Estrakturang Panlipunan sa Ibat Ibang Bahagi ng Asya at Daigdig Week 4 FIRST TERM Revised K-10 — Transcript

Full transcript

1. 0:00estrukturang panlipunan sa iba't ibang
2. 0:02bahagi ng Asya at daigdig.
3. 0:07Ang kabiyas ng Sumer ay itinuturing na
4. 0:09pinakamatanda at pinakaunang kabiyasnan
5. 0:12sa daigdig na umusbong sa Mesopotamya
6. 0:15taong 3,500
7. 0:17hanggang 3000 BCE.
8. 0:22Ang Mesopotamia ay bahagi ng tinatawag
9. 0:25na fertile crescent.
10. 0:28Isang arko na matabang lupain dahil ito
11. 0:31ay dinadaluyan ng malalaking ilog gaya
12. 0:34ng tigris at Euphrates.
13. 0:40Teokrasia ang uri ng pamahalaan na
14. 0:43umiral sa sinaunang Sumeria. Ito ay
15. 0:46isang uri ng pamahalaan na nasa ilalim
16. 0:49ng pamumuno ng simbahan.
17. 0:53Ang bawat lungsod ay pinamunuan ng mga
18. 0:56pareng hari na tinatawag na patesi na
19. 0:59tumayo bilang spiritwal at politikal na
20. 1:03leader na kumakatawan bilang
21. 1:05tagapamagitan ng mga tao sa Diyos.
22. 1:10Ang Zigurat ay matatagpuan sa bawat
23. 1:12lungsod estado at nagsisilbing tahanan
24. 1:15at templo ng patron o Diyos ng isang
25. 1:18lungsod.
26. 1:20Ayon sa matandang paniniwalang Sumerian,
27. 1:23ang mga kabundukan ang siyang sentro ng
28. 1:25kapangyarihang supernatural sa mundo.
29. 1:30Ang mga Sumerians ay naniniwala sa
30. 1:33maraming Diyos at Diyosa. Ilan sa mga
31. 1:36pangunahing Diyos na kinikilala ay si An
32. 1:39ang Diyos ng Kalangitan.
33. 1:41Si Enlil ang Diyos ng hangin, si Enqi
34. 1:46ang Diyos ng katubigan at si Ninh Horsag
35. 1:49ang Diyos ng sangkalupaan.
36. 1:54Sa lipunan ng sinaunang Sumerians ay may
37. 1:57mataas na pagtingin sa mga hari na
38. 2:00sinundan ng mga mangangalakal, artisano
39. 2:03at mga scribe at sa huli ay ang mga
40. 2:06magsasaka at mga alipin.
41. 2:11Mayroong sistema ng pagsulat na
42. 2:13tinatawag na uniform kung saan naitala
43. 2:16ng mga scribe ang mga mahahalagang
44. 2:18pangyayari, tradisyon at epiko gaya ng
45. 2:22epic of Gilgamesh na nagsilbing
46. 2:25katibayan ng kanilang kabiyasnan.
47. 2:30Naimbento ang teknolohiya sa pagsasaka
48. 2:34tulad ng araro at mga kariton na may
49. 2:36gulong. paggawa ng palayok, paggamit ng
50. 2:40salaping pilak, lunar calendar at
51. 2:44decimal system.
52. 2:49Ang sinaunang kasaysayan ng Egypt ay
53. 2:52kadalasang hinahati sa mga panahong
54. 2:54batay sa dinastiya ng naghaharing Froh.
55. 2:59Ang Fero ang tumatayong pinuno at hari
56. 3:02ng sinaunang Egypt at itinuturing ding
57. 3:05isang Diyos na taglay ang mga lihim ng
58. 3:08langit at lupa.
59. 3:11Ang Fairo ang tagapagtanggol ng kanyang
60. 3:13nasasakupan.
61. 3:16Kontrolado niya ang lahat ng aspekto ng
62. 3:18pamumuhay ng mga sinaunang Egyptian
63. 3:21at kabilang sa kanyang mga tungkulin ang
64. 3:24pagsasaayos ng mga irrigasyon,
65. 3:26pagkontrol sa kalakalan,
66. 3:29pagtatakda ng mga batas at pagpapanatili
67. 3:32ng hukbo at pagtiyak sa kaayusan ng
68. 3:35Egypt.
69. 3:38Ang mga scholar na nag-aaral sa
70. 3:40kasaysayan ng Egypt ay tinatawag na mga
71. 3:42Egyptologist.
