858. 35:38çok önemle ele almamız gereken eee bir
859. 35:42yasal belge.
860. 35:44Bu anlamda da çeşitli bütçeye ilişkin
861. 35:46çeşitli akımlar var. eee mesela vatandaş
862. 35:50odaklı bütçeleme sistemleri, vatandaşın
863. 35:53y sıradan bir insanın anlayabileceği
864. 35:55netlikte grafiklerle, görsellerle eee
865. 35:59halka bütçenin sunulmasını eee savunan
866. 36:03görüşler var. Çünkü verdiğimiz oyların
867. 36:06karşılığını alıp alamadığımızı
868. 36:08denetleyebildiğimiz tek belge
869. 36:11vaadedilenlerin gerçekleşip
870. 36:12gerçekleşmediğini gösteren tek belge
871. 36:15bizim için bütçe kanunu ve onu eee dönem
872. 36:20sonunda hazırlanan kesin hesap yasa
873. 36:24tasarısı. Eee, biz buralardan oy
874. 36:27verdiğimiz, eee, siyasal partilerin
875. 36:31vaadettiği şeylere ne kadar bütçe ayırıp
876. 36:34ayırmadığını, o vaatlerinin ne kadar
877. 36:36arkasında durup durmadığını takip
878. 36:38edebiliyoruz ya da etmeye çalışıyoruz.
879. 36:41yıl sonlarına doğru da zaten e belki
880. 36:44rastlıyorsunuzdur.
881. 36:46Türkiye Millet Meclisi'nde bütçe
882. 36:47görüşmeleri başlar ve haberlerde
883. 36:51eee ateşli eee ve kızgın eee
884. 36:56münakaşalara denk geliyoruz maalesef.
885. 37:01Şimdi bütün bu belirttiklerimizden sonra
886. 37:04bireysel taleplerin kıt kaynakların
887. 37:06kullanımında etkili olmadığı fikri
888. 37:08aklınıza gelebilir ama tabii ki
889. 37:10etkilidir. Neden etkilidir? Az önce
890. 37:13anlattığım sebeple etkilidir. Burada
891. 37:16özel kesimde piyasa mekanizmasındaki
892. 37:18talebin yerini siyasi karar
893. 37:20mekanizmasının belirleyicisi olan siyasi
894. 37:23oy alır ve tüketiciler taleplerini
895. 37:25oylama sistemiyle açıklar. Burada da
896. 37:28şuna dikkat çekmek istiyorum.
897. 37:30Eee, ben bunun üzerine hiç düşünmemişim.
898. 37:34İşte doktora esnasında
899. 37:37böyle bir aydınlanma anı yaşadım.
900. 37:40Eee, maalesef bizim seçim sistemimizde
901. 37:44biz partiyi oyladığımız için
902. 37:48o parti eğitim alanında ne vadediyorsa
903. 37:51onu, ekonomi alanında ne vadediyorsa
904. 37:53onu, eee, işte dezavantajlı gruplar için
905. 37:56ne vadediyorsa onu, sağlık alanında ne
906. 37:59vadediyorsa onu paket olarak almak
907. 38:01zorunda kalıyoruz. Halbuki eee bir
908. 38:04vatandaş olarak ben A partisinin eğitim
909. 38:08alanındaki politikalarını desteklemek
910. 38:10isteyebilirim.
911. 38:12B partisinin dezavantajlı gruplara
912. 38:14sunduğu eee
913. 38:18ayırdığı bütçe ve ödeneği ya da onlar
914. 38:21için vaatlerini desteklemek
915. 38:23isteyebilirim. Maalesef böyle bir ayrım
916. 38:25yok. Dolayısıyla tam olarak da
917. 38:28tüketiciler oylamayla eee ya da vatandaş
918. 38:33taleplerini hangi kamusal hizmetlere eee
919. 38:36ne kadar bütçe ya da önem ayrılması
920. 38:40gerektiğini oy sistemi içerisinde tam
921. 38:43olarak belirleyebiliyor diyebilir miyiz?
922. 38:45Bence diyemiyoruz.
923. 38:47Bunu da belirtmek isterim. Şimdi
924. 38:49iktisatın kıt kaynaklarla başa
925. 38:51çıkabilmek için sorduğu sorulardan
926. 38:53bahsetmiştik. Bunlardan biri de kamu
927. 38:55kesimi ve özel kesim faaliyetlerinin
928. 38:57finansmanının nasıl sağlanacağı ve bu
929. 38:59maliyette kimlerin katlanacağıydı.
930. 39:02Kamu kesimi finansmanını devletin
931. 39:04egemenlik gücüne dayanarak sağlar.
