YT YouTube2Text

YouTube2Text → Transcripts → 'Dwarsdenksters in de Friese geschiedenis' door Drs. B. Looper - Simmerjûncollege #4 (5 aug 2020)

'Dwarsdenksters in de Friese geschiedenis' door Drs. B. Looper - Simmerjûncollege #4 (5 aug 2020) — Transcript

by Academie van Franeker · 8,345 words · 1,402 segments · language en · Watch on YouTube

Open in transcriber Summarize with AI Download SRT/VTT

Full transcript

0:04welkom op deze simmer jong avond deze
0:07simmer jong college het is alweer de
0:10vierde als ik het even goed uit mijn
0:12hoofd zeg we hebben vanavond dead loper
0:17en werd loper is de directeur van tresor
0:21in leeuwarden en voor deze serie
0:24dwarsdenkers heb ik contact opgenomen
0:28met bert en gevraagd zou je iets over
0:31een friese dwarsdenker willen doen en
0:34hij mailde mij terug met de vraag mag
0:37het ook een dwars dexter
0:39zijn nou heel graag natuurlijk
0:42dat vinden wij extra leuk en het werden
0:44er zelfs meer dan één want het thema van
0:48vanavond is friese dwarsdenkers uit
0:53uit de cultuurgeschiedenis volgens mij
0:57als ik eventjes de powerpoint die ik
1:00gezien heb mag geloven dan gaat het door
1:04de hele geschiedenis heen en ik zag ook
1:07alle maria van schurman die bij mij in
1:10het museum natuurlijk
1:12prominent aanwezig is voorbij komen nou
1:15daar ben ik altijd al heel erg blij om
1:17het wordt vast een zeer interessant
1:19ze is zeer interessant college van bert
1:22en ik wil hem graag uitnodigen om naar
1:24voren te komen en zijn college te houden
1:36ben ik goed hoor ja ik prima
1:40dames en heren ik toen ik hierheen reed
1:43realiseer ik me dat ik op wat was het 12
1:47maart voor het laatst een groep mensen
1:50hebt toegesproken dat was in trésor in
1:53de liesbeth japix cl iets met 90 man en
1:56de de de de de de stoom sloeg uit de uit
1:59de ramen
2:00daarna gezellige borrel paar dagen voor
2:03die 12 de was ik in maastricht bij de
2:07tefaf waar corona ook al heftige rond de
2:11waarde en het is ongelofelijk eigenlijk
2:14hoe een half jaar geleden wij in
2:15volstrekte
2:16naïviteit en onwetendheid bezig waren
2:20we zijn nu een half jaar verder vijf
2:23maanden het is fantastisch om hier een
2:26groep mensen te kunnen toespreken
2:28we hebben dat de afgelopen maanden ook
2:31digitaal
2:32gedaan trisor tree eerste televisie je
2:35maar ja dat is niet het echte werk
2:38het zal wel die kant veel meer op moeten
2:40maar gewoon met elkaar in gesprek
2:42in debat over friesland wat ons
2:45bezighoudt
2:45dat is toch wel geweldig belangrijk en
2:48mooi dat dat hier vanavond zo kan mijn
2:52verhaal gaat over radicaliteit
2:57in friesland en u zult zo'n denken van
3:00hey is is dat dan een combinatie
3:03friesland en radicaal
3:06ja het is ongelooflijk hoe radicaal deze
3:09provincie altijd is geweest
3:11maar vooral in politiek denken religieus
3:15denken nou in deze serie van de franeker
3:19uw academie
3:21zitten zitten lezingen daarover ik wilde
3:24me wat meer of wat meer eigenlijk
3:26beperken of concentreren op het het
3:29culturele klimaat het artistiek het
3:31klimaat de kunst de toegepaste kunst en
3:35een beetje literatuur omwenteling
3:38radicaliteit verandering fundamenteel
3:41anders keerpunten waar wanneer hoe
3:46waarom
3:47wie daar ga ik vanavond op in het is een
3:51hele uitdagende vraagstelling
3:54want in friesland zijn we niet zo gewend
3:56om in termen van omwenteling
3:59te denken ik merk dat ook altijd bij
4:02mezelf het is een beetje de valkuil die
4:04we hier hebben
4:06dat we wanneer we het over friesland
4:07hebben toch wel heel sterk denken in de
4:10vorm van een soort
4:11organismen iets wat leeft wat door de
4:14tijden heen zich heeft de ontwikkeld en
4:17dan is er hier en daar wel eens een
4:19klein ongelukje en gebeurt wel eens wat
4:21maar in wezen willen we toch alles naar
4:23friesland toe trekken en ons als een
4:26soort organisme door die grote wereld
4:29geschiedenis heen bewegen
4:31beetje geïsoleerd een beetje gesloten
4:33systeem maar als je zo denkt en
4:37eigenlijk denken we stiekem onbewust dat
4:40allemaal in friesland
4:41over elk geval heel veel mensen ik ook
4:43die zich met friese cultuur bezig houden
4:45dan realiseer je je ook dat je heel veel
4:48mist als je in continuïteit denkt dan
4:52mis je heel veel hele interessante
4:55discontinuïteit ik wil dat met twee
4:58kleine voorbeeldjes even toelichten wat
5:00ik precies bedoel een voorbeeldje uit de
5:03literatuur en een voorbeeldje uit de
5:05kunstgeschiedenis en daarna ga ik echt
5:08over na de dwarsdenkers en vooral de
5:11dwars pinkster en om aan te geven wat
5:16het betekent als je in continuïteit
5:18denkt heb ik het voorbeeld van het
5:21tijdschrift kathedraal
5:24in de jaren 50 midden jaren vijftig tot
5:27eind jaren zestig hadden we in friesland
5:30en ja toch wel wat een radicaal
5:33literaire blad
5:34kat rubra en lees alle standaard werken
5:37over friese literatuur er maar eens op
5:40na
5:41dat begint altijd met ja een paar
5:43studenten uit amsterdam
5:45de jonge honden en nou een leuk blad
5:48maar het had wat studentikoos
5:50het was wat van edel de schoolkrant en
5:53zo is dat kathedraal eigenlijk in die
5:55friese literatuur geschiedenis terecht
5:58gekomen
5:58we hebben het naar friesland toe gehaald
6:00we hebben katten rubra
6:02naast de grote broer het literaire
6:04tijdschrift het gevestigde tijdschrift
6:06de tsjerne neergezet en dan opeens is
6:09kat rubra
6:10het blaadje van de jonge honden maar
6:13toen ik twee jaar geleden in het kader
6:15van culturele hoofdstad
6:17mij verdiepte in kat rubra leidende
6:20sporen van de jonge honden leiden naar
6:22vlaanderen die leidde naar italië die je
6:26leiden naar kunstenaars en schrijvers in
6:29japan eigenlijk opende zich die hele
6:32cultuur die avangarde cultuur van de
6:35jaren 50 60 in europa en in de wereld
6:38die openbaarde zich in kattengedrag
6:41alleen wij hebben dat nooit gezien we
6:42hebben dat naar friesland toe getrokken
6:44we hebben dat in onze friese
6:45verhoudingen neergezet en toen waren het
6:47alleen maar de studenten met hun
6:49schoolkrantje
6:51katten rubra de nul beweging de zero'
6:53beweging echte avangarde
6:58dat hebben we eigenlijk gemist en ook
7:00als je nu in friese literatuur