72. 3:45At batay sa ilang tala, mahahati ang
73. 3:48kronolohiya ng kasaysayan ng Egypt ayon
74. 3:51sa mga sumusunod na panahon.
75. 4:06Ang sibilisasyong Indus ay umusbong sa
76. 4:09Timog Asya noong 2,750
77. 4:13hanggang 1,750
78. 4:15BCE at pinaniniwalaan na itinatag ng mga
79. 4:19dravidians.
80. 4:21Ang kanilang pagkawala ay nananatiling
81. 4:24mahiwaga.
82. 4:25Ang paliwanag ng mga eksperto, ito ay
83. 4:28maaaring dahil sa mga kalamidad o
84. 4:31pagsakop ng mga arians.
85. 4:37Ang mga Indoarians ay pinaniniwalaang
86. 4:40nagmula sa hilagang kanluran na bahagi
87. 4:43ng India at dumaan sa kiberpass.
88. 4:47Sila ay matatangkad at mapuputi.
89. 4:53Ang unang kabihas ng Indoarian sa Timog
90. 4:56Asya ay tinawag na Vedas. Ito ay base sa
91. 5:00pangalan ng kanilang unang panitikan na
92. 5:03ang kahulugan ay karunungan.
93. 5:07pagsasaka ang kanilang pangunahing
94. 5:09ikinabubuhay
95. 5:10at mula sa mga simpleng pamayanan ay
96. 5:13nabuo ang mga lungsod estado.
97. 5:20Tinatawag na vedas ang mga naunang
98. 5:22panitikan na nakasulat sa wikang
99. 5:25sanskrit ng mga Indoarians.
100. 5:28Mayroong apat na aklat ang mga Vedas.
101. 5:32Ito ay ang rigeda. Ang pinakamatanda at
102. 5:36pinakamahalagang aklat na naglalaman ng
103. 5:39mga awit, dasal at mga papuri sa
104. 5:42kanilang Diyos.
105. 5:44Yahoo Veda, naglalaman ng mga batayan sa
106. 5:48pagsasagawa ng mga seremonya at ritwal.
107. 5:52Sama Veda na naglalaman ng mga melodiya
108. 5:56at awitin
109. 5:58at ang Athva veda na naglalaman ng mga
110. 6:02dasal, mahika at ilang sumpa.
111. 6:08Nagpatupad ang mga induarians ng
112. 6:10diskriminasyon o pagtatangi laban sa mga
113. 6:13dravidians
114. 6:15upang mapatatag ang kanilang
115. 6:17kapangyarihan.
116. 6:19nilikha nila ang sistemang cast upang
117. 6:22hatiin ang lipunan sa mga pangkat.
118. 6:26Ang mga pangkat na ito ay ang sumusunod.
119. 6:30Ang mga brahins na binubuo ng mga pari
120. 6:33at scholar at siyang may pinakamataas na
121. 6:35antas sa lipunan.
122. 6:38Ang mga sihatrias na binubuo ng mga
123. 6:41mandirigma.
124. 6:43Ang mga vaisas na binubuo ng mga
125. 6:46mangangalakal at magsasaka.
126. 6:49At ang sudras na binubuo ng mga alipin
127. 6:52at siyang may pinakamababang antas sa
128. 6:54lipunan.
129. 6:58Ang mga dravidians ay hindi kasali
130. 7:00[musika] sa cast system kaya't sila ay
131. 7:03mga outcast o tinatawag na dalit. Sila
132. 7:07ay mga untouchables at siyang gumagawa
133. 7:10ng mga pinakamababang uri ng gawain gaya
134. 7:14ng paglilinis ng kalsada at mga
135. 7:16palikuran.
136. 7:20Ang sistemang cast ay mahigpit at
137. 7:23malupit.
138. 7:24Hindi pinapayagan ang pagpapakasal sa
139. 7:27hindi ka uri at ito ay namamana.
140. 7:31Ibig sabihin, kung ikaw ay isang sudra
141. 7:34ay maaari ka lamang mag-asawa ng isang
142. 7:37sudra.
143. 7:39At ang inyong magiging anak [musika] ay
144. 7:40isang sudra din at ang kanyang mga
145. 7:43magiging anak.
146. 7:46Naging sentro ng kabiyasnan ng klasikong
147. 7:48[musika] Greece ang mabundok na bahagi
148. 7:51ng tangway ng Balkan sa timog at ilang
149. 7:54mga pulo sa karagatan ng AG.
