YouTube2Text

Hồ Sơ Washington: Việt Nam Và Hoa Kỳ Từ Chiến Tranh Đến Đối Tác — Transcript

by Á Lục Ký · 4,752 words · 594 segments · language en · Watch on YouTube

Full transcript

  1. 0:05[âm nhạc]
  2. 0:10>> Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng
  3. 0:12đến với chương trình Á Lục Ký.
  4. 0:14Hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau đi tìm câu
  5. 0:16trả lời cho một nghịch lý khó tin trong
  6. 0:18lịch sử ngoại giao hiện đại. Năm 2023,
  7. 0:22Việt Nam đưa Hoa Kỳ lên vị trí [âm nhạc]
  8. 0:24cao nhất trong hệ thống quan hệ đối
  9. 0:26ngoại của mình, ngang hàng với Trung
  10. 0:27Quốc, Nga và Ấn Độ. Đây là quốc gia từng
  11. 0:30thả xuống lãnh thổ Việt Nam một khối
  12. 0:33lượng bom đạn được nhiều nhà sử học ước
  13. 0:35tính còn lớn hơn tổng số bom mà tất cả
  14. 0:38các bên cộng lại đã dùng trong toàn bộ
  15. 0:40Thế chiến thứ hai. Những nghịch lý thật
  16. 0:42sự của câu chuyện này không nằm ở con số
  17. 0:44đó. Nó nằm ở một chi tiết mà rất ít
  18. 0:47người để ý. Những người đứng ra dàn xếp
  19. 0:49cuộc hòa giải này phần lớn lại chính là
  20. 0:52những người đã trả giá đau đớn nhất cho
  21. 0:54cuộc chiến ấy.
  22. 0:55Một phi công từng nằm tù 6 năm rưỡi, một
  23. 0:58người lính từng ném chính huân chương
  24. 1:01của mình xuống bậc thềm Quốc hội Mỹ để
  25. 1:03phản đối cuộc chiến ông từng tham gia.
  26. 1:06Câu hỏi đặt ra là tại sao lại là họ?
  27. 1:10Và điều đó nói lên điều gì về cách các
  28. 1:11quốc gia thật sự làm bạn với nhau sau
  29. 1:14khi đã từng là kẻ thù?
  30. 1:18Trước khi đi tiếp, cần nói rõ một điều.
  31. 1:21Cuộc chiến để lại hậu quả không cân xứng
  32. 1:23giữa hai phía. Hàng triệu người Việt Nam
  33. 1:25thiệt mạng, hàng trăm nghìn thuyền nhân
  34. 1:27phải rời bỏ quê hương sau năm 1975
  35. 1:31và di sản chất độc da cam vẫn còn đó cho
  36. 1:34đến hôm nay. Những mất mát đó xứng đáng
  37. 1:36có những kỳ phát sóng riêng, đầy đủ hơn
  38. 1:39nhiều so với những gì có thể gói gọn
  39. 1:41trong một chương trình. Hôm nay, Á Lục
  40. 1:43Ký chọn kể một góc rất hẹp của bức tranh
  41. 1:45lớn đó, phía bên kia của tiến trình hòa
  42. 1:47giải, những người Mỹ cụ thể đã đứng ra
  43. 1:49hàn gắn và vì sao chính họ chứ không
  44. 1:52phải ai khác lại làm được điều đó?
  45. 1:54Ba điều cần nắm nhanh trước khi bắt đầu.
  46. 1:57Đối tác chiến lược toàn diện cấp bậc
  47. 2:00Việt Nam trao cho Mỹ năm 2023
  48. 2:03là nấc thang ngoại giao cao nhất của Hà
  49. 2:05Nội và trước đó chỉ có một số rất ít
  50. 2:07[âm nhạc] quốc gia được xếp vào vị trí
  51. 2:09này. Ba nhân vật dẫn dắt phần đầu chương
  52. 2:11trình đều là người Mỹ có mặt tại Việt
  53. 2:14Nam trong chiến tranh theo ba cách hoàn
  54. 2:17toàn khác nhau.
  55. 2:18Và toàn bộ câu chuyện sẽ đi qua ba mốc
  56. 2:21năm 1995
  57. 2:23năm 2013
  58. 2:25và năm 2023.
  59. 2:28Mỗi mốc là một cánh cửa. Chúng ta bắt
  60. 2:30đầu từ chính những con người đã mở cánh
  61. 2:32cửa đầu tiên.
  62. 2:37>> [âm nhạc]
  63. 2:38>> Trước khi có bất kỳ cuộc đàm phán chính
  64. 2:40trị nào giữa Hà Nội và Washington đã có
  65. 2:42một việc khác diễn ra trước, âm thầm hơn
  66. 2:45nhiều và kéo dài gần một thập kỷ.
  67. 2:48Đó là việc hai nước cùng nhau đào tìm
  68. 2:50hài cốt của những người lính Mỹ mất tích
  69. 2:52trong chiến tranh. Nghe qua có vẻ đây
  70. 2:55chỉ là một hoạt động nhân đạo bên lề.