7:01geschiedenis en kijkt dan komt juist dat
7:04meest belangrijke aspect van katten
7:06rubra
7:07de disruptie de breuk met het verleden
7:09het radicale
7:10komt niet aan de orde kapper en bracht
7:13ging over urbani tijd over het individu
7:16maar in friesland willen we de traditie
7:18zien van mienskip met elkaar de
7:21agrarische gemeenschap en daardoor
7:23vallen dat soort dingen
7:24buiten buiten zicht een tweede voorbeeld
7:28jan stroosma de kunstenaar
7:32op dit ogenblik ja weekend jan stroosma
7:35de mensen die in de friese cultuur thuis
7:38zijn kennen hem maar we zijn hem ook een
7:40beetje vergeten maar ik durf te stellen
7:42dat jans stroosma
7:44een van de meest interessante
7:45kunstenaars in friesland is van de
7:48tweede helft van de twintigste eeuw
7:50omdat hij alle ontwikkelingen in die
7:52tijd uit die tijd in zich verenigt
7:56hoe kennen wij jan stroosma nou gaat u
7:59verhaal hem even googelen jan stroosma
8:02en wat je ook scrollt hoe lang je ook
8:04die vinger op de knop je houdt
8:05je ziet alleen maar jan zijn
8:07landschappen zware lucht en lage horizon
8:09en ruimtes en dat is jouw stroosma
8:13land dia stroosma die past in onze
8:15traditie dat willen we zien het friese
8:17landschap de leegte
8:19de woeste luchten maar een half jaar
8:22geleden maakte ik kennis met de totale
8:25collectie van jan stroosma
8:27in bezit van de gemeente leeuwarden en
8:29ik wist niet wat ik zag
8:30protest kunst collages uit de jaren
8:34zestig met allerlei op jet trofee
8:36gevonden dingen een aanklacht tegen de
8:39vervuiling van de waddenzee protest kunt
8:42stegen de oorlog in vietnam maar ja dat
8:45past natuurlijk helemaal niet in de
8:46manier waarop we naar friesland kijken
8:48de lijnen die wij zien en daardoor is
8:51die jan stroosma eigenlijk de meest
8:53interessante jas troost maar die is ook
8:55verdwenen
8:56die radicale jas stroosma die is
8:58eigenlijk gemarginaliseerd in het beeld
9:01wat wij van friesland hebben en willen
9:03hebben het is moeilijk om het maar zo te
9:09zeggen
9:09in het algemeen en in friesland in het
9:12bijzonder ook een beetje voor de
9:13discussie zeg ik dat om je te bevrijden
9:16van het continuïteit stinken
9:19om je te bevrijden van het idee dat wij
9:22als provincie en organismen zijn dat
9:25langzamerhand door die geschiedenis is
9:27gekropen is nu en dan een ongelukje
9:29heeft gehad maar in de kern altijd nog
9:32eens wat we waren en willen zijn
9:35heel moeilijk om je daarvan te bevrijden
9:38en ik wil nou juist vanavond proberen in
9:41een paar voorbeelden om niet
9:43continuïteit maar discontinuïteit als
9:47rode draad te nemen en als ik dat zeg
9:50dan klopt het al niet meer
9:51want ja discontinuïteit rode draad ik
9:55wil mijn aangeven continuïteit
9:58discontinuïteit
9:59in de friese geschiedenis eigenlijk een
10:01heel moeilijk maar ook interesse
10:03interessant punt als je naar de friese
10:07geschiedenis kijkt die wij graag heel
10:10zien als een als een als een eenheid als
10:13een continuïteit en je kijkt er scherp
10:15naar dan is het ongelooflijk hoeveel
10:18radicale breuken in die geschiedenis
10:20hebben gezeten
10:23denkt u alleen maar aan later is heel
10:25vroeg beginnen aan de vierde vijfde eeuw
10:28wat we noemen het bevolking sieraad
10:31vroeger dachten we dat de friezen
10:34vanaf de romeinse tijd en nog eerder
10:36allemaal op deze plek hebben gezeten
10:38maar archeologisch onderzoek van de
10:41laatste 50 jaar
10:42die laat zien hoe opeens opeens
10:45maar in korte tijd vierde vijfde eeuw
10:48dit gebied ontvolgt en er in de late
10:51vijfde eeuw 6de eeuw
10:53nieuwe mensen komen wie waren dat waar
10:55kwamen ze vandaan
10:57in elk geval een enorme radicale breuk
11:00met de eeuwen daarvoor en denk ook aan
11:04de radicale breuk van de noormannen
11:07in de 9e 10e eeuw de laatste tijd weten
11:10we dat die noormannen en die friezen ook
11:12wel veel samen werkten maar die
11:14noormannen die zorgde toch echt voor een
11:17andere geschiedenis en radicale
11:19omwenteling in de friese geschiedenis
11:22denk ook aan de 12de eeuw toen overal in
11:26europa grafelijk gezag zich vestigen de
11:29het leenstelsel graven leenheren
11:33en hier in friesland keek men om zich
11:35heen er was geen graaf die wilden we
11:37niet
11:38en we hadden de friese vrijheid en
11:40totaal radicaal ander systeem dan wat de
11:44rest van europa kende
11:461498
11:48een abrupt einde aan die friese vrijheid
11:51periode en het begin van het centraal
11:53gezag van de saksers de habsburgers ook
11:58een totaal andere tijd
11:59denk ga ik even verder aan de betaald
12:01franse tijd een einde aan de
12:04zelfstandigheid van het gewesten
12:06friesland en na napoleon worden we
12:09wakker in de eenheid staat de
12:10nederlanden en nou ja daar zitten we nu
12:13met het machtscentrum in het westen van
12:15het land en de rest is periferie ook
12:18weer een hele scherpe breuk met de
12:21ontwikkelingen daarvoor maar als je het
12:24hebt over discontinuïteit denk ook eens
12:26aan het landschap ook nu zijn we gewend
12:29om dat friese landschap als een soort
12:31eenheid te zien van leegte en groen en
12:34en uitgestrektheid van af
12:37nou de romeinen
12:40maar michael page the heeft fantastisch
12:43beschreven misschien kent u dat boek aan
12:45het einde van de wereld
12:47hoe tot het jaar 1000 die het gebied
12:50open was een beetje de hal eagan in
12:53duitsland nu in door duitsland en in
12:56verbinding stond met alle landen alle
12:58gebieden alle culturen om die noordzee
13:01heen en dan beginnen de bedijking een
13:04enorme discontinuïteit in manier van
13:07omgaan met water een enorme mentale
13:09verandering niet meer leven in en met de
13:12zee maar dijken bouwen en dan tot op de
13:15dag van vandaag
13:16zenuwachtig worden of die dijken het wel
13:17houden
13:19denk ook in de aan de 16e 17e eeuw de
13:22verveningen in de
13:24elk de helft van de provincie aan de
13:26oostkant het is ongelooflijk hoe daarop
13:29industriële wijze
13:30discontinuïteit kwam in het landschap en
13:33daar enorme
13:35ingrepen gedaan werden een van de meest
13:38verbazingwekkende discontinuïteiten
13:40ingrepen vind ik nog steeds de
13:43afsluitdijk van de ene op de andere dag
13:47om het zo maar te zeggen 1932 werd