150. 7:57Samantala, [musika] ang karagatan ng
151. 7:59Mediterranean ang naging tagapag-ugnay
152. 8:01ng Greece sa iba pang panig ng mundo.
153. 8:06Sa mundo ng sinaunang Griego, ang
154. 8:08karagatan ang pinakamainam na daanan sa
155. 8:11paglalakbay.
156. 8:12Dahil dito, karamihan sa mga pamayanan
157. 8:15nila ay matatagpuan na metro lamang ang
158. 8:18layo mula sa baybaying dagat.
159. 8:22Mula sa labi ng madilim na panahon ay
160. 8:25unti-unting umusbong sa Ionya ang isang
161. 8:28bagong sibilisasyon na mabilis ding
162. 8:30lumaganap sa kabuuan ng Greece.
163. 8:34Ang pamayanan sa baybayin ng Greece na
164. 8:36tinatawag ang kanilang sarili na Helens
165. 8:39o Greeks ang nagkaroon ng malaking
166. 8:41bahagi sa sibilisasyong ito. Kinilala
167. 8:44ito sa kasaysayan bilang kabihas ng
168. 8:47Helenic mula sa kanilang tawag sa Greece
169. 8:50na Helas. Ito ay tumagal mula 800 BCE
170. 8:55hanggang 400 BCE at naging isa sa mga
171. 8:58pinakadakilang sibilisasyon na naganap
172. 9:01sa kasaysayan ng da.
173. 9:05Dahil sa mga digmaan bago pa man ang
174. 9:07panahong Helenic ay nagtayo ang mga
175. 9:10griego ng mga kuta sa gilid ng burol at
176. 9:13mga tuktok ng bundok upang proteksyunan
177. 9:16ang kanilang mga sarili. Ang mga puok na
178. 9:19ito kalaunan ay naging mga pamayanan.
179. 9:23Dito nagsimula ang mga lungsod estado o
180. 9:25pulis kung saan hango ang mga salitang
181. 9:29may kinalaman sa pamayanan tulad ng
182. 9:31pulisya.
183. 9:33pulitika at pulitiko.
184. 9:37May malalaki at maliliit na pulis. Ang
185. 9:41pinakahuwarang bilang na dapat bumuo sa
186. 9:43isang pulis ay 5,000 kalalakihan. Ito ay
187. 9:47dahil sa lalaki lamang ang inilalagay sa
188. 9:50opisyal na talaan ng populasyon ng isang
189. 9:53lungsod estado.
190. 9:56Karamihan sa mga pulis ay may mga
191. 9:58pamayanang matatagpuan sa matataas na
192. 10:01lugar. na tinatawag na Akropolis o
193. 10:04mataas na lungsod. Sa panahon ng
194. 10:07digmaan, ito ang nagiging takbuhan ng
195. 10:10mga Griego para sa kanilang proteksyon.
196. 10:14Sa Akropolis, matatagpuan ang matatayog
197. 10:16na palasyo at templo kung kaya't ito ang
198. 10:19naging sentro ng pulitika at relihiyon
199. 10:22ng mga Griego.
200. 10:24Samantala, ang iba bang bahagi naman ay
201. 10:26tinatawag na agora o pamilihang bayan.
202. 10:32Sa mga lungsod estado naramdaman ng mga
203. 10:35Griego na sila ay bahagi ng pamayanan.
204. 10:39Ito ang dahilan kung bakit ipinagkaloob
205. 10:41nila dito ang kanilang katapatan at
206. 10:43paglilingkod.
207. 10:45Ang ilan sa mga lungsod estado na
208. 10:47nakilala sa Greece ay ang Athens at ang
209. 10:50Sparta.
210. 10:52Ang lungsod estado ng Athens ay
211. 10:55nagpatupad ng mga pagbabago sa sistemang
212. 10:57politikal na nagsilang sa demokrasya
213. 11:01kung saan nagkaroon ng malaking bahagi
214. 11:03ang mga mamamayan sa pamamalakad ng
215. 11:05kanilang pamahalaan.
216. 11:08At ang lungsod estado ng Sparta na
217. 11:11nakilala sa pagkakaroon ng pinakamahusay
218. 11:14na sandatahang lakas.
219. 11:18Ang kabiyas ng Romano ay sumibol sa
220. 11:20bansang Italy na matatagpuan sa
221. 11:23kanlurang Europa.