  71. 2:58Nhưng nếu nhìn kỹ, đây mới chính là cây
  72. 3:00cầu đầu tiên thật sự được xây giữa hai
  73. 3:02cựu thù. Không phải bằng chữ ký hay
  74. 3:04tuyên bố mà bằng công việc rất cụ thể,
  75. 3:06rất chậm và rất tốn kém. 39 đợt tìm kiếm
  76. 3:09chung.
  77. 3:10Hàng trăm bộ hài cốt được xác minh qua
  78. 3:12nhiều năm. Điều đáng suy ngẫm là
  79. 3:15lòng tin giữa hai quốc gia ở đây không
  80. 3:17đến trước rồi mới có hợp tác. Nó ngược
  81. 3:19lại.
  82. 3:20Hợp tác đến trước và lòng tin được xây
  83. 3:22dần lên từ đó, từng mảnh hài cốt một.
  84. 3:25Người đàn ông gắn liền với cây cầu này
  85. 3:27theo một cách rất cá nhân
  86. 3:29là một phi công không quân tên Peterson.
  87. 3:32Tháng 9 năm
  88. 3:331966
  89. 3:36máy bay của ông trúng tên lửa trên bầu
  90. 3:38trời miền Bắc Việt Nam. Ông nhảy dù
  91. 3:40xuống một ngôi làng ở Hải Dương
  92. 3:42trong tình trạng đa chấn thương
  93. 3:44và bị dân quân địa phương bắt giữ.
  94. 3:466 năm rưỡi tiếp theo ông sống qua bốn
  95. 3:49nhà tù khác nhau. Đây là chỗ câu chuyện
  96. 3:52lẽ ra có thể dừng lại như hàng nghìn câu
  97. 3:54chuyện tù binh khác, nhưng nó không
  98. 3:56dừng. Ông Peterson được trao trả năm
  99. 3:591973,
  100. 4:01trở thành nghị sĩ Hạ viện Mỹ, rồi trải
  101. 4:04qua một thập niên chồng chất bi kịch cá
  102. 4:06nhân,
  103. 4:07con trai qua đời vì tai nạn,
  104. 4:09vợ ông được chẩn đoán [âm nhạc] ung thư.
  105. 4:11Đến năm 1995,
  106. 4:15khi vợ ông qua đời, ông gần như đã quyết
  107. 4:17định rút khỏi chính trường. Và đây chính
  108. 4:20là
  109. 4:21lúc Tổng thống Clinton đưa ra một đề
  110. 4:23nghị mà nhìn ở góc độ chính trị thuần
  111. 4:25túy phải gọi là một nước cờ rất khôn
  112. 4:28ngoan.
  113. 4:29Ông mời chính người cựu tù binh này làm
  114. 4:31đại sứ Mỹ đầu tiên tại Việt Nam thời hậu
  115. 4:33chiến. Tại sao đây lại là một nước cờ
  116. 4:35khôn ngoan? Bởi vì bất kỳ ai từng theo
  117. 4:38dõi chính trị Mỹ những năm đó đều biết
  118. 4:41phe phản đối bình thường hóa mạnh nhất
  119. 4:43chính là những nhóm tự nhận là đại diện
  120. 4:46cho tiếng nói của tù binh và gia đình
  121. 4:48người mất tích. Họ sẵn sàng gọi bất kỳ
  122. 4:50ai ủng hộ xích lại gần Việt Nam là kẻ
  123. 4:52phản bội đồng đội.
  124. 4:54Nhưng làm sao [âm nhạc] có thể buộc tội
  125. 4:55một người từng bị giam 6 năm rưỡi trong
  126. 4:57chính những nhà tù đó là phản bội đồng
  127. 4:59đội của mình? Về mặt chính trị,
  128. 5:02việc chọn ông Peterson gần như đã vô
  129. 5:04hiệu hóa toàn bộ lập luận công kích mạnh
  130. 5:06nhất trước khi nó kịp cất lời. Đây là
  131. 5:09một quy luật đáng để chúng ta dừng lại
  132. 5:11một chút. Trong rất nhiều tiến trình hòa
  133. 5:13giải sau chiến tranh trên khắp thế giới,
  134. 5:15người có đủ tư cách đạo đức để tuyên bố
  135. 5:17đã đến lúc buông bỏ quá khứ hiếm khi là
  136. 5:20một nhà ngoại giao chuyên nghiệp đứng
  137. 5:22ngoài cuộc chiến. Gần như luôn luôn đó
  138. 5:24phải là chính nạn nhân.
  139. 5:26Chỉ có nỗi đau thật mới đủ sức nặng để
  140. 5:28bảo lãnh cho hòa bình. Và có một chi
  141. 5:30tiết khép lại câu chuyện của ông
  142. 5:32Peterson theo cách khó tin không kém
  143. 5:35phần mở đầu.
  144. 5:36Chỉ 2 tuần sau khi nhậm chức đại sứ tại
  145. 5:38Hà Nội, ông gặp một người phụ nữ gốc Sài
  146. 5:41Gòn tên Vi Lê.
  147. 5:431 năm sau, họ làm đám cưới ngay tại một
  148. 5:45nhà thờ cổ giữa lòng Hà Nội năm 1998.
