YT YouTube2Text

YouTube2Text → Transcripts → Evren Nasıl Oluştu? | Evrenin 13.8 Milyar Yıllık İnanılmaz Tarihi ve Öleceği Gün

Evren Nasıl Oluştu? | Evrenin 13.8 Milyar Yıllık İnanılmaz Tarihi ve Öleceği Gün — Transcript

by Faruk Yılmaz · 9,119 words · 1,805 segments · language en · Watch on YouTube

Open in transcriber Summarize with AI Download SRT/VTT

Full transcript

0:19Evren nasıl oluştu bu soruyu cevaplamak
0:22için insanlık tarihinin başlangıcından
0:25beri farklı mitler ve düşünceler ortaya
0:27atılmıştır Örneğin Yunan mitol cinde
0:30evrenin başlangıcı Kaos ile başlar Kaos
0:34boşluk ya da karmaşa anlamına gelir ve
0:36her şeyin başlangıcı olarak kabul edilir
0:39Mısır mitolojisinde ise Evren kozmik bir
0:42okyanusun içinde oluşmaya başlar
0:44Mezopotamya'da İsa özellikle Sümerler
0:46Akatlar Asurlular ve babilliler gibi
0:50çeşitli kültürlerin yaratılış mitleri
0:52bulunur en bilinen Yaratılış Destanı İsa
0:55enuma Eliş bu destanda evrenin kaotik
0:59sularından düzenin nasıl ortaya çıktığı
1:01anlatılır milattan önce 500'lü yıllara
1:04geldiğimizde ise karşımıza çok daha
1:06felsefi ve bilimsel olabilecek
1:08açıklamalar çıkar Örneğin Antik Yunan'da
1:11filozofların bir kısmı evrenin sürekli
1:14olarak var olduğunu öne sürerken
1:15Diğerleri de evrenin bir başlangıcının
1:18olmadığını iddia ediyordu Onlara göre
1:21evrenin ne bir başlangıcı ne de bir sonu
1:24vardı aradan geçen yüzlerce yıllık zaman
1:27diliminde farklı fikirler ve inanışlar
1:29ortaya çıkmaya devam etti ve herkes
1:32kendi fikrinin en iyi fikir olduğunu
1:34savundu 1800'lü yıllara geldiğimizde ise
1:37biraz daha gelişen teleskop teknolojisi
1:40ile çevremizdeki soluk yıldızları daha
1:42net bir şekilde görmeye başladık bu da
1:45gökyüzündeki yıldızların haritasını
1:47çıkarmamızı sağladı ve bu noktada
1:49insanlar çevremizdeki yıldızların çok
1:52daha büyük bir yapıyı oluşturduğunu fark
1:54ettiler bu Yapı saman yolu olarak
1:56adlandırıldı ama o zamanlarda saman yolu
1:59nun bir Galaksi olduğu bilinmiyordu
2:02çünkü ilk başlarda İnsanlar Saman
2:04yolunun pek çok yıldızdan oluşan devasa
2:07bir ada olduğunu düşünüyordu ve
2:09gökyüzünde gördüğümüz tüm yıldızların bu
2:12Adanın içinde olduğu tüm evrenin de bu
2:15adadan ibaret olduğu varsayılıyor o
2:18zamanlarda insanlar saman yolunun
2:20dışında başka bir şeyin olmadığına
2:22inanıyor ve ötesinde hiçliğin olduğunu
2:25düşünüyordu Ancak bu doğru değildi çünkü
2:28o dönemde gökyüzün inceleyen
2:30gökbilimciler sürekli olarak devasa
2:33puslu yapılarla karşılaşıyor ve Bu
2:35yapıların tam olarak ne olduğunu
2:37açıklayamıyor lardı yaptıkları en
2:40mantıklı açıklam İsa Bu yapıların
2:42uzaydaki devasa bulutlar olduğuydu Ancak
2:45bu düşünce ilerleyen yıllarda
2:47değişecekti ve bu gizemli cisimlerin
2:49arkasındaki gerçek ortaya çıktıkça
2:51evrenin başlangıcı ile ilgili Gizem de
2:54çözülmeye başlanacaktır
3:021900'lerde uzayda görülen bu puslu gök
3:05cisimleri hakkında pek çok fikir ortaya
3:07atıldı bazıları onların saman yolu gibi
3:10bir gök ada olduğunu iddia ederken
3:12Diğerleri de onların saman yolunun
3:14içinde dolaşan devasa bulutlar olduğuna
3:17inanıyordu 1923'e geldiğimizde ise Edwin
3:21Hubble m31 olarak bilinen bir sarmal
3:24Bulut suyu incelemeye başladı ve bu
3:26Bulut sunun içinde yer alan garip bir
3:28yıldızla karşı ştı günümüzde V1 olarak
3:31bilinen bu Yıldız tıpkı bir Deniz Feneri
3:34gibi belli aralıklarla parlıyor ve
3:36soluklaşıyor işte Hubble bu yıldızın
3:39parlaklığını geceler boyunca takip etti
3:42Ölçtü ve yıldızın yaşadığı değişimleri
3:44bir grafiğe aktardı ardından da yıldızın
3:48en parlak olduğu zamanla en soluk olduğu
3:50zaman arasındaki süreyi hesaplayıp
3:53yıldızın mutlak parlaklığını buldu bu da
3:55yıldızın bizden ne kadar uzakta olduğunu
3:58hesaplamasını Sağ hubble'ın yaptığı
4:01hesaba göre V1 Yıldızı bizden yaklaşık 1
4:04milyon ışık yılı uzakta olmalıydı yani
4:07bize çok uzakta konumlanmıştır bu durum
4:10m31 sarmal bulutsusunun aslında başka
4:13bir Gökada olduğunu ve saman yolunun çok
4:16dışında olduğunu gösteriyordu Yapılan bu
4:19keşif evrinin sandığımızdan çok daha
4:21büyük olduğunu gösterdi sarmal bulusu
4:24olarak adlandırdığımız bu puslu
4:26oluşumlar Aslında Kendi başlarına başka
4:28Gök Adalar o gün Edwin Hubble tarafından
4:32gözlemlenen m31 sarmal bulutsusu İsa
4:35günümüzde Andromeda galaksisi olarak
4:37biliniyor burada keşfedilen ve
4:39gözlemlenen V1 Yıldızı ise astronomi
4:42tarihinin en önemli Yıldızı olarak
4:45tanımlanıyor Elbette hubble'ın yaptığı
4:47keşifler burada sona ermedi ilerleyen
4:50yıllarda gözlemsel astronominin
4:52gelişmesi evrenin bir başlangıcının
4:55olduğuna dair kanıtlara ulaşmamızı
4:57sağladı bu kanıtlar Özellikle de Edwin
5:00hubble'ın yaptığı gözlemler sayesinde
5:02elde edildi 1929 yılına geldiğimizde
5:06Edwin Hubble elde ettiği başarılar
5:08sayesinde o zamanların en büyük
5:10teleskobunu kullanabilecek saygınlığa
5:13ulaşmıştı İşte bu Teleskobu kullanırken
5:15geceler boyunca bize çok uzaktaki
5:18galaksileri gözlemledi ve bu gözlemler
5:20sırasında da bizden çok uzakta olan
5:23galaksilerin ışığının kırmızıya
5:25kaydığını fark etti Üstelik bir Galaksi
5:28bizden ne kadar uzakta yanmışsa onlardan
5:31gelen Işık o kadar kırmızıya kayıyordu
5:33Peki galaksilerin ışığının kırmızıya
5:36kayması ne anlama geliyordu Aslında
5:38kırmızıya kayma olayını size doppler
5:41etkisi ile açıklayabilirim Örneğin bir
5:43ambulansın sirenleri açık bir şekilde
5:46size yaklaştığını hayal edin ambulans
5:48size yaklaştıkça ondan yayılan ses
5:50dalgaları size daha hızlı ulaşacağı için
5:53bu ses dalgaları gittikçe kısalacak ve
5:56bu durum siren sesinin tizleşmesi neden
5:58olacaktır ambulans sizden uzaklaşmaya
6:01başladığında da bu ses dalgaları
6:03uzayacağı için ambulanstan çıkan ses
6:06kalın bir tonda olacaktır İşte buna
6:08doppler etkisi denilir ve aynı durum
6:11bizden uzaklaşan ya da yakınlaşan
6:13galaksilerde de görülür Örneğin bir
6:16Galaksi bize yaklaşıyorsa o galaksinin
6:18yaydığı ışıktaki dalga boyu gittikçe
6:20kısalır ve bu durum o galaksinin
6:23gittikçe mavi görünmesine neden olur
6:25ancak bir Galaksi bizden uzaklaşıyorsa
6:28yaydığı ışıktaki dalga boyu genişleyecek
6:31için Bizler O galaksiyi kırmızı görmeye
6:33başlarız işte 1929'da Hubble bizden
6:37uzaktaki galaksileri gözlemlerken
6:39onların gittikçe kırmızıya kaydığını
6:41gördü yani bizden büyük bir hızla
6:44uzaklaşıyor lardı Peki bu uzaklaşmaya ne
6:47sebep oluyordu O zamanlarda galaksilerin
6:50neden bizden uzaklaştığı bilinmiyordu
6:53Çünkü evrenin sonsuz büyüklükte duran
6:55bir yer olduğu yani sabit olduğu
6:58düşünülüyordu ve bu düşünce Albert
7:00Einstein tarafından bile kabul
7:02ediliyordu işin ilginç yanı Einstein
7:05yaptığı çalışmalarda evrenin genişlemesi
7:07gerektiğini bulmuştu Çünkü çalışmaları
7:10Eğer Evren genişlemiş tüm evrenin kendi
7:13içine çökeceğini söylüyordu Yani kendi
7:16çalışmaları Aslında evrenin
7:18genişlediğine işaret ediyordu Ancak o
7:20zamanlarda sabit Evren modelini
7:23reddetmek bir çılgınlıktır ve kendisi de
7:25sabit Evren modeline inanıyordu Bu
7:28yüzden denklemlerine kozmolojik sabit
7:30olarak bilinen uydurma bir değeri ekledi
7:33bu değer normal kütle çekiminin tersine
7:36hareket eden sahte bir anti kütle
7:38çekimine işaret ediyordu ve bu anti
7:41Kütle çekimi sayesinde Evren kendi içine
7:43çökmek
7:51kurtuluyorsun kozmolojik sabiti için bir
7:53kanıt yoktu zaten bu fikrinin yanlış
7:56olduğu kısa bir süre sonra ortaya
7:58çıkacaktı
8:02[Müzik]
8:05Edwin hubble'ın 1929'da yaptığı keşiften
8:09sadece 2 yıl öncesine gidecek olursak
8:11karşımıza Belçikalı bir bilim insanı ve
8:14rayip olan George lö çıkar lrin o
8:17zamanlarda ortaya attığı bir fikir
8:19bulunuyordu ve Bu fikre göre Evren Sabit
8:22değil dinamik Üstelik evrenin bir
8:24başlangıç noktası da vardı ve evren
8:27genişli ona göre eğer geçmişe doğru bir
8:30yolculuk yapacak olsaydınız evrendeki
8:32tüm maddenin aşırı yoğun bir şekilde bir
8:35araya getirildiği bir döneme denk
8:37gelirdiniz yani o evrenin başlangıçta
8:40tek bir parçacık olduğunu düşünüyordu ve
8:42evrenin bu haline ilkel atom diyordu ona
8:46göre bu ilkel atom bir patlamayla
8:48parçalanmış Bu sırada uzay ile zaman
8:50yapısı oluşmuş ve bu Yapı günümüze kadar
8:53genişleyerek günümüzdeki evreni
8:55oluşturmuştu bu düşünce büyük patlama
8:58teorisine yönelik ilk fikirler lö bu
9:01Devrim niteliğindeki fikirlerine o kadar
9:04güveniyordu ki onları çok ünlü bir bilim
9:06dergisinde yayınladı ama fikirleri bilim
9:09Dünyası tarafından görmezden gelindi
9:11Üstelik o fikrini einstein' la da
9:13paylaşmıştı ama Einstein Ona
9:16matematiğinin Doğru olmasına rağmen
9:18gerçek düny ile alakalı fikirlerinin
9:20berbat olduğunu söylemişti Bu yüzden
9:23ler'in fikirleri unutulmaya yüz tuttu
9:26ancak sadece yıl sonra hubble'ın
9:29yaklaşan galaksiler hakkında yaptığı
9:31gözlemleri her şeyi değiştirdi hubble'ın
9:34bu keşfinden sonra tüm gözler bir anda
9:36lö metre döndü Hatta Einstein bile onu
9:39desteklemeye başladı ve onun ortaya
9:41attığı Bu devrimsel fikir bugün büyük
9:44patlama olarak bildiğimiz teorinin
9:46temellerini attı ama büyük patlama
9:49teorisi bazı şeyleri
9:52cevaplasın pek çok soruyu getiriyordu
9:55Örneğin Evren tek bir noktadan
9:57genişlemeye başlamışsa çevremizde
9:59gördüğümüz tüm madde nereden geliyordu
10:01ya da evrenin temel maddesi
10:05neydi Bu soruların cevabını bulabilmek
10:08için yine 1920'li yıllara gitmemiz
10:11gerekiyor çünkü o yıllarda bilim
10:13insanları evrendeki yıldızların