13:50zuiden zee werden twee zeeën het
13:53ijsselmeer en de waddenzee en in een
13:56keer of in korte tijd was het gedaan met
13:59een cultuur die daarin eeuwen was
14:01ontstaan en gegroeid de zuiderzee
14:04cultuur de zuiderzee steden het is
14:07eigenlijk onvoorstelbaar het is nog maar
14:09zo kort geleden dat we toen op die
14:12manier met eigenlijk met een streep een
14:15streep van modder en a de en beton en
14:19discontinuïteit hebben een aangebracht
14:21in een eeuwenlange ontwikkeling en een
14:23eeuwenlange cultuur fundamentele
14:26veranderingen kortom
14:28disruptief van karakter en toch zijn we
14:31in staat een misschien is dat ons geluk
14:34als mens dat we van al die
14:36discontinuïteiten al die radicale
14:39verandering toch altijd mentaal een
14:42verhaal kunnen maken
14:44dit zijn wij dit is onze geschiedenis
14:46dit is friesland we we we we stappen
14:49over al die discontinuïteit en heen en
14:51we leggen daar een prachtig verhaal over
14:53pijn wat ons met elkaar verbindt met de
14:56tijden verbindt en ik denk altijd ja
14:58misschien is dat niet niet eens bedoeld
15:00om het verleden te duiden maar om in elk
15:03geval met elkaar samen de toekomst in te
15:05komen
15:07kortom besluiten hier op een filosofisch
15:10probleem en ik ga direct echt na die
15:12dwars dexter
15:14die die je ook ziet bij nou laat ik het
15:18maar zeggen bij je auto
15:20ik weet niet of je liefhebben zijn van
15:21alle klassieke auto's maar je wordt op
15:25een gegeven ogenblik wakker en het is
15:27begonnen met de bandjes toen de bumpers
15:30nieuw spiegeltje nieuwe bekleding
15:33uiteindelijk is die motor af
15:34gereviseerde motor erin en je wordt
15:36wakker en je denkt van wat wie wat is
15:38dat wie wie is dat nog eens ook daar al
15:42die discontinuïteit en die radicale
15:44veranderingen maar gelukkig in je hoofd
15:46dinky het is nog steeds mijn oude oude
15:49autootje
15:49en zo gaat het met friesland en ik denk
15:51overal zo'n beetje voor vanavond laat
15:54deze wat filosofisch inleiding vergeten
15:56we al die nuanceringen en complicaties
16:00en gaven na de culturele artistieke
16:03sfeer in friesland
16:06waar was het opeens heel anders
16:09wanneer en door wie en uit een
16:13uitdagende vraagstelling en ik zou
16:15zeggen ja zegt u het maar
16:18als u nou aan friese cultuur denkt waar
16:21zit nou een radicale verandering en en
16:24en discontinuïteit zou iemand spontaan
16:28iets kunnen roepen kijken of dat met
16:29mijn verhaal klopt
16:32moeilijke moeilijk vraag maar waar was
16:35het opeens helemaal anders
16:38ik ga een paar voorbeelden noemen
16:43ik denk dat je in een aantal hoofdlijnen
16:45en ik ga straks prezi crm kunt zeggen
16:49dat op een aantal momenten
16:51de cultuur het denken
16:54de vormgeving de taal de esthetiek in
16:57friesland
16:58radicaal is veranderd en misschien is
17:01dat al zo in de alle vroegste periode in
17:04de elfde twaalfde eeuw als wij opeens
17:08onze race ja ons ja ons als wij ons
17:11realiseren dat wij bijzonder zijn in
17:14europa met de friese vrijheid en zich
17:17ook de friese taal de oudfriese taal
17:20ontwikkeld in trisor bewaren wij de
17:23oudfriese rechts handschriften dat is
17:25een fantastische document
17:27eigenlijk de vlieg van het fries en ja
17:31een prachtige poëtische taal
17:33zit nog heel dicht op die gemeenschap en
17:36als ik een al die taal denk en de
17:38verbinding van vrijheid met
17:40landschappelijke observaties met de wind
17:42die van de wolken white denk ik van hey
17:45toen hadden we al een breuk met het
17:48verleden en hebben we een heel andere
17:50esthetiek ontwikkeld maar ook in de 16de
17:53eeuw natuurlijk na de verovering van
17:55friesland door de saksen centraal gezag
17:59al het alle alle vormen van ander de
18:02cultuur veranderen en het mooiste
18:04voorbeeld daarvan is nog altijd de
18:07kanselarij in leeuwarden het gebouw de
18:09kanselarij waar opeens een andere
18:12bouwstijl ontstaat een bouwstijl die
18:14gezag uitstraalt wil uitstralen en de
18:18universiteit van vlaming
18:19er komt ook tot stand ook een totaal
18:22andere culturele omgeving
18:24dus die 16e eeuw heeft ook voor hele
18:26sterke
18:27discontinuïteit en en verandering van
18:30het friese beeld gezorgd
18:33maar denk ook aan de hervorming de
18:35beeldenstorm
18:36het inwisselen van de roomse van de
18:39katholieke vormtaal
18:40voor die van de van de hervorming denk
18:43ook aan de barok in de 17e eeuw
18:45het friese zilver zo druk als maar kan
18:48ik zal straks wat laten zien
18:50denk aan kies met japix met zijn barokke
18:52taal als we wat verder springen denken
18:55aan de 19e eeuw vanuit de neostijlen
18:58naar de jugendstil ook in de literatuur
19:01impressionisme de tachtigers denk aan
19:05daden aan drachten in begin van de van
19:07de vorige eeuw
19:09denk aan de wederopbouw het modernisme
19:11en denk dus altijd mijn stokpaardje aan
19:14de fonteinen van twee jaar geleden die
19:17toch ook wel een grote discontinuïteit
19:19sin friese smaak en artistieke
19:22ontwikkeling betekende kom ik start even
19:24op terug
19:26dit zijn enkele voorbeelden in hal in in
19:28in in een paar grote stappen eigenlijk
19:32niet zo bijzonder omdat friesland
19:34natuurlijk ook de ontwikkelingen in de
19:37lage landen nederland europa mondiaal
19:40volgt dus je kunt hier niet zeggen van
19:43nou dat is typisch fries want ja die die
19:48veranderingen van vormgeving smaak
19:50cultuur die vonden natuurlijk overal
19:52plaats ik wil nu proberen om nog een
19:56laagje dieper te gaan en vanuit die
19:58hoofdlijnen die ik schetste
20:01me af te vragen van was het dan
20:04ergens in die discontinuïteit in die
20:07disruptie
20:08iets wat wel echt vries was niet wat we
20:11achteraf bedacht hadden maar iets wat
20:14zich hier ontwikkelde en wat wel heel
20:16typisch en uniek voor deze provincie was
20:21ja dat was er
20:23en dan ga ik die ja een even voor voor
20:27zitten
20:33kent u deze mensen u ziet een vrouw en
20:37wie weet wie dat is
20:40dit is de belangrijkste vrouw in de
20:41friese cultuur geschiedenis sinds
20:42napoleon
20:44maar niemand kent haar
20:48niemand hier krijgen we straks nog dit
20:54is daarom zeer u ziet hij daar in het
20:56midden tussen harmen abma en jan
20:59stroosma