  149. 5:51Người đàn ông từng ném bom xuống mảnh
  150. 5:53đất này,
  151. 5:54hơn 30 năm sau trở thành một người con
  152. 5:56rể của chính nơi đó. Nhưng ông Peterson
  153. 5:59không phải là người duy nhất mà số phận
  154. 6:01đã sắp đặt theo cách trớ trêu như vậy.
  155. 6:07>> [âm nhạc]
  156. 6:14[âm nhạc]
  157. 6:17>> Một năm sau, năm 1967,
  158. 6:20một sĩ quan hải quân khác cũng rơi xuống
  159. 6:22bầu trời Hà Nội. Lần này là xuống chính
  160. 6:25Hồ Trúc Bạch giữa lòng thành phố. Hai
  161. 6:28cánh tay và một chân gãy nát,
  162. 6:31ông gần như chắc chắn sẽ chết đuối.
  163. 6:33Người cứu ông không phải một chiến sĩ,
  164. 6:36không phải một cấp chỉ huy nào cả.
  165. 6:39Đó là một công nhân nhà máy bình thường
  166. 6:41tên Mai Văn Ơn đang trú ẩn gần đó giữa
  167. 6:44lúc đám đông [âm nhạc] phẫn nộ định lao
  168. 6:45vào hành hung viên phi công vừa ném bom
  169. 6:47xuống chính thành phố của họ. Ông Ơn
  170. 6:50dùng một cây sào tre lao xuống dòng nước
  171. 6:53kéo người đàn ông đó lên bờ. Hãy dừng
  172. 6:55lại ở chi tiết này một chút vì nó đáng
  173. 6:58được nhìn kỹ hơn một câu chuyện cứu
  174. 7:00người thông thường.
  175. 7:01Đây không phải quyết định của nhà nước,
  176. 7:03không phải một chính sách được viết ra.
  177. 7:05Đó là một phản xạ nhân đạo hoàn toàn cá
  178. 7:08nhân xảy ra trong vài giây trước khi bất
  179. 7:10kỳ cuộc đàm phán chính trị nào tồn tại.
  180. 7:13Và 30 năm sau,
  181. 7:14khi hai người đàn ông này gặp lại nhau,
  182. 7:17cuộc hội ngộ đó trở thành [âm nhạc] một
  183. 7:19trong những biểu tượng hòa giải mạnh
  184. 7:20nhất giữa hai nước. Đôi khi những quyết
  185. 7:23định định hình cả một tiến trình lịch sử
  186. 7:25lớn lại không đến từ phòng họp mà từ một
  187. 7:28khoảnh khắc rất người, rất nhỏ.
  188. 7:30Người phi công đó sau này trở thành
  189. 7:32thượng nghị sĩ Mỹ mang một cái họ nổi
  190. 7:35tiếng McCain. Cha ông từng là đô đốc chỉ
  191. 7:38huy cả một hạm đội và chính vì thân thế
  192. 7:41đó mà những người giam giữ ông đặt cho
  193. 7:43ông biệt danh thái tử. Về những gì đã
  194. 7:45xảy ra trong nhà tù, có hai luồng ký ức
  195. 7:48không hoàn toàn khớp nhau. Theo hồi ký
  196. 7:50của chính ông McCain, ông từng bị tra
  197. 7:52tấn, bị bẻ lại phần xương tay vừa gãy,
  198. 7:55có những giai đoạn tuyệt vọng đến mức
  199. 7:57tìm cách tự kết liễu. Nhưng theo lời kể
  200. 7:59của cựu giám đốc trại giam, một người
  201. 8:01tên Trần Trọng Duyệt, [âm nhạc] ông hoàn
  202. 8:02toàn bác bỏ các cáo buộc tra tấn dưới
  203. 8:04quyền mình và nhớ về McCain như một
  204. 8:06người cứng đầu nhưng thích tranh luận,
  205. 8:08thậm chí từng dạy ông tiếng Anh vào
  206. 8:10những ngày cuối tuần. Sự thật nằm ở đâu
  207. 8:13giữa hai ký ức này? Đến nay, giới nghiên
  208. 8:16cứu vẫn chưa có sự đồng thuận tuyệt đối.
  209. 8:19Và hồ sơ lưu trữ về giai đoạn này vẫn
  210. 8:22còn nhiều khoảng trống, nhưng có một
  211. 8:24điều cả hai phía đều xác nhận giống
  212. 8:26nhau. Sự tôn trọng giữa họ sau chiến
  213. 8:29tranh [âm nhạc]
  214. 8:30là có thật. Khi McCain qua đời năm 2018,
  215. 8:34chính ông Duyệt là người công khai bày
  216. 8:36tỏ tiếc thương và ca ngợi vai trò của
  217. 8:39McCain trong [âm nhạc] việc bình thường
  218. 8:41hóa quan hệ hai nước. Điều đáng chú ý
  219. 8:43hơn cả không nằm ở quá khứ quân sự của
  220. 8:45McCain mà ở những gì ông làm sau đó tại
  221. 8:48chính Thượng viện Mỹ. Ông là người, cùng
  222. 8:51với một đồng nghiệp khác mà chúng ta sẽ
  223. 8:52nói tới ngay sau đây, đã đứng ra bảo trợ
  224. 8:54chính trị cho toàn bộ tiến trình bình
  225. 8:56thường hóa, bất chấp bị chính những nhóm
  226. 8:58cựu binh cực đoan gọi là kẻ phản bội.