10:15bileşiminin dünyanın kine benzer
10:17olduğunu düşünüyorlardı Hatta Güneş
10:20üzerinde yapılan gözlemler güneşin
10:22dünyaya benzer elementlerden oluştuğunu
10:25gösteriyordu Örneğin güneşte Demir
10:27magnezyum nikel ve hidrojen gibi
10:30elementler bulunurken bu elementlerin
10:32aynısı dünyada da yer alıyordu Bu yüzden
10:35gökbilimciler güneşin Dünya ile aynı
10:37elementlerden oluştuğuna inanıyordu yani
10:40onlara göre Güneş çok sıcak bir Kaya
10:42parçasından başka bir şey değildi Peki
10:45bilim insanları bu kanıya nasıl
10:47varmışlardı Elbette Güneş ışığını
10:50inceleyerek varmışlardı ve bunu
10:52spektrometre kullanarak yapmışlardı Eğer
10:55bir spektrometre ii alıp bir yıldızın
10:57yaydığı ışığı kayd derseniz ortaya o
11:00yıldızın Işık spektrumu çıkar ve bu Işık
11:03spektrumuna bakacak olursanız belirli
11:06dalga boylarında ışığın eksik olduğu
11:08birçok karanlık boşluk görürsünüz İşte
11:11bu boşluklara emilim çizgileri denilir
11:13ve bu çizgilere bakarak o yıldızın
11:16atmosferindeki kimyasalları ya da
11:18elementleri görebilirsiniz işte bilim
11:20insanları yaklaşık 1800'ler beri güneşin
11:24spektrumunu inceliyor ve onun hangi
11:26elementlerden oluştuğunu gözlemliyor
11:28lardı Bu gözlemlerin hepsinde de güneşin
11:31dünyaya benzer elementlerden oluştuğunu
11:34görüyorlardı Ancak bu eksik ve hatalı
11:37bir gözlemde bu gözlemin hatalı olduğunu
11:40bulan kişi ise cilia
11:44pdi 19 yaşında Cambridge
11:46Üniversitesi'nden burs kazanan cilia
11:49Pain burada eğitim gördüğü süre boyunca
11:51bir diploma alamayacağını biliyordu
11:54Çünkü Cambridge Üniversitesi o yıllarda
11:57kadınlara üniversite derecesi yani
11:59diploma vermiyordu Bu yüzden Pain
12:021923'te ABD'ye gitti ve burada yaptığı
12:05çalışmalarda spektrometreler güneşin
12:08atmosferinde yaşanan olaylardan
12:10etkilendiğini buldu ardından da güneşin
12:13yaydığı emilim çizgilerini ölçmenin
12:15doğru yolunu keşfetti ve güneşteki 18
12:18elementin miktarını hesaplamayı başardı
12:21Daha sonra da diğer yıldızları inceledi
12:24yaptığı hesaba göre çevremizdeki
12:26Yıldızlar farklı türlerde olsa bile
12:28neredeyse ise sadece iki elementten
12:30oluşuyordu ve bu iki element hidrojen
12:33ile helyumdan başkası değildi yani
12:36zannedilen aksine Güneş tüm yıldızlar ve
12:39haliyle Evren Temel olarak hidrojen ve
12:42helyumdan meydana geliyordu Demir
12:44magnezyum ve nikel gibi elementler
12:47sanılanın aksine güneşte çok ama çok az
12:50miktarda bulunuyordu işte cilia Pain
12:52bulduğu bu inanılmaz gerçeği hemen
12:55kaleme alıp bir tez olarak yayınladı
12:57Ancak bu tezi okuyan L painin bulduğu
13:00sonucu imkansız olarak yorumladılar bu
13:03yüzden Pain kariyerini korumak için
13:05tezine hesaplanan hidrojen ve helyum
13:08bolluk varı neredeyse kesinlikle gerçek
13:10değildir şeklinde bir açıklama ekledi
13:13ama sadece 4 yıl sonra P'nin yaptığı
13:16çalışmaların doğru olduğu ortaya çıktı
13:18Onun evrendeki hidrojen ve helyum
13:21bolluğu üzerine yaptığı bu keşif
13:23neredeyse galaksimizde gözlemlediğimiz
13:25her bir yıldızda görülüyordu Üstelik
13:28evrende sadece bu iki element baskında
13:30ve birlikte evrenin % 198 fazlasını
13:34oluşturuyorlardı geriye var olan her şey
13:37yani diğer elementler ise evrenin sadece
13:40% 2'sini oluşturuyordu Hatta bu oranın %
13:432'nin altında olduğunu bile
13:45söyleyebiliriz var olan tüm hidrojen ve
13:48helyumun neredeyse tamamı İsa Büyük
13:50patlamadan sonraki kısa bir süreç içinde
13:53oluşmuştu bunu öngören kişiler ise
13:55George Gamo ve öğrencisi Ralph aldı
14:011940'larda Gam ve öğrencisi Ralph alfer
14:05Evrenin İlk anlarının matematiksel
14:07modellerini hazırlamaya başladılar ve
14:10zamanı geriye doğru aldıklarında
14:12genişleyen evrenin tek bir noktaya doğru
14:14çekildiğini ve tüm evrenin tek bir
14:17noktaya sıkıştığını gördüler bu noktada
14:19Evren tek bir noktaya sıkışmış inanılmaz
14:22derecede yoğun ve sıcak bir yerdi işte
14:25Tam da bu sırada büyük patlama denilen
14:27bir olay yaşandı Bu olaya patlama
14:29denilse de aslında ortada patlayan ya da
14:32havaya uçan bir şey yoktu olan şey
14:35evrenin bir anda tek bir noktadan aniden
14:38genişlemeye
14:41başlamasıyla büyük patlamadan sadece 3
14:44dakika sonra evrenin aşırı bir şekilde
14:46ısındığını ve basıncının yükseldiğini
14:49öngördü bu olay sırasında ısı ve basınç
14:52atomları parçalarını ayırıp yok etmişti
14:55Çünkü bu koşullarda atomlar bağlı ve
14:57kararlı bir şekilde varlık larını
15:00sürdüremiyoruz o sırada evrenin içinde
15:03atomları oluşturan küçük parçacıklardan
15:05başka bir şey bulunmuyordu bu
15:07parçacıklar kozmik bir çorba şeklinde
15:10evrende yer alıyordu ve bu parçacıklar
15:16protonlu Gamo ve alfar Evrenin İlk
15:19anlarında oluşmuş bu Aşırı ısınmış
15:22kozmik çorbaya aylem adını verdi aylem
15:25elementlerin oluşmasını sağlayacak ilk
15:28maddeyi zaten alem kelimesinin anlamı da
15:31madde demekti bu kozmik çorbanın
15:33oluşmasından kabaca 3 ila 20 dakika
15:36sonra da evrendeki sıcaklıkla basınç
15:38nükleer füzyonun gerçekleşebileceği ve
15:41ilk elementlerin çekirdeklerinin
15:43oluşabileceği noktaya kadar düştü ancak
15:45ilk elementlerin oluşabileceği kısıtlı
15:48Bir zaman dilimi vardı çünkü evrenin
15:50basıncıyla sıcaklığı Düşmeye devam
15:52ediyordu Bu yüzden o kısa zaman
15:54diliminde yaşanan nükleer füzyonda
15:56sadece en basit elementli oluşturacak
15:59izotoplar yani atom çekirdekleri oluştu
16:03bu atom çekirdekleri ise hidrojenden
16:05başkasına ait değildi Elbette Bu sırada
16:08bu çekirdeklerin bazıları birleşerek
16:10helyum çekirdeğini de oluşturdu Ancak o
16:13anda oluşan helyum miktarı % 1 ila 2
16:16seviyelerine
16:18geçemiyom çekirdeklerinin elektronları
16:21bulunmuyordu Çünkü Evren çok sıcak
16:23olduğu için bu elektronlar atom
16:25çekirdeklerinin çevresine
16:27yerleşemiyorum durum sonsuza kadar
16:30sürmedi büyük patlamadan yaklaşık
16:32380.000 yıl sonra Evren yeterince
16:35soğumuş ve genişlemiş Bu da
16:37elektronların hidrojen çekirdeklerinin
16:40etrafına
16:42yerleşebilmek tronlar sahip ilk hidrojen
16:45ve helyum doğmuş oldu işte tüm bu
16:48olaylar nedeniyle günümüzde evrenin %
16:51198'e hidrojen ve helyumdan oluşuyor
16:54Hatta sizin de şu an % 10'un hidrojenden
16:57oluşuyor Gamo ve ve alfer yaptıkları bu
17:00çalışmayı
17:011948'de kimyasal elementlerin kökeni
17:04olarak bilinen bir makale şeklinde
17:06yayınladılar bu makale büyük patlama
17:09teorisine destek sağlıyordu Üstelik Gamo
17:12ve alfer Evrenin İlk anlarında
17:14öngördükleri hidrojen ile helyum
17:16oranları yıldızlarda gözlemlenen
17:18oranlarla da örtüşüyor Buna ek olarak
17:21Ralph alfer oldukça ilginç bir tahminde
17:23bulunmuştu ona göre büyük patlamadan
17:26hemen sonra tüm evrene bir radyasyon
17:29Yani ışık yayılmış olmalıydı Eğer evreni
17:31dikkatlice inceleyecek olursak büyük
17:34patlamadan hemen sonra açığa çıkan bu
17:36ışığı aradan milyarlarca yıl geçmesine
17:39rağmen silik de olsa görebilirdik çünkü
17:42büyük patlama sadece tek bir yerde değil
17:44her yerde meydana gelmişti bu da o
17:47zamanlarda oluşan ışığın evrenin her
17:49yerine ulaşmış olduğunu gösteriyordu ama
17:52gökyüzüne bakıldığında Evrenin İlk
17:54anlarında oluşan bu Işık hiçbir yerde
17:57görülmüyordu asl bunun nedeninin de
18:00evrenin genişlemesi yüzünden olduğu
18:02anlaşıldı Evren ilk oluştuğundan beri o
18:05kadar genişlemiş ki bu ışığın dalga boyu
18:08da uzayarak görünür spektrumun dışına
18:10çıkmıştı ve mikrodalga radyasyona
18:12dönüşmüştü Yani eğer bu antik mikrodalga
18:15radyasyonunun izini bulacak olurs salar
18:18büyük patlama fikri kanıtlanıyor
18:20[Müzik]
18:28düşük düzeyde bir radyasyon tespit
18:30ettiler tespit edilen bu radyasyon
18:33evrenin her yerinde Aynı büyüklükte
18:35olmakla kalmıyor aynı zamanda evrenin
18:38her yönünde bulunuyordu kozmik
18:40mikrodalga arka plan ışıması olarak
18:42adlandırılan bu durum mutlak sıfırın
18:45yalnızca birkaç derece üzerinde bir
18:47sıcaklığa sahipti ve bir teleskobun
18:50tespit edebileceği en uzak ve en eski
18:52ışıktı oluştuğu zamandan daha ötesini
18:55görmek imkansızdı Çünkü o zamanlarda
18:58Evren çevrede dolaşan kozmik madde
19:00bulutu nedeniyle tamamen Işık geçirmez
19:03durumdaydı Yani şu anda gördüğünüz Bu
19:05görüntü büyük patlamanın yaşandığı ana
19:08en yakın görüntüdür Bu görüntü evrenin
19:11daha önce çok sıcak ve yoğun olan tek
19:13bir noktadan genişlediği ardından da
19:16soğuduğu fikriyle örtüşüyor Üstelik
19:18şimdiye kadar anlattığım Tüm bu olaylar
19:21evrenin sadece 380.000 yıllık kısmını
19:24içeriyor dahaa önümüzde ilk yıldızların
19:27oluşumu Bu yıldızlar sayesinde ortaya
19:29çıkan Elementler ve galaksiler olacak
19:32ama bundan önce kozmik Karanlık Çağ
19:35denilen bir dönemi
19:39inceleyeceğiz evrendeki ilk ışığı
19:41oluşturan şey evrenin doğumunda açığa
19:44çıkan radyasyondur ve bu Işık ancak
19:46evrenin doğumundan 380.000 yıl sonra tüm
19:50evrene yayılma fırsatı bulmuştu zaten bu
19:53da kısa süreli bir olaydı Peki neden
19:56büyük patlamadan yaklaşık 380.000 yıl
19:59sonra evrenin içinde dolaşan hidrojen
20:01bulutları bir soğuma dönemine girmişti
20:04yaklaşık 1 milyar yıl süren bu soğuma
20:06döneminde ilk yıldızlarla galaksiler
20:08oluşmaya başlamış ve evren ışıkla
20:11dolmuştu ilk yıldızların oluştuğu Bu
20:13dönem aynı zamanda yeniden iyonlaşma
20:16dönemi olarak bilinir ama Bizler bu
20:19dönemde oluşmuş hiçbir Yıldızı ya da
20:21galaksiyi göremeyiz Bunun sebebi ise o
20:24zamanlarda tüm evrenin kozmik bir
20:26hidrojen Sisi ile kaplı olması ile
