EPP-ICT 4 TERM 1 WEEK 2 DIGITAL CITIZENSHIP | HEALTH AND WELLNESS | ONLINE SECURITY AND SAFETY — Transcript

Full transcript

1. 0:02EP ICT4
2. 0:05[tumitili]
3. 0:06term 1 week 2.
4. 0:10Let's learn about
5. 0:13digital citizenship,
6. 0:15digital health and wellness and online
7. 0:18security and safety. Matatag curriculum.
8. 0:24Hello kids, it's me [musika]
9. 0:27teacher
10. 0:28don't forget to subscribe, [musika]
11. 0:31like,
12. 0:32share, and hit the notification bell for
13. 0:36the latest [musika]
14. 0:37video. Have fun learning kids.
15. 0:41[musika]
16. 0:43Mga kasayan.
17. 0:45Natatalakay ang wastong posisyon, layo
18. 0:49at oras sa paggamit ng computer at iba
19. 0:51pang computing devices.
20. 0:54Naipaliliwanag ang mga panuntunang
21. 0:57pangkaligtasan sa paggamit ng internet.
22. 1:02Mga layunin.
23. 1:04Nasasabi ang wastong posisyon, layo at
24. 1:07oras sa paggamit ng computer at iba pang
25. 1:10computing devices.
26. 1:13Nauunawaan ang kahalagahan ng tamang
27. 1:16posisyon, layo at oras sa paggamit ng
28. 1:19computer at iba pang computing device.
29. 1:23Nasasabi ang kahalagahan ng online
30. 1:26security at safety.
31. 1:29na ipapakita ang wastong paraan ng
32. 1:31paggamit ng internet para mapanatili ang
33. 1:34kalusugan at kagalingan
34. 1:37at nakagagawa ng poster na nagpapakita
35. 1:40ng pagpapanatiling ligtas sa paggamit ng
36. 1:43internet.
37. 1:47Unang araw
38. 1:49sa ating mundo ngayon. Ang paggamit ng
39. 1:52internet ay bahagi na ng ating
40. 1:54pangaraw-araw na buhay.
41. 1:57Sa pamamagitan ng internet, nagkakaroon
42. 2:00tayo ng accessormasyon,
43. 2:03komunikasyon at mga digital na
44. 2:06aktibidad.
45. 2:08Gayun pa man, kasama ng mga benepisyong
46. 2:11ito ay may mga panganib din na dapat
47. 2:14nating paghandaan.
48. 2:16Mahalaga na malaman natin kung paano
49. 2:19protektahan ang ating sarili at
50. 2:21manatiling malusog habang ginagamit ang
51. 2:24teknolohiyang ito.
52. 2:27Bakit mahalaga ang kalusugan at
53. 2:29kaligtasan sa paggamit ng internet?
54. 2:33Paano makakatulong ang kaalaman sa
55. 2:35digital health at online security sa
56. 2:38inyong pangaraw-araw na paggamit ng
57. 2:40internet?
58. 2:43Ano ang mga benepisyo ng pagiging ligtas
59. 2:46at maingat sa ating online activities?
60. 2:51Kilalanin natin ang mahahalagang termino
61. 2:54para sa ating aralin.
62. 2:57Digital Citizenship.
63. 3:00Ang digital citizenship ay ang
64. 3:03matagumpay at positibong pakikilahok sa
65. 3:06mga teknolohiyang digital na
66. 3:08nagpapahintulot sa mga indibidwal at
67. 3:11komunidad na magbuo ng mga halaga,
68. 3:13kasanayan, pananaw at kaalaman.
69. 3:19Digital Health.
70. 3:22Ang digital health ay ang paggamit ng
71. 3:24teknolohiya at digital na mga platform
72. 3:28upang mapabuti ang kalusugan at
73. 3:30kagalingan ng mga tao.
74. 3:34Digital wellness.
75. 3:37Ang digital wellness ay ang
76. 3:39pagpapahalaga sa malusog at makabuluhang
77. 3:42relasyon sa teknolohiya.
78. 3:45Online security.
79. 3:48Ang online security ay ang paggamit ng
80. 3:51iba't ibang proseso at teknolohiya upang
81. 3:54protektahan ang mga datos, mga network,
82. 3:57mga server, mga computer at mga
83. 4:00elektronikong sistema laban sa
84. 4:03masasamang atake.
85. 4:06Online safety.
86. 4:08Ang online safety ay ang pag-iingat para
87. 4:11manatiling ligtas sa internet.
88. 4:15Computer virus.
89. 4:18Ang computer virus ay isang uri ng
90. 4:21programa na ginawa upang makapanira ng
91. 4:23mga lahitimong applikasyon o iba pang
92. 4:26programa ng computer.
93. 4:30Malware. Malware o malicious software.
94. 4:34Ang malware ay idinisenyo upang makasira
95. 4:38ng computer. Sa pamamagitan ng malware,
96. 4:41maaaring iligal na makuha ang
97. 4:43sensitibong impormasyon mula sa
98. 4:45computer.
99. 4:49Kaugnay na paksa bilang isa,
100. 4:52digital health and wellness.
101. 4:57Ang digital health and wellness ay
102. 4:59mahalaga sa ating lahat.
103. 5:02Ito ay nagbibigay daan sa atin na maging
104. 5:05mas responsableng gumamit ng teknolohiya
105. 5:08para sa ating kalusugan.
106. 5:11Dapat maging ligtas at kapakipakinabang
107. 5:13sa lahat ang paggamit ng kagamitan at
108. 5:16pasilidad sa information and
109. 5:18communication technology or ICT katulad
110. 5:22ng computer, email at internet.
111. 5:27Kailangang mahusay na mapag-aralan ang
112. 5:29mga gabay sa ligtas at responsableng
113. 5:31paggamit ng computer, internet at email
114. 5:34sa paaralan.
115. 5:37Mga tanong, ano ang mga ginagawa ninyo
116. 5:41para mapanatiling malusog ang inyong
117. 5:43sarili habang gumagamit ng computer o
118. 5:46gadgets?
119. 5:48Ano ang mga nararanasan ninyo na
120. 5:51maaaring makasama sa inyong kalusugan
121. 5:53habang gumagamit ng internet?
122. 5:58Narito ang mga posibleng epekto ng
123. 6:00sobrang paggamit ng internet sa
124. 6:02kalusugan.
125. 6:04Una, ice strain. Ito ay pananakit ng
126. 6:08mata gaya ng pamumula ng mata,
127. 6:12malabong paningin
128. 6:15at pananakit ng ulo.
129. 6:18Pangalawa, sleep problems o problema sa
130. 6:21pagtulog. Katulad ng hirap makatulog,
131. 6:26kulang sa tulog
132. 6:28at pagiging antukin sa araw.
133. 6:33Pangatlo, social isolation o pagkakalayo
134. 6:37sa iba gaya ng hindi na nakikipag-usap
135. 6:41sa pamilya o kaibigan
136. 6:44at mas pinipili ang gadget kaysa
137. 6:46makipaglaro o makisalamuha.
138. 6:50Pang-apat, pananakit ng katawan gaya ng
139. 6:54sakit sa leeg at likod dahil sa maling
140. 6:57posisyon
141. 6:59at pagkapagod ng kamay at daliri.
142. 7:03Panglima, pagkawalan ng focus gaya ng
143. 7:08madaling ma-distract.
144. 7:10Nahihirapang mag-concentrate sa
145. 7:12pag-aaral.
