Hội Nghị Bị Lãng Quên: Vì Sao Thành Đô Biến Mất Khỏi Ký Ức Chính Trị Campuchia? — Transcript

Full transcript

1. 0:10Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng
2. 0:12đến với chương trình Á Lục Ký. Tháng 6
3. 0:14năm 1990 tại Tokyo. Hai người đàn ông
4. 0:18từng là kẻ thù không độ trời chung ngồi
5. 0:20xuống cùng một bản. Một bên là Hunen,
6. 0:23Thủ tướng chính quyền đang kiểm soát
7. 0:25phần lớn Campuchia. Bên kia là hoàng
8. 0:28thân Sihanúc. Biểu tượng của khối kháng
9. 0:30chiến chống lại chính quyền đó. Ngày
10. 0:33mùng tháng 6, hai người bắt tay nhau
11. 0:35trước ống kính sau khi đạt được một thỏa
12. 0:37thuận cụ thể, chia đều quyền lực trong
13. 0:40một hội đồng chuyển tiếp tương lai sáu
14. 0:42ghế cho mỗi bên. Đây là lần hiếm hoi
15. 0:45trong suốt một thập kỷ nội chiến. Chính
16. 0:47người Campuchia tự tìm được tiếng nói
17. 0:49chung với nhau, không cần một cường quốc
18. 0:52nào đứng ra giản xếp. 3 tháng sau, thỏa
19. 0:55thuận đó không còn giá trị. Nó bị thay
20. 0:57thế bằng một công thức khác. được quyết
21. 0:59định tại một nơi cách Fnompeng hơn 2000
22. 1:02cây số trong một căn phòng mà không một
23. 1:05người Campuchia nào biết là nó đang tồn
24. 1:07tại. Ai đã ngồi trong căn phòng đó và
25. 1:10tại sao không một ai ở Phnom Peng dù là
26. 1:13phía chính quyền hay phía kháng chiến
27. 1:15được báo trước một lời? Đó là câu chuyện
28. 1:17của kỳ phát sóng này. Đây là tập thứ bảy
29. 1:19trong series đường ra biển loạt chương
30. 1:22trình Á Lục Ký kể về bốn thế kỷ quan hệ
31. 1:24giữa Việt Nam và Campuchia. Quý vị đã
32. 1:27cùng chúng tôi đi qua câu chuyện Kênh
33. 1:29đào Funan Teto, Những phận người không
34. 1:32quốc tịch trên biển hồ và cách một từ
35. 1:34ngữ bị vũ khí hóa trong chính trị
36. 1:36Campuchia đương đại. Kỳ này chúng ta lùi
37. 1:39lại năm 1990, thời điểm cuộc chiến tranh
38. 1:42biên giới Tây Nam chính thức khép lại
39. 1:44bằng con đường ngoại giao. Nhưng cách nó
40. 1:46khép lại đặt ra một câu hỏi mà đến hôm
41. 1:49nay vẫn còn nguyên giá trị, đó là ai
42. 1:52thực sự có tiếng nói khi định đoạt số
43. 1:54phận một quốc gia? Á Lục Ký kể lại sự
44. 1:56kiện này dựa trên tư liệu công khai tốt
45. 1:59nhất hiện có, bao gồm hồi ký ngoại giao
46. 2:02và các công trình nghiên cứu học thuật
47. 2:03quốc tế, đồng thời trình bày đầy đủ
48. 2:05những góc nhìn khác nhau, kể cả những
49. 2:07góc nhìn phê phán. Ở phần cuối chương
50. 2:10trình, chúng tôi cũng sẽ nói thẳng về
51. 2:12những gì tư liệu hiện có chưa thể xác
52. 2:15nhận.
53. 2:20Để những khán giả mới theo dõi series có
54. 2:22đủ bối cảnh [âm nhạc] cần một đoàn tóm
55. 2:24tắt ngắn. Cuối năm 1979,
56. 2:27quân đội Việt Nam tiến vào Campuchia lật
57. 2:30đổ chế độ khơ me đỏ của Paul Pot. Chế độ
58. 2:33đã gây ra thảm họa diệt chủng khiến
59. 2:35khoảng 1 triu000 người thiệt mạng trong
60. 2:38gần 4 năm cầm quyền. Sau đó, quân tình
61. 2:41nguyện Việt Nam ở lại hỗ trợ chính quyền
62. 2:43mới tại Phnompen trong suốt một thập kỷ.
63. 2:46Trong khi tàn quân Khơ Me đỏ rút vào
64. 2:48rừng được Trung Quốc hậu thuẫn để tiếp
65. 2:50tục kháng chiến, quyết định can thiệp đó
66. 2:53khiến Việt Nam bị cô lập ngoại giao gần
67. 2:55như hoàn toàn trong suốt những năm 1980.