  227. 9:01Nhưng người có công lớn nhất trong việc
  228. 9:02tháo gỡ rào cản tâm lý khó nhằn nhất của
  229. 9:05nước Mỹ, một cách kỳ lạ, [âm nhạc] lại
  230. 9:07không phải một cựu tù binh.
  231. 9:13Người đó tên Kerry và con đường của ông
  232. 9:15đến với vai trò này đi ngược hoàn toàn
  233. 9:17với hai người trước. Ông từng là chỉ huy
  234. 9:20một đơn vị tuần tra đường sông tại đồng
  235. 9:22bằng sông Cửu Long, nhưng khi trở về
  236. 9:24nước, ông trở thành một trong những
  237. 9:26gương mặt dẫn đầu phong trào cựu binh
  238. 9:28phản đối chính cuộc [âm nhạc] chiến ông
  239. 9:30vừa tham gia, thậm chí từng ném duy băng
  240. 9:32huân chương của mình xuống bậc thềm quốc
  241. 9:34hội. Với giới bảo thủ Mỹ thời đó, cái
  242. 9:37tên Kerry gắn liền với sự phản bội
  243. 9:39không phải lòng yêu nước, vậy mà năm
  244. 9:411991
  245. 9:44chính ông lại được giao một vị trí cực
  246. 9:46kỳ nhạy cảm, chủ trì Ủy ban đặc biệt của
  247. 9:48Thượng viện điều tra về vấn đề tù binh
  248. 9:50và người mất tích. Nhìn thuần túy về mặt
  249. 9:52chính trị đây là một quyết định đầy rủi
  250. 9:55ro, nhưng nếu nhìn sâu hơn một chút,
  251. 9:57chính sự rủi ro đó lại là điểm mạnh, một
  252. 10:00báo cáo do người từng phản chiến đứng
  253. 10:02đầu. Nếu kết luận rằng không còn tù binh
  254. 10:05nào bị giam giữ sẽ khó bị dán nhãn là
  255. 10:08chính phủ bao che hơn nhiều so với một
  256. 10:10báo cáo tương tự do bất kỳ ai khác viết
  257. 10:12ra. Người hoài nghi nhất, một khi bị
  258. 10:15chính bằng chứng thuyết phục, lại trở
  259. 10:17thành người có sức nặng thuyết phục
  260. 10:18nhất. Cuộc điều tra của ông Kerry không
  261. 10:21hề nhẹ nhàng, gần 2 triệu đô la Mỹ chi
  262. 10:23phí hơn 140 nhân chứng, hơn 20 ngày điều
  263. 10:27trần công khai và quan trọng nhất, hơn 1
  264. 10:30triệu trang tài liệu quân sự được ép
  265. 10:32phải giải mật. Giữa lúc cuộc điều tra
  266. 10:34đang diễn ra có một sự cố suýt đánh sập
  267. 10:36toàn bộ tiến trình. Tháng 7 năm 1991
  268. 10:41một tạp chí lớn của Mỹ đăng trên trang
  269. 10:43bìa một bức ảnh mờ
  270. 10:44được cho là chụp ba phi công Mỹ đang bị
  271. 10:47giam giữ đâu đó ở Đông Nam Á. Bức ảnh
  272. 10:49gây chấn động dư luận Mỹ trong nhiều
  273. 10:52tuần.
  274. 10:52>> Nhưng sau đó
  275. 10:54chính cuộc điều tra độc lập đã lật tẩy
  276. 10:56toàn bộ câu chuyện. Bức ảnh gốc thực
  277. 10:58chất được chụp tại một cuộc biểu tình ở
  278. 11:00Moscow. Những người trong ảnh là kỹ sư
  279. 11:03Liên Xô hoàn toàn không liên quan gì đến
  280. 11:06Việt Nam. Đây là một chi tiết đáng
  281. 11:08[âm nhạc] để chúng ta dừng lại phân tích
  282. 11:10kỹ hơn một câu chuyện lừa bịp thông
  283. 11:12thường, vì nó cho thấy một cơ chế
  284. 11:14[âm nhạc] rất con người khi một xã hội
  285. 11:16mang tổn thương tập thể chưa được giải
  286. 11:18tỏa nó trở thành mảnh đất màu mỡ cho bất
  287. 11:21kỳ câu chuyện nào, dù thiếu căn cứ đến
  288. 11:24đâu, miễn là câu chuyện đó khớp với nỗi
  289. 11:26đau có sẵn. Tháng 1 năm 1993
  290. 11:31báo cáo dài 1000 trang do ông Kerry chấp
  291. 11:34bút kết luận không có bằng chứng thuyết
  292. 11:35phục nào cho thấy con người Mỹ nào sống
  293. 11:38sót trong tình trạng bị giam cầm tại
  294. 11:40Đông Nam Á. Báo cáo này trở thành nền
  295. 11:42tảng pháp lý và tâm lý để Tổng thống
  296. 11:46Clinton tiến tới dỡ bỏ cấm vận một năm
  297. 11:49sau đó, [âm nhạc] nhưng câu chuyện của
  298. 11:50ông Kerry có một cái kết khác đáng hơn
  299. 11:52nhiều. Chính báo cáo hòa giải này
  300. 11:5511 năm sau
  301. 11:57khi ông ra tranh cử Tổng thống năm 2004
  302. 12:01lại bị một nhóm cựu binh dùng làm vũ khí
  303. 12:03công kích thành tích [âm nhạc] quân sự
  304. 12:04của ông. Người tạo ra hòa bình đôi khi
  305. 12:07phải trả giá bằng chính di sản cá nhân
  306. 12:09của mình. Đây có lẽ là quy luật ít được
  307. 12:11nói tới nhất trong mọi câu chuyện hòa
  308. 12:12giải.
