Hồ Sơ Washington: Việt Nam Và Hoa Kỳ Từ Chiến Tranh Đến Đối Tác — Transcript

Full transcript

1. 0:05[âm nhạc]
2. 0:10Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng
3. 0:12đến với chương trình Á Lục Ký. Hôm nay
4. 0:15chúng ta sẽ cùng nhau đi tìm câu trả lời
5. 0:17cho một nghịch lý khó tin trong lịch sử
6. 0:19ngoại giao hiện đại. Năm 2023, Việt Nam
7. 0:23đưa Hoa Kỳ lên vị trí [âm nhạc] cao nhất
8. 0:25trong hệ thống quan hệ đối ngoại của
9. 0:26mình, ngang hàng với Trung Quốc, Nga và
10. 0:29Ấn Độ. Đây là quốc gia từng thả xuống
11. 0:31lãnh thổ. Việt Nam một khối lượng bom
12. 0:33đạn được nhiều nhà xử học ước tính, còn
13. 0:36lớn hơn tổng số bom mà tất cả các bên
14. 0:38cộng lại đã dùng trong toàn bộ thế chiến
15. 0:41thứ hai. Nhưng nghịch lý thật sự của câu
16. 0:43chuyện này không nằm ở con số đó, nó nằm
17. 0:45ở một chi tiết mà rất ít người để ý.
18. 0:48Những người đứng ra dàn xếp cuộc hòa
19. 0:50giải này phần lớn lại chính là những
20. 0:52người đã trả giá đau đớn nhất cho cuộc
21. 0:54chiến ấy. Một phi công từng nằm tù 6 năm
22. 0:57rưỡi, một người lính từng ném chính huân
23. 1:00chương của mình xuống bậc thềm quốc hội
24. 1:03Mỹ để phản đối cuộc chiến ông từng tham
25. 1:05gia. Câu hỏi đặt ra là tại sao lại là
26. 1:09họ? Và điều đó nói lên điều gì về cách
27. 1:11các quốc gia thật sự làm bạn với nhau
28. 1:14sau khi đã từng là kẻ thù?
29. 1:18Trước khi đi tiếp cần nói rõ một điều.
30. 1:21Cuộc chiến để lại hậu quả không cân xứng
31. 1:23giữa hai phía. Hàng triệu người Việt Nam
32. 1:26thiệt mạng, hàng trăm nghìn thuyền nhân
33. 1:27phải rời bỏ quê hương sau năm. 1975
34. 1:31và di sản chất độc da cam vẫn còn đó cho
35. 1:34đến hôm nay. Những mất mát đó xứng đáng
36. 1:36có những kỳ phát sóng riêng, đầy đủ hơn
37. 1:39nhiều so với những gì có thể gói gọn
38. 1:41trong một chương trình. Hôm nay Á Lục Ký
39. 1:43chọn kể một góc rất hẹp của bức tranh
40. 1:45lớn đó. phía bên kia của tiến trình hòa
41. 1:47giải, những người Mỹ cụ thể đã đứng ra
42. 1:49hàn gắn và vì sao chính họ chứ không
43. 1:52phải ai khác lại làm được điều đó. Ba
44. 1:55điều cần nắm nhanh trước khi bắt đầu.
45. 1:58Đối tác chiến lược toàn diện cấp bậc
46. 2:00Việt Nam trao cho Mỹ năm 2023 là nước
47. 2:04thang ngoại giao cao nhất của Hà Nội và
48. 2:06trước đó chỉ có một số rất ít [âm nhạc]
49. 2:07quốc gia được xếp vào vị trí này. Ba
50. 2:10nhân vật dẫn dắt phần đầu chương trình
51. 2:12đều là người Mỹ có mặt tại Việt Nam
52. 2:14trong chiến tranh. theo ba cách hoàn
53. 2:17toàn khác nhau và toàn bộ câu chuyện sẽ
54. 2:19đi qua ba mốc năm 1995,
55. 2:23năm 2013 và năm 2023. Mỗi mốc là một
56. 2:29cánh cửa. Chúng ta bắt đầu từ chính
57. 2:31những con người đã mở cánh cửa đầu tiên.
58. 2:37>> [âm nhạc]
59. 2:38>> Trước khi có bất kỳ cuộc đàm phán chính
60. 2:40trị nào giữa Hà Nội và Washington, đã có
61. 2:43một việc khác diễn ra trước, âm thầm hơn
62. 2:45nhiều và kéo dài gần một thập kỷ. Đó là
63. 2:48việc hai nước cùng nhau đào tìm hài cốt
64. 2:51của những người lính Mỹ mất tích trong
65. 2:53chiến tranh. Nghe qua, có vẻ đây chỉ là
66. 2:56một hoạt động nhân đạo bên lề, nhưng nếu
67. 2:58nhìn kỹ đây mới chính là cây cầu đầu
68. 3:00tiên thật sự được xây giữa hai cự thủ.