68. 3:00Toàn bộ giai đoạn này Á Lục Ký đã kể chi
69. 3:03tiết trong một series riêng. Kỳ phát
70. 3:05sóng hôm nay chỉ nhắc lại như bối cảnh
71. 3:07nền. Tháng 9 năm 1989,
72. 3:11Việt Nam hoàn tất việc rút quân theo
73. 3:13tuyên bố chính thức ngày 26 tháng 9. Đây
74. 3:17không phải là dấu chấm hết cho xung đột
75. 3:19mà là mở ra một khoảng chống quyền lực.
76. 3:21Sau khi quân đội Việt Nam rút đi,
77. 3:23Campuchia bước vào giai đoạn 1989
78. 3:27đến 1990 với bốn phe phái cùng tồn tại.
79. 3:30Mỗi phe kiểm soát một phần lãnh thổ, mỗi
80. 3:33phe được một hoặc nhiều cường quốc hậu
81. 3:35thuẫn. Phe thứ nhất là nhà nước
82. 3:37Campuchia do Hunen đứng đầu kiểm soát bộ
83. 3:41máy hành chính trung ương thủ đô Phnom
84. 3:43Peng và theo ước tính của giới nghiên
85. 3:46cứu khoảng 9/10 lãnh thổ quốc gia P này
86. 3:49được Liên Xô và khối Đông Âu hậu thuẫn
87. 3:52đồng thời chịu cấm vận kinh tế nghiêm
88. 3:54ngặt từ phương Tây và Trung Quốc phe thứ
89. 3:57hai là Khơ Me Đỏ dưới danh nghĩa đảng
90. 4:00Campuchia dân chủ với khoảng 30 đến
91. 4:0335.000 nghìn quân theo các đánh giá
92. 4:05phương Tây nắm giữ những vùng rừng núi
93. 4:08hiểm trở dọc biên giới Thái Lan. Đây là
94. 4:10lực lượng thiện chiến nhất trong khối
95. 4:12kháng chiến được Trung Quốc cung cấp vũ
96. 4:14khí tài chính và hậu cần qua ngà Thái
97. 4:17Lan. Phe thứ ba là Funginpec, lực lượng
98. 4:20của hoàng thân [âm nhạc] Sihanuk. Quy mô
99. 4:22quân sự nhỏ nhưng sở hữu tính chính danh
100. 4:24quốc tế cao nhất trong số các phe kháng
101. 4:26chiến. Phe thứ tư là Mặt trận giải phóng
102. 4:29dân tộc nhân dân Khơme do son sán lãnh
103. 4:32đạo với khoảng 10.000 nghìn quân thường
104. 4:35xuyên rằng co lãnh thổ với quân đội nhà
105. 4:37nước Campuchia. Bốn phe này dù thù địch
106. 4:40nhau trên chiến trường đều đối mặt với
107. 4:42cùng một câu hỏi đó là ai sẽ nắm quyền
108. 4:44trong giai đoạn chuyển tiếp khi cộng
109. 4:46đồng quốc tế bắt đầu tìm kiếm một giải
110. 4:48pháp chính trị toàn diện và mùa hè năm
111. 4:511990 chính người Campuchia đã tự tìm
112. 4:54được câu trả lời đó ít nhất là một phần.
113. 4:57Ngày mùng 4 và mùng tháng 6 tại Tokyo,
114. 5:00dưới sự trung gian của Nhật Bản, Hunen
115. 5:03và Sihanuk gặp nhau trực tiếp theo các
116. 5:06tài liệu ngoại giao Nhật Bản được giải
117. 5:08mật sau này. Hai người đạt được một thỏa
118. 5:10thuận cụ thể, thành lập một hội đồng dân
119. 5:12tộc tối cao với cơ cấu sáu ghế cho nhà
120. 5:14nước Campuchia, sáu ghế cho khối kháng
121. 5:17chiến, tổng cộng 12 ghế. Một đại diện
122. 5:20của Khơme Đỏ có mặt tại Nhật Bản trong
123. 5:22thời gian đó nhưng không tham dự hội
124. 5:24nghị và cũng không ký vào bất kỳ văn
125. 5:26kiện nào. Đây là chi tiết đáng chú ý
126. 5:28nhất của giai đoạn này. Hai kẻ thù, một
127. 5:31bên từng là quốc trưởng bị chính Khơ Me
128. 5:33Đỏ giam lỏng, một bên đang trực tiếp cầm
129. 5:36súng chống lại tàn quân Khơ Me Đỏ trên
130. 5:38chiến trường đã có thể ngồi lại và tự
131. 5:41thỏa thuận với nhau. Công thức 12 ghế
132. 5:43của Tokyo chứng minh một điều. Người
133. 5:46Campuchia không hề thiếu khả năng tự hòa
134. 5:48giải nhưng thỏa thuận đó không sống được
135. 5:51lâu. Sự vắng mặt của Khơ Me đỏ tại Tokyo
136. 5:54không đơn thuần là một chi tiết ngoại
137. 5:56giao mà là một tín hiệu phủ quyết phía
138. 5:59sau sự [âm nhạc] tẩy chay. Đó là lập
139. 6:01trường không lay chuyển của Trung Quốc,
140. 6:03quốc gia bảo trợ duy nhất còn lại của
141. 6:05Khơ Me Đỏ. Không có sự chấp thuận của
142. 6:07Bắc Kinh, công thức Tokyo. Dù đã được
143. 6:10hai người Campuchia tự ký kết, không thể
144. 6:13trở thành nền tảng cho một giải pháp
145. 6:14toàn diện được cộng đồng quốc tế công
146. 6:16nhận, bế tắc đó chỉ có thể được tháo gỡ
147. 6:19ở một nơi khác giữa hai quốc gia khác.