  309. 12:14Người đứng ra hàn gắn hiếm khi được lịch
  310. 12:16sử đối xử công bằng ngay lập tức. Nhưng
  311. 12:18hòa giải không bao giờ có thể chỉ đến từ
  312. 12:21một phía. Trong lúc Peterson, McCain và
  313. 12:24Kerry hứng chịu búa rìu dư luận ngay tại
  314. 12:26quê nhà, ở phía bên kia, tại Hà Nội, một
  315. 12:29nhà ngoại giao kỳ cựu tên Nguyễn Cơ
  316. 12:31Thạch cũng đang kiên trì thuyết phục
  317. 12:33chính những người đồng chí của mình. Ông
  318. 12:35phải chứng minh một điều không hề dễ
  319. 12:37nghe vào thời điểm đó
  320. 12:38rằng bắt tay với cựu thù không phải là
  321. 12:41phản bội xương máu đồng bào mà là con
  322. 12:43đường để đất nước không bị bỏ [âm nhạc]
  323. 12:45lại phía sau. Hai quốc gia, hai nhóm
  324. 12:47người cùng phải bơi ngược dòng dư luận
  325. 12:49của chính mình đã tiến từ hai phía để
  326. 12:52gặp nhau ở giữa cây cầu. Nhờ những con
  327. 12:54người đó, cả ở Washington lẫn ở Hà Nội
  328. 12:57nước Mỹ và Việt Nam mới có đủ nền tảng
  329. 13:00chính trị để năm 1995
  330. 13:03Tổng thống Clinton chính thức bước qua
  331. 13:05cánh cửa đầu tiên.
  332. 13:11>> Cánh cửa thứ nhất năm 1995
  333. 13:15mở ra không hề êm ả. Bên trong nước Mỹ
  334. 13:18một liên minh bất thường đã hình thành
  335. 13:20để bảo vệ quyết định này gồm những cựu
  336. 13:22binh từng đổ máu tại Việt Nam đứng về
  337. 13:25phía ủng hộ và giới doanh nghiệp Mỹ lo
  338. 13:27ngại sẽ mất một thị trường 75 triệu dân
  339. 13:31vào tay đối thủ châu Âu và Nhật Bản nếu
  340. 13:33cấm vận kéo dài. Còn phía Việt [âm nhạc]
  341. 13:35Nam, Thủ tướng Võ Văn Kiệt, người từng
  342. 13:38mất vợ và hai con trong một trận càn của
  343. 13:40trực thăng Mỹ, chính là người đọc tuyên
  344. 13:42bố đáp lại, khẳng định quyết định này
  345. 13:45phù hợp với xu thế hòa bình khu vực.
  346. 13:47Điều đáng suy ngẫm ở đây là
  347. 13:49ông Kiệt hoàn toàn có thể chọn không
  348. 13:51nhắc đến bi kịch cá nhân của mình hoặc
  349. 13:53dùng nó để phản đối bình thường hóa. Ông
  350. 13:55đã làm điều ngược lại bằng cách công
  351. 13:57khai nỗi đau của chính mình, rồi vẫn
  352. 13:59chọn hòa giải. Ông đã tước bỏ hoàn toàn
  353. 14:02cơ sở đạo đức của bất kỳ ai muốn nghi
  354. 14:04ngờ thiện chí của Việt Nam. Đây là một
  355. 14:07dạng sức mạnh chính trị mà không văn bản
  356. 14:09ngoại giao nào có thể tạo ra được. Sức
  357. 14:11mạnh của một người có đặc [âm nhạc]
  358. 14:12quyền được oán hận nhất, nhưng đã chọn
  359. 14:15bao dung.
  360. 14:16Giữa cánh cửa thứ nhất và cánh cửa thứ
  361. 14:18hai, có gần 20 năm không xảy ra biến
  362. 14:20động chiến lược lớn nào giữa hai nước.
  363. 14:22Trong khoảng lặng đó, không phải các nhà
  364. 14:24ngoại giao, mà chính những đôi giày thể
  365. 14:26thao, những con chip điện tử và dòng
  366. 14:29chảy thương mại hai chiều mới là thứ âm
  367. 14:32thầm giữ cho mối quan hệ còn non trẻ này
  368. 14:34không đổ vỡ trước những khác biệt về
  369. 14:37nhân quyền hay ý thức hệ.
  370. 14:39Cánh cửa thứ hai, năm 2013
  371. 14:43mở ra trong một bối cảnh hoàn toàn khác.