20:28alakalı ilk yıldızlardan yayılan Işıklar
20:31hidrojenden oluşan bu opak kozmik sis
20:34katmanına geçemediği için bize hiçbir
20:37zaman ulaşamadı ve ulaşamayacak Çünkü
20:40bir fotonun Yani ışık parçacığının
20:42hidrojenden geçip kaçması için gereken
20:45süre evrenin yaşından çok daha uzundur
20:48Bu da ne kadar beklersek bekleyelim
20:50evrenin doğumundan yaklaşık 400 milyon
20:53ile 1 milyar yıl sonra oluşan bu gök
20:55cisimlerinin ışığının bize hiçbir zaman
20:58Ulaş acağı anlamına geliyor bu yüzden
21:00bilim insanları Bu zaman aralığını
21:03gözlemleyen için bu kısma kozmik
21:06Karanlık Çağ diyor Ancak yine de o
21:08dönemde oluşmuş Gök cisimlerini fark
21:10edebilmenin bazı Yolları bulunuyor
21:13Bunlardan biri kozmik mikrodalga arka
21:15plan ışımasında yer alan küçük ama fark
21:18edilebilir dalgalanmaları incelemek Bu
21:21dalgalanmalar bize o dönemde oluşan gök
21:23cisimlerinin varlığını gösteriyor bir
21:26diğer yöntem is o dönemde oluşmuş çok
21:29yaşlı galaksileri aramak Örneğin 13.1
21:32milyar yıl önce oluşan ve bizden şu anda
21:3430 milyar ışık yılı uzakta bulunan udf
21:38Tire 381 355 39 galaksisi evrende oluşan
21:43ilk galaksilerden biridir bu Galaksi
21:46saman yolunun 1 bir çapına ve kütlesinin
21:49% birine sahiptir onu görebilmemiz ise
21:52tamamen bir istisnadır onun neden bir
21:55istisna olduğunu anlamak için de kozmik
21:57karanlık Çağın nasıl sona erdiğini
22:00bilmeniz
22:02gerekiyor Eğer evrenin doğumundan
22:05yaklaşık 400 milyon ila 1 milyar yıl
22:07aralığındaki zamana bakacak olursak bu
22:10Aralıkta ilk yıldızların ve galaksilerin
22:13oluşmaya başladığını görürdük yeni doğan
22:15bu gök cisimleri etraflarındaki uzayda
22:18bulunan hidrojen bulutlarını tekrar
22:20iyonize ediyordu yani hidrojen
22:23atomlarını tekrar parçalıyor lardı
22:25elektronlar ayrılan hidrojenler de artık
22:29ışığı emiyordu Bu da ışığın tekrar
22:32engelsiz bir şekilde uzayda seyahat
22:34etmesini sağlıyordu bu iyonizasyon yani
22:37parçalanma olayı doğal olarak evrenin
22:40bazı bölgelerinde çok daha fazla
22:42görülüyordu Çünkü o kısımlarda Galaksi
22:45ve yıldız oluşumları çok daha fazla
22:47bulunuyordu Bu yüzden o bölgelerdeki
22:49uzay çok daha hızlı bir şekilde iyonize
22:52oldu İşte gördüğünüz bu galakside
22:55Muhtemelen bolca gök cisminin yer aldığı
22:57bir bölge de bulunuyor Bizler şu an o
23:00Gök cisimlerini tespit edilemeyecek
23:02kadar Küçük oldukları için göremiyoruz
23:05ama birlikte uzayı iyonize etmeleri
23:07sayesinde bu galaksiyi görebiliyoruz
23:10yani bu Galaksi bir istisna Buna ek
23:13olarak Evrenin İlk zamanlarında oluşan
23:15Yıldızlar sandığınız ya da hayal
23:18ettiğiniz gibi değildi günümüzdeki en
23:20büyük yıldızlardan bile daha büyük ve
23:22ölümcüldür hatta bazıları inanılmaz
23:25boyutlarda dı ve onlar hidrojeni kullan
23:28arak diğer elementlerin üretilmesini
23:30sağladılar Bu sayede de çok daha kararlı
23:33Yıldızlar ortaya çıktı ve bu serüvenin
23:36sonunda bizim gibi canlıların
23:38yaşayabileceği bir ortam oluştu Ama bu
23:41yıldızları daha iyi anlamak ve nasıl
23:43element ürettiklerini öğrenebilmek için
23:45daha derine inmemiz
23:53gerekiyor Gökyüzü tam anlamıyla
23:56yıldızlarla doludur sadece Kuzey yarım
23:59küreden gözlemlenebilen Yıldız sayısı
24:01bile çok rahat bir şekilde trilyonları
24:03aşar peki Her gün gördüğümüz bu
24:06yıldızların nasıl çalıştığını hiç
24:08düşündünüz mü öncelikle şunu
24:10bilmelisiniz ki her bir yıldızın
24:12çekirdeğinde bir nükleer füzyon yaşanır
24:14ve her bir yıldız Aynı yaşam döngüsüne
24:17sahiptir Bu yaşam döngüsü ise üç aşamaya
24:20ayrılır bu aşamalar anakol evresi alt
24:24dev evresi ve kırmızı dev evresi olarak
24:26bilinir Peki bu evreler ne anlama
24:29geliyor bir yıldız uzayda var olan
24:31devasa hidrojen bulutlarının kendi içine
24:34yavaş yavaş çökmesiyle oluşmaya başlar
24:37ve bu çöküş sırasında ısınan hidrojen en
24:40sonunda bir yıldızın doğmasını sağlar
24:42bir yıldız doğduğunda İsa % 0'dan
24:45fazlası hidrojenden meydana gelmektedir
24:48ve yıldız bu hidrojeni nükleer füzyonda
24:50kullanarak onu helyuma dönüştürmeye
24:53başlar İşte bu şekilde çekirdeğindeki
24:55hidrojeni helyuma dönüştüren bir yıld
24:58anakol Yıldız denilir yıldızlar
25:01ömürlerinin çok büyük bir kısmını anakol
25:04evresinde geçirir ve anakol evresi Bir
25:06yıldızın çekirdeğinin en soğuk olduğu
25:09dönemdir bu evrede yıldızın çekirdeğinde
25:11yaşanan nükleer füzyon çekirdekte
25:14muazzam bir basınç yaratarak Yıldızı
25:16kendi kütle çekim kuvveti altında
25:18ezilmekten kurtarır ve böylece
25:21çekirdekteki basınç ile Kütle çekimi
25:23arasında kırılgan bir hidrostatik denge
25:26oluşur Ama bu denge suza kadar sürmez
25:29Çünkü Yıldızlar da ölür Örneğin şimdiye
25:32kadar yapılan gözlemler ve
25:33hesaplamalarda güneş gibi sarı cücelerin
25:36an kol evresinin yaklaşık 10 milyar yıl
25:39kadar sürdüğü görüldü güneşten 10 kat
25:42daha fazla kütleye sahip yıldızların
25:44anakol evresi ise sadece 20 milyon yıl
25:47kadar sürüyor Bunun nedeni ise anakol
25:50evresinin yıldızın kütlesiyle doğrudan
25:52alakalı olmasıdır Bir yıldızın kütlesi
25:55ne kadar fazla olursa kütle çekiminin
25:58çekirdeğe doğru uyguladığı basınç ve
26:00yoğunluk da o kadar fazla olur Bu da
26:02çekirdekteki nükleer füzyonun çok daha
26:05hızlı yaşanmasına ve hidrojenin çok daha
26:07hızlı tükenmesine neden olur Buna ek
26:10olarak bir yıldız çekirdeğindeki tüm
26:12hidrojeni tüketip hepsini helyuma
26:14dönüştürdüğü de anakol evresinden
26:17çıkarak alt dev evresi olarak bilinen
26:19ikinci aşamaya geçer alt dev evresine
26:22geçmiş bir yıldızın çekirdeğindeki
26:24nükleer füzyon artık durmuştur çünkü
26:27hidrojen atom larının nükleer füzyonda
26:29kullanılabilmesi için gereken sıcaklık
26:32sadece 10 milyon kelven helyum
26:35atomlarını kullanmak için gereken
26:37sıcaklık ve basınç çok ama çok daha
26:39fazladır işte yıldızın çekirdeğinde
26:41bulunan O anki sıcaklık helyumu nükleer
26:44füzyonda kullanacak kadar yüksek
26:46değildir Bu yüzden de yıldızdı nükleer
26:49füzyon durur ve yıldız kendi kütlesi
26:51altında ezilmeye başlar bunlar olurken
26:54de yıldızın çekirdeği gittikçe küçülür
26:57ve bu küçülme sırası yıldızın dış
26:59katmanlarında bulunan hidrojenler
27:01çekirdeğin etrafında toplanarak onu bir
27:04katman şeklinde sarmaya başlarlar çok
27:06kısa bir süre sonra da çekirdeğin
27:08etrafını sarmış bu hidrojen katmanları
27:11Çekirdekten yayılan ısı nedeniyle
27:13yıldızdı nükleer füzyonun yıldızın dış
27:16katmanlarında devam etmesini sağlar
27:19artık kabukta devam eden nükleer füzyon
27:21yüzünden de yıldızın boyutu giderek
27:23büyümeye ve genişlemeye başlar İşte bu
27:26sırada Yıldız alt dev evres olarak
27:28bilinen son aşamaya geçer Eğer alt dev
27:31evresine girmiş bir Yıldızı dışarıdan
27:34gözlemleme şansınız olsaydı onun yavaş
27:37yavaş genişlediğini ve merkezinden çok
27:39uzaklaşan dış katmanlarının giderek
27:42soğuyup
27:43kırmızılaşmış görürdünüz bu şekilde
27:46birkaç milyon yıl boyunca yüzlerce kat
27:48genişleyen Yıldızlar en sonunda kırmızı
27:51dev adını verdiğimiz bir aşamaya
27:53girerler bu aşamaya girmiş bir yıldızın
27:56çekirdeğindeki sıcaklık 100 milyon
27:58kelvine kadar ulaşır ve bu ısı sayesinde
28:01çekirdekte birikmiş olan helyum Nihayet
28:04füzyon tepkimesine girerek karbon ve
28:06oksijene dönüşmeye başlar ve çok kısa
28:09bir süre içerisinde de sadece karbondan
28:12oluşan yeni bir çekirdek oluşur Eğer bu
28:15aşamada yıldızın kütlesi çekirdeğindeki
28:17basınç ve sıcaklığı yeterliyse Yıldız
28:20yeni oluşmuş bu karbon çekirdeği de
28:22füzyonda kullanarak tamamen oksijenden
28:25oluşan yeni bir çekirdek oluşturur ve bu
28:28şekilde sürekli olarak daha ağır
28:30elementlerle füzyon yapmaya devam eder
28:33bu da o yıldızın çekirdeğinde magnezyum
28:35nikel ve demirden meydana gelen yeni
28:38katmanların oluşmasını sağlar yani dev
28:40kütleli Yıldızlar Aslında elementlerin
28:43üretildiği bir fabrikadır ancak yıldızın
28:46bu şekilde ağır elementlerle füzyon
28:48yapması ömrünü pek de uzatmaz örneğin 25
28:51Güneş kütlesine sahip yıldızların karbon
28:54elementi ile füzyon yapması yaklaşık 600
28:57yıl sürer karbondan sonra oluşan neon
29:00elementi ile füzyon Yapması da sadece
29:02bir yıl sürer nean sonra oluşan oksijen
29:05elementi ise sadece 6 ayda tükenir ve
29:08oksijenden sonra oluşan silikon
29:10elementinin yakılması ise sadece bir gün
29:13sürer bu noktada tüm iç çekirdek Artık
29:16tamamen demirden oluştuğu için füzyon
29:19Devam edemez Bu da hidrostatik dengenin
29:22bozulmasına ve yıldızın kendi Kütle
29:24çekimi altında ezilmesine neden olur En
29:27sonunda da Yıldız büyük bir şiddetle tüm
29:30katmanlarını uzaya saçar Eğer bu aşamada
29:33yıldızın kütlesi güneşten 20 ila 30 kat
29:36daha fazlaysa ortaya yıldız kökenli bir
29:38kara delik çıkar Eğer yıldızın kütlesi
29:41güneşten 8 ila 10 kat daha fazlaysa da
29:44ortaya bir nötron Yıldızı çıkar ve eğer
29:46yıldızın kütlesi Güneş ile aynı
29:48seviyelerde ise ortaya bir beyaz cüce
29:51çıkar işte Evrenin İlk zamanlarında var
29:54olan Yıldızlar da benzer bir süreçten
29:56geçtiler ama onlar on ların yaşadığı
29:58süreç çok daha hızlı ve vahşiyi Çünkü
30:01onlar devasa boyutlara sahiptiler ve pek
30:04stabil olmadıkları için güneş gibi sakin
30:07değildiler onların bu kadar devasa
30:09olmasını sağlayan şeye tüm evreni
30:12dolduran el değmemiş devasa gaz Bulut
30:16sularıyla suları popülasyon üç
30:19yıldızları olarak bilinen ilk
30:21yıldızların ortaya çıkabilmesi için