69. 3:03không phải bằng chữ ký hay tuyên bố mà
70. 3:05bằng công việc rất cụ thể, rất chậm và
71. 3:07rất tốn kém 39 đợt tìm kiếm chung. Hàng
72. 3:10trăm bộ hài cốt được xác minh qua nhiều
73. 3:12năm. Điều đáng suy ngẫm là lòng tin giữa
74. 3:16hai quốc gia ở đây không đến trước rồi
75. 3:17mới có hợp tác. Nó ngược lại. Hợp tác
76. 3:20đến trước và lòng tin được xây dần lên
77. 3:22từ đó từng mảnh hài cốt một. Người đàn
78. 3:25ông gắn liền với cây cầu này theo một
79. 3:27cách rất cá nhân là một phi công không
80. 3:30quân tên Peterson. Tháng 9 năm 1966,
81. 3:36máy bay của ông trúng tên lửa trên bầu
82. 3:38trời miền Bắc Việt Nam. Ông nhảy rủ
83. 3:40xuống một ngôi làng ở Hải Dương trong
84. 3:42tình trạng đa chấn thương và bị dân quân
85. 3:45địa phương bắt giữ. 6 năm rưỡi tiếp
86. 3:47theo, ông sống qua bốn nhà tù khác nhau.
87. 3:51Đây là chỗ câu chuyện lẽ ra có thể dừng
88. 3:53lại như hàng nghìn câu chuyện tù binh
89. 3:55khác nhưng nó không dừng. Ông Peterson
90. 3:58được trao trả năm 1973, trở thành nghị
91. 4:02sĩ hạ viện Mỹ, rồi trải qua một thập
92. 4:04niên chồng chất bi kịch cá nhân, con
93. 4:07trai qua đời vì tai nạn. Vợ ông được
94. 4:10chẩn [âm nhạc] đoán ung thư. Đến năm
95. 4:131995,
96. 4:15khi vợ ông qua đời, ông gần như đã quyết
97. 4:17định rút khỏi chính trường. Và đây chính
98. 4:20là lúc tổng thống Clinton đưa ra một đề
99. 4:23nghị mà nhìn ở góc độ chính trị thuần
100. 4:25túy phải gọi là một nước cờ rất khôn
101. 4:28ngoan. Ông mời chính người cựu tù binh
102. 4:30này làm đại sứ Mỹ đầu tiên tại Việt Nam
103. 4:33thời hậu chiến. Tại sao đây lại là một
104. 4:35nước cờ khôn ngoan? Bởi vì bất kỳ ai
105. 4:38từng theo dõi chính trị Mỹ những năm đó
106. 4:40đều biết phe phản đối bình thường hóa
107. 4:43mạnh nhất chính là những nhóm tự nhận là
108. 4:45đại diện cho tiếng nói của tù binh và
109. 4:47gia đình người mất tích. Họ sẵn sàng gọi
110. 4:49bất kỳ ai ủng hộ xích lại gần Việt Nam
111. 4:52là kẻ phản bội đồng đội. Nhưng làm sao
112. 4:54[âm nhạc] có thể buộc tội một người từng
113. 4:56bị giam 6 năm rưỡi trong chính những nhà
114. 4:58tù đó là phản bội đồng đội của mình. Về
115. 5:01mặt chính trị, việc chọn ông Peterson
116. 5:04gần như đã vô hiệu hóa toàn bộ lập luận
117. 5:06công kích mạnh nhất trước khi nó kịp cất
118. 5:08lời. Đây là một quy luật đáng để chúng
119. 5:11ta dừng lại một chút. Trong rất nhiều
120. 5:13tiến trình hòa giải sau chiến tranh trên
121. 5:14khắp thế giới, người có đủ tư cách đạo
122. 5:17đức để tuyên bố đã đến lúc buông bỏ quá
123. 5:19khứ hiếm khi là một nhà ngoại giao
124. 5:21chuyên nghiệp đứng ngoài cuộc chiến. Gần
125. 5:23như luôn luôn đó phải là chính nạn nhân.
126. 5:26Chỉ có nỗi đau thật mới đủ sức nặng để
127. 5:28bảo lãnh cho hòa bình. Và có một chi
128. 5:30tiết khép lại câu chuyện của ông
129. 5:32Patterson theo cách khó tin không kém
130. 5:35phần mở đầu. Chỉ hai tuần sau khi nhậm
131. 5:38chức đại sứ tại Hà Nội, ông gặp một
132. 5:40người phụ nữ gốc Sài Gòn tên V Lê. Một
133. 5:43năm sau, họ làm đám cưới ngay tại một
134. 5:46nhà thờ cổ giữa lòng Hà Nội. Năm 1998,
135. 5:51người đàn ông từng ném bom xuống mảnh
136. 5:53đất này, hơn 30 năm sau trở thành một
137. 5:56người con rể của chính nơi đó. Nhưng ông
138. 5:58Peterson không phải là người duy nhất mà
139. 6:01số phận đã sắp đặt theo cách chớ trêu
140. 6:03như vậy.