21:00jan staat hier aan de voorkant met het
21:02wat zeg maar wat wat kaal en de
21:04voorhoofd en daar tussenin daar staat
21:08louise rozenstein radelaar gaat er al
21:13een lampje bij branden later lucy
21:16rozenstein over lucy
21:18raden laag en jaloezie die woont in
21:22leeuwarden
21:22de vlakbij het resource ze zit op
21:24facebook je kunt zo even met haar in
21:27contact te treden en maar lucy is een is
21:31een vertegenwoordigster van een van de
21:34belangrijkste artistieker omwentelingen
21:38in friesland in de afgelopen duizend
21:41jaar laten we dan vergeet ik de eerste
21:441000 maar in elk geval van de laatste
21:461000 jaar en ontwikkeling waarin zich
21:49heel specifiek
21:52continuïteit van friese culturen en
21:54discontinuïteit met elkaar hebben
21:56verminkt en tot een nieuw fries verhaal
21:59zijn geworden en het verhaal begint
22:03eigenlijk bij in de 19e eeuw ik moet
22:07even de achtergrond schetsen wat tegen
22:11opeens dat belang van lucy radelaar
22:14duidelijk wordt het begint in de 19e
22:17eeuw
22:18napoleon is verslagen
22:21nederland is een eenheidsstaat geworden
22:23friesland is niet meer het zelfstandige
22:25geweest maar we zijn opeens provincie
22:28van een nieuw land
22:31en dat betekent dat die friezen
22:35eigenlijk nadenken over de vraag via
22:38maar wie waren we wie zijn ze en wie
22:40willen we eigenlijk de komende tijd zijn
22:43en dan zie je aan het begin van de 19e
22:45eeuw de ontwikkeling van het hele
22:47identiteits pakket waar wij nu nog volop
22:51in zitten
22:52taal agrarische gemeenschap
22:54het landschap dat soort elementen met
22:58daarbij ook de
22:59uitgevonden en tradities van het
23:02fierljeppen
23:03het wat hebben we nog meer later het
23:05skutsjesilen
23:06daar komt de berenburg bij de zoeken
23:07behalen komt erbij
23:09maar dat zijn allemaal
23:10randverschijnselen van de kern van
23:12identiteit die in de 19e eeuw gevormd
23:15wordt
23:16men ontdekte taal eerst op
23:18wetenschappelijk niveau de halbertsma
23:20maar ook in het buitenland voor
23:22rusthoven die al die rechts handschrift
23:24en verzameld maar na 1850 verandert het
23:28en wordt die taal die verbindt zich
23:30eigenlijk de emancipatie van het fries
23:33die verbindt zich eigenlijk met de
23:35emancipatie van de gewone
23:37vries het wordt een instrument om jezelf
23:40te profileren
23:42om te laten zien wie je bent
23:46wat later rond 1900 emancipeert die taal
23:50zich ook artistiek het is vooral de
23:52figuur van douwe kalma heel belangrijk
23:54die die taal naar een nieuw literair
23:57artistiek niveau tilt
24:00simke kloosterman ook begin 20e eeuw we
24:03komen aan straks nog tegen belangrijke
24:05vrouw met
24:07ik denk te mogen stellen misschien is
24:10dat ook zo
24:10de eerste friese roman de horas vanaf
24:14sticks
24:16in de kunst of doet zich een belangrijke
24:18ontwikkeling voor dat kunst zich
24:21verbindt met die identiteitsvorming
24:24onze identiteit is landschap is ruimte
24:27is horizon en je ziet dat er in
24:29friesland een landschaps schilderkunst
24:32traditie ontstaat die begint bij iets
24:35wiersma
24:36type woning we hebben banner maar die is
24:38gauw weer weg we hebben in de jaren 50
24:41de mannen van in aline de
24:43expressionisten van in aline klaas
24:45koopmans wel bekend jan freriks van de
24:48bij
24:48sjoerd huizinga landschap eerst
24:51impressionistisch later
24:53expressionistisch
24:54maar altijd landschap en waar in het
24:58buitenland in de jaren 50
25:00opeens een radicale veranderingen zijn
25:02denk aan cobra denk aan de nul beweging
25:06de zee rolbeweging de doorbraak van
25:08abstracte kunst daar
25:10schildert friesland door met
25:12landschappen waarom en dat is tot nu toe
25:17eigenlijk weinig onderkend
25:19ja juist omdat kunst en literatuur
25:23heel sterk verbonden waren met friese
25:25identiteit met mienskip
25:28en je ziet in de jaren 50 dat er een
25:30hele felle discussie ontstaat in de
25:32tijdschriften in de kranten over de
25:35vraag van ja die abstracte kunst die
25:37overal om ons heen
25:38vorm krijgt willen we die wel in
25:40friesland want die ondermijnt de mier
25:43scripps vorming
25:46ook een schrijver als durk van der ploeg
25:47die zegt van ja abstractie leidt tot
25:50nihilisme
25:51en zo zie je dat er in friesland een
25:53soort soort weerstand is om die
25:55abstracte kunst te aanvaarden heeft ook
25:59te maken met twee momenten in de jaren
26:0150 1951 kneppelfreed
26:06en een oproer rond en
26:10zaken over het gebruik van fries in de
26:12in de rechtszaal ga ik nu verder niet op
26:14in maar in elk geval de was oproer de
26:17friezen kwamen voor hun rechten op als
26:21je de bronnen bekijkt is het opmerkelijk
26:22dat men in den haag daar ook echt
26:24zenuwachtig van werd en in 1952
26:29als een half jaar naar kneppelfreed in
26:32bolsward wordt een grote kunst
26:34tentoonstelling gehouden wordt dan wordt
26:36minister calls erop af gestuurd die
26:38houdt hier een toespraak en die zegt van
26:41fantastisch dat jullie een eigen cultuur
26:42hebben en zorg nu dat ook de beeldende
26:45kunst hier altijd ten dienste staat van
26:47de gemeenschap en drie jaar later
26:51gaat het friese provinciebestuur gaat
26:53naar archief
26:55daar wordt een groot fries cultureel
26:57manifest ondertekend waarbij wordt
27:00gezegd dat het frysk eigenen
27:02een essentieel element ook is van de
27:04friese politiek en alsof de jaren dertig
27:08niet hebben bestaan en de jaren 40 niet
27:10staat in dat manifest dat kunst moet
27:13voortkomen uit de diepten van het
27:15volkskarakter
27:17je ziet hier met die ondertekening van
27:19dat manifest
27:20niet alleen hier in friesland maar ook
27:22de friezen in duitsland tot aan noord
27:24noord in in noord-friesland
27:27dat politiek kunst en identiteit
27:30hier op een enorme sterke manier aan
27:33elkaar gekoppeld worden en zie damaris
27:36als kunstenaar aan te ontsnappen dan bij
27:39direct natuurlijk in friesland onderwerp
27:41van discussie en in zekere zin verdacht
27:44omdat je je verzet tegen die minus kip
27:47en werkt aan nihilisme en individualisme
27:54landschapskunst hadden we ook
27:56belangrijke landschapskunst de wil ik
27:58geen twijfel over laten bestaan maar
28:01altijd
28:02identiteit bevestigend en dat zat heel