932. 39:06Belirttiğimiz gibi işte gene vergi ile
933. 39:08ilgili söylediğimiz şeyler burada
934. 39:10geçerli. Zorunlu finansman adı verilen
935. 39:12bu yöntemde vergi ve vergi benzeri
936. 39:14gelirlere dayanılıyor. Özel kesim
937. 39:17finansmanı ise gönüllü ödemeye dayanan
938. 39:19gönüllü finansman yöntemiyle finanse
939. 39:21edilmekte. Kamu ekonomisi ve piyasa
940. 39:23ekonomisi arasındaki ayrımı da bir
941. 39:25tekrar edelim. Kamu ekonomisi ve piyasa
942. 39:28ekonomisi arasındaki ayrım üretim ve
943. 39:31finansmanla ilgili kararların
944. 39:32alınmasındaki kaynağa göre
945. 39:34belirleniyordu. Kamu ekonomisi, üretim
946. 39:36birimleri yani kamu daireleri devlete
947. 39:39aitti ve bu birimlerin finansman
948. 39:40ihtiyacı da genelde vergiler ve diğer
949. 39:43zorunlu ödemelerden elde edilen
950. 39:44gelirlerle karşılanıyordu. kamu
951. 39:46birimlerinin ürettiği hizmetler ilke
952. 39:48olarak karşılıksız sunulup üretiliyordu
953. 39:52ve eee bu mal ve hizmetlere ilişkin tüm
954. 39:56unsurlar siyasi karar mekanizması ile
955. 39:58belirleniyordu. Piyasa ekonomisinde ise
956. 40:01üretimle ilgili kararları piyasa
957. 40:02mekanizması belirler ve üretim
958. 40:04giderlerinin finansmanı üretim
959. 40:06gelirleriyle karşılanır. Şimdi burada
960. 40:09özel kesim ve kamu kesimi genel
961. 40:12ekonomiyi oluşturur diye daha önce
962. 40:14söyledik. Genel ekonomi içinde özel
963. 40:17kesim ve kamu kesiminin ağırlığı da
964. 40:19iktisadi akımlara e göre değişiyor.
965. 40:22Benimsenen iktisadi, ekonomik sistemlere
966. 40:25göre değişiyor. Bu sistemleri de ileride
967. 40:28ele alacağız. Başlarda devletin yani
968. 40:30kamu kesiminin ekonomi içindeki payı
969. 40:33daha fazlayken zamanla özellikle 90'lı
970. 40:36yılların sonlarına doğru devletin
971. 40:38ekonomi içindeki rolünü sınırlayan yeni
972. 40:41politika önerileri uygulanmaya
973. 40:43başlanıyor ve genel olarak devletin
974. 40:46ekonomi içindeki payı giderek
975. 40:47daraltılarak ekonominin işleyişi özel
976. 40:50kesime bırakılıyor mümkün mertebe. Zaten
977. 40:54piyasa ekonomisi de kendi işleyişini
978. 40:56engelleyici bir devlet müdahalesini
979. 40:58tercih etmez. Bu iktisadi akımlara
980. 41:01değince göreceğiz. Adam Smith'in meşhur
981. 41:04görünmez el eee kuramı bırakınız
982. 41:08yapsınlar. Yani iktisat eee ekonominin
983. 41:11görünmez bir el tarafından yönetildiğini
984. 41:13ve kendi dengesini kabaca böyle ifade
985. 41:16edebiliriz. Kendi dengesini bulacağını
986. 41:17savunur klasik iktisatçılardan Adam
987. 41:20Smith.
988. 41:22Eee, bunun yanı sıra piyasa
989. 41:23mekanizmasının işleyebilmesi için
990. 41:25devletin bazı düzenlemeler yapması
991. 41:27gerekiyor. Hem biraz serbest bırakacak
992. 41:29hem yani hem müdahale etmeyecek hem de
993. 41:31bazı düzenlemeler yapması gerekiyor ki
994. 41:33hem doğrudan yabancı sermaye
995. 41:34yatırımcılarını çeksin, istihdamı teşvik
996. 41:37etsin. Eee, bunların başında işte
997. 41:39ekonomik düzeni bozan aksaklıkların
998. 41:41giderilmesi geliyor. Altyapı
999. 41:43hizmetlerini sağlamalı ki yatırımcı
1000. 41:45gelsin. Kişi hak ve özgürlüklerini
1001. 41:47güvence altına alsın ki gene yatırımcı
1002. 41:49gelsin. Özellikle yabancı yatırımcı.
1003. 41:52Eee, bu gibi hizmetlerin devlet
1004. 41:54tarafından sunulması beklenmekte. Bu
1005. 41:56yüzden tamamen piyasa ekonomisi
1006. 41:58kurallarını işleten ülkelerde de
1007. 42:00gelişmiş ülkelerde de devlet ve devlete
1008. 42:02bağlı kamu kurumları mevcuttur.
1009. 42:04Eee, bu da bizi kamu maliyesi ve
1010. 42:07ekonomik sistemler konusuna getirecek.
1011. 42:10Eee, bir sonraki ders kamu maliyesi ve
1012. 42:12ekonomik sistemlerden devam etmek üzere.
1013. 42:14Sabriniz için teşekkür ediyorum.