  372. 14:45Lúc này, căng thẳng trên Biển Đông đã
  373. 14:47leo thang đáng kể, và chính quyền Tổng
  374. 14:49thống Obama triển khai một chiến lược
  375. 14:51tái cân bằng sang khu vực châu Á Thái
  376. 14:53Bình Dương. Việt Nam với Chủ tịch nước
  377. 14:55Trương Tấn Sang và Hoa Kỳ ký khuôn khổ
  378. 14:58đối tác toàn diện với một câu chữ có sức
  379. 15:00nặng đặc biệt, tôn trọng thể chế chính
  380. 15:03trị của nhau.
  381. 15:04Câu chữ đó nghe có vẻ chỉ là ngoại giao
  382. 15:06khách sáo, nhưng thực ra nó tháo gỡ đúng
  383. 15:08rào cản tâm lý lớn nhất còn tồn tại
  384. 15:10trong nội bộ giới lãnh đạo Hà Nội, nỗi
  385. 15:12lo về cái gọi là diễn biến hòa bình, tức
  386. 15:15việc mở cửa kinh tế với phương Tây có
  387. 15:18thể kéo theo áp lực thay đổi thể chế.
  388. 15:20Khi cường quốc tư bản lớn nhất thế giới
  389. 15:22chính thức cam kết bằng văn bản rằng sẽ
  390. 15:25không làm điều đó, cánh cửa hợp tác sâu
  391. 15:27hơn mới thật sự mở ra. Cánh cửa thứ ba.
  392. 15:30Năm 2023
  393. 15:33là bước nhảy vọt gây [âm nhạc] chú ý
  394. 15:34nhất khi Việt Nam bỏ qua hẳn cấp bậc đối
  395. 15:37tác chiến lược thông thường đưa Hoa Kỳ
  396. 15:39tiến thẳng lên cấp cao nhất ngang hàng
  397. 15:41Trung Quốc Nga, Ấn Độ. Vì sao lại có
  398. 15:45bước nhảy này?
  399. 15:46Theo Gregory Poling
  400. 15:48giám đốc một sáng kiến nghiên cứu về
  401. 15:50Biển Đông tại một trung tâm nghiên cứu
  402. 15:52chiến lược và quốc tế có trụ sở ở
  403. 15:55Washington Việt Nam là đối tác gần như
  404. 15:58không thể thay thế đối với Washington
  405. 16:00trên vùng biển này. Vì đây là quốc gia
  406. 16:02Đông Nam Á hiếm hoi sẵn sàng chấp nhận
  407. 16:05rủi ro để bảo vệ yêu sách của mình trước
  408. 16:08sức ép từ Bắc Kinh. Còn theo Derek
  409. 16:10Grossman [âm nhạc] chuyên gia phân tích
  410. 16:12quốc phòng cấp cao tại Viện Nghiên cứu
  411. 16:14RAND
  412. 16:15Việt Nam đang theo đuổi một dạng phòng
  413. 16:17ngừa chiến lược nhiều hướng không
  414. 16:19nghiêng hẳn về bên nào nhằm làm phức tạp
  415. 16:21hóa bất kỳ toan tính gây sức ép nào
  416. 16:23trong tương lai dù đến từ hướng nào đi
  417. 16:26nữa.
  418. 16:27Đây là những phân tích đến từ giới học
  419. 16:29giả Mỹ cần được hiểu đúng là góc nhìn
  420. 16:31của họ không phải lập trường chính thức
  421. 16:34của Việt Nam.
  422. 16:35Về phía mình Tổng Bí thư Tô Lâm trong
  423. 16:38một bài phát biểu tại một trường đại học
  424. 16:40Mỹ tháng 9 năm 2024
  425. 16:43đã nói rõ việc nâng cấp quan hệ với Hoa
  426. 16:46Kỳ xuất phát từ lợi ích kinh tế không
  427. 16:48phải một sự xoay trục nhằm bao vây bất
  428. 16:51kỳ quốc [âm nhạc] gia nào và Việt Nam
  429. 16:52vẫn kiên định chính sách gọi là bốn
  430. 16:54không, không tham gia liên minh quân sự,
  431. 16:57không liên kết nước này để chống nước
  432. 16:58kia, không cho nước ngoài đặt căn cứ và
  433. 17:01không sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc
  434. 17:02tế.
  435. 17:03Đặt hai tiếng nói này cạnh nhau một bên
  436. 17:05là phân tích chiến lược từ Washington,
  437. 17:08một bên là tuyên bố nguyên tắc từ Hà
  438. 17:09Nội, có lẽ cách hiểu công bằng nhất
  439. 17:12không phải là chọn tin bên nào mà là
  440. 17:14nhận ra cả hai đều đúng theo cách riêng
  441. 17:16của mình. Với Washington, Việt Nam là
  442. 17:19một mảnh ghép quan trọng trong bức tranh
  443. 17:21khu vực rộng lớn hơn. Với Hà Nội, mối
  444. 17:24quan hệ này trước hết phục vụ lợi ích
  445. 17:26riêng của Việt Nam và việc nó có trùng
  446. 17:28với lợi ích của một bên thứ ba hay không
  447. 17:31không phải là điều Hà Nội cần phải giải
  448. 17:33thích. Nhưng nếu tình bạn chiến lược này
  449. 17:35thật sự vững chắc đến vậy, một câu hỏi
  450. 17:38khó chịu hơn nhiều lại xuất hiện. Tại
  451. 17:40sao ngay lúc này, chính người bạn chiến
  452. 17:42lược cao nhất đó lại đang là nguồn áp
  453. 17:44lực thuế quan lớn nhất mà hàng hóa Việt
  454. 17:46Nam từng phải đối mặt trong nhiều năm
  455. 17:48qua?