28:05sterk opgesloten in die drie-eenheid van
28:07politiek identiteit en cultuur en tegen
28:11deze hele achtergrond krijgt opeens dit
28:14clubje mensen een bijzondere betekenis
28:18radicaal totaal anders
28:21abstract totale abstractie dit is de
28:24bende van de blauwe hand
28:27het was eigenlijk al begonnen met paul
28:30panhuijzen dat is de manier
28:32de tweede van links die was directeur
28:36hier van de kunstacademie vredeman de
28:38vries die kwam in conflict met
28:41want hij mocht niet vernieuwen hij mocht
28:43niet afstand nemen van kunstenaars die
28:45hij veel te traditioneel vond nou dat
28:47vertelde ik zojuist hij wilde
28:48vernieuwing hij wilde aansluiten bij
28:50internationale ontwikkelingen dat ging
28:52niet goed hij is weggegaan en in
28:54harlingen ontstond de
28:57bende van de blauwe hand met de galerie
28:59de blauwe hand en in 1965 wordt daar een
29:04grote tentoonstelling gehouden en dat is
29:07eigenlijk de doorbraak van de abstractie
29:10in friesland en ook op de frisiana
29:14trouwens in 1963
29:17ik weet niet of er nog mensen zijn die
29:19nog naar de frisiana zijn geweest ik wel
29:21zijn er meer ja dat dat was een
29:25fantastische belevenis
29:26ik woonde in gorredijk en en niemand had
29:30een auto natuurlijk dus de zijn in 9
29:33dagen geloof ik zijn de 200.000
29:35bezoekers geweest
29:36fantastisch alleen hoe kreeg je die daar
29:38als niemand een auto had dus het was in
29:41het hele dorp de hele dag die stoort
29:43naar de cruciale taak hebben manier maar
29:45in de auto en zo ging dat de hele week
29:47door en als klein jongetje heb ik dat
29:49heel bewust meegemaakt en je zag daar
29:51eigenlijk het moderne friesland en ik
29:54denk ook dat daar een werk van cissé
29:57bleker
29:58de eerste abstracte kunst in friesland
30:01te zien was het was een beetje jackson
30:03polo krachtig vlekken
30:06ik weet niet over werken al bestaat maar
30:09dat zou fantastisch zijn als we dat nu
30:11eens kunnen achterhalen wat ci's daar
30:12had ingebracht in in de frisiana maar in
30:171965 dus dwars door alle politieke druk
30:21lijn dwars door alle maatschappelijke
30:24druk heen was er deze groep die de boel
30:27op zijn kop zetten
30:29eigenlijk later wat vergeten omdat we na
30:31die omwenteling gewoon het continuïteit
30:34verhaal weer hebben opgepakt van
30:35landschap en ik noem dat maar even de
30:38verraderlijke school met kom ik uur met
30:39de eenzame schilders en de woeste
30:41luchten en noem maar op
30:43maar deze mensen die gingen dat was
30:44doorheen en zorgt en ook landelijk voor
30:47oproer ze hadden een manifestatie deze
30:50friezen in het gemeentemuseum van den
30:52haag met als je de krant mag lezen
30:56ontkleden dames veel gespetter van verf
31:00ruige dingen elektronische muziek en de
31:02zijn in de haagse gemeenteraad ook
31:04vragen gesteld of dit wel had mogen
31:07gebeuren en dat het elftal dat de
31:09friezen in elk geval nooit weer in den
31:11haag overkomen
31:13ze hebben ook een tentoonstelling gehad
31:14in de legendarische galerie van boeren
31:16waren kans in finsterwolde
31:19dus ze zaten echt in die tijd in een
31:22landelijke en internationale af home-car
31:25de
31:26ook contacten met de nederlandse zeer
31:28hoog groep met armando met henk peters
31:30dat waren deze mensen en als je huub
31:33mous leest is een fantastische boeken de
31:36kleur van friesland dan vraagt hulp zich
31:38ook af van god zou die abstractie ooit
31:42veld gewonnen hebben in friesland als
31:44deze groep met lucie radelaar er niet
31:48was geweest ik kon lucy dat wist ik deze
31:51week pas niet bereiken want ik heb nog
31:54nooit iets van haar gezien ook op
31:57internet
31:58je vindt helemaal geen werk van lucy ik
32:00heb alleen een recensie gevonden uit
32:021974 van de lat behoudende
32:05recensent van de friese koerier en die
32:08zegt mevrouw lade te raden la die
32:10beschilderde een paar deurtjes tamelijk
32:13zinloos
32:13nou dan ben je toch wel heel dat dan
32:16moet het dus goed zijn als struiksma het
32:18slecht vind dan moet het goed zijn
32:19geweest maar ik heb nog nooit had gezien
32:21en ik hoop dat dat werkt nog
32:22tevoorschijn komt
32:25deze groep heeft disruptie
32:28discontinuïteit veroorzaakt
32:30en het bijzondere is dat daarna de
32:33doorbraak van abstractie in friesland in
32:36een versneld tempo is gekomen
32:38het begon in de openbare ruimte
32:41in drachten met het abstracte beeld van
32:43andré volten
32:45belangrijke nederlandse beeldhouwer het
32:47ging verder met het werk van harmen abma
32:49bij dat is het beeld voor schotanus
32:53afstelling ga bij ik ben plakje een
32:56kreet van daar kom ik straks op
32:57wide hem precies en en ids willemsma
33:01natuurlijk met zijn fantastische eerste
33:04abstracten beeld bij de kerk van hem het
33:08is allemaal net weer
33:09gerestaureerd en hersteld maar als je
33:12abstractie in friesland wilt zien dan
33:14zijn die twee beelden
33:16eind jaren 60 van iets willemsma in
33:19akkrum en harmen abma in wide hem zijn
33:22prachtige voorbeelden
33:24tegelijkertijd komt er een enorme
33:26toestroom van mensen van buiten
33:32er ontstaat een complete duitse kolonie
33:34in friesland
33:36die die disruptie die discontinuïteit
33:38nog een keer hebben versterkt en hier
33:41ziet u aan tafel
33:43sylvia steiger met haar partner
33:46fietsen rahman en de achter we kijken
33:50hem frontaal aan geert van vastenhout
33:54het waren eigenlijk de eerste
33:55conceptuele kunstenaars in friesland met
33:59performance is conceptuele kunst
34:03sylvia's tiger heeft een paar jaar
34:04geleden nog een
34:05overzichtstentoonstelling in belvedere
34:07gehad en samen met lucie ratelaar zijn
34:11dit eigenlijk de twee vrouwen die
34:14ja echt die die die kunst in friesland
34:16mee hebben veranderd en de doorbraak van
34:19die abstractie hebben veroorzaakt
34:22na veroorzaakt het niet het goede woord
34:24maar hebben teweeg gebracht en
34:27belangrijke belangrijk groep dus in de
34:30jaren 70 dan neemt de abstractie toe en
34:33ik heb dan nog wat meer voorbeelden van
34:35deze bijvoorbeeld
34:39o wacht dit dit was de de recensie van
34:431965
34:45het jaar waarin ook de recensent van de
34:48leeuwarder courant
34:48eduard goals opeens om was die was ook