146. 7:14Kapag sobra ang paggamit ng internet,
147. 7:17maaaring maapektuhan ang ating katawan,
148. 7:20tulog at pakikisalamuha sa iba. Kaya
149. 7:24mahalagang gamitin ito ng tama at may
150. 7:27limitasyon.
151. 7:31Ang wastong paggamit ng computer at iba
152. 7:33pang devices ay mahalaga upang
153. 7:36mapanatili ang kalusugan ng ating
154. 7:38katawan lalo na ang mata, likod at
155. 7:41kamay.
156. 7:43May tatlong bagay tayong dapat tandaan.
157. 7:46Ang posisyon, layo at oras. Ang una ay
158. 7:50wastong posisyon.
159. 7:53Umupon ng tuwid at nakaayos ang likod.
160. 7:56Ang paa ay nakalapat sa sahig at ang
161. 7:59kamay ay nasa tamang taas habang
162. 8:01nagta-type. Iwasan ang pagyuko o paghiga
163. 8:04habang gumagamit ng device.
164. 8:08Pangalawa, tamang layo.
165. 8:11Ang screen ng computer o cellphone ay
166. 8:13dapat hindi masyadong malapit sa mata.
167. 8:16Panatilihin ang tamang distansya o mga
168. 8:20isang dangkal o higit pa upang maiwasan
169. 8:23ang pananakit ng mata.
170. 8:26Pangatlo, tamang oras.
171. 8:29Huwag magbabad sa paggamit ng computer o
172. 8:31cellphone. Magpahinga paminsan-minsan.
173. 8:35Halimbawa, mag-break bawat 20 hanggang
174. 8:3830 minuto upang maiwasan ang pagkapagod.
175. 8:43Mahalagang maunawaan ang tamang
176. 8:45posisyon, layo at oras sa paggamit ng
177. 8:48computer at iba pang devices upang
178. 8:51mapanatili ang ating kalusugan at
179. 8:54kaligtasan.
180. 8:56Kapag tama ang ating posisyon, naiiwasan
181. 8:59ang pananakit ng likod, leeg at kamay.
182. 9:03Kapag tama ang layo ng screen,
183. 9:05napoprotektahan ang ating mga mata laban
184. 9:08sa pagkapagod at panlalabo ng paningin.
185. 9:13Kapag tama ang oras ng paggamit,
186. 9:15naiiwasan ang sobrang pagkapagod at
187. 9:18pagkasira ng ating katawan at isipan.
188. 9:23Siya sa atin ang larawan. Ano ang
189. 9:26ipinapakita nito?
190. 9:29Ang larawan ay nagpapakita ng tamang
191. 9:31paraan ng pag-upo at paggamit ng
192. 9:33computer or proper posture upang
193. 9:36maiwasan ang pananakit ng katawan at iba
194. 9:39pang problema sa kalusugan.
195. 9:42Ipinapakita nito kung paano dapat umupo
196. 9:45ng maayos habang gumagamit ng computer.
197. 9:49Tuwid ang likod, tama ang taas ng upuan
198. 9:52at maayos ang posisyon ng monitor at
199. 9:54keyboard.
200. 9:57Narito ang tamang posisyon sa paggamit
201. 9:59ng computer.
202. 10:01I-relax ang balikat.
203. 10:04Pantay ang braso at balikat.
204. 10:07Nakasandal ang likod.
205. 10:10Bahagyang nakatagilid ang braso.
206. 10:14Bahagyang nakatagilid ang hita.
207. 10:1745 hanggang 70 cm o 18 hanggang 28 in.
208. 10:24Dapat na mas mababa sa mata o eye level
209. 10:27ang monitor.
210. 10:29Waso ang direksyon ng monitor para
211. 10:31maiwasan ang direktang liwanag. Hindi
212. 10:34sumasayad ang hita sa ilalim ng mesa
213. 10:37kung saan nakapatong ang monitor.
214. 10:41Ano ang obserbasyon ninyo sa larawan?
215. 10:45Gayahin ang posisyon na mag-aaral sa
216. 10:48larawan. Nagpapakita ito ng wastong
217. 10:50posisyon ng bawat bahagi ng katawan sa
218. 10:53paggamit ng computer.
219. 10:56Gamitin ang checklist upang tiyakin kung
220. 10:59umaayon ang mga ito sa pamantayan ng
221. 11:01tamang paggamit ng computer.
222. 11:05Pamantayan sa tamang paggamit ng
223. 11:07computer.
224. 11:09Una, may sandalan ang upuan at maaaring
225. 11:13i-adjust ang taas rito.
226. 11:16Pangalawa, habang nagta-type mas mababa
227. 11:20ng kaunti ang keyboard sa kamay.
228. 11:24Pangatlo, bahagyang nakaangat ang
229. 11:26kabilang dulo ng keyboard.
230. 11:30Pang-apat, nakaupo ng tuwid at nakalapat
231. 11:33ang mga paa.
232. 11:36Panglima, tama lang at hindi masyadong
233. 11:38mahigpit ang pagkakahawak sa mouse at
234. 11:41naiki-click ito ng mabilis.
235. 11:45Pang-anim. Walang liwanag na nakatapat
236. 11:48sa monitor screen.
237. 11:52At pangito, tinaasan o binabaan ang
238. 11:55liwanag o brightness ng monitor hanggang
239. 11:57sa maging komportable sa iyong paningin.
240. 12:03Narito naman ang mga gabay para sa
241. 12:05kasiya-saya at responsableng paggamit ng
242. 12:08internet para sa mga bata.
243. 12:12Una, limitasyon.
244. 12:15Mahalaga na ang mga bata ay may
245. 12:17limitasyon sa kanilang paggamit ng
246. 12:19internet. Dapat nilang malaman kung
247. 12:22hanggang saan lamang sila dapat
248. 12:23mag-browse o maglaro online. Ito ay
249. 12:27upang maiwasan ang pag-aaksaya ng oras
250. 12:30at mapanatili ang balanse sa kanilang
251. 12:32buhay.
252. 12:35Pangalawa, think before you click.
253. 12:38Isang mahalagang prinsipyo ay ang think
254. 12:41before you click. Bago i-click ang
255. 12:44anumang link o button online, dapat
256. 12:46suriin muna kung ito ba ay ligtas at
257. 12:49kung mayroon itong potensyal na
258. 12:51makasama.
259. 12:54Pangatlo, respeto.
260. 12:57Tinutukoy nito ang paggalang sa iba lalo
261. 13:00na sa online community. Dapat tayo ay
262. 13:03magpakita ng respeto sa mga kapwa nating
263. 13:05netizens. Huwag mag-post ng masasakit na
264. 13:09salita at iwasan ang cyber bullying.
265. 13:14Pang-apat, positibong paggamit.
266. 13:18Ang internet ay isang malaking tulong sa
267. 13:20edukasyon, komunikasyon at iba pang
268. 13:23aspeto ng buhay. Dapat gamitin ito para
269. 13:27sa mga positibong bagay tulad ng
270. 13:29pag-aaral, pagbuo ng kaalaman at
271. 13:32pagtulong sa iba.
272. 13:36Panglima, responsableng paggamit.
273. 13:40Bilang mga bata, kailangan natin maging
274. 13:42responsable sa ating online behavior.
275. 13:45Ito ay kasama na ang pag-iwas sa
276. 13:48pag-post ng personal na impormasyon,
277. 13:51paggamit ng social media ng maayos at
278. 13:54pag-unawa sa mga panganib ng online
279. 13:56world.
280. 13:59Ngayon naman ay dumako na tayo para sa
281. 14:01gawain bilang isa.