30:23mükemmel ortamı sağladılar Peki Bizler
30:26onlara neden popülasyon ü yıldızları
30:30diyoruz şu an evrende var olan Yıldızlar
30:33popülasyon 1 ve popülasyon iki
30:36yıldızları olarak sınıflandırılırlar
30:38güneş gibi ağır elementler zengin daha
30:41genç daha uzun ömürlü ve kararlı
30:43Yıldızlar popülasyon 1 yıldızları olarak
30:46sınıflandırılır sedin Yıldızı olarak
30:48adlandırılan bu yıldız gibi ağır
30:51elementler bakımından fakir kısa ömürlü
30:54yaşlı ve daha az Kararlı olan Yıldızlar
30:56İsa popülasyon 2 yıldızları olarak
30:59sınıflandırılırlar ancak gökbilimciler
31:01Evrende bir de popülasyon ü
31:03yıldızlarının olduğunu düşünüyor evrenin
31:06bebeklik dönemlerinde oluşmuş Bu
31:08yıldızlar büyük patlama sırasında oluşan
31:10hidrojenden helyumdan ve Eser miktarda
31:13lityum oluşmuş olmalı ve sadece bu durum
31:16bile onları eşsiz kılıyor Eğer bu
31:19Yıldızlar gerçekten de var olmuşlarsa
31:21güneşin kütlesinden yaklaşık 100 ila 1in
31:24kat daha fazla kütleye ve binlerce kat
31:27daha geniş bir Çapa sahip olmuş
31:29olabilirler yani popülasyon 3 yıldızları
31:32şu an gözlemlenebilir evrende
31:33keşfettiğimiz en büyük yıldız olan
31:35stephenson
31:3721'den yaklaşık 10 ila 100 kat daha
31:40fazla kütleye sahip olmuş olabilir ancak
31:43onların bu kadar büyük olması
31:44yakıtlarını çok daha hızlı yakmalar ve
31:47ömürlerinin sadece 1 milyon ila 2,5
31:50milyon gibi çok kısa bir süre olmasına
31:52neden oluyordu Ama bu kadar devasa
31:54boyutlarda olmaları ve hızlı ölmeleri
31:57bizim açımız oldukça iyi bir şeydi Eğer
32:00yıldızların yaşam evrelerini anlattığım
32:02kısmı dikkatlice izlediyseniz Orada
32:04yüksek kütleli yıldızların Demir
32:06elementine kadar füzyon yapabildiğini
32:08söylemiştim İşte bu yıldızların önemi de
32:11burada ortaya çıkıyor Çünkü popülasyon
32:13üç yıldızları gezegenlerin ve yaşamın
32:16oluşabilmesi için gerekli olan
32:18elementleri çekirdeklerinde üretmeye
32:20başlamış olabilir bu yıldızların ağır
32:22elementler üretmesi evrende daha kararlı
32:25yıldızların oluşabileceği daha zengin
32:27aaz bulutlarını yaratmıştır bu tür
32:30yıldızların var olduğuna yönelik ilk
32:32tahminler 20 yüzyılın ortalarında
32:34yapılmış ve o zamandan beri onların
32:37varlığını kanıtlamaya dair birçok
32:39çalışma yapılmıştır Ama bu yıldızların
32:41kısa ömürlerini göz önünde bulunduracak
32:44olursak onları doğrudan gözlemleme
32:46ihtimalimiz pek olmadığını
32:48söyleyebilirim Üstelik bu Yıldızlar
32:50evrenin bebeklik döneminde oluşmuş Bu
32:53yüzden de bize konum olarak oldukça
32:55uzakta bulunuyorlar yani onlardan
32:58yayılan Işık şu anda o kadar uzak loş ve
33:01bulanıktır ki onları tek tek bulup
33:03analiz etmek imkansıza yakındır Ancak
33:06son yıllarda yaptığımız gözlemlerde
33:08oldukça Umut vaad eden bir galaksiye
33:10rastladık 2016 yılında Lion Alpha
33:13ışıması yapan uzak galaksilerin
33:15araştırılması sırasında keşfedilen bu
33:17Galaksi bizden 12.9 milyar ışık yılı
33:21uzakta bulunuyor Bu da onu keşfedilmiş
33:24en eski ve en uzak galaksilerden biri
33:26yapıyor yaptığımız incelemeler CR7 adı
33:29verilen bu galakside güçlü iyonlaşmış
33:32helyum salınımlarının olduğunu ve
33:34galaksinin tamamının neredeyse hiç ağır
33:37element içermediğini gösterdi yani Bu
33:40galaksideki yıldızlar Aslında popülasyon
33:433 yıldızları olabilir Üstelik
33:45keşfettiğimiz bu Galaksi benzer
33:47uzaklıktaki diğer galaksilerden Yaklaşık
33:493 ila 4 kat daha parlak bir sanatçıya
33:52göre Eğer onu ve içerdiği yıldızları
33:55yakından
33:57bu şekilde görürdük Ancak bu muhteşem
34:00yıldızların bazılarının içinde oldukça
34:02karanlık ve korkutucu bir cisim oluşmuş
34:05olabilir günümüzde Bizler bu cisimlere
34:08kara delik diyoruz ama bu yıldızların
34:10içinde oluşan kara delikler yeni bir
34:12yıldız türünün doğmasına neden oluyordu
34:15ve bizler günümüzde bu garip Yıldızlara
34:17yarı Yıldız ya da kara delik Yıldızı
34:20diyoruz Peki bir yıldızın içinde bir
34:22kara delik nasıl oluşabilir ve birlikte
34:24nasıl var olabilirler normalde şu anda
34:27evrende gördüğümüz Yıldız kökenli Kara
34:30deliklerin hepsi büyük bir yıldızın
34:32kendi içine çökmesiyle ve bir supernova
34:34yoluyla oluşmuştur supernova sırasında
34:37yayılan şok dalgaları o kadar
34:39şiddetlidir ki bu olay sırasında
34:41yıldızın dış katmanları uzaya saçı bir
34:44bulutsunun oluşmasına neden olur ve bu
34:46bulutsunun genellikle merkezine yakın
34:49bir noktada yıldızın çekirdeğinin kendi
34:51içine çökmesiyle oluşmuş bir kara delik
34:53bulunur ancak Evrenin İlk zamanlarında
34:56bu olay biraz daha farklı yaşanmış
34:58olabilir Bunun nedeni ise o zamanlarda
35:01oluşan ilk galaksilerle alakalı evrenin
35:04doğmasından Kısa bir süre sonra ilk
35:06galaksileri oluşturan devasa gaz
35:08bulutları kendi içlerine çökerken Bu
35:11sırada ilk yıldızlardan bile daha
35:13kütleli yıldızları oluşturmuş olabilir
35:16yapılan en düşük tahminler bu hiper
35:18kütleli yıldızlardan bazılarının güneşin
35:20yarıçapının 7187 katına kadar ulaştığını
35:24yani devasa boyutlarda olduğunu
35:26gösteriyor Örneğin gözlemlenebilir
35:29evrende keşfettiğimiz en büyük yıldız
35:31olan stephenson 231 2150 Güneş
35:34yarıçapına sahiptir Yani bir yarı
35:37yıldızın sahip olduğu boyuttan çok ama
35:39çok daha küçük bir boyuta sahiptir işte
35:42evrenin ilk dönemlerinde oluşan bu hiper
35:45kütleli yıldızlardan bazıları o kadar
35:47çok gaz biriktirmiş olabilir ki
35:49çekirdeklerindeki füzyon artık kütle
35:51çekiminin gücünü bastıramıyorum
35:57olabilir ancak supernova sırasında
36:00yıldızın sahip olduğu kütle ve boyut çok
36:02fazla olduğu için çekirdeğini saran dış
36:05katmanlar supernova kaynaklanan şoka
36:07dayanmış ve bu şok dalgalarını emmiş
36:10olabilir böyle bir senaryoda yıldızın
36:12dış katmanları bütünlüğünü korurken
36:14çekirdeği ise kendi içine doğru çökmeye
36:17devam edeceği için bir kara deliğe
36:19dönüşmek zorunda kalacaktı oluşan bu
36:21kara delikse Yıldızı içeriden yavaşça
36:24tüketip aynı zamanda büyük miktarda
36:26ışınım en ci alacaktı Bu da yıldızın
36:29kendi üzerine çökmesini engelleyecek bir
36:31iç basınca sebep olacak ve modern
36:34yıldızlarda gördüğümüze benzer bir
36:36hidrostatik denge oluşturacaktır ancak
36:39Elbette bu denge sonsuza kadar devam
36:41etmiyordu Çünkü kara deliğin enerji
36:43kaynağı yıldızın kütlesini yemekten
36:46geliyor Bu nedenle kara delik Yıldızı
36:48Yedikçe daha da büyüyecek ve en sonunda
36:51birkaç milyon yıl sonra o yıldızı
36:53tamamen tüketecek bazı gökbilimciler
36:56aşırı kütleye sahip popülasyon üç
36:58yıldızlarının çekirdeklerinde oluşmuş
37:00olabilecek bu kara deliklerin sadece
37:03Yıldızı yiyerek güneşin bin katı kütleye
37:05sahip olabileceklerini ve bugün büyük
37:08galaksilerin merkezinde gördüğümüz süper
37:10kütleli Kara deliklerin Aslında köken
37:12olarak bu yıldızlardan geliyor
37:14olabileceklerini tahmin ediyor Eğer
37:17gerçekten de bu kara delikler bu kadar
37:19büyümüş derse Belki de kendi
37:21galaksimizin merkezindeki süper kütleli
37:23kar delikte bu şekilde oluşmuştur
37:28süper kütleli kara delikler evrendeki en
37:31tehlikeli ve uzak durulması gereken gök
37:33cisimlerinin başında gelir onların
37:36devasa boyutu yüzünden bir zamanlar
37:38bilim insanları süper kütleli kar
37:40deliklerin galaksilerin oluşumu için
37:42kritik bir öneme sahip olduğunu
37:44düşünüyordu Çünkü galaksilerin süper
37:47kütleli kar deliklerin sağladığı çekim
37:49kuvvetiyle bir araya geldiğini ve
37:51oluştuğunu düşünüyorlardı bunun nedeni
37:54de o zamanlarda gözlemlenen bütün
37:56galaksilerin merkezinde bir süper
37:58kütleli Kara deliğin olması ile
38:00alakalıydı ama İlerleyen zamanlarda
38:03derin uzayda yapılan gözlemler bazı
38:05galaksilerde süper kütleli Kara
38:07deliklerin olmadığını ve Onlar olmadan
38:10da bir galaksinin var olabileceğini
38:12gösterdi Örneğin ngc 1300 adındaki bu
38:16galaksinin merkezinde bir süper kütleli
38:18kara delik bulunmuyordu Yani bu
38:20galaksinin bir arada durmasını sağlayan
38:23çekim kuvveti bir süper kütleli Kara
38:25delikten kaynaklanmıyor p ki o halde onu
38:28bir arada tutan ve buradaki yıldızların
38:30sağa sola savrulmasını engelleyen çekim
38:33kuvveti nereden geliyordu işte bu ve
38:35benzeri sorular bilim insanlarını
38:37galaksilerin barındırdığı kütleyi
38:39hesaplamaya itti ve bir umutla evrendeki
38:42galaksilerin dağılmaması sağlayan şeyin
38:45buralardaki yıldızların ve maddelerin
38:47ortak Kütle çekimi olduğunu düşündüler
38:50Ancak bu fikrinde yanlış olduğu
38:51evrendeki birçok galaksinin üzerinde
38:54yapılan detaylı kütle hesaplamalarında
38:56ortaya çıktı galaksilerin üzerinde
38:58yapılan hesaplamalar onların sahip
39:00olmaları gerekenden çok az madde
39:02barındırdığını ve bu yüzden de gerekli
39:05kütle çekimini
39:08oluşturamayan açısından size şöyle bir
39:11örnek verebilirim Örneğin Eğer Samanyolu
39:14galaksisindeki tüm yıldızların
39:16gezegenlerin bulutsuların ve hatta Kara
39:18deliklerin kütlesini toplayacak
39:20olursanız tüm Bu maddelerin saman yolunu
39:23bir arada tutacak kadar Kütle çekimi
39:25oluşturmadığını fark edeceksiniz deir
39:27Oysa saman yolunun dağılmadan
39:29durabilmesi için gereken kütle miktarı
39:32saman yolundaki tüm cisimlerin
39:33oluşturduğu toplam kütleden 5 kat daha
39:36fazla olmalıydı Yani ortada bizim
39:38göremediğimiz ancak saman yolunun büyük
39:41bir kısmını oluşturan bir madde
39:42bulunuyordu bu madde saman yolundaki bu
39:45eksik kütleyi tamamlayarak gerekli çekim
39:48kuvvetini sağlıyor ve bu da saman