34:51altijd behoudend maar in 65 omarmt hij
34:55ook de abstracte kunst en wat u hier
34:58ziet dat vertelde ik over jan stroosma
35:00is een van zijn jaloezie kunstwerken
35:03gitaren soort luxaflex die hij helemaal
35:07in de stijl van fluxus arte povera 0
35:09kunst
35:10tot kunst heeft de gemaakt dingen uit de
35:13dagelijks leven pakken of van de land
35:14scheuren en daar kunsten van maken
35:16dus nu u als u dit nou vergelijkt met de
35:19friese landschap en uit die tijd dan was
35:21niet echt wel wat anders
35:26dit zijn zeefdrukken van cyril lixenberg
35:30ik had het over de de toestroom van
35:32buitenlandse kunstenaars vooral sylvia
35:34suiker maar ook begin jaren zeventig
35:38kwamen hier mensen uit amsterdam die
35:39hadden vaak en een atelier in amsterdam
35:41en in friesland en cyril lixenberg is
35:44daar een mooi voorbeeld van
35:46en dit is de serie forums of landscape
35:49gebaseerd op het friese landschap maar
35:52volledig abstract abstract geometrisch
35:55dus even zo voorbeeld van de radicale
35:58smaak verandering in friesland in die in
36:00die korte periode
36:05dit herkent u ook dit is 1975 en
36:09sensatie
36:10de ontdekking van willem vanaf huis
36:13en hier ziet u het de hang het het
36:17loodje bij
36:18laaxum wat nu net redelijk gerestaureerd
36:21is
36:22maar het was natuurlijk veel mooier de
36:23toen het in die verval en de ruïneuze
36:25staat was dit is willem van altijd huis
36:29en je ziet hier hoe die
36:32landschapsschilderkunst zich ook van
36:33tamelijk figuratief naar steeds
36:35abstracter ontwikkeld en het meest
36:38extreme voorbeeld is deze dit is precies
36:42bleker en ik denk dat dit uit 7576 er is
36:47toen
36:48cieszyn hele monochrome witte doeken
36:51werkte fantastisch werk en volgens mij
36:54had hij daar in 76 een tentoonstelling
36:57van
36:58in amsterdam volgens mij was dat die
37:00tentoonstelling samen met willem de
37:03kooning
37:04nou ja precies beker en willem de
37:05kooning dat goede combinatie
37:08maar je ziet hier hoe in de jaren 70 die
37:10landschapsschilderkunst ook heel
37:12radicaal veranderd en na de totale
37:14lichten
37:16zoekt ik heb er nog eentje die is iets
37:19later
37:21dit is wel een belangrijke vrouw
37:24redelijk bekend maar ook weer niet zo
37:26dit is antonia
37:27talamini fantastische kunstenares die
37:30wat later ook jaren tachtig negentig
37:34dit soort werk maakt ook allemaal
37:36landschappelijk geïnspireerd maar een
37:39voorbeeld van van
37:40nou ja die grote omwenteling die we in
37:42die friese traditie je hebben gehad
37:46dus samenvattend 1960 1975 de meest
37:52radicale fase in de friese cultuur
37:55geschiedenis
37:57niet alleen in de kunst maar ook in de
37:58literatuur
38:00de literatuur ging iets vooraf aan de
38:02beeldende kunst in 1963 was de grote
38:05omwenteling met de romans van trinus
38:09riemersma
38:10fabriek en anne wadman de smeerlappen
38:13waarin allerlei seksuele taboes werden
38:15doorbroken en ook de friese literatuur
38:18uit en wat impressionistisch
38:20landschappelijk
38:21geheel werd getild en in de moderne
38:23literatuur van nederland en europa werd
38:27werd geplaatst
38:28eigenlijk kun je zeggen dat in korte
38:30tijd met lucia adelaar en sylvia's tiger
38:34als belangrijke dames daar in die die
38:37hele waarden de waardering van cultuur
38:39in friesland werd veranderd en dat is
38:45volgens mij de belangrijkste periode van
38:48radicale verandering maar het zou wat
38:51magazijn als ik ook niet nog stil staan
38:53bij een aantal andere vooral
38:56radicale vrouwen die het gezicht van
38:59friesland de smaak van friesland
39:01de cultuur friet van friesland hebben
39:03veranderd en daarvoor neem ik u mee in
39:06een aantal diaz
39:09ik heb trouwens geen idee hoe laat het
39:11is maar oké nou kwartiertje nog hè
39:18oh ja dit wil ik even laten zien
39:21wij denken natuurlijk in friesland
39:23altijd aan de leegte
39:24de lage horizon maar dat is echt iets
39:28van wat wat in de jaren 70
39:31heel extreem is geworden de leegte de
39:33horizon de ontdekking van het wat
39:35droogvallen op het wad en al die
39:37romantiek
39:38het bijzondere is dat buitenlanders die
39:40naar friesland kwamen tot in de jaren 50
39:42helemaal niet geïnteresseerd waren in
39:44die friese traditie maar kwamen voor de
39:49friese
39:4917e en 18e eeuw de rococo
39:52en er is een mooi boek over zilver in
39:55nederland en de schrijfster en mevrouw
39:58schrijver heeft ze dacht ik die zegt van
39:59nou die friezen die hebben angst voor de
40:01leegte want ook als ook nog maar ergens
40:03een plekje vrij is dan weten ze nog wel
40:05weer wat bij te pakken en dat vind ik
40:07altijd heel bijzonder dat je dus denkt
40:09dat je friesland in die traditie zit van
40:11leegte en grote lijnen maar dat
40:13eeuwenlang 17e 18 19 e eeuw
40:16friese cultuur gewaardeerd is om de
40:19totale volheid en drukte van kunst en
40:22toegepaste kunst dat staat wel in schril
40:25contrast tot willem van oudheid die we
40:29net ook al zagen en ik wilde u ook naar
40:34hebben het mooiste gebouw van friesland
40:35te laten zien om ook aan te geven dat we
40:38daar vanuit een tamelijk traditionele
40:41bouwkunst in de jaren 60 ook de
40:44doorbraak hadden naar totale
40:46modernistische architectuur
40:48natuurlijk in de in de wederopbouwwijken
40:50die nu helaas maar misschien
40:53noodzakelijk in rap tempo gesloopt te
40:55worden
40:56u de hele taal van de jaren 50 die
40:58verdwijnt uit ons midden
40:59maar gelukkig hebben we nog trésor ons
41:02gebouw provinciale bibliotheek maar wij
41:05moeten denk ik net afleggen in
41:07schoonheid aan het gemaal in staveren
41:11het hoogland de gemaal van de friese
41:14architect piet de vries
41:16dit is zo'n fantastische gebouw en als u
41:18weer in staat er bent
41:19dus niet naar dat dat pittoreske van
41:22staveren dat dat dat is niet zo leuk
41:24maar dit dit is tafelen
41:26hartstikke mooi ik ga met u een aantal
41:31friese
41:32dwars dexters artistiek cultureel
41:36bij langs dit herkent u het is tamelijk
41:38recent
41:39dit is in het fries museum en wat ik
41:42echt een belangrijke
41:44friese nou hoe radicaal dat ik weet niet
41:48of dat altijd van toepassing is maar
41:50toch een veranderaar veranderaars er is
41:52geweest van friese cultuur en smaken dan