148. 6:25[âm nhạc]
149. 6:34Để hiểu vì sao Việt Nam bước vào bàn đàm
150. 6:36phán tiếp theo với một tư thế bất lợi
151. 6:39cần nhìn vào bối cảnh mùa hè năm 1990.
152. 6:42Đó là thời điểm khối Đông Âu sụp đổ theo
153. 6:46hiệu ứng dây chuyền. Bức tường Berlin đã
154. 6:49sụp đổ từ năm trước. Liên Xô, nguồn viện
155. 6:52trợ kinh tế và quân sự chủ lực của Việt
156. 6:55Nam suốt hơn một thập kỷ. bắt đầu cắt
157. 6:58giảm mạnh viện trở đối với Việt Nam. Đây
158. 7:00không đơn thuần là một biến động chính
159. 7:02trị ở xa mà là sự đứt gãy của toàn bộ hệ
160. 7:05sinh thái kinh tế mà đất nước dựa vào để
161. 7:07tồn tại, lạm [âm nhạc] phát trong nước
162. 7:09tăng phi mã, hàng hóa, khan hiếm và lệnh
163. 7:12cấm vận từ phương Tây. Hậu quả trực tiếp
164. 7:15của việc duy trì quân đội tại Campuchia
165. 7:17suốt 10 năm vẫn chưa hề được gỡ bỏ.
166. 7:20Trong bối cảnh đó, bình thường hóa quan
167. 7:22hệ với Trung Quốc để phá vỡ vòng vây cô
168. 7:25lập và mở đường giao thương, trở thành
169. 7:27một nhu cầu mang tính sống còn, không
170. 7:30phải một lựa chọn. Và Trung Quốc nắm rất
171. 7:33rõ điều đó. Ngày mùng 3 và mùng 4 tháng
172. 7:36năm 1990 tại một khách sạn ở thành đô
173. 7:40thủ phủ tỉnh Tứ Xuyên phái đoàn cấp cao
174. 7:42nhất của hai đảng gặp nhau phía Việt Nam
175. 7:45gồm Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh, Chủ
176. 7:47tịch Hội đồng Bộ trưởng Đỗ 10 và cố vấn
177. 7:50Phạm Văn Đồng phía Trung Quốc do Tổng Bí
178. 7:52[âm nhạc] thư Giang Trạch Dân và Thủ
179. 7:54tướng Lý bằng dẫn đầu. Theo nghiên cứu
180. 7:57của học giả Siêu Minh Giang, việc chọn
181. 7:59thành đồ thay vì Bắc Kinh được giải
182. 8:01thích với lý do bảo đảm an ninh cho Đại
183. 8:03hội Thể thao Châu Á sắp diễn ra. Nhưng
184. 8:05trên thực tế đây là một biện pháp giữ
185. 8:08kiến tuyệt đối tránh sự chú ý của truyền
186. 8:10thông quốc tế và đặc biệt là của chính
187. 8:13các phe phái Campuchia trong thành phần
188. 8:15phái đoàn Việt Nam. Không có mặt Bộ
189. 8:18trưởng Ngoại giao đương nhiệm Nguyễn Cơ
190. 8:20Thạch. Câu chuyện về sự vắng mặt đóá Lục
191. 8:23Ký đã kể trong một kỳ phát sóng riêng.