39:50yolundaki cisimleri bir arada tutuyordu
39:52Üstelik saman yolunda görülen bu eksik
39:55kütle olayı diğer galaksilerde de
39:57görülüyordu işte bilim insanları
39:59galaksilerde var olan ancak görülemeyen
40:02bu maddeye karanlık madde adını verdi
40:04karanlık madde şimdiye kadar yapılan tüm
40:07çalışmalara rağmen hiçbir zaman doğrudan
40:19gözlemlenemez veya yaymadan geliyor yani
40:22onu tespit etmek imkansıza yakındır yine
40:25de buna rağmen bilim insanları karanlık
40:27maddenin var olduğunu kesinlikle biliyor
40:30bu da uzak galaksilerden gelen ışığın
40:32karanlık maddenin oluşturduğu Kütle
40:34çekimi yüzünden bükülmesi ve bu durumun
40:37uzayda bir tür mercek etkisi yaratması
40:39sayesinde biliniyor bu merceklenme
40:42etkisinin en çok görüldüğü bölgelerden
40:44biri ise abel 2218 olarak bilinen bu
40:48Galaksi kümesidir Eğer çok güçlü bir
40:50teleskopla bu Galaksi kümesine bakacak
40:52olursanız arka planda kalan galaksilerin
40:55görüntülerinin uzamış teller gibi
40:57olduğunu görebilirsiniz uzayda
40:59gördüğümüz bu ve benzeri merceklenme
41:01sayesinde bilim insanları
41:03gözlemlenebilir evrendeki karanlık
41:05maddenin haritasını bile çıkarmıştır
41:07günümüzde yapılan hesaplamalara karanlık
41:10maddenin evrenin % 27'si oluşturduğunu
41:13ortaya koymuştur Çevrenizde gördüğünüz
41:16yıldızlar gezegenler uydular tuttuğunuz
41:19bardak ya da Kullandığınız telefon gibi
41:21normal maddeden oluşan cisimlerin
41:23evrendeki oranı ise % 5 kadardır Şu an
41:26için karanlık maddenin evrenin
41:28doğumundan önce mi yoksa sonra mı
41:30oluştuğu bilinmiyor ama onun evrenin şu
41:33anki görünümüne kavuşması için kritik
41:36bir rol oynadığını biliyoruz Eğer
41:38karanlık madde olmasaydı genç evrendeki
41:40Gaz ve toz bulutları hiçbir zaman bir
41:43araya gelip bir Yıldızı oluşturamayan de
41:46hiçbir zaman doğmayacaktı yani Evren
41:49gerçek anlamda karanlıktan ve boşluktan
41:51oluşacaktır karanlık madde sayesinde
41:54evrende bulunan büyük gaz kümeleri
41:56zamanla yoğunlaşıp kendi kütle çekim
41:59alanları altında çökerek Önce küçük gaz
42:01ceplerini oluşturdu sonra da bu cepler
42:04birleşerek gittikçe büyüdü ve en sonunda
42:06da devasa gaz disklerini oluşturdular
42:09İşte bu diskler günümüzde galaksiler
42:11olarak biliniyor Buna ek olarak hiçbir
42:14galaksiye oluştuğu gibi kalmadı bazı
42:16galaksiler çevrelerindeki diğer
42:18galaksilerle birleşip daha büyük bir
42:20galaksiye dönüştüler ya da sadece
42:23etkileşime girip şekillerini bozdular
42:26Diğerleri de evrelerindeki madde
42:28bulutlarını toplayarak sürekli olarak
42:30kendilerini beslediler bu farklı
42:32davranışlar farklı Galaksi türlerinin
42:35oluşmasını sağladı ama ilk galaksiler
42:38oldukça şekilsiz Örneğin gn Tire z11
42:41adındaki bu Galaksi büyük patlamadan
42:44sadece 400 milyon yıl sonra oluşmuştur
42:46ve evrenin karanlık çağlarında oluşmuş
42:48Gök cisimlerinden biridir bu tür
42:51galaksilerin bizden uzaklaşma hızı o
42:53kadar fazladır ki onların üzerinde
42:55yapılan hesaplamalar bize evrenin ne
42:58hızla genişlediği hakkında fikirler
43:00sunmuştur Örneğin gnt z11 galaksisi 13.4
43:04milyar yıl yaşındadır ve ondan çıkan
43:07ışığın bize ulaşması 13.4 milyar yıl
43:10sürmüştür Ama şu anda ondan çıkacak bir
43:12ışığın bize ulaşması yaklaşık 46 milyar
43:15yıl sürecektir Çünkü evrenimiz bu süre
43:18boyunca genişlemeye devam etti ve artık
43:21bu Galaksi bizden 46 milyar ışık yılı
43:23uzakta ve hızla uzaklaşmaya devam ediyor
43:26peki Peki evrenin giderek hızlı bir
43:28şekilde genişlemesine ve çevremizdeki
43:31uzak galaksilerin bizden hızla
43:33uzaklaşmasına sebep olan şey
43:41nedir Bir anlığına çok güçlü bir
43:44teleskopla gökyüzüne baktığınızı hayal
43:46edin uzayın derinliklerine bakarken
43:48saman yolunun ötesindeki çok uzaktaki
43:51galaksileri ku hasarları ve diğer madde
43:54biçimlerini göreceksiniz Ama bu
43:56cisimleri bu bugünkü halleriyle değil
43:58Işık yaydıkları ilk anları la Yani uzak
44:01geçmişteki halleriyle göreceksiniz o
44:03zamanlarda Evren daha sıcak daha yoğun
44:06ve daha küçüktü her yer pek gelişmemiş
44:09ilkel galaksilerle ve yıldızlarla
44:11doluydu bu cisimlerin ışığı evrenimizin
44:14ilk zamanlarından günümüze kadar
44:16ulaşmayı başardı ama bunu çok büyük
44:19kozmik mesafeleri kat ettikten ve uzayın
44:22genişleyen dokusunu açtıktan sonra yaptı
44:24zaten Edwin Hubble da diğer galaksi Erin
44:27bizden uzaklaştığını ve evrenin
44:29genişlediğini bu şekilde keşfetmişti o
44:32zamanlarda bilim insanları evrenin
44:34genişlediğini bilse de bu genişleme
44:36hızının yavaş olduğunu düşünüyorlardı
44:38bazıları da bu genişleme hızının
44:41evrendeki maddenin yarattığı çekim
44:43etkisi nedeniyle yavaşlayacak ve bir
44:46noktada duracağını iddia ediyordu ama
44:481990'lı yıllarda yapılan süper Nova
44:51gözlemleri bu beklentinin tam tersini
44:54gösterdi Çünkü araştırmacılar uzak kalak
44:57taksilerdeki Super novalar
44:58parlaklıklarını
45:04ölçtükleri uzak gök cisimlerinin
45:07beklenenden çok daha hızlı bir şekilde
45:09bizden uzaklaştığı anlamına geliyordu
45:11işin ilginç yanı evrenin genişlemesi
45:14büyük patlamadan 7 ila 8 milyar yıl
45:16sonrasına kadar gerçekten de
45:18yavaşlamıştır Ama tuhaf bir şekilde 7
45:21ila 8 milyar yıl sonra evrenin genişleme
45:24hızı birdenbire artmıştı orada bir yerde
45:27de evrenin genişleme hızını arttıran bir
45:29şey olmalıydı Bu da evrende sadece madde
45:32ve karanlık maddenin olmadığını
45:34gösteriyordu göremediğimiz bu şey Her
45:36neyse evrenin büyük bir çoğunluğunu
45:39oluşturuyor olmalıydı ve bu şey bir
45:41enerji türü olmalıydı işte göremediğimiz
45:44ama varlığından haberdar Olduğumuz bu
45:46enerjiye karanlık enerji adı verildi
45:49günümüzde yapılan hesaplamalar evrenin %
45:525'inin normal maddeden % 27'si karanlık
45:55maddeden ve % 68'in de karanlık
45:58enerjiden oluştuğunu gösteriyor Bu
46:01kuvvetin doğası Hala tam olarak
46:03anlaşılamamış olsa da onu açıklamaya
46:05çalışan bazı teoriler vardır Örneğin En
46:08çok kabul gören teoriye göre karanlık
46:10enerji bir tür kozmolojik sabit olabilir
46:14bu kozmolojik sabit Albert Einstein'ın
46:161917'de genel Görelilik denklemlerini
46:19eklediği kozmolojik sabitten biraz
46:21farklıdır şu anki anlayışa göre kabul
46:24edilen kozmolojik sabit uzayın vakum
46:26enerjisi olarak düşünülebilir bu vakum
46:29enerjisi uzayın her yerinde aynı
46:31yoğunlukta bulunur ve evren genişledikçe
46:34Bu enerji yoğunluğu da sabit kalır Bu da
46:36evrenin genişlemesini hızlandıran bir
46:39itici kuvvet olarak çalışmasını sağlar
46:41diğer bir teori ise karanlık enerjinin
46:44dinamik bir alan olduğunu ve zamanla
46:46değişebileceğini öne sürüyor Örneğin
46:49erken evrende karanlık enerjinin etkisi
46:51daha zayıf olabilirken Geç evrende
46:54etkisi daha güçlü olabilir Ve bu da
46:56genişleme hızlanmasına neden Olabilir
46:59Sonuç olarak karanlık enerjinin doğası
47:01tam olarak bilinmiyor bu konudaki
47:03araştırmalar devam ettikçe karanlık
47:06enerjinin doğası hakkında daha fazla
47:08bilgi edinmek mümkün olacaktır ancak
47:10günümüzde şunu biliyoruz ki karanlık
47:12enerji sadece evrenin genişlemesini
47:15değil galaksilerin hareketlerini de
47:17etkiliyor bu durum evrendeki Büyük
47:20ölçekli yapılar olan Galaksi kümelerinin
47:22ve süper kümelerinin oluşumunu da
47:24etkiliyor yani evrendeki galaksi
47:27birbirlerinden çok uzakta konumlanmış
47:29gibi
47:33gözüksede karanlık enerji sayesinde
47:36yaşanıyor galaksilerin arasındaki bu
47:38etkileşimi anlamak için çok ama çok daha
47:41büyük bir ölçekte evreni incelememiz
47:43gerekiyor Bu devasa ölçekte evreni
47:46incelerken oldukça ürpertici bir
47:48oluşumun Üzerimizdeki etkisini
47:51[Müzik]
47:55göreceksiniz gece göküz yüzüne
47:57baktığımızda uzaydaki cisimlerin
47:59rastgele bir şekilde dağılmış olduğunu
48:01görürüz ancak durum aslında tam olarak
48:04böyle değildir Çünkü gözlemlenebilir
48:06evrendeki galaksiler yıldızlar ve hatta
48:09gaz bulutları kozmik ağ olarak bilinen
48:12bir yapının içinde belli bir düzlemde
48:14hareket ederler Uzaktan bir sünger gibi
48:17gözüken kozmik ağ her yöne doğru
48:19dallanan iplikçiler ve hayal
48:21edemeyeceğiniz kadar büyük boşluklardan
48:23oluşur kozmik ağda görülen Bu yoğun
48:26noktalar a Aslında karanlık madde ile
48:28normal maddenin birlikte kümelendiği
48:31alanlardır bu alanların sahip olduğu
48:33çekim kuvveti çok yüksek olduğu için
48:36çevrelerindeki diğer alanlarla sürekli
48:38madde alışverişinde bulunurlar İşte bu
48:41durum bu alanların etrafında ipliksi
48:43dediğimiz yapıların oluşmasına sebep
48:45olur ipliksi denilen bu yapılsa yüz
48:48binlerce galaksiyi içerebilir ve
48:51milyarlarca ışık yılı uzunluğunda olan
48:53kozmik duvarlar oluşturabilirler
48:55galaksiler ve deler bu iplik silerin
48:58içinde tıpkı bir akarsunun aktığı gibi
49:00hareket ederler Ancak bu Hareket
49:02sırasında galaksiler birbirleriyle
49:04sürekli olarak etkileşim haline girerler
49:07ve bu etkileşimler sırasında galaksiler
49:10birbirleriyle birleşebilir ya da
49:12birbirlerinden uzaklaşabilir onların
49:15sergilemiş olduğu bu yakınlaşma ve
49:17uzaklaşma hareketleri İnsan aklının
49:19Hayal edemeyeceği kadar büyük
49:21mesafelerde gerçekleşir ve bir
49:23galaksinin bir diğer galaksiyle
49:25yakınlaşıp birleşmesi milyonlarca yıl
49:28sürebilir Ayrıca bu iplikçiler içindeki
49:31galaksiler tek başlarına hareket
49:33edemezler buradaki galaksiler genellikle
49:36bir Galaksi grubuna dahildir ve piksiler
49:39içinde bu şekilde grup olarak hareket