41:55is het de architecten nuke rx te joekema
41:58sowieso maar dat is niet alleen in
42:00friesland maar ook in nederland hebben
42:02we heel weinig vrouwelijke architecten
42:05laatste jaren laatste decennia meer
42:07natuurlijk maar tot 1950 waren die heel
42:10zeldzaam aan de opleiding in delft
42:12nu hebben we wel hele belangrijke
42:14vrouwelijke architecten maar in
42:16friesland vind ik is niet dat ik stiekem
42:19a daarin wel heel bijzonder beetje
42:21postmodern beetje mem visachtig soms
42:24zelfs maar ook wel weer heel strak en
42:27fris ze laat zich ook heel sterk door
42:29friesland inspireren en dit is het werk
42:31de inrichting van de educatieve ruimte
42:34in het fries museum waarmee ze dacht ik
42:37in 2013 ook de vredeman de vries prijs
42:40voor vormgeving heeft gewonnen
42:42dus in die rij van friese radicale
42:45vormgeefster hoort zeker niet de rixt
42:48lucuma
42:51we gaan even naar de jaren 30 het was
42:54niet een friezin maar we hadden toen in
42:56friesland wel een radicale omslag in
42:59vormgeving door een vrouw dat was ida
43:03valkenberg
43:04liefrink die in de jaren 30 de doorbraak
43:08van het rotanmeubel
43:10mee teweegbracht je ziet in de jaren 30
43:13het modernisme
43:15de stijl de ontwikkeling naar
43:17functionalisme naar lichte meubels die
43:19krijgt de vorm en mevrouw moet steeds
43:23crap ik vergeet het nou steeds
43:24valkenberg liefrink
43:26die ontwierp rotan meubels en ze heeft
43:29ook in noordwolde
43:31voor rohé heeft ze ontwerpen gemaakt van
43:34van het rotanmeubel nu kijken we daar
43:38wat schattig navel wat wat leuke rood en
43:40meubeltje hadden mij een paar kleppen
43:42ook maar het was in de jaren 30 en in de
43:44jaren 50 echt een radicale omslag van
43:47zware meubels naar de lichtheid en en
43:51het modernisme komt eigenlijk het meest
43:53tot uiting in de nederlandse meubels in
43:55die in die rotanindustrie ida valkenberg
43:59lieferink
44:01wie zeker een plek verdiend is
44:04natuurlijk nikè van richt hem de vrouw
44:08van pieter jelles troelstra
44:13wat ik hier niet hebben behandeld ik
44:14weet niet of ze in de in de
44:16lezingenserie nog aan de orde komen maar
44:18dat is de enorme invloed van vrouwen in
44:20het socialisme in friesland
44:22als we natuurlijk ergens in de moderne
44:24geschiedenis van nederland radicaal zijn
44:26geweest in friesland
44:28dan is het de opkomst van het anarchisme
44:29en socialisme in de zuidoosthoek we
44:32krijgen domela nieuwenhuis geloof ik nog
44:34maar ja domela die drukt alles wat weg
44:37maar de rol van de vrouwen in die vooral
44:40in die culturen van vrij socialisme
44:42alles is me is enorm groot geweest
44:45ik kom zelf uit gorredijk mijn pake en
44:49beppe waren actief in die beweging en
44:51ook bij mijn bed
44:52die een hele kleine rol speelde maar
44:55toneel muziek friese friese cultuur het
44:59het het was niet alleen politieke het
45:01was een totale cultuur die daar zich
45:04ontwikkelde en de vrouwen hebben daar
45:06een ongelofelijk belangrijke rol in
45:08gespeeld en ook nynke van hichtum
45:11natuurlijk niet in die zuid-oost hoek
45:13maar die heeft wel al in vanuit haar
45:15socialisme
45:16natuurlijk haar boeken geschreven het
45:18het leven van
45:20de armen arbeider beschreven en dat is
45:23een wereld succes geworden en ik denk
45:25dat in dat lijkt en dat lijstje van die
45:27radicale vrouwen
45:29zeker deze de literatuur van nynke van
45:32hichtum me thuis hoort
45:35daar hoort dan vanuit de friese
45:36literatuur ook zeker deze mevrouw we bij
45:40simke kloosterman begin 20e eeuw
45:44schrijfster van de eerste friese
45:47roman eigenlijk de de ja de de bekroning
45:51van de taal emancipatie van uit de 19e
45:54eeuw dat we in jaren 20 echt een grote
45:57friese
45:58roman hadden simke kloosterman echt een
46:01nieuwe
46:01literaire vorm die in friesland zijn
46:03intrede deed
46:06we gaan weer wat naar onze tijd
46:09claudy jongstra ik denk dat we als we
46:14hebben over radicaal om denken
46:16claudy jongstra zeker een plek moeten
46:18geven want samen met deze mevrouw
46:21christien meindertsma is er een hele
46:23nieuwe wending gegeven aan de
46:25ambachtelijke traditie in deze provincie
46:28we zijn van ambacht naar design gegaan
46:32christien meindertsma heeft met haar
46:34geïnspireerd op het in de loper
46:36inlopen meubels en en schilderwerk heeft
46:39zijn heel eigen lijn ontwikkeld heeft
46:42ook een naam ik even kwijt
46:45nou kom ik sta ik zal weer op of niet
46:47maar deze twee dames
46:48claudy jongstra en christien meindertsma
46:51die hebben een radicale breuk gemaakt
46:54met traditionele ambacht en dat ambacht
46:58trouwens de firma tichelaar in makkum
47:00heeft daar een fantastische rol in
47:02gespeeld dat ambacht naar een
47:04internationaal
47:05artistiek niveau gebracht dat zijn twee
47:08dames die ja in de afgelopen 25 jaar
47:12toch wel het gezicht van friesland
47:14denken over traditie en ambachtelijkheid
47:16radicaal hebben veranderd
47:21deze mevrouw hoort ook zeker in het
47:23lijstje
47:24je kunt haar niet radicaal noemen dit is
47:27rixt de friese dichter is rixt maar als
47:31je het hebt over sensitiviteit
47:33in de friese literatuur het het je
47:36blootgeven je eigen emoties tonen die
47:39beschrijven dan is rixt eigenlijk wel de
47:43de de vrouw in de friese literatuur die
47:46dat gedaan heeft in de jaren 50 60 ook
47:50ella wassenaar later natuurlijk nog veel
47:53meer vrouwelijke dichters maar ik denk
47:55dat
47:56rixt voor het eerst als vrouw die
47:58sensitiviteit
47:59in die friese literatuur bracht en het
48:01persoonlijke het jezelf kwetsbaar maken
48:04in je in je gedichten
48:10deze heb ik mijn even mee genomen u ziet
48:12daar een beeld staan in de prinsentuin
48:15dat is een beeld van een jaar ziek man
48:17van de berg het is daar in 1998
48:21geplaatst bij de viering van het jaar
48:25van de van de vrouw
48:27gea is niet radicaal want hanteert hele
48:30klassieke
48:32vormen echt uit de klassieke oudheid
48:34bijna maar ze geeft haar steeds en een
48:36eigen twist aan de laatste jaren krijgt
48:40ze weer veel erkenning met prijzen haar
48:42werk wordt weer goed verkocht maar het
48:45is ook interessant om te zien hoe
48:46reactie maar van de berg klassieke