192. 8:25Danh nghĩa của cuộc gặp là bình thường
193. 8:27hóa quan hệ song phương, nhưng toàn bộ
194. 8:30sức nặng của cuộc mặc cả lại đố dồn vào
195. 8:32một hồ sơ khác. Tương lai chính trị của
196. 8:35Campuchia, phía Trung Quốc đặt điều kiện
197. 8:37rõ ràng sẽ không có bình thường hóa nếu
198. 8:39Việt Nam không chấp nhận một cơ cấu
199. 8:41quyền lực mới cho hội đồng dân tộc tối
200. 8:43cao. Thay thế hoàn toàn công thức 12 ghế
201. 8:46mà Hen và Sehanoke đã tự đạt được ở
202. 8:50Tokyo 3 tháng trước. Đây là điểm cần
203. 8:52dừng lại để nhìn kỹ bởi vì nó [âm nhạc]
204. 8:55không phải một chi tiết kỹ thuật mà là
205. 8:57toàn bộ vấn đề. Phía Trung Quốc đưa ra
206. 8:59một phép toán khác. Sáu ghế cho nhà nước
207. 9:02Campuchia, hai ghế cho [âm nhạc] Full
208. 9:04Sininp, hai ghế cho Mặt trận giải phóng
209. 9:06dân tộc nhân dân Khơme, hai ghế cho
210. 9:08Khơme đỏ và một ghế thứ 13, ghế chủ tịch
211. 9:12dành cho Sianok, tổng cộng 13 ghế.
212. 9:17Hãy so sánh hai con số 12 ghế của Tokyo
213. 9:22chia đôi 5050 giữa chính quyền đang kiểm
214. 9:24soát thực địa và khối kháng chiến. 13
215. 9:27ghế của thành đô đẩy chính quyền đang
216. 9:29quản lý 9/10 đất nước xuống thế thiểu số
217. 9:316/7 ngay trong chính hội đồng đại diện
218. 9:34cho chủ quyền quốc gia mình. Vào lần đầu
219. 9:35tiên khơ me đỏ, lực lượng đã gây ra thảm
220. 9:39họa diệt chủng khiến hàng triệu người
221. 9:41thiệt mạng được trao hai ghế hợp pháp
222. 9:44ngang hàng về mặt danh nghĩa với chính
223. 9:46quyền đang cầm súng chống lại họ trên
224. 9:47chiến trường. Theo hồi ký của thứ trưởng
225. 9:49ngoại giao Trần Quang Cơ, ngày họp đầu
226. 9:51tiên khép lại trong bế tắc, cố vấn Phạm
227. 9:54Văn Đồng phản đối gay gắt cơ cấu này,
228. 9:56cho rằng nó bất công với chính quyền
229. 9:57đang thực sự kiểm soát Campuchia. Nhưng
230. 10:00sang ngày thứ hai, trước áp lực từ nhu
231. 10:02cầu bình thường hóa, phía Việt Nam chấp
232. 10:05thuận toàn bộ công thức do Bắc Kinh đưa
233. 10:07ra và cam kết sẽ dùng ảnh hưởng của mình
234. 10:09để thuyết phục chính quyền Phnompen chấp
235. 10:11nhận cơ cấu này. Điều đáng chú ý nhất
236. 10:14xảy ra hai ngày sau đó. Ngày mùng 6
237. 10:16tháng
238. 10:17các quan chức ngoại giao Trung Quốc
239. 10:18không phải Việt Nam chủ động bay sang
240. 10:20Jakarta để thông báo cho các phe phái
241. 10:23Campuchia về thỏa thuận vừa đạt được,
242. 10:25đồng thời thúc ép các bên chấp nhận. Nói
243. 10:27cách khác, chính quyền Fnom Peng của
244. 10:31mình lần đầu tiên từ miệng của Bắc Kinh
245. 10:33trước khi biết từ Hà Nội. Theo hồi ký
246. 10:36Trần Quang Cơ và nhiều phân tích quốc
247. 10:37tế, đây được xem là một tính toán ngoại
248. 10:40giao sắc bén của phía Trung Quốc công bố
249. 10:42trước dư luận rằng Hà Nội đã chấp thuận
250. 10:45nhằm khóa mọi đường lùi của Việt Nam
251. 10:47trên các bản đảm phán đa phương
252. 10:48[âm nhạc] đang diễn ra song song. Nhà
253. 10:50báo Nean Chanda, tác giả cuốn sách
254. 10:53Brother Enemy, một trong những công
255. 10:55trình được trích dẫn nhiều nhất về giai
256. 10:57đoạn này đã đúc kết bằng một câu ngắn
257. 10:59gọn đó là Việt Nam có thể đã thắng trận
258. 11:01đánh đầu tiên vào năm 1979
259. 11:04khi lật đổ chế độ Khơ Me đỏ. Nhưng Trung
260. 11:07Quốc bằng một chiến lược kiên nhẫn kéo
261. 11:09dài cả một thập kỷ đã thắng cả cuộc
262. 11:12chiến. Còn học giả Carlir thì chỉ ra
263. 11:15rằng mục tiêu sâu xa nhất của Bắc Kinh
264. 11:17tại thành đô không chỉ nằm ở Campuchia
265. 11:20mà nằm ở việc chặn đứng vĩnh viễn viễn
266. 11:22cảnh một khối Đông Dương gắn kết giới
267. 11:24ảnh hưởng của Hà Nội.