49:41ederler galaksilerin oluşturduğu bu
49:44gruplara ise Galaksi kümeleri ve süper
49:46Galaksi kümeleri denilir Örneğin bizim
49:49galaksimiz Andromeda ve triangulum
49:51galaksisi ile beraber yerel Grup adını
49:54verdiğimiz bir Galaksi kümesini
49:56oluşturur ü galaksinin oluşturduğu bu
49:58küçük küme Başak süper kümesinin
50:00içerisinde bulunan pek çok Galaksi
50:02kümesinden sadece biridir Başak süper
50:05kümesi 100'den fazla Galaksi kümesinden
50:08ve 2000'den fazla galaksiden oluşur Bu
50:11miktarlar kulağa olağan dışı gelebilir
50:13Ancak Başak süper kümesi de
50:15gözlemlenebilir evrendeki 10 milyondan
50:18fazla süper kümeden sadece biridir
50:21yaptığımız gözlemler Başak süper
50:23kümesinin 110 milyon ışık yılından daha
50:25geniş bir al yayıldığını ve bizim
50:28oluşturduğumuz yerel grubun kütlesinden
50:307.000 kat daha fazla kütleye sahip
50:33olduğunu ortaya koymuştur ancak Elbette
50:35Başak süper kümesinin hikayesi burada
50:38bitmiyor 2014 yılında havaii
50:41Üniversitesi'ndeki bilim insanları
50:43tarafından yayınlanan çığır açan bir
50:45araştırma Başak süper kümesinin de başka
50:48bir süper kümenin Sadece küçük bir
50:50uzantısı olduğunu ortaya koydu yani
50:52Başak süper kümesi de aslında bir
50:54ahtapotun kollarından sade sadece
50:56biriydi hakkında hiçbir şey bilmediğimiz
50:59bu yeni keşfedilen süper kümenin adı İsa
51:02lan kaydı lan kea süper kümesi yerel
51:05Grubumuzun bağlı olduğu asıl yerdir
51:08uzayda 500 milyon ışık yılını Aşan Bir
51:11alana yayılan lan Kia 100 binden fazla
51:14galaksiye ev sahipliği yapar laniakea o
51:17kadar büyüktür ki uzun bir süre onu
51:19oluşturan süper kümelerin birbirleriyle
51:21bağlantılı olduğunu fark edemedik Çünkü
51:24lanak DT Ana süper kü den oluşur Bunlar
51:28bizim de dahil olduğumuz Başak süper
51:30kümesi erboğa süper kümesi pavo indus
51:33süper kümesi ve Güney Süper kümesidir bu
51:36süper kümeler birbirlerinden çok ama çok
51:38uzakta olmalarına rağmen Kütle çekimi
51:41sayesinde etkileşime girerek
51:43birbirleriyle sürekli madde alışverişi
51:45yaparlar ancak onlarda bulunan madde
51:48yoğunluğu oluşturdukları laniakea süper
51:50kümesinin
51:52birleşebilir Çünkü laniakea çok büyük
51:55bir alanı kap L ve bu da onu
51:57birleştirecek kadar maddenin ve kütle
52:00çekiminin olmadığı anlamına gelir işte
52:02Bunu gören bilim insanları lan Kia'nın
52:05evrinin genişlemesi nedeniyle
52:07parçalanması gerektiğini düşünüyorlardı
52:09ancak pratikte gözlemlediğimiz şey bu
52:12değildi çünkü lanak hem dağılmıyor hem
52:15de yanındaki süper kümeleri başka bir
52:17uzay bölgesine sürüklüyordu yani bir şey
52:20lani Kia'nın tamamını büyük bir şiddetle
52:23Kendisine doğru çekiyor Ve bunu yaparken
52:26de lan Kia'nın dağılmasını engelliyordu
52:28lan Kia gibi devasa bir süper kümeyi
52:31bile etkileyebilecek ve onu kendisine
52:34çekebilecek şeyin ne olduğunu bilmiyoruz
52:36çünkü daha önce böyle bir şeyle
52:39karşılaşmamıştır ancak bilim insanları
52:41bizi çeken bu şeye büyük çekici
52:47diyorlar büyük çekici L ni Kia Super
52:50kümesinin çekildiği bölgeye verilen
52:52isimdir bu yerin saman yolundan yaklaşık
52:55250 milyon ışık yılı uzakta bir yerlerde
52:58olduğu düşünülüyor lani Kia'nın
53:00içerisindeki her şeyi kendisine çeken bu
53:03yer sadece bizi çekmekle kalmıyor aynı
53:06zamanda çevresindeki diğer her şeyi de
53:08kendisine doğru çekiyor yani büyük
53:11çekici dediğimiz bu anomali yüz
53:13milyonlarca ışık yılı çapındaki bir
53:15alana etki ediyor ve bu şeyin
53:17etrafındaki tüm maddeler ona doğru
53:19akıyor bu da onun iki şeyden biri
53:22olabileceği anlamına geliyor yur da
53:24alışılmadık miktarlarda kümel karanlık
53:27madde ve normal madde bulunuyor ya da
53:29orada hiç görmediğimiz kadar büyük olan
53:32devasa bir kara delik bulunuyor büyük
53:34çekici ile ilgili en büyük sorunlardan
53:36biri ise onu gözlemleyen oluşumuz Çünkü
53:39bu şey dünyadan bakıldığında saman
53:41yolunun galaktik düzleminin tam
53:43arkasında kalıyor samanyolunun
53:46merkezinde birikmiş olan gazlar ve
53:48Tozlar merkezdeki yıldızlardan yayılan
53:50Işık nedeniyle aşırı parlamak ve bu olay
53:53saman yolunun arkasındaki ışığı
53:55gölgelemek ir Bu da bizim gözlem
53:58alanımızın yaklaşık beşte birini
54:00kullanamadığım anlamına geliyor saman
54:02yolunun merkezinde görülen bu parlak
54:04bölgeye ise kaçınma bölgesi denilmekte
54:07ve bu bölge galaksimizin merkezini veya
54:10ötesindeki uzayın nasıl göründüğünü
54:12tespit etmemizi imkansızlaşır diyor
54:15Aslında yaklaşık 100 milyon yıl
54:17içerisinde Güneş saman yolunun
54:19merkezindeki kara deliğin yörüngesinde
54:21dolaşmış olacak Ve bu durum bizi
54:23samanyolunun diğer tarafına kaçınma
54:25bölgesi arkasına götürecek İşte bu
54:28olduğunda büyük çekiciyi bütün
54:30çıplaklığıyla gözlemleyebiliriz ancak bu
54:32olay yaşanan kadar Muhtemelen insanlık
54:35kendisini yok edecek Kısacası saman
54:38yolunun bu tarafında sıkışıp kalmış
54:40durumdayız ve büyük çekicinin var
54:42olduğunu bilmemize rağmen Onun ne
54:44olduğunu gözlemleyen yuz büyük çekicinin
54:47Gizemi Yaklaşık 40 yıldır bütün
54:49astronomları rahatsız etmekte ve bu
54:52durum Sinir bozucu bir Gizem
54:53yaratmaktadır Ancak son zamanlarda Şen
54:56Teknoloji sayesinde uzaya gönderdiğimiz
54:58xray teleskopları bu Gizemi çözebilir
55:02Hatta Belki de büyük çekicinin gizemini
55:04çözmeye başlamış olabiliriz bu noktada
55:06size abel 3627 yi tanıtmak istiyorum
55:10dünyadan yaklaşık 22 milyon ışık yılı
55:13uzakta yer alan bu galaksinin büyük
55:15çekicinin çekirdeğine çok ama çok yakın
55:18olduğu düşünülüyor Bu yüzden doğunun bu
55:20şekilde uzadığı düşünülüyor Belki de
55:23Seman yolunun Kaderi de onun gibi
55:25olacaktır ve bir gün saman yolu da onun
55:28gibi parçalarına ayrılacaktır büyük
55:30çekici gözlemlenebilir evrenin
55:32içerisinde keşfettiğimiz en gizemli ve
55:35ürpertici şey olabilir ama en az büyük
55:37çekici kadar ürpertici olan diğer uzay
55:40bölgeleri ise kozmik ağda bulunan devasa
55:47boşluklarda Hayal etmeye çalışmak
55:49İnsanın beynini durdurur Peki bu
55:52boşluklar tam olarak nedir ve nasıl
55:54oluşurlar
55:58tüm evreni maddenin bolca bulunduğu
56:00iplikçikler ve bu iplikçiklerinin
56:02arasındaki boşluklar olarak ikiye
56:04ayırabiliriz iplikçiklerinin içerisinde
56:07milyarlarca Galaksi bulunurken
56:08boşluklardaki Galaksi sayısı iplikçik
56:11lere oranla on kadardır ancak
56:14iplikçikler kütle çekimsel olarak
56:16birbirine bağlı yapılar Ken boşluklar
56:18Teknik olarak bir yapı değildir onlar
56:22iplikçiklerinin
56:23boşluklardaki de onların evrenin temel
56:26bir özelliği olduğunu söyleyebiliriz
56:29bunlarla beraber boşluklar hem
56:30iplikçiklerinin içerisinde hem de
56:33aralarında bulunabilir yapılan
56:35araştırmalarda en küçük boşluğun
56:37yaklaşık 3.2 milyon ışık yılı çapında
56:40olduğu hesaplanmıştır ancak sıradan bir
56:42boşluğun en az 30 milyon ışık yılı
56:45genişliğinde olduğunu söyleyebilirim
56:47daha büyük boşluklar İsa bu boyutun 10
56:49katına kadar ulaşabilir ve Yaklaşık 300
56:52milyon ışık yılı Çapa erişebilirler işte
56:55bilim insanları böyle devasa boşluklara
56:57süper boşluk adını vermiştir ancak
57:00boşlukların büyümelerinin bir sınırı
57:02olmadığı için gelecek yıllarda evrende
57:04daha büyük boşluklar keşfedebiliriz
57:07keşfedeceğim bu devasa boşluklara
57:12iplikçiklerinin yapılan
57:15simülasyonlu Şan boşlukların düşük madde
57:18yoğunluğuna sahip uzay bölgelerinde
57:20oluşan lardan çok ama çok daha küçük
57:22olduğu görülmüştür iplikçiklerinin
57:26boşlukların 1 milyar ışık yılı Çapa
57:28sahip olabilecekleri hesaplanmıştır
57:30böylesine büyük bir ölçeği hayal etmek
57:33oldukça zordur öte yandan evrende
57:35bulunan
57:36iplikçiklerinin oranını tahmin etmek
57:39Yine oldukça zordur ancak bildiğimiz
57:41kadarıyla evrenin hacminin büyük bir
57:43çoğunluğu bu devasa neredeyse boş
57:46alanlardan oluşmakta evrenin büyük bir
57:48çoğunluğunun boşluklardan oluştuğunu
57:511970'lerden beri yapılan araştırmalar
57:54sayesinde biliyoruz bu çalışmalarda
57:57gözlemlenebilir evrenin bir haritası
57:59çıkarılmaya çalışılmış ve saç süper
58:01Galaksi kümesi ile aslan Galaksi
58:03kümesinin olduğu bölgelerin yakınlarında
58:06bazı boşlukların varlığı tespit
58:08edilmiştir 1990'lara geldiğimizde ise
58:11las campanas araştırması gibi bazı
58:14araştırmalar sayesinde gözlemlenebilir
58:16evrenin üç boyutlu haritası
58:18çıkarılmıştır ve evren boyunca çok
58:20sayıda boşluk tespit edilmiştir
58:22günümüzde bu boşlukların yüzlercesini
58:25kataloglama bulun bulunuyoruz Hatta bize
58:27oldukça yakın olan bir boşluğu keşfetmiş
58:30bulunuyoruz bu boşluk yerel Galaksi
58:32Grubumuzun hemen kenarında ve yaklaşık
58:34200 milyon ışık yılı Çapa sahiptir
58:37adıysa yerel boşluktur keşfedilen ilk
58:40büyük boşluk 1981 yılında keşfedilmiştir
58:44o yıl Robert kishner adındaki bir gök
58:46bilimci bizden uzaklaşan galaksilerin
58:49kırmızıya kaymalarını hesaplıyor ve bunu
58:51kullanarak evrenin üç boyutlu bir
58:53haritasını oluşturmaya çalışıyordu
58:56kishner ve Ekibi haritayı oluşturdukları
58:58İsa karşılarına oldukça garip bir şey
59:01çıktı dünyadan 700 milyon ışık yılı
59:03uzakta bulunan devasa bir boşluk vardı
59:06bu boşluk öylesine büyüktü ki Samanyolu
59:09galaksisinin milyarlarca kez
59:11sığabileceği bir boyuta sahipti ve
59:13ilginç bir şekilde içinde sadece 60
59:16Galaksi vardı yaklaşık 330 milyon ışık
59:19yılı genişliğinde olan bu küresel bölge
59:21başlangıçta büyük hiçbir şey olarak
59:23adlandırıldı ancak btes takım y