282. 14:04Posisyon, layo at ora sa paggamit ng
283. 14:07computer at iba pang computing devices.
284. 14:11Panuto. Basahing mabuti at sundin ang
285. 14:14mga panuto sa bawat gawain. Gawin ito sa
286. 14:17inyong sagutang papel.
287. 14:20Gawain o tanong. Ano-ano ang dapat
288. 14:22tandaan sa wastong posisyon, layo at
289. 14:26oras sa paggamit ng computer at iba pang
290. 14:29computing devices?
291. 14:31Letter A, basahin ang isang maikling
292. 14:34kwento o scenaryo tungkol sa digital
293. 14:37citizenship. Pagkatapos, sagutin ang mga
294. 14:40kasunod na tanong.
295. 14:43Sa isang maliit na bayan may isang
296. 14:45batang lalaki na ang pangalan ay Hulio.
297. 14:48Laging naglalaro ito ng online games.
298. 14:51Nagbabasa rin siya ng mga balita at
299. 14:54artikulo online.
300. 14:57Isang gabi habang siya ay naglalaro ng
301. 15:00online game, may napansin siyang isang
302. 15:02bagong kasama sa kanilang grupo na
303. 15:05nagngangalang Bu Lady 123.
304. 15:10Sa umpisa, si Bu Lady 123 ay mabait at
305. 15:14magaling makipaglaro. Ngunit sa gitna ng
306. 15:17kanilang paglalaro, bigla na lamang
307. 15:19itong nagalit at nagsimulang magmura at
308. 15:22ng insulto sa iba. Nagtaka si Hulyo kaya
309. 15:27palihim niyang kinausap si Bu Lady 123
310. 15:30ng maayos. Sabi niya, "Kapatid,
311. 15:34magkakampi tayo. Dapat tayong
312. 15:36magtulungan at magpakita ng paggalang sa
313. 15:39bawat isa. Walang maidudulot na maganda
314. 15:42ang pambabasto sa kapwa." Payo ni Hulio.
315. 15:47Tumahimik si Bu Lady 123.
316. 15:50Nakapag-isip siya sa sinabi ni Hulio.
317. 15:53Inaamin ko, may mga problema akong
318. 15:56pinagdadaanan.
319. 15:58Pinagsishan ko ang mga sinabi ko. Sambit
320. 16:01ni B Lady 123.
321. 16:04Nagpasalamat siya kay Julio na pagtanto
322. 16:07niyang hindi tama ang magmura o mang
323. 16:10insulto online.
324. 16:12Isang mabuting halimbawa si Hul sa
325. 16:14kanilang online gaming community na
326. 16:17ipamalas niya ang pagiging magalang na
327. 16:19digital citizen. Ipinakita niya sa
328. 16:22online world ang kabuluhan ng respeto sa
329. 16:25kapwa.
330. 16:27Ngayon naman ay sagutin ang mga tanong
331. 16:30batay sa ating binasang kwento o
332. 16:32scenaryo.
333. 16:34Para sa unang tanong, sino-sino ang mga
334. 16:37tauhan sa kwento?
335. 16:43Tama. Ang mga tauhan ay sinaulio at Buw
336. 16:48Lady 123.
337. 16:50Pangalawang tanong, ano ang kanilang
338. 16:53laro?
339. 16:57Tama, sila ay naglalaro ng online game.
340. 17:02Pangatlo, ano ang natutuhan ni Buw Lady
341. 17:05123?
342. 17:10Tama.
343. 17:12Natutuhan niya na hindi tama ang magmura
344. 17:15at manginsulto online at mas mabuti ang
345. 17:18magpakita ng respeto sa kapwa.
346. 17:21Pang-apat na tanong, paano mo ilarawan
347. 17:24si Hulyo?
348. 17:29Tama. Si Hulyo ay magalang, maunawain at
349. 17:34mabuting halimbawa ng isang
350. 17:36responsableng digital citizen.
351. 17:39Panglima. Sa palagay mo, ano ang
352. 17:42naidudulot ng batang magalang kahit saan
353. 17:45mang lugar?
354. 17:51Ang batang magalang ay nagbibigay ng
355. 17:53positibong impluwensya sa iba.
356. 17:55Nakakatulong sa pagkakaroon ng maayos na
357. 17:58samahan at nagdudulot ng kapayapaan at
358. 18:01respeto sa anumang lugar.
359. 18:05Pang-anim na tanong. Ano ang
360. 18:07pagkakaintindi mo sa health and wellness
361. 18:10sa digital citizenship?
362. 18:13Narito ang posibleng sagot. Ang health
363. 18:15and wellness sa digital citizenship ay
364. 18:18ang pangangalaga sa kalusugan ng katawan
365. 18:21at isipan habang gumagamit ng
366. 18:24teknolohiya. tulad ng pag-iwas sa
367. 18:26sobrang paggamit ng gadget, pag-iwas sa
368. 18:29stress at negatibong pakikipag-usap
369. 18:32online, pagpapanatili ng positibong
370. 18:35assal sa digital na mundo at
371. 18:37pagpapahinga ng mata at katawan.
372. 18:42Ikalawa at ikatlong araw,
373. 18:45kaugnay na paksa bilang dalawa, online
374. 18:48security and safety.
375. 18:52Malaki ang pakinabang sa atin ng
376. 18:54paggamit ng internet. Sa pag-aaral,
377. 18:57nagagamit natin ito sa pagsasaliksik ng
378. 19:00mga impormasyon sa paksang aralin.
379. 19:04Nakakapagpalitan tayo ng mga mensahe at
380. 19:08nakakakuha ng mga larawan. awitin, video
381. 19:12at iba pang bagay na nagagamit sa
382. 19:14pag-aaral.
383. 19:16Subalit may panganib na kaakibat ang
384. 19:19patuloy na paggamit ng internet. Isa na
385. 19:22rito ang pagkalat ng malware at computer
386. 19:26virus.
387. 19:28Mahalagang malaman kung ano ang mga ito,
388. 19:31paano kumakalat at paano ito maiiwasan.
389. 19:35Ang online security and safety ay
390. 19:38mahalaga upang mapanatiling ligtas ang
391. 19:41ating personal na impormasyon at
392. 19:43maiwasan ang mga panganib tulad ng
393. 19:46hacking and fishing.
394. 19:49Ano ang mga paraan upang mapanatili ang
395. 19:52kaligtasan ng inyong impormasyon online?
396. 19:56Bakit mahalaga ang paggamit ng malalakas
397. 19:58na passwords at pag-iwas sa pagbibigay
398. 20:01ng personal na impormasyon sa hindi
399. 20:04kilalang websites?
400. 20:08Suriin ang larawan.
401. 20:11Naranasan mo na ba ang biglang pagbagal
402. 20:14at pagre-restart ng iyong computer?
403. 20:19Ano ang ginawa mo ng maranasan mo ito?
404. 20:23Ano sa iyong palagay ang dahilan ng
405. 20:25pagbagal at pagre-restart ng iyong
406. 20:27computer?
407. 20:29Ibigay ang mga positibong epekto ng
408. 20:31tamang paggamit ng teknolohiya sa
409. 20:33kalusugan at kagalingan. tulad ng access
410. 20:37sa impormasyon, fitness apps at mental
411. 20:40health resources.
412. 20:44Narito ang mga positibong epekto ng
413. 20:47tamang paggamit ng teknolohiya sa
414. 20:49kalusugan at kagalingan tulad ng
415. 20:54access sa impormasyon.