268. 11:27[âm nhạc]
269. 11:30Phản ứng đầu tiên tại Fnomping khi thông
270. 11:32tin về thỏa thuận thành Đô Lan tới là sự
271. 11:35phẫn nộ. Theo hội ký Trần Quang Cơ,
272. 11:38Hunen đã trực tiếp cảnh báo phía Việt
273. 11:40Nam về hậu quả của việc vội vã chấp nhận
274. 11:43cơ cấu này. Ông nói, "Trong nội bộ
275. 11:46Campuchia, xu hướng mạnh nhất là muốn có
276. 11:48một giải pháp chính trị giữ được thành
277. 11:50quả đã đạt được, không để cho PP quay
278. 11:53trở lại, tình hình phức tạp sẽ xảy ra.
279. 11:56Nếu chấp nhận một giải pháp vô nguyên
280. 11:58tắc, chỉ cần chấp nhận một giải pháp như
281. 12:00vậy, nội bộ Campuchia đã hỗn loạn rồi,
282. 12:02chưa nói đến việc ký kết." Ông đề nghị
283. 12:05Việt Nam không đẩy nhanh tiến trình. Lời
284. 12:08cảnh báo đó phản ánh một nỗi lo hoàn
285. 12:10toàn chính đáng đối với những người đang
286. 12:12hàng ngày đối mặt với họng súng của tàn
287. 12:14quân khơ me đỏ trên chiến trường. Việc
288. 12:17phải chải thảm đỏ mời chính lực lượng đó
289. 12:20bước vào cơ quan quyền lực cao nhất của
290. 12:21đất nước là một rủi ro không nhỏ. Quân
291. 12:24đội nhà nước Campuchia lập luận rằng nếu
292. 12:26lực lượng của họ bị suy yếu theo tiến
293. 12:28trình giải trừ quân bị của Liên hợp
294. 12:30quốc, không có gì đảm bảo khơ me đỏ sẽ
295. 12:33không lợi dụng khoảng trống đó để tái vũ
296. 12:35trang. Nhưng có một nhân vật khác trong
297. 12:37câu chuyện này, người vừa là bên hưởng
298. 12:39lợi lớn về danh xưng, vừa là hiện thân
299. 12:42rõ nét nhất của bi kịch mất quyền tự
300. 12:44quyết, đó là hoàng thân Sihanuk. Công
301. 12:47thức 13 ghế của thành đô đặt Sianup vào
302. 12:49chiếc ghế chủ tịch hội đồng dân tộc tối
303. 12:51cao, vị trí quyền lực biểu tượng cao
304. 12:54nhất trong giai đoạn chuyển tiếp. Nhưng
305. 12:56ông hoàn toàn không có mặt tại căn phòng
306. 12:57nơi quyết định đó được đưa ra. Và gần
307. 13:00một năm sau, ngày 17 tháng năm 1991,
308. 13:04ông chính thức được bầu làm chủ tịch hội
309. 13:06đồng không phải tại Fnom Peng tại Bắc
310. 13:10Kinh. Người đàn ông được trao vị trí đại
311. 13:12diện cao nhất cho chủ quyền Campuchia.
312. 13:15Hai lần liên tiếp nhận vị trí đó tại thủ
313. 13:17đô của một nước khác. Bi kịch của Shok
314. 13:20còn sâu hơn thế. Khơme đỏ. Lực lượng mà
315. 13:24công thức thành đô trao cho hai ghế hợp
316. 13:26pháp chính là lực lượng đã sát hại năm
317. 13:28người con và 14 người cháu của ông trong
318. 13:30những năm cầm quyền. Để phục vụ toan
319. 13:32tính của các cường quốc bảo trợ, ông
320. 13:35buộc phải ngồi vào cùng [âm nhạc] một
321. 13:36hội đồng với những kẻ đã giết hại chính
322. 13:38gia đình mình. Sihanuk nhiều lần viện
323. 13:41dẫn một câu tục ngữ khơme để mô tả thân
324. 13:44phận đất nước. Đó là khi những con voi
325. 13:46đánh nhau, cỏ sẽ bị giày xéo. Điều cay
326. 13:49đắng nằm ở chỗ. Ngay cả khi những con
327. 13:52voi ngừng [âm nhạc] đánh nhau và bắt tay
328. 13:53nhau, số phận của cỏ vẫn do voi quyết
329. 13:56định. Lịch sử ngoại giao thế giới từng
330. 13:58chứng kiến những căn phòng có cấu trúc
331. 14:00tương tự căn phòng ở thành đô. Tại hội
332. 14:02nghị Munich năm 1938,
333. 14:05Anh và Pháp quyết định nhượng vùng đất
334. 14:06Sudetan Land của Tiệp Khắc cho Đức Quốc
335. 14:09xã trong khi đại diện Tiệp Khắc phải
336. 14:11đứng chờ ngoài hành lang. Tại hội nghị
337. 14:13Yanta năm 1945,
338. 14:15Mỹ, Anh và Liên Xô vẽ lại tương lai
339. 14:18chính trị của Ba Lan mà không có mặt
340. 14:20chính phủ lưu vong Ba Lan hợp pháp. Cả
341. 14:22hai trường hợp đều chia sẻ một cấu trúc
342. 14:24chung với thành đô. Số phận của một quốc
343. 14:27gia được định đoạt bởi các cường quốc
344. 14:29bên ngoài, trong khi chính quốc gia đó
345. 14:32không có ghế để lên tiếng.