222. 11:25Ito ay isang pininsula na nakausli sa
223. 11:28Mediterranean Sea. Katulad ng Greece,
224. 11:31ang Italy ay binubuo ng maraming
225. 11:33kabundukan at ilang mga kapatagan.
226. 11:37Isang mahalagang kapatagan dito ay ang
227. 11:39kapatagan ng latium kung saan dumadaloy
228. 11:42ang ilog tiber.
229. 11:47Ang Rome ay naitatag sa kalagitnaan ng
230. 11:50ikawalong siglo bago ang karaniwang
231. 11:52panahon. Ito ay itinatag na mga unang
232. 11:55Roman na nagsasalita ng Latin, isang
233. 11:58sangay ng wikang nabibilang sa Indooo.
234. 12:02Sila ay lumipat sa gitnang Italy at
235. 12:05nagtayo ng sakahang pamayanan sa
236. 12:07kapatagan ng Latium.
237. 12:12Ayon sa isang matandang alamat, ang Rome
238. 12:15ay itinatag ng kambal na sina Romulus at
239. 12:18Remus.
240. 12:20Habang sila ay isang gol pa lamang
241. 12:22inilagay sila sa isang basket at
242. 12:24ipinaanod sa ilog tiber ng kanilang
243. 12:27amain sa takot na angkinin ng kambal ang
244. 12:30kanyang trono.
245. 12:31Ang kambal ay sinagip at inaruga ng
246. 12:34isang babaeng lobo.
247. 12:36Nang lumaki ang kambal at nalaman ang
248. 12:39kanilang pinagmulan ay kanilang inangkin
249. 12:41muli ang trono at itinatag ang Rome sa
250. 12:44pangpang ng ilog Tiber noong 753 BCE.
251. 12:52Ang mga Romano ay tinalo ng mga
252. 12:54Etruskan. Ang kalapit na tribo sa hilaga
253. 12:57ng Rome. Sila ay magagaling sa sining,
254. 13:01musika at sayaw at dalubhasa rin sila sa
255. 13:04arkitektura, gawaing metal at kalakalan.
256. 13:11Noong 509 BCE ayuno si Lucius Junius
257. 13:15Brutus at nagtagumpay sa pagtataboy sa
258. 13:18mga Etruskan. [musika]
259. 13:20Matagumpay niyang napatalsik ang huling
260. 13:23haring Etruskan na si Tarkinus Superbus
261. 13:27at itinatag ni Lucius Junius Brutus ang
262. 13:30isang republika na tumagal mula 509
263. 13:33hanggang 31 BCE.
264. 13:39Sa Republikang Romano, sa halip na
265. 13:41pumili ng hari ay naghalal sila ng
266. 13:44dalawang konsul na may kapangyarihan na
267. 13:47tulad ng isang hari at manunkulan lamang
268. 13:50sa loob ng isang taon.
269. 13:53Dahil sa pagkakahati ng kapangyarihan ng
270. 13:55mga konsul ay humina ang sangay ng
271. 13:58tagapagpaganap.
272. 14:00At sa oras ng kagipitan ay
273. 14:02kinakailangang pumili ng isang diktador
274. 14:04na manunungkulan lamang sa loob ng anim
275. 14:07na buwan. Ang isang diktador ay
276. 14:09magtatamasan ng higit na kapangyarihan
277. 14:12kaysa sa mga konsul.
278. 14:17Tanging ang mga patricians o maharlika
279. 14:20ang maaaring mahalal na konsul, diktador
280. 14:23at senador.
281. 14:25Ang mga plebians o karaniwang mamamayan
282. 14:28ay hindi pinapayagang makakuha ng
283. 14:31posisyon sa pamahalaan maliban sa
284. 14:33pagiging isang sundalo.
285. 14:39Ang Republika ng Roma ay naging imperyo
286. 14:41noong 27 BCE at si Octavian ang naging
287. 14:45unang emperador na mas kilala sa
288. 14:48titulong Augustus Caesar.
289. 14:54Matapos ang halos limang siglo ng
290. 14:56pamamayani, ang imperyo ng Roma ay
291. 14:58bumagsak noong 476 CE.
292. 15:02Ito ay bunga ng sunod-sunod na pagkatalo
293. 15:05sa digmaan. Problemang pang-ekonomiya.
294. 15:09sobrang gastusin sa gawaing militar,
295. 15:12korupsyon sa pamahalaan at marahil na
296. 15:15rin sa sobrang lawak ng kanilang
297. 15:16nasasakupan.