141. 6:07[âm nhạc]
142. 6:14[âm nhạc]
143. 6:17Một năm sau, năm 1967,
144. 6:21một sĩ quang hải quân khác cũng rơi
145. 6:22xuống bầu trời Hà Nội. lần này là xuống
146. 6:25chính hồ Trúc Bạch giữa lòng thành phố,
147. 6:28hai cánh tay và một chân gãy nát. Ông
148. 6:31gần như chắc chắn sẽ chết đuối. Người
149. 6:34cứu ông không phải một chiến sĩ, không
150. 6:37phải một cấp chỉ huy nào cả. Đó là một
151. 6:39công nhân nhà máy bình thường tên Mai
152. 6:41Văn Ân đang trú ẩn gần đó. Giữa lúc đám
153. 6:44[âm nhạc] đông phẫn nộ định la vào hành
154. 6:46hung viên phi công vừa ném bom xuống
155. 6:48chính thành phố của họ. Ông Ơn dùng một
156. 6:50cây xào tre lao xuống dòng nước, kéo
157. 6:53người đàn ông đó lên bờ. Hãy dừng lại ở
158. 6:55chi tiết này một chút vì nó đáng được
159. 6:58nhìn kỹ hơn một câu chuyện cứu người
160. 7:00thông thường. Đây không phải quyết định
161. 7:02của nhà nước, không phải một chính sách
162. 7:04được viết ra. Đó là một phản xạ nhân đạo
163. 7:07hoàn toàn cá nhân xảy ra trong vài giây
164. 7:10trước khi bất kỳ cuộc đàm phán chính trị
165. 7:11nào tồn tại. Và 30 năm sau, khi hai
166. 7:15người đàn ông này gặp lại nhau, cuộc hội
167. 7:17ngộ đó trở thành [âm nhạc] một trong
168. 7:19những biểu tượng hòa giải mạnh nhất giữa
169. 7:21hai nước. Đôi khi những quyết định hình
170. 7:24cả một tiến trình lịch sử lớn lại không
171. 7:26đến từ phòng họp mà từ một khoảnh khắc
172. 7:28rất người, rất nhỏ. Người phi công đó
173. 7:31sau này trở thành thượng nghị sĩ Mỹ,
174. 7:34mang một cái họ nổi tiếng MC. Cha ông
175. 7:37từng là đu đốc chỉ huy cả một hạm đội.
176. 7:40Và chính vì thân thế đó mà những người
177. 7:42giam dự ông đặt cho ông biệt danh thái
178. 7:44tử về những gì đã xảy ra trong nhà tù.
179. 7:47Có hai luồng ký ức không hoàn toàn khớp
180. 7:49nhau. Theo hội ký của chính ông MC, ông
181. 7:52từng bị tra tấn, bị bẻ lại phần xương
182. 7:54tay vừa gãy. Có những giai đoạn tuyệt
183. 7:56vọng đến mức tìm cách tự kết liễu. Nhưng
184. 7:58theo lời kể của cựu giám đốc trại giam,
185. 8:00một người tên Trần Trọng Duyệt,
186. 8:02[âm nhạc] ông hoàn toàn bác bỏ các cáo
187. 8:03buộc tra tấn dưới quyền mình và nhớ về M
188. 8:06Cai như một người cứng đầu nhưng thích
189. 8:08tranh luận, thậm chí từng dạy ông tiếng
190. 8:10ăn vào những ngày cuối tuần. Sự thật nằm
191. 8:13ở đâu giữa hai ký ức này? Đến nay giới
192. 8:16nghiên cứu vẫn chưa có sự đồng thuận
193. 8:18tuyệt đối và hồ sơ lưu trữ về giai đoạn
194. 8:21này vẫn còn nhiều khoảng trống. Nhưng có
195. 8:24một điều cả hai phía đều xác nhận giống
196. 8:27nhau. Sự tôn trọng giữa họ sau chiến
197. 8:29[âm nhạc] tranh là có thật. Khi Mậc Can
198. 8:32qua đời năm 2018, chính ông Duyệt là
199. 8:35người công khai, bày tỏ tiếc thương và
200. 8:38ca ngợi vai trò của Mậc Can [âm nhạc]
201. 8:40trong việc bình thường hóa quan hệ hai
202. 8:42nước. Điều đáng chú ý hơn cả không nằm ở
203. 8:44quá khứ quân sự của MEN mà ở những gì
204. 8:47ông làm sau đó tại chính thượng viện Mỹ.