346. 14:35[âm nhạc]
347. 14:38Hòa thuận thành đô dù gây tổn thương sâu
348. 14:41sắc cho phía Campuchia lại đóng vai trò
349. 14:44như chiếc chìa khóa mở tung một cánh cửa
350. 14:46đã bị khóa chặc suốt nhiều năm. Chỉ hai
351. 14:48ngày sau khi các quan chức Trung Quốc
352. 14:50thông báo cho các phe phái [âm nhạc] tại
353. 14:52Jakarta ngày mùng 9 và mùng 10 tháng
354. 14:56bốn phe Campuchia chính thức chấp nhận
355. 14:59khung giải pháp do năm ủy viên thường
356. 15:01trực hội đồng bảo an liên hợp quốc soạn
357. 15:03thảo đồng ý thành lập hội đồng dân tộc
358. 15:06tối cao. Ngày 20 tháng
359. 15:08hội đồng báo an thông qua nghị quyết 668
360. 15:12hoan nghênh sự chấp thuận đó và chính
361. 15:14thức công nhận hội đồng dân tộc tối cao
362. 15:16là cơ quan đại diện hợp pháp duy nhất
363. 15:18cho chủ quyền Campuchia trong giai đoạn
364. 15:20truyền tiếp từ nền tảng đó. Tiến trình
365. 15:22ngoại giao tăng tốc. Các vòng đàm phán
366. 15:24tiếp diễn tại Jakarta, Paris, Pataya và
367. 15:28Bắc Kinh trong suốt năm 1991 cho đến
368. 15:31ngày 23 tháng 10 khi Hiệp định Hòa Bình
369. 15:34Paris được ký kết với sự tham gia của 19
370. 15:37quốc gia cùng bốn phái Campuchia. Đây là
371. 15:40văn kiện chính thức khép lại nhiều năm
372. 15:42xung đột. Đồng thời mở đường cho cơ quan
373. 15:45chuyển tiếp liên hợp quốc tại Campuchia
374. 15:47thường được biết đến với tên viết tắc
375. 15:49unt triển khai khoảng 17.000 binh sĩ và
376. 15:538000 nhân viên dân sự lần đầu tiên trong
377. 15:56lịch sử Liên hợp quốc trực tiếp giám sát
378. 15:58toàn bộ hoạt động hành chính của một
379. 16:00quốc gia độc lập. Chương trình hồi hương
380. 16:02do Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn
381. 16:04thực hiện đã đưa khoảng 360.000 người từ
382. 16:08các trại tị nạn dọc biên giới Thái Lan
383. 16:10trở [âm nhạc] về Campuchia trong giai
384. 16:12đoạn 1992 đến 1993. Nhìn theo trình tự
385. 16:17thời gian, Thành Đô chính là nút thác
386. 16:20được tháo gỡ để cả tiến trình phía sau
387. 16:22có thể vận hành. Nhưng cái giá để tháo
388. 16:25gỡ nút thách đó là quyền tự quyết của
389. 16:27chính người Campuchia tại đúng thời
390. 16:29[âm nhạc] điểm bản lệ nhất của tiến
391. 16:30trình.