59:26yıldızında yani Çoban takım yıldızına
59:28yakın bir konumda yer aldığı için Çoban
59:30boşluğu olarak bilinmeye başlandı
59:33ilerleyen yıllarda yapılan
59:34araştırmalarda ise bu boşluğun iki
59:36boşluğun birleşmesi sonucunda oluştuğuna
59:39dair bazı ipuçlarına rastlanıldı Örneğin
59:42Çoban boşluğunun mükemmele yakın olan
59:44küresel şekli onun iki boşluğun
59:46birleşmesi sonucunda ortaya çıktığını
59:48gösteren bazı ipuçlarından biridir
59:51Yaşanan bu olay size olağan dışı
59:53gelebilir Ancak evrendeki boşluklar da
59:56tıpkı sabun köpüklerinin birbirleriyle
59:58birleşmesi gibi birleşebilir ve daha
1:00:00büyük bir boşluğu oluşturabilirler Çoban
1:00:03boşluğunu oldukça ürkütücü yapan
1:00:05detaylardan biri ise içinde sadece 60
1:00:08Galaksi olmasıdır ve bu galaksilerin 330
1:00:11milyon ışık yılı çapındaki bir alana
1:00:13dağılmış olmasıdır bu 60 Galaksi
1:00:16birbirlerinden o kadar uzaktadır ki bu
1:00:18galaksilerden bir diğerine gidebilmek
1:00:21milyonlarca yıl sürer ve bu süre
1:00:23zarfında uzak galaksilerden gelen Işık
1:00:25dışında Çevrenizde pek bir şey
1:00:27göremezsiniz bu durumu Türkiye'nin bir
1:00:30ucundan diğer ucuna gidip yol üzerinde
1:00:32sadece birkaç kasabaya
1:00:35rastlamayan boşluğu o kadar büyüktür ki
1:00:38ışığın bile buradaki galaksilere
1:00:40ulaşması ve bu galaksileri terk ederek
1:00:42dışarıya gitmesi için yüz milyonlarca
1:00:44yılın geçmesi gerekir Hatta insanlık
1:00:47Çoban boşluğundaki galaksilerden birinde
1:00:49var olsaydı uzun bir süre boyunca başka
1:00:52bir galaksinin var olduğunu bilemezdi
1:00:55Çünkü diğer aksiler Çok Uzakta olduğu
1:00:57için onları
1:01:03gözlemleyebileceğimiz
1:01:13bir boşluk düşündüğümüzde aklımıza ilk
1:01:16olarak Çoban boşluğu gibi büyük ve
1:01:19neredeyse boş bir alan gelir bildiğiniz
1:01:21gibi Çoban boşluğuna benzer boşluklarda
1:01:23beklenenden daha az sayıda galaksi
1:01:26bulunur ve bazılarının içinde süper
1:01:28Galaksi kümeleri bile bulunabilir ama en
1:01:30nihayetinde bu boşluklardaki gök cismi
1:01:33sayısı oldukça azdır ancak
1:01:35gözlemlenebilir evrendeki en büyük
1:01:37boşluk diğer boşluklardan farklı ve
1:01:39içerisinde milyarlarca gök cismi
1:01:41bulunuyor Hatta Sizler şu anda bu
1:01:44boşluğun ortasında bulunmaktasınız kbc
1:01:47boşluğu olarak bilinen bu boşluk
1:01:49gözlemlenebilir evrende keşfedilmiş en
1:01:51büyük boşluktur yapılan araştırmalar bu
1:01:54şeyin 2 milyar ışık yılı uzunluğunda
1:01:56olduğunu ve kaba bir küresel yapıya
1:01:58sahip olduğunu ortaya koymuştur kbc
1:02:01boşluğu beklenenden daha düşük Galaksi
1:02:04yoğunluğuna sahip olsa da içerisinde
1:02:06sizi beni dünyayı galaksimizi yerel
1:02:09Galaksi grubumuzu ve hatta en az 100.000
1:02:12galaksiye ev sahipliği yapan L nieka
1:02:15süper kümesini Barındırır işin ilginç
1:02:17yanı Bizler bu boşluğun merkezine
1:02:19oldukça yakın bir konumda bulunuyoruz ve
1:02:22bulunduğumuz konum etrafımızdaki evreni
1:02:24gözlemlerken biz engel oluyor olabilir
1:02:27yaşadığımız bölgeyi kırsal bir kasabaya
1:02:30bize uzak olan bölgeleri ise galaktik
1:02:32şehirlere benzetebilirsiniz bu galaktik
1:02:35şehirler bizden daha yoğun oldukları
1:02:37için üzerimizde kütle çekim etkisi
1:02:39yaratıp bizi boşluktan alarak
1:02:41iplikçikler doğru Çok yavaşça
1:02:43çekmektedirler İşte bu hareket bizden
1:02:45uzaklaşan galaksilerin değerlerini
1:02:47ölçerken bize müdahale ediyor olabilir
1:02:50Ve bu durum Muhtemelen Hubble sabiti
1:02:52hesaplamalar mızda bazı yanlış
1:02:54tahminlere yol açıyor Hubble sabiti
1:02:57evrenin genişleme hızına ilişkin ölçümüz
1:03:00dür ve Hubble sabitini belirlemek için
1:03:02etrafımızdaki galaksilerin kırmızıya
1:03:04kayma değerlerini analiz ediyoruz ancak
1:03:07analiz ettiğimiz bu değerler büyük
1:03:09patlamadan arta kalmış olan kozmik mikr
1:03:11dalga arka plan ışımasında rakamlarla
1:03:14uyuşmuyor Belki de bu rakamların
1:03:16uyuşmaması kbc boşluğunun merkezine
1:03:19yakın olmamız la alakalıdır kbc
1:03:21boşluğunun bize öğrettiği bir şey varsa
1:03:23o da tüm boşlukların birbirine
1:03:25benzeyemem gerçeğidir Bizler evrenin
1:03:28kırsalı konumunda olan gök cisimlerinin
1:03:31az bulunduğu Bir Uzay bölgesinde
1:03:33bulunuyoruz Bu durumun bizim için göze
1:03:35çarpan tek yan etkisi gece gökyüzünün
1:03:38iplikçiklerinin içerisinde var olan
1:03:40gezegenlere kıyasla biraz daha karanlık
1:03:42olmasıdır ancak En azından Çoban
1:03:45boşluğunun merkezinde değiliz eğer orada
1:03:47olsaydık gökyüzümüz çok daha karanlık ve
1:03:50ıssız olurdu Kısacası uzaydaki devasa
1:03:53boşluklar her zaman var olan her zaman
1:03:56var olacak evrenin en doğal özelliğidir
1:03:58galaktik boşluklar büyük çekici gibi
1:04:01evrende karşılaştığımız devasa
1:04:03yapılardan bazılarıdır Ama eğer
1:04:06gerçekten de büyük bir şey görmek
1:04:08istiyorsak gökyüzüne bakmamız yeterlidir
1:04:10Çünkü orada Tüm evrende keşfedilmiş en
1:04:13büyük yapının bazı izleri bulunuyor Peki
1:04:16bu yapı
1:04:17[Müzik]
1:04:21nedir son derece büyük bir yer olan
1:04:23Evren güncel araştırmalara göre her yöne
1:04:26doğru milyarlarca ve hatta Belki de
1:04:28trilyonlarca ışık yılı büyüklüğünde
1:04:30olabilir ancak buna rağmen Bizler
1:04:32evrenin Sadece çok küçük bir kısmını
1:04:35görebilmekteyiz ve görebildiğimiz bu
1:04:37küçük alanı gözlemlenebilir Evren olarak
1:04:40adlandırmak evrenin Sadece bu küçük
1:04:43kısmını görebilmemiz sebebi ise evrenin
1:04:45uzak noktalarındaki ışığın bize
1:04:47ulaşamaması kaynaklıdır Çünkü evrenin bu
1:04:50bölümleri bize o kadar uzak bir
1:04:52mesafededir ki orada oluşan cisimlerin
1:04:55ışığı henüz dünyaya ulaşamamıştır Ve
1:04:57muhtemelen gözlemlenebilir evrenin
1:05:00dışında kalan cisimlerin ışığı hiçbir
1:05:02zaman bize ulaşamayacaktır
1:05:04gözlemlenebilir evrenin içerisinde
1:05:06nelerin olduğu İsa gözlemciye göre yani
1:05:09nereden bakıldığını göre küçük
1:05:10değişiklikler gösterir Örneğin dünyadaki
1:05:13bir insanın gözlemleyebildiğimiz
1:05:19birinin gözlemleyebildiğimiz
1:05:25onların görebildiği cisimlerin
1:05:27bazılarını Bizler göremeyiz Bizim
1:05:29gördüğümüz bazı cisimleri ise onlar
1:05:31göremez gözlemlenebilir Evren adındaki
1:05:34bu hayali kürenin üzerinde yapılan
1:05:36çalışmalarda onun yaklaşık 93 milyar
1:05:39ışık yılı çapında olduğu tahmin
1:05:41edilmiştir Ancak bu devasa boyuta rağmen
1:05:44gözlemlenebilir Evren tüm evrenin Sadece
1:05:46çok küçük bir kısmını oluşturmaktadır
1:05:49Ama buna rağmen Bizler gözlemlenebilir
1:05:51evrenin içerisinde birçok devasa Yapı
1:05:54keşfettik şimdi şimdiye kadar
1:05:56keşfettiğimiz en büyük yapı İsa Herkül
1:05:58corana borealis büyük duvarı olarak
1:06:00bilinen bir oluşumdur hayal bile
1:06:03edemeyeceğiniz kadar büyük olan bu
1:06:05oluşum Aslında birçok galaksinin
1:06:07birleşip oluşturduğu bir iplikçik ancak
1:06:10bizim gibi küçük varlıklar için bu
1:06:12iplikçikler tıpkı bir duvar gibi
1:06:14gözükmektedir 2013 yılında bir grup
1:06:17Macar bilim insanı tarafından keşfedilen
1:06:19bu Yapı evrendeki Gama ışını
1:06:21patlamalarının haritası çıkartılırken
1:06:23fark edilmiştir aranız da Gama ışını
1:06:26patlamasının ne olduğunu bilmeyenler
1:06:28olabileceği için bu olayı Açıklamama
1:06:31izin verin Gama ışını patlaması bize çok
1:06:33uzak olan devasa kütleli yıldızların
1:06:36yaşadığı güçlü patlamalara verilen
1:06:38isimdir bu patlamalar şimdiye kadar
1:06:40evrende keşfedilmiş en güçlü
1:06:42patlamalarda sıradan bir Gama ışını
1:06:45patlaması güneşin 10 milyar yıl boyunca
1:06:47üreteceği enerjiden daha fazlasını
1:06:50saniyenin 1 birinden daha kısa bir süre
1:06:52içerisinde serbest Bırakır ve serbest
1:06:54bıraktığı bu enerjinin etkileri binlerce
1:06:57ışık yılı öteden bile hissedilebilir
1:06:59Eğer böyle bir patlama dünyanın birkaç
1:07:02bin ışık yılı uzağında bile olsaydı
1:07:04yeryüzündeki tüm yaşam sona erebilir
1:07:07işte Herkül Corona borealis büyük duvarı
1:07:09Gama ışını patlamaları sayesinde
1:07:11keşfedilmiş ve haritalandırılması
1:07:1710 milyar ışık yılı uzunluğunda 7.2
1:07:21milyar ışık yılı genişliğinde ve
1:07:23neredeyse 1 milyar ışık yılı
1:07:25kalınlığında olduğunu göstermiştir Yani
1:07:28bu şey gözlemlenebilir evrenin kabaca %
1:07:3010'unu oluşturmaktadır Bu yüzden
1:07:32dünyadan bakıldığında bu duvarın
1:07:34gözlemlenebilir evrenin Güney sınırı
1:07:37boyunca uzandığını görebilirsiniz Peki
1:07:39bu devasa Yapı tam olarak nasıl oluştu
1:07:42bildiğiniz gibi büyük patlama
1:07:44yaşandıktan sonra Evren soğumaya ve
1:07:46genişlemeye başlamıştı ancak evrenin
1:07:49genişlemesi uzaydaki tüm cisim ve
1:07:51maddelerin birbirinden uzaklaşmasını
1:07:53sağlayamıyorsunuz
1:07:55de Makro ölçekte oldukça güçlü bir
1:07:57kuvvet olan Kütle çekimi kuvveti vardı
1:08:00Her ne kadar evrenin genişlemesi
1:08:02yüzünden uzaktaki galaksiler bizden daha
1:08:04da uzaklaşsa da Kütle çekimi sayesinde
1:08:07bize yakın olan galaksiler ya da
1:08:09maddeler bizden uzaklaşamaz Örneğin Bize
1:08:12en yakın Galaksi olan Andromeda
1:08:14galaksisi Kütle çekimi nedeniyle
1:08:16saniyede 100 kilometrelik bir hızla bize
1:08:19yaklaşmaktadır yapılan hesaplamalar
1:08:21Andromeda ve Samanyolu galaksisinin
1:08:23yaklaşık 4,5 milyar yıl iç ev isinde
1:08:30birleşeceğiz gibi evrenin başlangıcında
1:08:33var olan diğer maddeler ve cisimler
1:08:35Kütle çekimi sayesinde birbirleriyle
1:08:37etkileşim haline girerek evrenin farklı
1:08:40bölgelerinde kümelenmiş derdi kümelenen
1:08:42bu maddeler yine Kütle çekimi sayesinde