205. 8:50Ông là người cùng với một đồng nghiệp
206. 8:51khác mà chúng ta sẽ nói tới ngay sau đây
207. 8:54đã đứng ra bảo trợ chính trị cho toàn bộ
208. 8:56tiến trình bình thường hóa, bất chấp bị
209. 8:58chính những nhóm cựu binh cực đoan gọi
210. 8:59là kẻ phản bội. Nhưng người có công lớn
211. 9:02nhất trong việc tháo gỡ rào cản tâm lý
212. 9:04khó nhăn nhất của nước Mỹ một cách kỳ lạ
213. 9:06[âm nhạc] lại không phải một cựu tù
214. 9:08binh.
215. 9:13Người đó tên Carry và con đường của ông
216. 9:16đến với vai trò này đi ngược hoàn toàn
217. 9:17với hai người trước. Ông từng là chỉ huy
218. 9:20một đơn vị tuần tra đường sông tại đồng
219. 9:22bằng sông Cửu Long. Nhưng khi trở về
220. 9:24nước, ông trở thành một trong những
221. 9:26gương mặt dẫn đầu phong trào cựu binh
222. 9:28phản đối chính cuộc [âm nhạc] chiến. Ông
223. 9:30vừa tham gia thậm chí từng ném duy băng
224. 9:32huân chương của mình xuống bậc thềm quốc
225. 9:34hội. Với giới bảo thủ Mỹ thời đó, cái
226. 9:37tên Carry gắn liền với sự phản bội.
227. 9:39Không phải lòng yêu nước, vậy mà năm
228. 9:421991,
229. 9:44chính ông lại được giao một vị trí cực
230. 9:46kỳ nhạy cảm, chủ trì ủy ban đặc biệt của
231. 9:48Thượng Viện điều tra về vấn đề tù binh
232. 9:50và người mất tích. Nhìn thuần túy về mặt
233. 9:52chính trị, đây là một quyết định đầy rủi
234. 9:55ro. Nhưng nếu nhìn sâu hơn một chút,
235. 9:57chính sự rủi ro đó lại là điểm mạnh, một
236. 10:00báo cáo do người từng phản chiến đứng
237. 10:02đầu. Nếu kết luận rằng không còn tù binh
238. 10:05nào bị giam giữ, sẽ khó bị gián nhãn là
239. 10:08chính phủ bao che hơn nhiều so với một
240. 10:10báo cáo tương tự do bất kỳ ai khác viết
241. 10:13ra. Người hoài nghi nhất, một khi bị
242. 10:15chính bằng chứng thuyết phục lại trở
243. 10:17thành người có sức nặng thuyết phục
244. 10:18nhất. Cuộc điều tra của ông Carry không
245. 10:21hề nhẹ nhàng. Gần 2 triệu đô la Mỹ chi
246. 10:23phí, hơn 140 nhân chứng, hơn 20 ngày
247. 10:27điều trần công khai và quan trọng nhất
248. 10:30hơn 1 triệu trang tài liệu quân sự được
249. 10:31ép phải giải mật. Giữa lúc cuộc điều tra
250. 10:34đang diễn ra có một sự cố suýt đánh sập
251. 10:36toàn bộ tiến trình. Tháng 7 năm 1991,
252. 10:41một tạp chí lớn của Mỹ đăng trên trang
253. 10:43bìa một bức ảnh mở được cho là chụp ba
254. 10:46phi công Mỹ đang bị giam giữ đâu đó ở
255. 10:48Đông Nam Á. Bức ảnh gây chấn động dư
256. 10:51luận Mỹ trong nhiều tuần.
257. 10:52>> Nhưng sau đó, chính cuộc điều tra độc
258. 10:55lập đã lật tẩy toàn bộ câu chuyện. Bức
259. 10:58ảnh gốc thực chất được chụp tại một cuộc
260. 11:00biểu tình ở Mcova. Những người trong ảnh
261. 11:02là kỹ sư Liên Xô, hoàn toàn không liên
262. 11:05quan gì đến Việt Nam. Đây là một chi
263. 11:07tiết đáng [âm nhạc] để chúng ta dừng lại
264. 11:09phân tích kỹ hơn một câu chuyện lừa bịp
265. 11:12thông thường vì nó cho thấy một cơ
266. 11:14[âm nhạc] chế rất con người. Khi một xã
267. 11:16hội mang tổn thương tập thể chưa được
268. 11:18giải tỏa. Nó trở thành mảnh đất màu mỡ
269. 11:21cho bất kỳ câu chuyện nào. Dù thiếu căn
270. 11:24cứ đến đâu, miễn là câu chuyện đó khớp
271. 11:26với nỗi đau có sẵn. Tháng 1 năm 1993,
272. 11:31báo cáo dài 1000 trang do ông Carry chấp
273. 11:34bút kết luận. Không có bằng chứng thuyết