392. 16:36Một sự kiện ngoại giao bí mật kéo dài
393. 16:38hơn ba thập kỷ luôn là mảnh đất màu mỡ
394. 16:40cho tin đồn. Có ba ngộ nhận phổ biến cần
395. 16:44được đối chiếu lại với tư liệu học
396. 16:46thuật. Ngộ nhận thứ nhất cho rằng thành
397. 16:48đô là nơi Việt Nam và Trung Quốc âm mưu
398. 16:51chia trác hoặc sáp nhập lãnh thổ
399. 16:53Campuchia. Đây là một luận điểm không có
400. 16:55bất kỳ cơ sở học thuật nào, hoàn toàn
401. 16:58ngược lại. Kết quả cốt lõi của thành đô
402. 17:00là việc Việt Nam từ bỏ vai trò chi phối
403. 17:03trực tiếp tại Campuchia, trao toàn bộ
404. 17:05tiến trình cho Liên hợp quốc xử lý, dẫn
405. 17:07thẳng đến việc phục hồi một vương quốc
406. 17:09Campuchia độc lập vào năm 1993.
407. 17:13Ngội nhận thứ hai, cho rằng thỏa thuận
408. 17:15thành đô đã giúp Khơ Me Đỏ quay trở lại
409. 17:18nắm quyền. Thực tế, phức tạp hơn nhiều.
410. 17:20Thành đô đúng là đã cứu Khơ Mê Đỏ khỏi
411. 17:23nguy cơ bị loại bỏ hoàn toàn về mặt pháp
412. 17:25lý và trao cho họ tư cách chính trị hợp
413. 17:27pháp. Nhưng chính Khơ Me Đỏ đã tự đánh
414. 17:30mất cơ hội đó. lo sợ bị tiêu diệt. Lực
415. 17:33lượng này tẩy chay cuộc tổng tuyển cử do
416. 17:36Liên hợp quốc tổ chức năm 1993,
417. 17:40rút sâu vào rừng và giận suy yếu bởi các
418. 17:43đợt đào tẩu của chỉ huy cấp cao cho đến
419. 17:45khi tan dã hoàn toàn sau cái chết của
420. 17:48Paul Pot năm 1998.
421. 17:52Chiếc phao cứu sinh chỉ kéo dài sự tồn
422. 17:54tại lay lắt của họ chứ không đưa họ trở
423. 17:57lại đỉnh cao quyền lực. Ngộ nhận thứ ba
424. 18:00là ngộ nhận nhạy cảm nhất cho rằng Việt
425. 18:02Nam đã dễ dàng nhượng bộ toàn bộ lợi ích
426. 18:05của Campuchia để đổi lấy hòa bình cho
427. 18:07riêng mình. Cách diễn đạt này mang nặng
428. 18:10tính phán xét đạo đức. Giới nghiên cứu
429. 18:13quan hệ quốc tế lại dùng một khái niệm
430. 18:14khác để mô tả [âm nhạc] cùng sự kiện. Đó
431. 18:17là một cuộc đánh đổi chiến lược được đưa
432. 18:19ra trong một thế kẹt sinh tồn thực sự.
433. 18:22Giữa lúc nguồn viện trợ sống còn từ Liên
434. 18:24Xô sắp cạn kiệt hoàn toàn và lệnh cấm
435. 18:27vận phương Tây vẫn còn nguyên vẹn. Hai
436. 18:29cách gọi này mô tả cùng một sự kiện
437. 18:32nhưng xuất phát từ hai chỗ đứng khác
438. 18:34nhau. Một bên nhìn từ Fnom Peng
439. 18:37Hà Nội. Giữa lúc cả một hệ thống đồng
440. 18:39minh đang sụp đổ xung quanh mình. Á Lục
441. 18:42Ký trình bày cả hai góc nhìn và để quý
442. 18:44vị tự cân nhắc. Và đây có lẽ là phát
443. 18:47hiện đáng chú ý nhất [âm nhạc] trong quá
444. 18:48trình tìm hiểu cho kỳ phát sóng này. Một
445. 18:51sự vắng mặt không phải trong căn phòng
446. 18:53họp năm 1990 mà trong chính trị
447. 18:56Campuchia hôm nay. Trong diễn ngôn chính
448. 18:58trị Campuchia đương đại, Hiệp định Paris
449. 19:01năm 1991
450. 19:03được nhắc đến hàng năm như một văn kiện
451. 19:05[âm nhạc] pháp lý nền tảng. Chính phủ
452. 19:08đương nhiệm tổ chức lễ kỷ niệm. Các nhóm
453. 19:10đối lập lưu vong viện dẫn nó như một lá
454. 19:13chắn pháp lý bảo vệ chủ quyền quốc gia
455. 19:16trước áp lực từ các cường quốc. Nhưng
456. 19:18hội nghị thành đô nơi những điều khoản
457. 19:20quan trọng nhất của Paris thực sự được
458. 19:22định hình trước lại gần như vắn bóng
459. 19:24khỏi ký ức chính trị chính thức ở cả hai
460. 19:27phía logic của mỗi phía khác nhau. Nhưng
461. 19:30cùng dẫn đến một kết quả. Phía chính phủ