  456. 17:53>> Câu trả lời nằm ở một thực tế, có lẽ là
  457. 17:56bài học quan trọng nhất của toàn bộ
  458. 17:58chương trình hôm nay. Một quốc gia không
  459. 18:00phải là một khối thống nhất suy nghĩ
  460. 18:02bằng một cái đầu duy nhất. Để hiểu rõ
  461. 18:04nghịch lý này, cần hình dung nước Mỹ như
  462. 18:06nhiều cánh tay khác nhau, không phải lúc
  463. 18:08nào cũng cứ đồng cùng một nhịp. Lầu Năm
  464. 18:11Góc và Bộ Ngoại giao Mỹ nhìn Việt Nam
  465. 18:13qua lăng kính địa chính trị. Họ cần một
  466. 18:15điểm tựa đáng tin cậy ở Biển Đông. Nhưng
  467. 18:17Bộ Thương mại Mỹ và nhiều chính trị gia
  468. 18:19tại Quốc hội lại nhìn Việt Nam qua một
  469. 18:22lăng kính hoàn toàn khác.
  470. 18:23>> [âm nhạc]
  471. 18:24>> Lá phiếu của cử tri trong nước, những
  472. 18:25người đang làm việc trong ngành dệt may
  473. 18:28hay chế tạo và cảm thấy sức ép [âm nhạc]
  474. 18:30cạnh tranh từ hàng nhập khẩu giá rẻ.
  475. 18:32Tình bạn chiến lược là câu chuyện của
  476. 18:34các tướng lĩnh và nhà ngoại giao.
  477. 18:36Thuế quan là câu chuyện của thùng phiếu
  478. 18:38và không có gì bảo đảm rằng bàn tay phải
  479. 18:41của Washington phải nhượng bộ theo đúng
  480. 18:43ý của bàn tay trái. Hãy nhìn vào Vịnh
  481. 18:45Cam Ranh,
  482. 18:46>> [âm nhạc]
  483. 18:46>> từng là một trong những căn cứ quân sự
  484. 18:48lớn nhất của Mỹ tại miền Nam Việt Nam,
  485. 18:51rồi sau năm
  486. 18:531975
  487. 18:55trở thành nơi hải quân Liên Xô đồn trú.
  488. 18:58Năm 2011,
  489. 19:00một tàu hậu cần của chính hải quân Mỹ
  490. 19:02cập cảng Cam Ranh để bảo dưỡng, lần đầu
  491. 19:04tiên sau hơn 38 năm. Sự trớ trêu của địa
  492. 19:07lý này, nơi từng thuộc về ba thế lực
  493. 19:09khác nhau chỉ trong nửa thế kỷ, tự nó
  494. 19:12>> [âm nhạc]
  495. 19:13>> đã nói lên cách Việt Nam vận hành chính
  496. 19:14sách đối ngoại, mở cửa có kiểm soát,
  497. 19:18không đóng chặt với ai, cũng không ngả
  498. 19:20hẳn về ai. Còn đây là một nghịch lý
  499. 19:22khác, ít được nói tới hơn nhiều so với
  500. 19:24câu chuyện Cam Ranh, nhưng có lẽ đáng
  501. 19:27suy ngẫm hơn cả.
  502. 19:28Trong gần một thập kỷ, Hoa Kỳ dành nguồn
  503. 19:31lực đáng kể cho việc tìm kiếm và xác
  504. 19:33định danh tính chưa đến 200 quân nhân
  505. 19:36mất tích của mình. Đây là điều hoàn toàn
  506. 19:38chính đáng, không có gì để phê phán,
  507. 19:41nhưng cùng lúc đó, hàng triệu người Việt
  508. 19:43Nam là nạn nhân của chất độc da cam. Và
  509. 19:46một trong những khu vực ô nhiễm nặng
  510. 19:48nhất, sân bay Biên Hòa, mãi đến những
  511. 19:50năm gần đây mới nhận được một khoản ngân
  512. 19:53sách tẩy độc đáng kể từ phía Mỹ. Theo
  513. 19:55một số phóng sự điều tra, quá trình này
  514. 19:57từng bị gián đoạn vì cắt giảm ngân sách
  515. 20:00viện trợ, khiến một số khu vực đất nhiễm
  516. 20:02độc chỉ được che tạm bằng bạt. Hòa giải
  517. 20:04giữa hai chính phủ có thể hoàn tất trên
  518. 20:06một tờ giấy trong một buổi lễ, nhưng hòa
  519. 20:08giải giữa hai xã hội, giữa những vết
  520. 20:11thương không cân xứng nhau về quy mô,
  521. 20:13dường như vẫn là một quá trình chưa kết
  522. 20:15thúc.