274. 11:36phục nào cho thấy còn người Mỹ nào sống
275. 11:38sót trong tình trạng bị giam cầm tại
276. 11:40Đông Nam Á. Báo cáo này trở thành nền
277. 11:43tảng pháp lý và tâm lý để Tổng thống
278. 11:46Clinton tiến tới, dỡ bỏ cấm vận một năm
279. 11:49sau [âm nhạc] đó. Nhưng câu chuyện của
280. 11:50ông Carry còn một cái kết khác, đáng hơn
281. 11:53nhiều. Chính báo cáo hòa giải này, 11
282. 11:56năm sau khi ông ra tranh cử tổng thống
283. 11:59năm 2004
284. 12:01lại bị một nhóm cựu binh dùng làm vũ khí
285. 12:03công kích thành tích [âm nhạc] quân sự
286. 12:05của ông, người tạo ra hòa bình đôi khi
287. 12:07phải trả giá bằng chính di sản cá nhân
288. 12:09của mình. Đây có lẽ là quy luật ít được
289. 12:11nói tới nhất trong mọi câu chuyện hòa
290. 12:13giải. Người đứng ra hàn gắn hiếm khi
291. 12:16được lịch sử đối xử công bằng ngay lập
292. 12:18tức nhưng họa giải không bao giờ có thể
293. 12:21chỉ đến từ một phía. Trong lúc Peterson,
294. 12:23McCain và Carry hứng chịu búa rìu dư
295. 12:25luận ngay tại quê nhà. Ở phía bên kia,
296. 12:28tại Hà Nội, một nhà ngoại giao kỳ cựu
297. 12:30tên Nguyễn Cơ Thạch cũng đang kiên trì
298. 12:32thuyết phục chính những người đồng chí
299. 12:34của mình. Ông phải chứng minh một điều
300. 12:36không hề dễ nghe vào thời điểm đó, rằng
301. 12:39bắt tay với cựu thù không phải là phản
302. 12:41bội xương máu đồng bào mà là con đường
303. 12:43để đất nước không bị bỏ [âm nhạc] lại
304. 12:45phía sau. Hai quốc gia, hai nhóm người
305. 12:47cùng phải bơi ngược dòng dư luận của
306. 12:49chính mình đã tiến từ hai phía. để gặp
307. 12:52nhau ở giữa cây cầu. Nhờ những con người
308. 12:54đó, cả ở Washington lẫn ở Hà Nội, nước
309. 12:58Mỹ và Việt Nam mới có đủ nền tảng chính
310. 13:00trị. Đến năm 1995,
311. 13:03Tổng thống Clinton chính thức bước qua
312. 13:05cánh cửa đầu tiên.
313. 13:11Cánh cửa thứ nhất năm 1995
314. 13:15mở ra không hề êm ả bên trong nước Mỹ.
315. 13:18Một liên minh bất thường đã hình thành
316. 13:20để bảo vệ quyết định này gồm những cựa
317. 13:23binh từng đổ máu tại Việt Nam đứng về
318. 13:25phía ủng hộ và giới doanh nghiệp Mỹ lo
319. 13:27ngại sẽ mất một thị trường 70 5 triệu
320. 13:30dân vào tay đối thủ châu Âu và Nhật Bản
321. 13:33nếu cấm vận kéo dài. Còn phía [âm nhạc]
322. 13:35Việt Nam, Thủ tướng Võ Văn Kiệt, người
323. 13:38từng mất vợ và hai con trong một trận
324. 13:40càn của trực thăng Mỹ chính là người đọc
325. 13:42tuyên bố đáp lại khẳng định quyết định
326. 13:45này phù hợp với xu thế hòa bình khu vực.
327. 13:47Điều đáng suy ngẫm ở đây là ông Kiệt
328. 13:49hoàn toàn có thể chọn không nhắc đến bi
329. 13:51kịch cá nhân của mình hoặc dùng nó để
330. 13:54phản đối bình thường hóa. Ông đã làm
331. 13:55điều ngược lại bằng cách công khai nỗi
332. 13:58đau của chính mình rồi vẫn chọn hòa
333. 14:00giải. Ông đã tước bỏ hoàn toàn cơ sở đạo
334. 14:02đức của bất kỳ ai muốn nghi ngờ thiện
335. 14:05trí của Việt Nam. Đây là một dạng sức
336. 14:07mạnh chính trị mà không văn bản ngoại
337. 14:09giao nào có thể tạo ra được. Sức mạnh
338. 14:12của một người có đặc [âm nhạc] quyền
339. 14:13được oán hận nhất nhưng đã chọn bao
340. 14:15dung. Giữa cánh cửa thứ nhất và cánh cửa
341. 14:18thứ hai có gần 20 năm không xảy ra biến
342. 14:20động chiến lược lớn nào giữa hai nước.