298. 15:21Ang ilan sa mahahalagang kontribusyon ng
299. 15:24kabihas ng Romano para sa mundo ay ang
300. 15:26batas.
301. 15:28Ang mga Romano ay kinikilala bilang
302. 15:30pinakadakilang mambabatas ng sinuunang
303. 15:33panahon.
304. 15:34Ang kahalagahan ng 12 tables ay ang mga
305. 15:37katotohanan na wala itong tinatanging
306. 15:40uri ng lipunan.
307. 15:42Ito ay batas para sa lahat, patrician
308. 15:45man o plebian. Ito ang ginamit upang
309. 15:48alamin ang mga krimen at tatyahin ang
310. 15:51kaukulang parusa. Nakasaad dito ang mga
311. 15:54karapatan ng mga mamamayan at pamamaraan
312. 15:57ayon sa batas.
313. 16:00Ikalawa ay ang panitikan.
314. 16:03Ang panitikang Romano ay nagsimula noong
315. 16:06kalagitnaan ng ikatlong siglo bago ang
316. 16:09karaniwang panahon.
317. 16:11Subalit ang mga ito ay salin lamang na
318. 16:14mga tula at dula ng bansang Greece. Ang
319. 16:17halimbawa nito ay si Lvius Andronicus na
320. 16:21nagsali ng Odyssey sa wikang Latin.
321. 16:25Si Maius Plotus naman at Terence ang mga
322. 16:28unang manunulat ng komedya.
323. 16:32Ang iba pang kilalang manunulad at
324. 16:34orador na romano ay sina Titus Lucricius
325. 16:38Carus at Gayus Valerius Catulus
326. 16:42at si Sicero, isang manunulat na
327. 16:45nagpahalaga sa batas at nagwikang ang
328. 16:48batas ay hindi dapat maimpluwensyahan ng
329. 16:50kapangyarihan o sirain ang pera.
330. 16:55Pagdating naman sa inhyeria o
331. 16:58engineering ay ipinakita ng mga Romano
332. 17:00ang kanilang galing. Nagtayo sila ng mga
333. 17:03daan at tulay upang pag-ugnayin ang
334. 17:06buong imperyo kabilang na ang malalayong
335. 17:09lugar.
336. 17:11Marami sa mga daan na ginawa nila noon
337. 17:13ay ginagamit pa hanggang ngayon. Isang
338. 17:16halimbawa ay angian way na nag-uugnay sa
339. 17:19Rome at Timog Italy.
340. 17:22Gumawa rin sila ng mga aquided upang
341. 17:25dalhin ang tubig sa lungsod.
342. 17:30Pagdating sa arkitektura ay sinasabing
343. 17:32ang mga Romano ang nakatuklas ng
344. 17:34semento.
345. 17:36Marunong na rin silang gumamit ng stuko,
346. 17:38isang plaster na pampahid at pangakip sa
347. 17:41labas ng pader.
348. 17:44Ang arch na natutuhan ng mga Roman mula
349. 17:46sa mga Etruskan ay ginamit sa mga
350. 17:49templo, aquidak at iba pang mga gusali.
351. 17:52[musika]
352. 17:54Ang istilo ng gusali na ipinakilala ng
353. 17:57mga Roman ay ang Basilika, isang bulwaga
354. 18:00na nagsisilbing korte at pinagpupulungan
355. 18:03ng asleya.
356. 18:06Ang forum ay ang sentro ng lungsod
357. 18:09at ang coliseum, isang ampitater para sa
358. 18:12labanan ng mga gladiator.
359. 18:17Pagdating sa pananamit ay dalawa ang
360. 18:19kasuotan ng mga lalaking Roman.
361. 18:22Ang tunic ay ang kasuotang pambahay na
362. 18:24hanggang tuhod at ang toga ay isinusuot
363. 18:28naman sa ibabaw ng tunic kung sila ay
364. 18:30lumalabas ng bahay.
365. 18:34Ang mga babaeng Roman ay dalawa rin ang
366. 18:36kasuotan. [musika] Ang istola ay ang
367. 18:38kasuotang pambahay na hanggang
368. 18:40talampakan
369. 18:42at ang palya na inilalagay sa ibabaw ng
370. 18:45istola.
371. 18:49Estrukturang panlipunan sa iba't ibang
372. 18:51bahagi ng Asya at daigdig.
373. 19:03Oh.