1:08:45birbirleriyle etkileşim haline girerek
1:08:47birbirleri arasında uzun iplikçiklerinin
1:08:50oluşmasını sağladı günümüzde Bizler bu
1:08:52iplikçiklerinin
1:08:55kozmik ağ olarak tanımlıyoruz Ayrıca
1:08:58unutmadan belirtmeliyim ki gök
1:08:59bilimcilerin bu yapılara ipliksi ya da
1:09:02iplikçik demesinin nedeni onları tam
1:09:04olarak nasıl tarif edeceklerini
1:09:07bilmemeleri evrenin Her yanına dağılmış
1:09:10olan bu yapılar Aslında kozmik ağ ile
1:09:13birbirlerine bağlıdırlar işte Herkül
1:09:15corana borealis büyük duvarı bu kozmik
1:09:17ağda bulunan iplikçikler sadece biridir
1:09:20ama keşfedilmiş en büyük iplikçik Ayrıca
1:09:24bu devasa yapının evrenin oluşumundan
1:09:26yalnızca 4 milyar yıl sonra oluştuğu
1:09:29düşünülüyor yapılan gözlemler bu devasa
1:09:31oluşumun evrenin genişlemesi nedeniyle
1:09:34bizlerden yavaşça uzaklaştığını
1:09:36gösteriyor ve son yapılan hesaplamalar
1:09:39bu devasa oluşumun kırmızıya kaymasının
1:09:411.6 ile 2 arasında olduğunu söylüyor
1:09:45yani bu şey şu an bize kabaca 10 milyar
1:09:48ışık yılı uzakta gibi gözükse de aslında
1:09:50gerçek uzaklığı Yaklaşık 15 milyar ışık
1:09:53yılıdır
1:09:56şimdiye kadar gördüğünüz tüm Bu yapılar
1:09:59ilk bakışta sonsuza kadar var olacakmış
1:10:01gibi gözüküyorlar Sonuçta neredeyse
1:10:04evrenin oluştuğu günden beri varlar ve
1:10:07sürekli olarak daha da gelişiyor gibi
1:10:09görünüyorlar ama evrenin bir başlangıcı
1:10:11olduğu gibi bir sonu da olabilir
1:10:14Dolayısıyla şimdiye kadar gördüğünüz
1:10:16süper kütleli Kara deliklerin büyük
1:10:18duvarın galaksilerin ya da diğer
1:10:20cisimlerin gelecekte var olmaması
1:10:22muhtemel evrenin nasıl sonlanacak ve bu
1:10:25cisimlerin nihai kaderinin ne olacağını
1:10:28Elbette kesin olarak bilmiyoruz ancak
1:10:31insanlar onlarca yıldır etraflarındaki
1:10:33evrenin nasıl sonlanabilir
1:10:38sonu ile ilgili ortaya atılmış pek çok
1:10:41teori bulunuyor Bu yüzden belgeselim
1:10:44sonuna gelirken bu kısımda evrenin
1:10:46kaderinin hangisi olabileceğini
1:10:48inceleyeceğiz
1:10:49[Müzik]
1:10:55bilim insanları çok uzun bir süre
1:10:57boyunca evrenin en olası ölümünün büyük
1:11:00çöküş olacağını düşünüyorlardı büyük
1:11:02çöküş teorisine göre evrenin genişlemesi
1:11:05sonsuza kadar devam etmeyecek bir
1:11:07noktada duracak ve ardından da içe doğru
1:11:10çökmeye başlayacaktı buna sebep olacak
1:11:12şeye evrendeki kütle
1:11:16çekimiyle de dahil olmak üzere yeteri
1:11:18kadar madde içeriyorsa tüm Bu maddelerin
1:11:21ortak Kütle çekimi en sonunda evrenin
1:11:24genişlemesini durdur
1:11:25ve ardından da çöküşüne yol açacaktı bu
1:11:28olurken de tüm galaksiler yıldızlar ve
1:11:30gezegenler bir araya çekilip
1:11:32parçalanacak ve tek bir noktaya
1:11:34sıkıştırılınca kadar kendi içine çökecek
1:11:37yani Evren kendi içine doğru çökerek
1:11:39büyük patlamadan önceki haline dönecekti
1:11:43Ancak son yapılan araştırmalar evrenin
1:11:45gittikçe artan bir hızla genişlediğini
1:11:47gösterdiği için bu hipotez artık pek
1:11:50tutulmuyor
1:11:56bildiğiniz gibi Evren sürekli olarak
1:11:58artan bir hızla genişliyor ve bilim
1:12:00insanları bunun sonucu olarak evrenin
1:12:03bir noktada ısı ölümü yaşayacağını
1:12:05düşünüyor Buna da büyük donma diyorlar
1:12:08peki bu ne anlama geliyor evrenin
1:12:10sürekli genişlemesi galaksilerle
1:12:12yıldızların birbirinden uzaklaşmasına ve
1:12:15aralarındaki mesafenin artmasına neden
1:12:18olur işte Eğer bu genişleme sonsuza
1:12:20kadar devam ederse evrinin dondurucu bir
1:12:23yer olmasına neden olabilir Çünkü evren
1:12:25genişledikçe ve nesneler birbirinden
1:12:27uzaklaştıkça yeni yıldızların oluşmasını
1:12:30ve galaksilerin büyümesini sağlayan gaz
1:12:33bulutları inanılmaz mesafelere dağılacak
1:12:35gaz bulutlarının devasa mesafelere
1:12:38dağılması yeni yıldızların oluşumunun
1:12:40azalmasına ve evrende yıldızların
1:12:42oluşamaz neden olacak galaksiler
1:12:45arasındaki mesafe ise o kadar artacak ki
1:12:48birbirlerinden tamamen izole hale
1:12:50gelecekler Bu durum evrendeki Isı
1:12:53enerjisinin giderek azalmasına ve
1:12:55evrenin sıcaklığının mutlak ııa
1:12:57yaklaşmasına neden olacak Mutlak sıfır
1:13:00tüm moleküler hareketliliğin durduğu
1:13:02sıcaklıktır bu sıcaklıkta evrende
1:13:04herhangi bir süreç yaşanmaz ya da
1:13:06evrende herhangi bir yaşam formu var
1:13:09olamaz ve buna büyük donma denilir Eğer
1:13:12büyük donma Yaşanacaksa buna sebep
1:13:14olacak en büyük şey evrenin sürekli
1:13:16genişlemesine neden olan karanlık enerji
1:13:19olacaktır
1:13:21[Müzik]
1:13:25büyük parçalanma teorisine göre eğer
1:13:27karanlık enerji evreni bu şekilde hızla
1:13:30genişletmeye devam ederse bu durum
1:13:32zamanla galaksilerin yıldızların ve
1:13:34gezegenlerin parçalanmasına sebep olacak
1:13:37peki Nasıl bildiğiniz gibi evrendeki
1:13:40diğer galaksiler bizden hızla
1:13:42uzaklaşıyor Ama buna rağmen çevrede
1:13:44Galaksi kümelerinin devasa kozmik
1:13:48iplikçiklerinin olduğunu görüyoruz Bu
1:13:51yapıların bir arada durmasını sağlayan
1:13:53şey ise karanlık madde ile normal
1:13:55maddenin sağladığı çekim kuvvetidir
1:13:57ancak Evren bu şekilde hızla genişlemeye
1:14:00devam ederse kütle çekimsel olarak
1:14:02birbirine bağlı olan bu yapılar Eninde
1:14:05sonunda çözülecektir Kısacası evrendeki
1:14:07karanlık enerji bu şekilde sınırsız bir
1:14:10şekilde artmaya devam ederse evreni bir
1:14:13arada tutan tüm Kuvvetleri yok edebilir
1:14:15İşte bu olduğunda çevrede bulunmak
1:14:17istemeyebilirsiniz çünkü büyük yırtılma
1:14:20başladığında Galaksi kümeleri
1:14:22birbirinden uzaklaşacak ve galaksiler
1:14:24Aras ki boşluk inanılmaz derecede
1:14:27artmaya başlayacak daha sonra da
1:14:29Yıldızlar galaksiler inden gezegenler
1:14:31yıldızlarından ve uydular da
1:14:33gezegenlerinden uzaklaşmaya başlayacak
1:14:36Bunlar yaşanırken de gök cisimleri büyük
1:14:39bir şiddetle patlayıp parçalarına
1:14:41ayrılacak Hatta en büyük galaksilerden
1:14:43atom altı parçacıklara kadar evrende var
1:14:46olan her şey parçalarına ayrılacak buna
1:14:49uzay zaman dokusu da dahildir İşte bu
1:14:51olaya büyük yırtılma ya da parçalanma
1:14:54olayı denilir
1:15:00gördüğünüz gibi evrenin sonunu öngörmek
1:15:02için kullandığımız birçok senaryo
1:15:04bulunuyor ama bunların arasındaki en
1:15:07korkutucu ve garip olanı Aslında vakum
1:15:09bozulmasıdır vakum bozulmasının
1:15:11temelleri kuantum teorisine dayanıyor
1:15:14ama onu anlamak için şunu bilmeniz
1:15:16gerekiyor Evrendeki her şeyin bir enerji
1:15:19seviyesi vardır ve enerjiye sahip olan
1:15:21her şey tamamen kararlı olduğu ya da
1:15:24daha az enerjiye sahip olduğu bir duruma
1:15:26geçmeye çalışır Yani eğer evrenin
1:15:29içindeki herhangi bir şeyin çok fazla
1:15:31enerjisi varsa o şey kararsızdır Ve o
1:15:34şey kararlı hale gelip temel haline
1:15:36ulaşmak için enerjisinden kurtulmak
1:15:38ister İşte bizim sorunumuz da burada
1:15:41başlıyor bildiğiniz gibi Evrendeki her
1:15:43şey atom altı parçacıklardan oluşuyor ve
1:15:46bu atom altı parçacıklar özelliklerine
1:15:49kuantum alanlarından alıyor Bu kuantum
1:15:51alanlarından biri de hig alanı olarak
1:15:54biliniyor
1:15:55tüm evreni kaplayan hig alanı evrendeki
1:15:58parçacıklara kütle kazandıran şeydir
1:16:00Buna ek olarak evrende var olan tüm
1:16:02maddeler gibi atom altı parçacıklara
1:16:05mümkün olan en düşük enerji seviyesine
1:16:07inmek isterler ve buna vakum seviyesi
1:16:10denilir Yani en düşük enerji seviyesine
1:16:13indiklerinde vakum durumuna geçmiş
1:16:15olurlar İşte şu anda higs alanı sakin
1:16:17bir durumda gibi duruyor yani en düşük
1:16:20enerji seviyesi olan vakum durumunda
1:16:22gibi görünüyor ancak hig alanı sahte bir
1:16:25vakum durumunda olabilir bu da onun daha
1:16:28düşük bir enerji seviyesine geçebilecek
1:16:30potansiyele sahip olabileceğini
1:16:32gösteriyor Eğer evrenin herhangi bir
1:16:35yerinde higs alanının bu sahte vakum
1:16:37durumundan gerçek vakum durumuna
1:16:39geçmesine neden olabilecek bir olay
1:16:41meydana gelirse hig alanı daha düşük bir
1:16:44enerji seviyesine inecektir Bu da bir
1:16:46ormanı ateşe vermekten farksızdır Çünkü
1:16:49bu durumda yeni ve kararlı bir higs
1:16:52alanı oluşacak ve bu alan bir küre
1:16:54şeklinde evreni yutmaya başlayacak Hatta
1:16:57bu küre tüm evreni kaplay kadar
1:16:59genişleyecek ve dokunduğu her şeyin
1:17:01varlığını silecektir bu durumu bir
1:17:03düğmeye basarak kendini imha eden bir
1:17:06makine gibi düşünebilirsiniz Üstelik şu
1:17:08anda yakınlarımız böyle bir olay
1:17:11yaşanmış olabilir ve bize ulaşması an
1:17:13meselesi olabilir ancak Eğer bu olay
1:17:16bize çok uzak bir yerde yaşanırsa
1:17:18korkmanıza pek gerek yok çünkü bu yok
1:17:20edici küre sadece ışık hızında hareket
1:17:23edebilir ve evren karanl enerji
1:17:25sayesinde Işık hızından daha hızlı bir
1:17:27şekilde genişler Yani bu senaryoda
1:17:30karanlık enerji Aslında paçamızı
1:17:32kurtarıyor
1:17:34[Müzik]

About this transcript

This page contains the full transcript of Evren Nasıl Oluştu? | Evrenin 13.8 Milyar Yıllık İnanılmaz Tarihi ve Öleceği Gün by Faruk Yılmaz, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 9,119 words across 1,805 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.

What you can do with it

Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to choose a caption track available on the video.

Free YouTube transcript tool

YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, caption language selection, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.