343. 14:22Trong khoảng lặng đó, không phải các nhà
344. 14:24ngoại giao mà chính những đôi giày thể
345. 14:26thao, những con chip điện tử và dòng
346. 14:29chảy thương mại hai chiều mới là thứ âm
347. 14:32thầm giữ cho mối quan hệ còn non trẻ này
348. 14:34không đổ vỡ trước những khác biệt về
349. 14:37nhân quyền hay ý thức hệ. Cánh cửa thứ
350. 14:40hai năm 2013 mở ra trong một bối cảnh
351. 14:44hoàn toàn khác. Lúc này căng thẳng trên
352. 14:46biển Đông đã leo thang đáng kể và chính
353. 14:48quyền Tổng thống Obama triển khai một
354. 14:51chiến lược tái cân bằng sang khu vực
355. 14:52Châu Á Thái Bình Dương, Việt Nam với Chủ
356. 14:55tịch nước Trương Tấn Sang và Hoa Kỳ ký
357. 14:57khuôn khổ đối tác toàn diện với một câu
358. 15:00chữ có sức nặng đặc biệt tôn trọng thể
359. 15:02chế chính trị của nhau. Câu chữ đó nghe
360. 15:05có vẻ chỉ là ngoại giao khách sáo nhưng
361. 15:07thực ra nó tháo gỡ đúng rào cản tâm lý
362. 15:09lớn nhất còn tồn tại trong nội bộ giới
363. 15:11lãnh đạo Hà Nội. nỗi lo về cái gọi là
364. 15:14diễn biến hòa bình, tức việc mở cửa kinh
365. 15:16tế với phương Tây có thể kéo theo áp lực
366. 15:19thay đổi thể chế. Khi cường quốc tư bản
367. 15:22lớn nhất thế giới chính thức cam kết
368. 15:23bằng văn bản rằng sẽ không làm điều đó,
369. 15:26cánh cửa hợp tác sâu hơn mới thật sự mở
370. 15:28ra. Cánh cửa thứ ba năm 2023 là bước
371. 15:33nhảy vọt [âm nhạc] gây chú ý nhất khi
372. 15:35Việt Nam bỏ qua hẳn cấp bậc đối tác
373. 15:37chiến lược thông thường đưa Hoa Kỳ tiến
374. 15:39thẳng lên cấp cao nhất ngang hàng Trung
375. 15:42Quốc. Nga Ấn Độ vì sao lại có bước nhảy
376. 15:45này? Theo Gregory Polling, giám đốc một
377. 15:49sáng kiến nghiên cứu về biển Đông tại
378. 15:51một trung tâm nghiên cứu chiến lược và
379. 15:54quốc tế có trụ sở ở Washington, Việt Nam
380. 15:57là đối tác gần như không thể thay thế
381. 15:59đối với Washington trên vùng biển này.
382. 16:01Vì đây là quốc gia Đông Nam Á hiếm hoi,
383. 16:04sẵn sàng chấp nhận rủi ro để bảo vệ yêu
384. 16:07sách của mình trước sức ép từ Bắc Kinh.
385. 16:10Còn theo D Roseman, [âm nhạc] chuyên gia
386. 16:12phân tích quốc phòng cấp cao tại viện
387. 16:14nghiên cứu Rant, Việt Nam đang theo đuổi
388. 16:16một dạng phòng ngừa chiến lược nhiều
389. 16:18hướng, không nghiêng hẳn về bên nào nhằm
390. 16:20làm phức tạp hóa bất kỳ toan tính, gây
391. 16:23sức ép nào trong tương lai dù đến từ
392. 16:25hướng nào đi nữa. Đây là những phân tích
393. 16:28đến từ giới học giả Mỹ. Cần được hiểu
394. 16:30đúng là góc nhìn của họ, không phải lập
395. 16:33trưởng chính thức của Việt Nam. Về phía
396. 16:35mình, Tổng Bí thư Tô Lâm trong một bài
397. 16:38phát biểu tại một trường Đại học Mỹ
398. 16:40tháng 9 năm
399. 16:422024 đã nói rõ việc nâng cấp quan hệ với
400. 16:46Hoa Kỳ xuất phát từ lợi ích kinh tế
401. 16:48không phải một sự xoay trục nhằm bao vây
402. 16:50bất kỳ quốc [âm nhạc] gia nào và Việt
403. 16:52Nam vẫn kiên định chính sách gọi là 4,
404. 16:55không tham gia liên minh quân sự, không
405. 16:57liên kết nước này để chống nước kia,
406. 16:59không cho nước ngoài đặt căn cứ và không
407. 17:01sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế.
408. 17:03Đặt hai tiếng nói này cạnh nhau, một bên
409. 17:06là phân tích chiến lược từ Washington,
410. 17:08một bên là tuyên bố nguyên tắc từ Hà
411. 17:10Nội. Có lẽ cách hiểu công bằng nhất
412. 17:12không phải là chọn tin bên nào mà là
413. 17:14nhận ra cả hai đều đúng theo cách riêng
414. 17:16của mình. Với Washington, Việt Nam là
415. 17:19một mảnh ghép quan trọng trong bức tranh
416. 17:21khu vực rộng lớn hơn với Hà Nội, mối
417. 17:24quan hệ này trước hết phục vụ lợi ích
418. 17:26riêng của Việt Nam và việc nó có trùng
419. 17:28với lợi ích của một bên thứ ba hay không
420. 17:31phải là điều Hà Nội cần phải giải thích.
