Hoe (vriendjes)politiek is het Songfestival? — Transcript

Full transcript

1. 0:00Het Eurovisie Songfestival.
2. 0:02Love it or hate it.
3. 0:13Sinds 1956 een stukje muzikale verbroedering...
4. 0:16...om al die verschillende Europeanen, na twee grote wereldoorlogen...
5. 0:20...weer samen te brengen.
6. 0:21Een beetje vrede, een beetje vreugde.
7. 0:25Gewoon een beetje vrede, en een beetje vreugde.
8. 0:28En met muziek, vooral géén politiek.
9. 0:32Dat zeg ik niet: dat zegt de European Broadcasting Union - de organisator - zélf.
10. 0:37Een politieke boodschap promoten mág niet.
11. 0:40Maar het gebeurt toch.
12. 0:42En daarbovenop is er ook zoiets als...
13. 0:46...vriendjespolitiek.
14. 0:47Want dit herkent iedereen: de maximale 'douze points' gaan wel erg vaak naar een vriendje.
15. 1:00En vice versa.
16. 1:01Dus: twee vragen waar je in deze video antwoord op krijgt...
17. 1:04...hoe politiek is het Songfestival eigenlijk?
18. 1:07En is het door al die vriendjespolitiek nog wel een beetje eerlijk?
19. 1:15Eerst even kort.
20. 1:17In 1956 begint het Songfestival als een West-Europees feestje met welgeteld zeven landen.
21. 1:25Inmiddels doen er rond de veertig mee van over het hele continent én zelfs daarbuiten.
22. 1:30Met kijkcijfers waar wij jaloers van worden...
23. 1:33...zo'n 200 miljoen wereldwijd.
24. 1:35Een uniek en enorm podium.
25. 1:38Daarom proberen deelnemers er soms stiekem toch een politieke boodschap in te fietsen.
26. 1:43Goed voorbeeld, dit jaar nog: Wit-Rusland.
27. 1:51Vertaald: 'Ik zal je leren naar de pijpen te dansen.'
28. 1:55Door een band die openlijk de Wit-Russische president Loekasjenko steunt.
29. 1:59Wie een beetje weet wat daar aan de hand is, snapt hoe politiek gevoelig deze inzending is.
30. 2:04En dus zei de organisatie...
31. 2:06"Het liedje trekt het a-politieke karakter van het Songfestival in twijfel."
32. 2:10En sloot deelname van Wit-Rusland uit.
33. 2:15Dat gebeurde slechts één keer eerder.
34. 2:17In 2009, Georgië met het nummer: we don't wanna Putin. Ehh...
35. 2:23...we don't wanna put ín.
36. 2:28Openlijke kritiek op de Russische president Poetin op een songfestivalpodium...
37. 2:32...vanwege de oorlog in Georgië. Mag niet.
38. 2:35Dus ook hier: gediskwalificeerd.
39. 2:42Maar of iets wel of niet te 'politiek' is, is nogal arbitrair.
40. 2:46In 2018 mocht Frankrijk bijvoorbeeld gewoon meedoen met het liedje Mercy.
41. 2:51Over de vluchtelingencrisis.
42. 2:57Of neem Armenië in 2015, precies 100 jaar na de Armeense genocide, met een ondubbelzinnige boodschap aan Turkije...
43. 3:05'Ontken het niet.'
44. 3:11Turkije zelf wil al sinds 2013 sowieso niet meer meedoen aan dit Europese feestje.
45. 3:15En in 2016 wint Oekraïne - twee jaar na de annexatie van De Krim door Rusland...
46. 3:20...met dit nummer: 1944.
47. 3:27Een duidelijke verwijzing naar de massadeportatie van de Krim-Tataren...
48. 3:30...door Sovjet-leider Jozef Stalin in datzelfde jaar.
49. 3:34Rusland was not amused.
50. 3:36Net als Oekraïne en Rusland zijn ook de spanningen tussen Armenië en Azerbeidjzan...
51. 3:40...altijd goed zichtbaar rondom het songfestival.
52. 3:43En ook de deelname van Israël houdt al jaren de politieke gemoederen bezig.
53. 3:47En alles wat er in dat land gebeurt.
54. 3:49Bij de vorige editie bijvoorbeeld nog, in Tel Aviv.