416. 20:57Ang access sa impormasyon ay madaling
417. 20:59makakuha ng tamang kaalaman tungkol sa
418. 21:02kalusugan. Halimbawa, ang tamang pagkain
419. 21:06at ehersisyo.
420. 21:08Gayun din, nakakatulong sa pag-aaral at
421. 21:10pag-unawa sa mga sakit at paraan ng
422. 21:13pag-iwas.
423. 21:16Sumunod ay ang fitness apps.
424. 21:19Ang fitness apps ay nakakatulong
425. 21:21mag-monitor ng ehersisyo, hakbang at
426. 21:24calories.
427. 21:26Nagbibigay din ito ng motivation para
428. 21:29maging aktibo araw-araw
429. 21:32at may gabay rin ito sa tamang workout
430. 21:34at healthy lifestyle.
431. 21:38Ang sumunod ay ang mental health
432. 21:40resources.
433. 21:42Ang mental health resources ay mga apps
434. 21:45at website na tumutulong sa pagbabawas
435. 21:48ng stress at anxiety.
436. 21:51Nagbibigay ito ng relaxation techniques
437. 21:53tulad ng meditation at breathing
438. 21:56exercises
439. 21:58at may access rin sa online counseling o
440. 22:01support groups.
441. 22:04Online security and safety.
442. 22:07Ano nga ba ang online security and
443. 22:09safety?
444. 22:11Ang online security and safety ay ang
445. 22:14pagprotekta sa ating sarili laban sa mga
446. 22:17banta at panganib sa mundo ng online.
447. 22:22Narito ang mga paliwanag tungkol sa mga
448. 22:25konsepto na ito.
449. 22:28Una, malalakas na passwords or strong
450. 22:31passwords.
451. 22:33Ang malalakas na passwords ay mahalaga
452. 22:36para sa iyong online privacy.
453. 22:39Ito'y parang mga digital na susi na
454. 22:41nagbibigay ng access sa iyong mga online
455. 22:44account at nagpoprotekta laban sa mga
456. 22:46hindi autorisadong gumagamit.
457. 22:49Ang mahinang password ay nagiging butas
458. 22:51sa ating seguridad. Kaya't mahalaga na
459. 22:54gumawa tayo ng mga kakaiba at
460. 22:57komplikadong password para sa bawat
461. 23:00online account.
462. 23:02Ito ay dapat may iba't ibang uri ng mga
463. 23:04character tulad ng mga letra, numero at
464. 23:08mga special na simbolo.
465. 23:10Ang paggamit ng malalakas na passwords
466. 23:13ay nagbibigay proteksyon sa ating
467. 23:15personal na impormasyon at nagpapahalaga
468. 23:18sa ating online safety.
469. 23:21Ang pangalawa naman ay ang fishing.
470. 23:25Ang fishing ay isang uri ng social
471. 23:27engineering at scam kung saan niloloko
472. 23:30ng mga attacker ang mga tao upang
473. 23:32ibunyag ang kanilang sensitive na
474. 23:34impormasyon o mag-install ng malware
475. 23:37tulad ng ransomware.
476. 23:40Karaniwang ginagamit ang email spam para
477. 23:42sa fishing attacks.
478. 23:45Ito'y nagpapanggap na galing sa kilalang
479. 23:47kumpanya o institusyon upang lokohin ang
480. 23:51mga tao na magbigay ng kanilang log-in
481. 23:53credentials.
482. 23:56Ang fishing Attack ay maaaring magdulot
483. 23:58ng financial loses, identity tef at iba
484. 24:02pang panganib sa online security.
485. 24:06Pangatlo ay ang cyber bullying.
486. 24:09Ang cyber bullying ay ang pag-aabuso sa
487. 24:12ibang tao gamit ang digital na
488. 24:15teknolohiya tulad ng social media,
489. 24:18messaging apps at mobile phones.
490. 24:22Ito'y maaaring magdulot ng mental at
491. 24:24pisikal na pinsala. Karaniwang
492. 24:27naglalaman ito ng negatibo, masasakit at
493. 24:30mapanirang content tungkol sa isang tao.
494. 24:34Ang mga lugar kung saan madalas mangyari
495. 24:37ang cyber bullying ay ang social media,
496. 24:40text messaging, online forums at iba
497. 24:44pang online platforms.
498. 24:47Ang pang-apat naman ay ang privacy
499. 24:49settings. Ang privacy settings ay bahagi
500. 24:53ng isang website, browser o software na
501. 24:56nagbibigay sao ng kontrol kung sino ang
502. 24:59makakakita ng impormasyon tungkol sao.
503. 25:03Ito ay mahalaga para sa pagprotekta ng
504. 25:06iyong online privacy. Maaari mong
505. 25:08i-customize ang mga setting na ito para
506. 25:11mapanatili ang seguridad ng iyong
507. 25:13personal na data.
508. 25:17Narito ang ilang halimbawa ng mga
509. 25:19hakbang sa online security at safety.
510. 25:23Una, paggamit ng secure na passwords.
511. 25:27Halimbawa, gumamit ng mahahalagang
512. 25:30letra, numero at mga simbolo sa paglikha
513. 25:33ng isang malakas na password.
514. 25:36Iwasan ang mga madaling hulaan tulad ng
515. 25:39pangalan ng tao o petsa ng kapanganakan.
516. 25:44Pangalawa, mga antivirus at firewall.
517. 25:48Mag-install at panatilihin ang mga
518. 25:50antivirus software at firewall sa iyong
519. 25:53mga device upang maprotektahan ang iyong
520. 25:56sarili laban sa mga mapanganib na
521. 25:59software at malware.
522. 26:02[musika] Pangatlo, pag-update ng
523. 26:05software.
524. 26:06regular na i-update ang iyong mga
525. 26:08software at operation system sa mga
526. 26:11pinakabagong version upang maiwasan ang
527. 26:14mga issyung pangseguridad at mga bag na
528. 26:17maaaring gamitin ng mga hacker.
529. 26:22Pang-apat, pagsasaalang-alang sa
530. 26:24impormasyong pribado.
531. 26:27Mahalaga na hindi ibahagi ang personal
532. 26:29na impormasyon. Ito'y maaaring mga
533. 26:32detalye tulad ng buong pangalan,
534. 26:35direksyon, numero ng telepono o anumang
535. 26:38impormasyon sa pamilya.
536. 26:42Panglima, paggamit ng may seguridad na
537. 26:45mga site. Tiyaking tama ang website na
538. 26:48iyong sinusundan.
539. 26:51nagtataglay ng SSL certificate o
540. 26:54nakikita sa pamamagitan ng HTTPS
541. 26:58upang masiguro na ang data na iyong
542. 27:00ipinapasok o idina-download ay
543. 27:03na-encrypt at ligtas mula sa potensyal
544. 27:06ng mga pandaraya.
545. 27:10Ang malware o malicious software ay
546. 27:13idinisenyo upang makasira ng computer.
547. 27:16Sa pamamagitan ng malware, maaaring
548. 27:18iligal na makuha ang sensitibong
549. 27:21impormasyon mula sa computer. Ang mga
550. 27:24halimbawa ng malware ay virus, worm o
551. 27:28trogan.
552. 27:30Ang computer virus ay isang uri ng
553. 27:32programa na ginawa upang makapanira ng
554. 27:35mga lahitimong applikasyon o iba pang
555. 27:38programa ng computer.
556. 27:41Ito ay kusang umuulit at nagpaparami ng
557. 27:44sarili. Karaniwan itong pumapasok sa mga
558. 27:47computer ng walang pahintulot mula sa
559. 27:50gumagamit o user.