421. 17:34Nhưng nếu tình bạn chiến lược này thật
422. 17:35sự vững chắc đến vậy, một câu hỏi khó
423. 17:38chịu hơn nhiều lại xuất hiện. Tại sao
424. 17:40ngay lúc này chính người bạn chiến lược
425. 17:42cao nhất đó lại đang là nguồn áp lực
426. 17:44thuế quan lớn nhất mà hàng hóa Việt Nam
427. 17:46từng phải đối mặt trong nhiều năm qua?
428. 17:53Câu trả lời nằm ở một thực tế có lẽ là
429. 17:56bài học quan trọng nhất của toàn bộ
430. 17:58chương trình hôm nay. Một quốc gia không
431. 18:00phải là một khối thống nhất suy nghĩ
432. 18:02bằng một cái đầu duy nhất. Để hiểu rõ
433. 18:04nghịch lý này, cần hình dung nước Mỹ như
434. 18:06nhiều cánh tay khác nhau, không phải lúc
435. 18:09nào cũng cử động cùng một nhịp. Lầu Năm
436. 18:11Góc và Bộ Ngoại giao Mỹ nhìn Việt Nam
437. 18:13qua lăng kính địa chính trị. Họ cần một
438. 18:15điểm tựa đáng tin cậy ở biển Đông. Nhưng
439. 18:17Bộ Thương mại Mỹ và nhiều chính trị gia
440. 18:19tại Quốc hội lại nhìn Việt Nam qua một
441. 18:22lăn kính hoàn toàn khác. [âm nhạc] Lá
442. 18:24phiếu của cự tri trong nước những người
443. 18:26đang làm việc trong ngàn dệt may hay chế
444. 18:28tạo và cảm thấy sức [âm nhạc] ép cạnh
445. 18:30tranh từ hàng nhập khẩu giá rẻ. Tình bạn
446. 18:33chiến lược là câu chuyện của các tướng
447. 18:34lĩnh và nhà ngoại giao. Thuế quang là
448. 18:37câu chuyện của thùng phiếu và không có
449. 18:39gì bảo đảm rằng bàn tay phải của
450. 18:41Washington phải nhượng bộ theo đúng ý
451. 18:43của bàn tay trái. Hãy nhìn vào vịnh Cam
452. 18:46Sanh, [âm nhạc] từng là một trong những
453. 18:47căn cứ quân sự lớn nhất của Mỹ tại miền
454. 18:50Nam Việt Nam. Rồi sau năm 1975
455. 18:55trở thành nơi hải quân Liên Xô đồn trú.
456. 18:58Năm 2011, một tàu hậu cần của chính hải
457. 19:01quân Mỹ cặp cản cam ranh để bảo dưỡng.
458. 19:04Lần đầu tiên sau hơn 38 năm, sự trớ trêu
459. 19:07của địa lý này, nơi từng thuộc về ba thế
460. 19:09lực khác nhau chỉ trong nửa thế kỷ, tự
461. 19:12nó [âm nhạc] đã nói lên cách Việt Nam
462. 19:14vận hành chính sách đối ngoại, mở cửa có
463. 19:17kiểm soát, không đóng chặt với ai cũng
464. 19:19không ngã hẳn về ai. Còn đây là một
465. 19:22nghịch lý khác, ít được nói tới hơn
466. 19:24nhiều so với câu chuyện Cam Ranh, nhưng
467. 19:26có lẽ đáng suy ngẫm hơn cả. Trong gần
468. 19:29một thập kỷ, Hoa Kỳ giành nguồn lực đáng
469. 19:31kể cho việc tìm kiếm và xác định danh
470. 19:34tính chưa đến 200 quân nhân mất tích của
471. 19:36mình. Đây là điều hoàn toàn chính đáng,
472. 19:39không có gì để phê phán. Nhưng cùng lúc
473. 19:42đó, hàng triệu người Việt Nam là nạn
474. 19:44nhân của chất độc da cam và một trong
475. 19:47những khu vực ô nhiễm nặng nhất. Sân bay
476. 19:49Biên Hòa mãi đến những năm gần đây mới
477. 19:52nhận được một khoản ngân sách tẩy độc
478. 19:53đáng kể từ phía Mỹ. Theo một số phóng sự
479. 19:56điều tra, quá trình này từng bị gián
480. 19:58đoạn vì cắt giảm ngân sách viện trợ
481. 20:00khiến một số khu vực đất nhiễm độc chỉ
482. 20:02được che tạm bằng bạc. Hòa giải giữa hai
483. 20:05chính phủ có thể hoàn tất trên một tờ
484. 20:07giấy trong một buổi lễ. Nhưng hòa giải
485. 20:09giữa hai xã hội, giữa những vết thương
486. 20:11không cân xứng nhau về quy mô, dường như
487. 20:14vẫn là một quá trình chưa kết thúc và có