462. 19:32hiện tại không có lý do gì để khơi lại
463. 19:35một sự kiện năm 1990 khi Bắc Kinh. hiện
464. 19:40đang là nhà đầu tư và đối tác chiến lược
465. 19:42lớn nhất của Campuchia, từng dùng đòn bể
466. 19:45ngoại giao để áp đặt một cơ cấu chính
467. 19:47trị bất lợi cho chính quyền Fnom Pen khi
468. 19:50đó. Còn phía đối lập khi thỉnh thoảng
469. 19:52nhắc đến thành đô, phần lớn không dùng
470. 19:55nó như một chủ đề phân tích nghiêm túc
471. 19:57mà như một công cụ để tấn công tính
472. 19:59chính danh của đối thủ chính trị. Đôi
473. 20:01khi kèm theo những cáo buộc về các phụ
474. 20:03lục bí mật liên quan đến đất đài, những
475. 20:06cáo buộc mà giới nghiên cứu quốc tế
476. 20:08nghiêm túc đánh giá. là không có bằng
477. 20:10chứng xác thực. Trong khi đó, Hiệp định
478. 20:12Pary với văn bản công khai có chữ ký của
479. 20:1619 quốc gia vẫn là điểm tựa pháp lý mà
480. 20:18mọi phe phái, kể cả những phe đối lập
481. 20:21nhau gay gắt nhất đều thấy có lợi khi
482. 20:23cùng viện dẫn. Nói cách khác, Paris là
483. 20:26nơi số phận Campuchia được hợp pháp hóa
484. 20:29trước toàn thế giới. Còn thành đô mới là
485. 20:32nơi nó thực sự được quyết định. Và cho
486. 20:35đến hôm nay, người ta phần lớn chỉ tưởng
487. 20:37niệm nơi thứ nhất.
488. 20:41>> [âm nhạc]
489. 20:43>> Có một sự thật cần được nói thẳng trước
490. 20:46khi khép lại kỳ phát sóng này. Kỳ yếu
491. 20:48chính thức của hội nghị thành đô đến nay
492. 20:51vẫn chưa từng được bất kỳ chính phủ nào
493. 20:53công bố công khai những gì giới nghiên
494. 20:55cứu quốc tế có trong tay là hồi ký của
495. 20:57các nhà ngoại giao và các công trình học
496. 20:59thuật dựa trên tư liệu tiếp cận qua
497. 21:01những kênh cá nhân chưa thể đối chiếu
498. 21:04độc lập một cách hoàn toàn trong thời
499. 21:06đại số hiện nay. Thậm chí còn xuất hiện
500. 21:08những bản văn tự xưng là toàn văn kỷ yếu
501. 21:10thành đô do trí tuệ nhân tạo tạo ra và
502. 21:13lan truyền trên mạng. Á lục ký không sử
503. 21:15dụng bất kỳ nguồn nào trong số đó và
504. 21:18khuyến nghị quý vị cũng nên thận trọng
505. 21:19tương tự. Nhiều nhà phân tích cho rằng
506. 21:22bài học mà Hunen rút ra từ năm 1990 đó
507. 21:27là không bao giờ nên đặt sinh mệnh chính
508. 21:29trị của mình vào tay một cường quốc bảo
509. 21:31trợ duy nhất đã trở thành một trong
510. 21:33những nền tảng định hình phong cách cầm
511. 21:36quyền thực dụng của ông trong suốt ba
512. 21:38thập kỷ sau đó. Như quý vị đã theo dõi
513. 21:40qua kỳ phát sóng về kênh đào Funeto, quỹ
514. 21:43đạo hiện tại của Campuchia giữa các mối
515. 21:45quan hệ đan [âm nhạc] sen với những
516. 21:46cường quốc khu vực vẫn mang dáng dấp của
517. 21:48cùng một bài toán. Làm sao để một quốc
518. 21:52gia không lớn có thể giữ được tiếng nói
519. 21:54của chính mình khi ngồi cạnh những nước
520. 21:56láng giềng lớn hơn rất nhiều. Hội nghị
521. 21:58Thành Đô, xét cho cùng là một trường hợp
522. 22:01nghiên cứu điển hình về một quy luật
523. 22:03khắc nghiệt trong quan hệ quốc tế. Quy
524. 22:05luật mà những quốc gia không đủ lớn luôn
525. 22:07phải đối diện. Và điều đáng suy ngẫm là
526. 22:10cả Campuchia lẫn Việt Nam ở những thời
527. 22:12điểm khác nhau của thế kỷ 20 đều từng
528. 22:15đứng ở phía bị đặt lên bàn cân đó. Hẹn
529. 22:18gặp lại quý vị và các bạn trong kỳ phát
530. 22:19sóng tiếp theo của Á Lục Kỳ.
531. 22:25H