560. 27:54Virus.
561. 27:56Ito ay program na nakapipinsala ng
562. 27:59computer at maaaring magbura ng files at
563. 28:01iba pa. Mas matindi ito kaysa sa warm.
564. 28:05Halimbawa nito ay W32
565. 28:09SFCL Mod.
566. 28:13Worm.
567. 28:15Ang WORM ay isang nakapipinsalang
568. 28:17program sa computer na nagpapadala ng
569. 28:20kopya ng sarili nito sa ibang mga
570. 28:22computer sa pamamagitan ng isang
571. 28:24network. Halimbawa, W32 silly FDCBY
572. 28:31and W32
573. 28:34treshba.
574. 28:36Spywear.
575. 28:39Ito ay malware na nangongolekta ng
576. 28:41impormasyon mula sa mga tao ng hindi
577. 28:44nila alam.
578. 28:47Addware.
579. 28:49Ito ay software na automatic kung
580. 28:51nagpe-play, nagpapakita o nagda-download
581. 28:54ng mga anunsyo o advertisement sa
582. 28:57computer.
583. 28:59Key loggers.
584. 29:02Ito ay malware na nagtatala ng lahat ng
585. 29:04mga pinindot sa keyboard key strokes at
586. 29:07ipinadadala ang mga ito sa umaatake
587. 29:10upang magnakaw ng mga password at
588. 29:13personal na data ng mga biktima.
589. 29:17Dialers.
590. 29:19Ito ay software na may kakayahang
591. 29:21tumawag sa mga telepono gamit ang
592. 29:24computer kung ang dial app modem ang
593. 29:26gamit na internet connection.
594. 29:30Trojan Horse.
595. 29:33Ito'y isang mapanirang program na
596. 29:35nagkukunwaring isang kapakipakinabang na
597. 29:38application ngunit pinipinsala ang iyong
598. 29:41computer.
599. 29:42Nakukuha nito ang iyong mahahalagang
600. 29:45impormasyon pagkatapos mo itong
601. 29:47ma-install. Halimbawa, JS the best
602. 29:52Trojan.
603. 29:55Basahin at pag-aralan ang ilang paraan
604. 29:57sa pagtukoy na may virus ang computer.
605. 30:02Ilang paraan sa pagtukoy kung may virus
606. 30:04ang isang computer.
607. 30:07Pagbaba ng anyo ng computer tulad ng
608. 30:09desktop display.
609. 30:12Hindi paggana ng antivirus software ng
610. 30:15computer.
611. 30:17Biglang pagbagal ng takbo ng computer.
612. 30:22Biglang pagre-restart ng computer.
613. 30:26Pangkaraniwang ingay sa loob ng computer
614. 30:30at paglabas ng error message sa
615. 30:32binubuksang website.
616. 30:36Narito ang mga paraan kung paano
617. 30:38mapanatili ang kalusugan habang
618. 30:41gumagamit ng internet.
619. 30:44Una, mag-break bawat 20 hanggang 30
620. 30:47minuto upang makapagpahinga ang mata at
621. 30:50katawan.
622. 30:52Pangalawa, umupo ng tuwid at iwasan ang
623. 30:55pagyuko o paghiga habang gumagamit ng
624. 30:58device.
625. 31:00Pangatlo, ilayo ang gadget sa mata upang
626. 31:03maiwasan ang ice strain.
627. 31:06Pang-apat, iwasan ang maghapon na
628. 31:09paggamit ng internet o gadgets.
629. 31:12Panglima, gumamit ng antiradiation
630. 31:16glasses o screen filter para mabawasan
631. 31:19ang strain sa mata.
632. 31:21Pang-anim, huwag masyadong maliwanag o
633. 31:24madilim ang screen.
634. 31:27Pangito, iwasan ang paggamit ng
635. 31:29cellphone bago matulog.
636. 31:32At pangwalo, makipaglaro, mag-hersisyo o
637. 31:36makipag-usap sa pamilya.
638. 31:40[musika]
639. 31:40Narito naman ang mga panganib sa online
640. 31:43world.
641. 31:45Cyber bullying, ito'y panlalait o
642. 31:47pananakit gamit ang internet.
643. 31:51Online scams. Ito'y panloloko para
644. 31:53makakuha ng pera o impormasyon.
645. 31:57Fishing. Ito'y panlilin lang para makuha
646. 32:00ang password o personal na detalye.
647. 32:04Malware or virus. Sumisira sa computer
648. 32:08at nagnanakaw ng data.
649. 32:11Fake news. Maling impormasyon na
650. 32:14nakakalito o nakakasama.
651. 32:18Narito naman ang mga panganib sa
652. 32:20pag-o-online ng mga bata gaya ng
653. 32:23pakikipag-usap sa hindi kilalang tao o
654. 32:26online strangers.
655. 32:28Pagbabahagi ng personal na impormasyon
656. 32:31gaya ng pagbibigay ng address, numero at
657. 32:35pangalan ng school.
658. 32:37Exposure sa hindi angkop na content gaya
659. 32:40ng marahas o malaswang palabas.
660. 32:44pagkalulong sa gadgets o sobra-sobrang
661. 32:46paggamit
662. 32:48at cyber bullying na maaaring maging
663. 32:51biktima siya o siya mismo ang gumagawa
664. 32:54nito.
665. 32:56Ano ang digital health and wellness?
666. 33:01Digital health and wellness. Ang digital
667. 33:04health and wellness ay tumutukoy sa
668. 33:06pangangalaga sa kalusugan ng katawan at
669. 33:09isipan habang gumagamit ng teknolohiya.
670. 33:13Ibig sabihin, dapat nating gamitin ang
671. 33:16computer, cellphone at internet sa
672. 33:19tamang oras at paraan upang maiwasan ang
673. 33:22masamang epekto.
674. 33:25Ano naman ang online security and
675. 33:27safety?
676. 33:29Online security and safety. Ang online
677. 33:33security and safety ay tumutukoy sa
678. 33:36pagprotekta sa sarili at personal na
679. 33:38impormasyon habang gumagamit ng
680. 33:41internet.
681. 33:43Mahalaga ang mga ito upang maging
682. 33:45responsable at maingat sa ating mga
683. 33:47gawain sa online na mundo. Sa tulong ng
684. 33:51araling ito, matututuhan natin kung
685. 33:54paano mapanatili ang ating kalusugan at
686. 33:57kaligtasan habang tayo ay nasa digital
687. 34:00na kapaligiran.
688. 34:03Narito naman ang mga panuntunan sa
689. 34:05paggamit ng computer, internet at email.
690. 34:10Una, magkaroon ng takdang oras kung
691. 34:13hanggang kailan maaaring gumamit ng
692. 34:14computer at internet.
693. 34:17Pangalawa, piliin lamang ang mga website
694. 34:21na maaaring puntahan para sa iyong
695. 34:23edukasyon.
696. 34:25Pangatlo, mag-install ng internet
697. 34:28content filter o magpatulong sa
698. 34:31nakatatanda upang masala ang mga
699. 34:33kapakipakinabang na impormasyon na
700. 34:36maaaring ma-download o mabasa.
701. 34:39Pang-apat, makipag-ugnayan o
702. 34:42makipag-chat lamang sa mga taong lubos
703. 34:44na kakilala.
704. 34:46Panglima, sundin ang wastong paggamit ng
705. 34:49mga social networking sites, email at
706. 34:53instant messaging.