  523. 20:16Và có lẽ sẽ không bao giờ kết thúc trọn
  524. 20:18vẹn theo đúng nghĩa đen. Và rồi đến câu
  525. 20:20chuyện thuế quan,
  526. 20:22thứ đang định hình quan hệ hai nước ngay
  527. 20:24tại thời điểm chương trình này được thực
  528. 20:26hiện. Chỉ trong khoảng 1 năm, mức thuế
  529. 20:28Mỹ áp lên hàng hóa Việt Nam đã thay đổi
  530. 20:31liên tục, từ mức đề xuất ban đầu rất
  531. 20:33cao, xuống 20% rồi có giai đoạn giảm
  532. 20:36[âm nhạc] còn 10% trước khi điều chỉnh
  533. 20:38lên khoảng 12,5%
  534. 20:41theo một cơ chế mới liên quan đến vấn đề
  535. 20:43lao động. Đồng thời, Việt Nam vẫn là một
  536. 20:46trong những thị trường xuất khẩu quan
  537. 20:48trọng hàng đầu sang Mỹ và cũng đang chịu
  538. 20:51thặng dư thương mại thuộc nhóm cao nhất
  539. 20:53thế giới với chính đối tác này. Nói cách
  540. 20:56khác,
  541. 20:57Mỹ vừa là khách hàng lớn nhất của Việt
  542. 20:58Nam, vừa là nguồn áp lực thương mại lớn
  543. 21:01nhất. Đây không phải quan hệ đồng minh
  544. 21:03kiểu truyền thống, ổn định và có thể
  545. 21:05đoán trước. Đây là một dạng tình
  546. 21:07[âm nhạc] bạn có điều kiện, nơi lợi ích
  547. 21:09an ninh dài hạn và lợi ích thương mại
  548. 21:12ngắn hạn không phải lúc nào cũng đi cùng
  549. 21:14một hướng, nhưng có một điều đáng chú ý
  550. 21:16hơn cả những con số thuế quan, khuôn khổ
  551. 21:19đối tác chiến lược toàn diện đã không
  552. 21:21sụp đổ trước sức ép này. Đầu năm 2026,
  553. 21:26Tổng Bí thư Tô Lâm có chuyến gặp trực
  554. 21:27[âm nhạc] tiếp Tổng thống Mỹ tại Nhà
  555. 21:29Trắng, hai bên công bố thêm các thỏa
  556. 21:31thuận kinh tế mới và tiếp tục khẳng định
  557. 21:33mong muốn làm sâu sắc hơn quan hệ song
  558. 21:35phương. Đây có lẽ là bằng chứng thuyết
  559. 21:38phục nhất cho thấy nền tảng chiến lược
  560. 21:40của mối quan hệ này đã đủ vững để có thể
  561. 21:43chịu đựng được những cơn sóng thời sự
  562. 21:44ngắn hạn mà không bị cuốn trôi. Một tình
  563. 21:47bạn thật sự bền vững, xét cho cùng,
  564. 21:50không phải là một tình bạn không bao giờ
  565. 21:52có va chạm, mà là một tình bạn có thể
  566. 21:54[âm nhạc] tiếp tục đi cùng nhau ngay cả
  567. 21:56khi đang tranh cãi.
  568. 22:03>> Các quốc gia
  569. 22:04cũng giống như con người, hiếm khi làm
  570. 22:06bạn với nhau vì đã tha thứ trọn vẹn cho
  571. 22:08nhau. Họ làm bạn không phải vì quá khứ
  572. 22:11đã được xóa sạch mà vì tương lai có quá
  573. 22:13nhiều điều không thể không làm cùng
  574. 22:15nhau. Câu chuyện của Việt Nam và Hoa Kỳ,
  575. 22:18xét trong toàn cảnh, không hề dừng lại.
  576. 22:21Cây cầu đầu tiên
  577. 22:22được xây bằng việc cùng nhau tìm hài cốt
  578. 22:25của những người đã khuất, giờ đây vẫn
  579. 22:27đang tiếp tục được xây, chỉ là bằng
  580. 22:29những vật liệu khác, công nghệ bán dẫn,
  581. 22:31những hợp đồng kinh tế trị giá hàng chục
  582. 22:33tỷ đô la
  583. 22:35và cả những cuộc mặc cả thuế quan căng
  584. 22:37thẳng diễn ra ngay lúc này. Có lẽ điều
  585. 22:39đáng nhớ nhất từ toàn bộ hành trình 30
  586. 22:42năm này không phải là những con số hay
  587. 22:44những văn bản ngoại giao, mà là một quy
  588. 22:47luật rất con [âm nhạc] người. Chính
  589. 22:48những người từng đau đớn nhất lại thường
  590. 22:50là những người có đủ can đảm để bước qua
  591. 22:52đau đớn đó trước tiên. Hẹn gặp lại quý
  592. 22:54vị và các bạn trong kỳ phát sóng tiếp
  593. 22:56theo của Á Lục Ký.
  594. 22:58>> [âm nhạc]

About this transcript

This page contains the full transcript of Hồ Sơ Washington: Việt Nam Và Hoa Kỳ Từ Chiến Tranh Đến Đối Tác by Á Lục Ký, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 4,752 words across 594 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.

What you can do with it

Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to choose a caption track available on the video.

Free YouTube transcript tool

YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, caption language selection, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.