55. 3:52Bij een gastoptreden liet niemand minder dan Madonna twee dansers arm in arm het podium oplopen...
56. 3:57...een met een Israëlische, de ander met een Palestijnse vlag op de rug.
57. 4:01En IJsland hield live bij de puntenverdeling ineens deze vlag omhoog.
58. 4:08Songfestivalpolitiek is trouwens van alle tijden.
59. 4:11Zelfs in de jaren 60 al, toen het Spanje van dictator Franco gastheer was...
60. 4:16...en het Songfestival aangreep om er eens internationaal goed op te staan.
61. 4:19Oostenrijk bleef thuis, als statement. Ze hadden geen zin in het dictatoriale promofeestje van Franco.
62. 4:26Dus ook toen al.
63. 4:30En dan is er nog iets: genderpolitiek.
64. 4:33Dat het Songfestival ook een groot LHBTIQ+-feestje is, hoef ik niet uit te leggen.
65. 4:38Tussen al die nationale vlaggen, is er er een vlag die het vaakst wappert.
66. 4:42De regenboogvlag.
67. 4:44Dat begon al in 1961.
68. 4:46Het lied 'Nous les amoureux' van de Luxemburger Jean-Claude Pascal...
69. 4:50...wordt gezien als het eerste activistische songfestivalliedje voor homorechten.
70. 4:58En in de vele jaren daarna zagen we ook drag queens...
71. 5:04...deze kus...
72. 5:07...en ook trans- en non-binaire winnaars. ...en ook trans- en non-binaire winnaars.
73. 5:12Maar...
74. 5:13...in landen waar het slecht gesteld is met de LHBTIQ+-rechten...
75. 5:16...of waar 'homopropaganda' zelfs wordt verboden...
76. 5:19...wordt het Songfestival gezien als het pushen van een activistische politieke agenda.
77. 5:25Zo besloot Turkije de editie van de lesbische kus niet uit te zenden.
78. 5:29En Hongarije zou zich vanwege het LHBTIQ+-activisme uit het Songfestival hebben teruggetrokken...
79. 5:35...wordt gezegd. Is geen officieel statement.
80. 5:37Dus het Songfestival en politiek?
81. 5:40Ondanks al die vrolijke kleuren blijkt het vooral een heel erg grijs gebied.
82. 5:44Jan Kostelijk schreef er zijn masterscriptie over.
83. 5:47Dus Jan, hoe 'non-political' is het Songfestival nou echt?
84. 6:58En dan: vriendjespolitiek.
85. 7:00Goodmorning Europe, this is The Netherlands calling.
86. 7:04Our twelve points go to...
87. 7:08...Belgium!
88. 7:09En dan ook omgekeerd. Toch, België?
89. 7:13Daar is dus heel veel wetenschappelijk onderzoek naar gedaan. Heeft Jan allemaal uitgezocht.
90. 7:17Wat blijkt?
91. 7:18Inderdaad, multilaterale blokvorming en bilaterale verbondjes bestaan...
92. 7:23...en horen er een beetje bij op het Songfestival.
93. 7:26Vriendjespolitiek dus. Bevriende landen spelen elkaar de punten toe.
94. 7:29Denk aan Scandinavische landen onderling, de Balkanlanden, maar ook Portugal en Spanje.
95. 7:39Klein verbondje.
96. 7:40Volgens dit Italiaanse onderzoek komen die voting blocs vooral door een gedeelde cultuur...
97. 7:46...en dat is vaak ook een gedeelde muziekstijl, met soms zelfs dezelfde sterren op de radio.
98. 7:51Ook geografische nabijheid, een gedeelde geschiedenis, godsdienst of taal...
99. 7:55...draagt allemaal bij aan wat we dan 'vriendjespolitiek' noemen.
100. 8:00Hoort erbij.
101. 8:01In dit onderzoek uit 1995 komen drie sterke voting blocs naar voren...
102. 8:06...een Noord-Europees, West-Europees en een mediterraans blok.
103. 8:10Uit onderzoek in 2006 zou blijken dat er inmiddels twee nieuwe blocs beeldbepalend zijn...
104. 8:15...wat hij noemt het Balkan Blok, met voormalig Joegoslavië, Griekenland, Cyprus, Roemenië, en Turkije.