707. 34:55Pang-anim, iwasang pumunta sa mga sites
708. 34:58na mayroong malalaswang impormasyon,
709. 35:01grafiko o video.
710. 35:03Pampito, gamitin ang computer at
711. 35:06internet sa paaralan para sa layuning
712. 35:09pang-edukasyon lamang.
713. 35:12Pangwalo, iwasan ang pagkain o pag-inom
714. 35:15sa loob ng computer laboratory.
715. 35:18Pangsyam, iwasang magbigay o maglathala
716. 35:22ng mga personal na impormasyon sa ibang
717. 35:24tao tulad ng email, address, contact
718. 35:27number at tirahan gamit ang computer,
719. 35:31internet at email.
720. 35:33Pangs 10. Gumamit lamang ng mga ligtas
721. 35:36na search engine sa internet.
722. 35:39Panglabing isa, gumamit ng password na
723. 35:42mahirap hulaan at hindi madaling
724. 35:44ma-access ng iba.
725. 35:47Pangl, huwag ipamigay ang password
726. 35:50kanino man maliban sa mga magulang.
727. 35:54Pangl, siguraduhing naka-logout sa mga
728. 35:58sites na iyong binuksan.
729. 36:00Panglabing apat, i-shutdown ang computer
730. 36:03kung tapos na itong gamitin.
731. 36:07Ngayon ay dumako naman tayo sa gawain
732. 36:10bilang dalawa. Isulat sa sagutang papel
733. 36:13ang letrang T kung tama ang pahayag at
734. 36:16letrang M kung ito ay mali. Tandaan mga
735. 36:19bata, maaari ninyong i-pose ang video
736. 36:22upang maisulat ninyo ang inyong mga
737. 36:25sagot.
738. 36:27Para sa unang bilang, mas mababa ng
739. 36:30kaunti ang keyboard sa kamay habang
740. 36:32nagta-type. Ito ba ay tama o mali?
741. 36:40Magaling. Ito ay letter T. Tama.
742. 36:45Pangalawa, nakaupo ng tuwid at nakalapat
743. 36:49ang mga paa. Ito ba ay tama o mali?
744. 36:57Magaling. Ito ay tama. Letter T.
745. 37:03Pangatlo, walang liwanag na nakatapat sa
746. 37:06screen ng monitor. Ito ba'y tama o mali?
747. 37:15Magaling. Ito ay letter T. Tama.
748. 37:20Pang-apat. Tama lang at hindi masyadong
749. 37:23mahigpit ang pagkakahawak sa mouse at
750. 37:26naiki-click ito ng mabilis. Ito ba ay
751. 37:29tama o mali?
752. 37:35Magaling. Ito ay letter T. Tama.
753. 37:40Panglima. Maghapong maglaro sa harap ng
754. 37:43computer. Ito ba ay tama o mali?
755. 37:52Magaling. Ito ay letter M. Mali.
756. 37:58Para naman sa gawain bilang tatlo,
757. 38:01isulat ang salitang pwede kung ang
758. 38:03pahayag ay mabuting gawin upang maiwasan
759. 38:06ang pagkakaroon ng computer virus or
760. 38:09malware. Isulat naman ang pwede kung
761. 38:12hindi ito nararapat gawin. Isulat ito sa
762. 38:15sagutang papel.
763. 38:17Unang bilang, regular na pag-scan sa
764. 38:20iyong computer. Ito ba ay pwede o pwede?
765. 38:30Magaling. Ang sagot ay pwede.
766. 38:34Pangalawa, paglalagay ng
767. 38:36mapagkakatiwalaang antivirus. Ito ba ay
768. 38:40pwede o ' pwede?
769. 38:47Tama. Ito ay pwede.
770. 38:52Pangatlo, panonood ng malalaswang
771. 38:54palabas sa internet. Ito ba ay pwede o
772. 38:57pwede?
773. 39:04Tama. Ito ay pwede.
774. 39:08Pang-apat, pagrehistro sa mga
775. 39:11kahinahinalang website. Ito ba ay pwede
776. 39:14o pwede?
777. 39:21Tama. Ito ay
778. 39:24pwede.
779. 39:26Panglima. pagbubukas ng attachment
780. 39:29galing sa isang email o mensahe na hindi
781. 39:32alam ang pinanggalingan o hindi kilala
782. 39:35ang sender. Ito ba ay pwede o pwede?
783. 39:44Magaling. Ang sagot ay pwede.
784. 39:49Panganim, pag-iwas sa pagbubukas ng mga
785. 39:52email o mensaheng kahinahinala.
786. 39:56Ito ba ay pwede o pwede?
787. 40:03Magaling. Ang sagot ay pwede.
788. 40:08Pampito. Pag-iwas sa pag-download ng mga
789. 40:11pirated na kopya ng kanta, pelikula at
790. 40:15iba pa mula sa internet. Ito ba ay pwede
791. 40:18o pwede?
792. 40:25Magaling. Ang sagot ay pwede.
793. 40:30Pangwalo, pagbubukas ng isang attachment
794. 40:33sa email na naglalaman ng malware. Ito
795. 40:36ba ay pwede o pwede?
796. 40:44Magaling. Ang sagot ay pwede.
797. 40:49Pangsyam. Pagpapaning updated ang
798. 40:52computer at software. Ito ba ay pwede o
799. 40:56pwede?
800. 41:02Tama. Ito ay pwede.
801. 41:06Pangsamp.
802. 41:08Pag-i-install o paglalagay ng libreng
803. 41:10mga programa o toolbars ng mga browsers.
804. 41:14Ito ba ay pwede o pwede?
805. 41:22Magaling. Ang sagot ay pwede.
806. 41:28Para naman sa gawain bilang apat, piliin
807. 41:31ang letra ng tamang sagot at isulat ito
808. 41:33sa sagutang papel. Una, ano ang dapat
809. 41:37gawin kapag may natanggap na email mula
810. 41:39sa hindi kilalang nagpadala na may
811. 41:42attachment? A. Itaapon ang email. B.
812. 41:46Buksan kaagad ang attachment. C.
813. 41:50I-download ang attachment at buksan ito.
814. 41:53D. I-verify and sender at huwag buksan
815. 41:56ang attachment. Ano ang tamang sagot?
816. 42:05Magaling. Ang tamang sagot ay letter D.
817. 42:09I-verify ang sender at huwag buksan ang
818. 42:12attachment.
819. 42:14Pangalawa, anong uri ng impormasyon ang
820. 42:17hindi dapat ibahagi online? A. Pangalan
821. 42:21at edad. B. Password ng iyong email
822. 42:25account. C pangalan ng iyong paboritong
823. 42:29libro. Dumero ng telepono ng iyong mga
824. 42:33magulang. Ano ang tamang sagot?
825. 42:41Magaling. Ang tamang sagot ay letter B,
826. 42:46password ng iyong email account.
827. 42:49Pangatlo, paano protektahan ang iyong
828. 42:52password sa mga online account? A.
829. 42:56I-share sa mga kaibigan para may backup.
830. 42:59B. I-post sa social media ang iyong
831. 43:02password.
832. 43:03C. I-save ang password sa isang public
833. 43:06computer.
834. 43:08D. Gumamit ng mahirap hula ang password
835. 43:11at huwag itong ibahagi. Ano ang tamang
836. 43:14sagot?
837. 43:20Magaling. Ang tamang sagot ay letter D.
838. 43:24Gumamit ng mahirap hula ang password at
839. 43:27huwag itong ibahagi.