488. 20:16lẽ sẽ không bao giờ kết thúc trọn vẹn
489. 20:19theo đúng nghĩa đen. Và rồi đến câu
490. 20:21chuyện thuế quang, thứ đang định hình
491. 20:23quan hệ hai nước ngay tại thời điểm
492. 20:25chương trình này được thực hiện. Chỉ
493. 20:27trong khoảng 1 năm, mức thuế mỹ áp lên
494. 20:29hàng hóa Việt Nam đã thay đổi liên tục
495. 20:32từ mức đề xuất ban đầu rất cao, xuống
496. 20:3420% rồi có giai đoạn giảm [âm nhạc] còn
497. 20:3710%. trước khi điều chỉnh lên khoảng
498. 20:3912,5%
499. 20:41theo một cơ chế mới liên quan đến vấn đề
500. 20:43lao động. Đồng thời, Việt Nam vẫn là một
501. 20:46trong những thị trường xuất khẩu quan
502. 20:48trọng hàng đầu sang Mỹ và cũng đang chịu
503. 20:51thẳng dư thương mại thuộc nhóm cao nhất
504. 20:53thế giới với chính đối tác này. Nói cách
505. 20:56khác, Mỹ vừa là khách hàng lớn nhất của
506. 20:58Việt Nam, vừa là nguồn áp lực thương mại
507. 21:01lớn nhất. Đây không phải quan hệ đồng
508. 21:03minh kiểu truyền thống, ổn định và có
509. 21:05thể đoán trước. Đây là một dạng
510. 21:07[âm nhạc] tình bạn có điều kiện, nơi lợi
511. 21:09ích an ninh dài hạn và lợi ích thương
512. 21:11mại ngắn hạn không phải lúc nào cũng đi
513. 21:14cùng một hướng. Nhưng có một điều đáng
514. 21:16chú ý hơn cả, những con số thuế quan,
515. 21:19khuôn khổ đối tác chiến lược toàn diện
516. 21:21đã không sụp đổ trước sức ép này. Đầu
517. 21:23năm 2026, Tổng Bí thư Tô Lâm có chuyến
518. 21:27gặp [âm nhạc] trực tiếp Tổng thống Mỹ
519. 21:28tại Nhà Trắng, hai bên công bố thêm các
520. 21:31thỏa thuận kinh tế mới và tiếp tục khẳng
521. 21:33định, mong muốn làm sâu sắc hơn quan hệ
522. 21:35song phương. Đây có lẽ là bằng chứng
523. 21:38thuyết phục nhất cho thấy nền tảng chiến
524. 21:40lược của mối quan hệ này đã đủ vững để
525. 21:42có thể chịu đựng được những cơn sóng
526. 21:44thời sự ngắn hạn mà không bị cuốn trôi.
527. 21:47Một tình bạn thật sự bền vững xét cho
528. 21:49cùng không phải là một tình bạn không
529. 21:51bao giờ có va chạm mà là một tình bạn có
530. 21:54[âm nhạc] thể tiếp tục đi cùng nhau ngay
531. 21:56cả khi đang tranh cãi.
532. 22:03Các quốc gia cũng giống như con người,
533. 22:05hiếm khi làm bạn với nhau vì đã tha thứ
534. 22:08trọn vẹn cho nhau. Họ làm bạn không phải
535. 22:10vì quá khứ đã được xóa sạch mà vì tương
536. 22:13lai có quá nhiều điều không thể không
537. 22:14làm cùng nhau. Câu chuyện của Việt Nam
538. 22:17và Hoa Kỳ xét trong toàn cảnh không hề
539. 22:20dừng lại. Cây cầu đầu tiên được xây bằng
540. 22:23việc cùng nhau tìm hài cốt của những
541. 22:25người đã khuất, giờ đây vẫn đang tiếp
542. 22:27tục được xây chỉ là bằng những vật liệu
543. 22:29khác, công nghệ bán giận. Những hợp đồng
544. 22:32kinh tế trị giá hàng chục tỷ đô la và cả
545. 22:35những cuộc mặc cả thuế quan căng thẳng
546. 22:37diễn ra ngay lúc này. Có lẽ điều đáng
547. 22:40nhớ nhất từ toàn bộ hành trình 30 năm
548. 22:42này không phải là những con số hay những
549. 22:45văn bản ngoại giao mà là một quy luật
550. 22:47rất [âm nhạc] con người. Chính những
551. 22:48người từng đau đớn nhất lại thường là
552. 22:50những người có đủ can đảm để bước qua
553. 22:52đau đớn đó trước tiên. Hẹn gặp lại quý
554. 22:54vị và các bạn trong kỳ phát sóng tiếp
555. 22:56theo của Á Lục Ký.
556. 22:58[âm nhạc]