105. 8:20En het Warschau Pact met Polen, Rusland en Oekraïne.
106. 8:25Dat waren toch juist géén vrienden?
107. 8:29Nou, cultureel en muzikaal liggen ze juist heel dicht bij elkaar...
108. 8:33...en ze geven elkaar traditioneel veel punten.
109. 8:35Politieke spanningen zorgen juist voor de afwijking.
110. 8:38Let op: deze dip in puntentoekenning over en weer is na de pro-Europese Oranjerevolutie in Kiev...
111. 8:44...hier speelde een hoogoplopend gasconflict waarbij Rusland Oekraïne hartje winter in de kou liet zitten.
112. 8:49En deze dip speelde rond het Associatieverdrag tussen Oekraïne en de EU.
113. 8:54Toch vormen ze traditioneel juist een blok.
114. 9:00Maar dan...
115. 9:01...rond de millenniumwisseling gebeuren er twee dingen...
116. 9:04...waardoor die voting blocs steeds meer weerstand oproepen.
117. 9:07Eén: heel veel méér landen doen mee, vooral Oost-Europese...
118. 9:11...waar er na de Val van de Muur heel veel meer van zijn.
119. 9:14Twee: eind jaren 90 bepalen niet langer de vakjury's hoe de punten worden verdeeld...
120. 9:19...maar het publiek dat mag stemmen. Via televoting.
121. 9:23Met al die nieuwe deelnemers uit Oost-Europa klinkt in West-Europa de kritiek...
122. 9:27...dat de zogeheten blokvorming, in combinatie met de publieksstem de winnaar bepaalt.
123. 9:31In het voordeel van nieuwe landen, zoals Estland...
124. 9:35...Oekraïne...
125. 9:37...en Servië.
126. 9:41De populariteit van het voorheen West-Europese feestje kakt hier volledig in.
127. 9:46En dus gooit de organisatie de boel in 2008 om.
128. 9:49Je moet je voortaan kwalificeren voor een van de halve finales.
129. 9:53Landen worden verdeeld over een aantal pools...
130. 9:56...en het stemgedrag van landen in de afgelopen vijf jaar bepaalt tegen wie ze moeten.
131. 10:00Zo moeten bijvoorbeeld Griekenland en Cyprus het in de poulefase het al tegen elkaar opnemen...
132. 10:04Met als doel die stemblokken te splitsen.
133. 10:08En in 2009 komt de jury terug.
134. 10:11Puntentoekenning gebeurt voortaan 50/50.
135. 10:14De ene helft door het publiek, met een stem, de andere helft door een vakjury.
136. 10:18Want een professionele vakjury is altijd 100 procent onafhankelijk, toch Henkjan Smits?
137. 10:25Wij hadden in ons radioprogramma op Radio 5...
138. 10:28...Duncan vlak voordat-ie naar Tel Aviv ging te gast.
139. 10:32En toen zei hij dat hij heel erg vreesde voor Italië.
140. 10:34Ja, dan kijk je toch wat anders naar Italië en ben je toch wat kritischer.
141. 10:38- Want jij hebt Italië minder punten gegeven?
142. 10:40Maar vanzelfsprekend.
143. 10:43Henkjan...
144. 10:47Of het nou het publiek is of de jury, de kwaliteit van het liedje is zeker niet altijd de enige graadmeter.
145. 10:53Ook hier is politiek een ding.
146. 10:56Conchita Wurst won in 2014...
147. 11:01...kort nadat Rusland een anti-LHBTIQ+-wet invoerde.
148. 11:05Er wordt gezegd dat ze daardoor ook veel sympathiestemmen kreeg.
149. 11:08Zeker als je bedenkt dat Rusland dat jaar ook flink werd uitgejouwd.
150. 11:15En ook wat betreft het aantal punten van Armenië naar Azerbeidzjan en vice versa?
151. 11:19Zero points, publiek én jury.
152. 11:22Goed, vriendjespolitiek, en ook niet-zo-goede-vriendjespolitiek, bestaat dus.
153. 11:28Maar hoeveel invloed heeft dat nou op de uiteindelijke winnaar? Jan?
154. 12:09Tot zover dit 'non-political event'.