840. 43:30Pang-apat. Ano ang tamang hakbang kapag
841. 43:32nakakita ng kahinahinalang website?
842. 43:36A. I-click ang mga link sa website. B.
843. 43:40I-report ito sa guro o magulang.
844. 43:43C. I-download ang mga file mula sa
845. 43:46website. D. I-share ito sa lahat ng
846. 43:50kaibigan para makatulong. Ano ang tamang
847. 43:53sagot?
848. 43:59Magaling. Ang tamang sagot ay letter D.
849. 44:03I-share ito sa lahat ng kaibigan para
850. 44:06makatulong.
851. 44:08Panglima. Bakit mahalaga ang pag-logout
852. 44:11mula sa mga online accounts pagkatapos
853. 44:13gamitin ang mga ito? A. Para makatipid
854. 44:17sa oras. B. para hindi makalimutan ang
855. 44:21password.
856. 44:23Cara mas mapabilis ang pag-login sa
857. 44:26susunod.
858. 44:28D para maiwasan ng ibang tao na
859. 44:30ma-access ang iyong account. Ano ang
860. 44:33tamang sagot?
861. 44:40Magaling. Ang tamang sagot ay letter D
862. 44:44para maiwasan ang ibang tao na ma-access
863. 44:47ang iyong account.
864. 44:50Panganim. Anong dapat gawin kapag may
865. 44:53nagmsahe na hindi kilalang tao sa social
866. 44:56media? A. Huwag pansinin ang mensahe.
867. 45:01B. Tanggapin agad ang friend request. C.
868. 45:05Ipagbigay alam ang mensahe at i-block
869. 45:08ang pinagmulan nito. D. Sagutin ang
870. 45:11nagpadala ng mensahe at ibigay ang
871. 45:14personal na impormasyon. Ano ang tamang
872. 45:17sagot?
873. 45:23Magaling. Ang tamang sagot ay letter C.
874. 45:27Ipagbigay alam ang mensahe at i-block
875. 45:30ang pinagmulan nito.
876. 45:32Pangito. Anong impormasyon ng ligtas na
877. 45:35ibahagi sa isang online profile? A.
878. 45:39Buong pangalan at tirahan.
879. 45:41B. Paboritong kulay at prutas. C.
880. 45:46Paaralan at schedule ng klase. D. Mga
881. 45:50libangan mo at aklat na binabasa. Ano
882. 45:53ang tamang sagot?
883. 45:59Magaling. Ang tamang sagot ay letter B,
884. 46:04paboritong kulay at prutas.
885. 46:08Pangwalo, paano protektahan ang iyong
886. 46:10personal na data kapag gumagamit ng
887. 46:12public wifi? A. Ipamalita ang personal
888. 46:16na data sa social media. B. Gamitin ang
889. 46:21VPN para i-encrypt ang internet
890. 46:24connection.
891. 46:25C. I-save ang mga password sa browser
892. 46:28para hindi makalimutan.
893. 46:31D. Ibahagi ang personal na data sa iba
894. 46:34para sa mga proyekto sa paaralan. Ano
895. 46:37ang tamang sagot?
896. 46:43Magaling. Ang tamang sagot ay letter B.
897. 46:47Gamitin ang VPN para i-encrypt ang
898. 46:50internet connection.
899. 46:53Pangsyam. Ano ang kahalagahan ng
900. 46:55pagsunod sa mga panuntunan sa online
901. 46:58safety?
902. 46:59A. para maging popular online.
903. 47:03B para mabilis makabili online.
904. 47:07Cara makuha ang atensyon ng mga cyber
905. 47:10criminals.
906. 47:12D para makaiwas sa mga online threats at
907. 47:15mapanatili ang privacy. Ano ang tamang
908. 47:18sagot?
909. 47:24Magaling. Ang tamang sagot ay letter D
910. 47:28para makaiwas sa mga online threats at
911. 47:31mapanatili ang privacy.
912. 47:34At pang 10. Ano ang dapat gawin kapag
913. 47:37may nararamdaman na bullying o cyber
914. 47:39bullying sa internet? A. Gumanti at
915. 47:43manginsulto rin. B. Iwasan ang internet
916. 47:47at itigil ang paggamit nito. C.
917. 47:51Ipagbigay alam ang insidente sa mga guro
918. 47:53o magulang.
919. 47:55D. Isang tabi lang ang insidente at
920. 47:58huwag magreklamo. Ano ang tamang sagot?
921. 48:06Magaling. Ang tamang sagot ay letter C.
922. 48:10Ipagbigay alam ang insidente sa mga guro
923. 48:13o magulang.
924. 48:16Ikaapat na araw.
925. 48:19Basahin ang mga kaso o scenaryo ukol sa
926. 48:22online security at safety. Halimbawa,
927. 48:26may nagpapakilalang kakilala online at
928. 48:29nagtatanong ng personal na impormasyon.
929. 48:33Ang tamang gawin ay huwag agad
930. 48:35magtiwala, huwag magbigay ng personal na
931. 48:37impormasyon at i-report o i-block ang
932. 48:41account.
933. 48:43May humingi sayo ng iyong password. Ano
934. 48:45ang dapat mong gawin?
935. 48:49Narito ang tamang gawin. Huwag kailan
936. 48:51man ibigay ang iyong password kahit
937. 48:53kanino. Ang password ay pribadong
938. 48:56impormasyon. Sabihin ito sa magulang o
939. 48:59guro kung may ganitong nangyari.
940. 49:03Gustong makipagkita ang bagong kakilala
941. 49:05sa Facebook. Ano ang tamang gawin?
942. 49:11Ang tamang gawin ay huwag pumayag na
943. 49:13makipagkita. Maaaring hindi siya ang
944. 49:16tunay na nagpapakilala.
945. 49:18Sabihin agad ito sa magulang o
946. 49:20nakatatanda para sa iyong kaligtasan.
947. 49:24May biglang impormasyon o latin sa
948. 49:27computer na sa iong palagay ay hindi
949. 49:30angkop. Ano ang tamang gawin?
950. 49:34Ang tamang gawin ay isara agad ang page
951. 49:37o content at huwag na itong panoorin.
952. 49:40I-report ito kung maaari at ipaalam sa
953. 49:43magulang o guro.
954. 49:46Sagutin ang mga sumusunod na tanong.
955. 49:49Una, ano ang maaaring panganib sa
956. 49:52ganitong sitwasyon?
957. 49:56Narito ang posibleng sagot. Ang maaaring
958. 49:59panganib sa ganitong sitwasyon ay
959. 50:01pagnanakaw ng impormasyon, scam at
960. 50:04panganib sa kaligtasan.
961. 50:07Pangalawang tanong, ano ang dapat gawin
962. 50:10kung ikaw ay nasa ganitong kalagayan?
963. 50:16Narito ang posibleng sagot. Ang dapat
964. 50:19gawin kung ikaw ay nasa ganitong
965. 50:21kalagayan ay huwag magbigay ng detalye,
966. 50:24iwasan ang sitwasyon at magsabi sa
967. 50:26magulang o guro.
968. 50:29Pangatlo, paano mo mapananatili ang
969. 50:32iyong seguridad?
970. 50:37Narito ang posibleng sagot.
971. 50:40Upang mapanatili ang iyong seguridad,
972. 50:42gumamit ng malakas na password at maging
973. 50:45maingat online.
974. 50:48Ngayon naman ay dumako na tayo para sa
975. 50:51ating panghuling gawain. Pagsusulit.
976. 50:54Letter A. Isulat sa notebook ang T kung
977. 50:57tama ang pahayag at Man, kung mali.
978. 51:01Para sa unang bilang, makatulong sa
979. 51:04mabilis na pagpapadala at pagkuha ng
980. 51:07impormasyon ang paggamit ng mga ICT
981. 51:09equipment at gadgets. Ang pahayag ba ay
982. 51:12tama o mali?
983. 51:20Magaling. Ang pahayag ay letter T. Tama.
984. 51:26Pangalawa, dapat gumamit ng internet sa
985. 51:29paaralan anumang oras at araw. Ang
986. 51:32pahayag ba ay tama o mali?
987. 51:39Magaling. Ang pahayag ay letter M, mali.
988. 51:45Pangatlo, maaaring magbigay ng personal
989. 51:48na impormasyon sa taong nakilala mo
990. 51:51gamit ang internet. Ang pahayag ba ay
991. 51:53tama o mali?
992. 51:59Magaling. Ang pahayag ay letter M, mali.
993. 52:04Pang-apat, dapat ipaalam sa guro ang mga
994. 52:08nakita mo sa internet na hindi mo
995. 52:10naiintindihan.
996. 52:12Ang pahayag ba ay tama o mali?
997. 52:18Magaling. Ang pahayag ay letter T. Tama.
998. 52:24Panglima. Ibigay ang password sa
999. 52:27kamag-aral upang magawa ang output sa
1000. 52:30panahong liliban ka sa klase. Ang
1001. 52:32pahayag ba ay tama o mali?
1002. 52:40Magaling. Ang pahayag ay letter M, mali.
1003. 52:45Panganim. Ang virus ay kusang dumarami
1004. 52:49at nagpapalipat-lipat sa mga document o
1005. 52:52files sa loob ng computer. Ang pahayag
1006. 52:55ba ay tama o mali?
1007. 53:00Magaling. Ang pahayag ay letter T. Tama.
1008. 53:06Pampito. Ang biglang pagbagal ng
1009. 53:08computer ay palatandaan na may virus
1010. 53:11ito. Ang pahayag ba ay tama o mali?
1011. 53:18Magaling. Ang pahayag ay letter T. Tama.
1012. 53:24Pangwalo. Ang warm ay isang malware na
1013. 53:27nangongolekta ng impormasyon mula sa mga
1014. 53:29tao ng hindi nila nalalaman. Ang pahayag
1015. 53:33ba ay tama o mali?
1016. 53:39Magaling. Ang pahayag ay letter M, mali.
1017. 53:45Pangsyam. Ang malware ay anumang uri ng
1018. 53:48software na idinisenyo upang maniran ang
1019. 53:51sistema ng computer. Ang pahayag ba ay
1020. 53:54tama o mali?
1021. 53:59Magaling. Ang pahayag ay letter T. Tama.
1022. 54:04At pang Trojan Horse ay isang mapanirang
1023. 54:08programa na nagkukunwaring isang
1024. 54:10kapakipakinabang na applikasyon. Ang
1025. 54:13pahayag ba ay tama o mali?
1026. 54:19Magaling. Ang pahayag ay letter T. Tama.
1027. 54:25Para naman sa letter B, piliin at isulat
1028. 54:28sa sagutang papel ang letra ng tamang
1029. 54:31sagot. Panglab isa, pagpasok sa computer
1030. 54:35laboratory, ang dapat gawin ay A. Buksan
1031. 54:39ang computer at maglaro ng online games.
1032. 54:42B. Tahimik na umupo sa upuang itinalaga
1033. 54:45para sa akin. C. Kumain at uminom. Ano
1034. 54:50ang tamang sagot?
1035. 54:55Magaling. Ang tamang sagot ay letter B.
1036. 54:59Tahimik na umupo sa upuang itinalaga
1037. 55:02para sa akin.
1038. 55:04Pang lingwa.
1039. 55:06May nagpadala sa'yo ng hindi naaangkop
1040. 55:09na online message. Ano ang dapat mong
1041. 55:11gawin?
1042. 55:13A. Panatilihin itong isang lihim. B.
1043. 55:17Tumugon at hilingin sa nagpadala sao na
1044. 55:20huwag ka na niyang padalhan ng hindi
1045. 55:23naaangkop na mensahe.
1046. 55:25C. Sabihin sa mga magulang upang
1047. 55:28alertuhin nila ang internet service
1048. 55:30provider. Ano ang tamang sagot?
1049. 55:37Magaling. Ang tamang sagot ay letter C.
1050. 55:41Sabihin sa mga magulang upang alertuhin
1051. 55:43nila ang internet service provider.
1052. 55:47Panglabat.
1053. 55:49Sa paggamit ng internet sa computer
1054. 55:51laboratory, alin sa mga ito ang dapat
1055. 55:54gawin? A. Maaari kong i-check ang aking
1056. 55:58email sa anumang oras na naising ko. B.
1057. 56:02Maaari akong pumunta sa chat rooms o
1058. 56:05gamitin ang instant messaging para
1059. 56:07makipag-ugnayan sa aking mga kaibigan.
1060. 56:11C. Maaari ko lamang gamitin ang internet
1061. 56:14at magpunta sa aprobado o mga pinayagang
1062. 56:18websites kung may pahintulot ng guro.
1063. 56:21Ano ang tamang sagot?
1064. 56:27Magaling. Ang tamang sagot ay letter C.
1065. 56:31Maaari ko lamang gamitin ang internet at
1066. 56:33magpunta sa aprobado o mga pinayagang
1067. 56:36websites kung may pahintulot ng guro.
1068. 56:40Pangl, kapag may humingi ng personal na
1069. 56:43impormasyon tulad ng mga numero ng
1070. 56:45telepono o address, dapat mong a ibigay
1071. 56:50ang hinihing impormasyon at magalang na
1072. 56:53gawin ito. B. I-post ang impormasyon sa
1073. 56:57anumang pampublikong websites tulad ng
1074. 57:00Facebook upang makita nin man. C.
1075. 57:04Iwasang ibigay ang personal na
1076. 57:05impormasyon online dahil hindi mo batid
1077. 57:08kung kanino ka nakikipag-ugnayan.
1078. 57:11Ano ang tamang sagot?
1079. 57:17Magaling. Ang tamang sagot ay letter C.
1080. 57:21Iwasang ibigay ang personal na
1081. 57:23impormasyon online dahil hindi mo batid
1082. 57:25kung kanino ka nakikipag-ugnayan.
1083. 57:28[nililinis ang lalamunan]
1084. 57:29At panglima, nakakita ka ng impormasyon
1085. 57:32o latin sa computer na sa iyong palagay
1086. 57:36ay hindi naaangkop. Ano ang dapat mong
1087. 57:38gawin? A. Huwag pansinin, balewalain.
1088. 57:43B, i-off ang computer at sabihin ito sa
1089. 57:47iyong kaibigan. C. Ipaalam agad sa
1090. 57:50nakatatanda ano ang tamang sagot.
1091. 57:57Magaling. Ang tamang sagot ay letter C.
1092. 58:01Ipaalam agad sa nakatatanda.
1093. 58:07Ayan mga bata. Naunawaan niyo ba ang
1094. 58:09ating aralin sa araw na ito?
1095. 58:13Kung gann,
1096. 58:15magaling!
1097. 58:17[musika]
1098. 58:19Mga bata, sana'y marami kayong natutunan
1099. 58:22sa ating aralin. Hanggang sa susunod na
1100. 58:24video lesson. Paalam.
1101. 58:28Thank you for watching.