48:48vormen
48:49opeens weer naar deze tijd heeft
48:51gebracht en daar ook succes mee mee
48:53heeft
48:55als u in de prinsentuin bed moet u even
48:58opletten veel mensen zien het niet maar
49:00je moet even kijken die heb ik toch maar
49:06even mee genomen
49:07margaretha de hier de schilderes uit de
49:1117e eeuw
49:12ik ben geen kunsthistoricus ik weet niet
49:14of dat in die tijd anders was al
49:17radicaal was al wat dan ook maar ik vond
49:19wel dat ze even als frisse kunstenares
49:22in die vroege periode getoond moest
49:24worden
49:28wie er ook zeker in moet dat is dit
49:31ruber
49:32en friese schrijfster met het kinderboek
49:35putten maar de linten
49:37ze heeft nog veel meer kinderliteratuur
49:39geschreven en ik ben ook een beetje mee
49:42opgegroeid
49:43en het is een beetje de friese annie mg
49:45schmidt
49:46dus als je nou hebt over een radicaal
49:48andere manier van kijken naar het kind
49:51het benaderen van het kind
49:53dan heeft die puber daar een hele
49:55belangrijke rol in gespeeld
49:57die heeft die literatuur wat uit dat
49:58belerende schoolmeester achtige gehaald
50:01en die heeft die ook de friese
50:03kinderliteratuur ondeugend gemaakt dus
50:06dit hubert zeker in dit lijstje thuis en
50:11dit is het zelf tot redt van anna maria
50:13van schurman wat in de collectie hier
50:15van het museum zit manon he ja af of je
50:21hier nou het predicaat
50:22radicaal op kunt plakken ik denk het
50:25eigenlijk wel misschien niet in kunst
50:27maar wel in haar hele opstelling en en
50:30in die tijd en haar hele doen en laten
50:33de keuzes die ze gemaakt heeft
50:35dus ik denk wel dat annemarie je
50:36verschuur man ook in ons rijtje van
50:39radicale vrouwen in de friese
50:41geschiedenis
50:41thuishoort
50:42en dat was mijn laatste dia
50:47toen ik hier net was dacht ik ik vergeet
50:49nog eentje uit de vroege 20e eeuw dat is
50:52dus ja de bieruma oosting bekend van je
50:57ook wat landschappelijk werk
50:58stillevens fruit bloemen maar ook van
51:01hele scherpe
51:02ja wat wat wat wat maatschappijkritiek
51:08in grafische werk dus eens janne bieruma
51:11oosting hoort ook zeker in dit in dit
51:14rijtje thuis
51:15nou ik denk dat we dus landsman wel een
51:19uurtje
51:20kapot gemaakt hebben
51:24als je nou terugkijkt op mijn verhaal en
51:27je vraagt je af van hadden we radicale
51:30ontdek sters veranderaars in dat friese
51:33culturele leven
51:35ja dat is maar net hoe radicaal
51:37je radicaal wilt zien aan de ene kant
51:40zitten we natuurlijk in de ontwikkeling
51:41van smaak en artisticiteit landelijk
51:44europees en mondiaal
51:47maar ik hoop toch dat ik heb laten zien
51:49dat we op bepaalde momenten en voor mij
51:52spring in de jaren zestig daar absoluut
51:54uit een hele scherpe breuk met het
51:57verleden hebben veroorzaakt
51:58waarin een aantal vrouwen ik heb zo lang
52:00niet allemaal genoemd waarin ook de
52:02opkomst van de vrouw in de beeldende
52:03kunst aan de aan de orde is
52:05waarin vrouwen eigenlijk die verandering
52:08dragen en teweeg brengen
52:12en eigenlijk ook ontsnappen liefde
52:14vrouwen ontsnappen ook aan wat ik noem
52:17de die die drie-eenheid in friesland van
52:20politiek kunst en identiteit en pas na
52:24die ontsnapping in de jaren zestig met
52:26de bende van de blauwe hand kan die
52:28kunst alle kanten op en eigenlijk hebben
52:31we dat in culturele hoofdstad weer weer
52:33opgepakt of dat allemaal goed uitpakt en
52:36en op lange termijn effecten heeft
52:38dat weten we niet wat ik zei die
52:42fonteinen zijn natuurlijk een absolute
52:44breuk met die traditie die ik schetste
52:47van abstracte geometrie en leegte
52:49enzovoort en ik ben heel benieuwd of ook
52:52die fontein en straks toch weer een
52:55plekje krijgen in dat friese verhaal
52:57ik denk dat dat heel kritisch wordt
53:00we doen we natuurlijk alles aan om die
53:02fonteinen een plekje te geven in
53:03friesland maar het is wel spannend of ze
53:06net zoals die abstracte kunst
53:08uiteindelijk onderdeel worden van onze
53:10identiteit
53:11nou en daarna heb ik u nog wat vrouwen
53:13laten zien
53:15ik wou nog een minuut of misschien nog
53:17twee minuten
53:18manon misschien zijn er nog vragen of
53:22misschien hebt u nog mensen of vrouwen
53:25waarvan u zegt die moeten absoluut in
53:28dat rijtje van radicale
53:30vrouwen in de cultuur in friesland
53:35ik ben benieuwd mocht dat zo zijn dan
53:36kom ik even naar u toe met mijn met mijn
53:39microfoontje
53:42ik heb er zelf nogal een cissy van
53:46marxveldt waar wij de eerste eerste
53:50college aandacht aan hebben besteed
53:53ze was als persoon waarschijnlijk niet
53:55heel erg revolutionaire of veranderend
53:58maar zij is wel een bepaalde standaard
54:01gezet in de literatuur voor jonge
54:03vrouwen
54:05en ik denk dat zij ook een belangrijke
54:07rol heeft gespeeld
54:08ik had haar ook op mijn lijstje maar ik
54:10twijfelde maar goed dat je te misschien
54:15al ja ik ik loop heya jan elzinga
54:27ik zou nemen willen tonen feitsma dat ze
54:30kon echt
54:30belasting startup denk dat ja die dat de
54:35serie jullie het hele
54:36nou ja de friezen stiekem slaap hier het
54:39mogen horen en ik in friesland zelf het
54:41toch wel invloed hand achter
54:42ja met desperately en in feite ik veel
54:46milo ik gasten
54:48ja nou verhalen is wat dus wie weet maar
54:51wel wat schuldig dat ik tony feitsma net
54:54net een illusie want we hebben tardief
54:56antonie feitsma een roes op dit staat
54:58binnen mijn drock onderzoek laan de nee
55:00na de rellen in vloer van tony feitsma
55:03maar ik denk dat ik denk dat de
55:05emancipatie van het frysk ik politiek
55:09bewust wijzen dat ze maar de emancipatie
55:12van het frysk ik ben anne een politieke
55:14kwestie is dat tony feitsma daar
55:16absoluut radicaal in west net die altijd
55:19radicaal en de namelijk in i am hunter
55:21en 80
55:22varieer ali radicaliteit en dus ik alle
55:25wet jou in die daaruit voortkomen eens
55:26even los van feit dat we no 4 in alle
55:29binnen dat denk ik net
55:30maar ze het eigenlijke wel de
55:31belangrijke rol in spelen en ik zet haar
55:33direct op wielen spraken we
55:41werd dan zou ik jou heel graag willen
55:45bedanken voor dit voor dit mooie verhaal
55:47het heeft mij zelf ook kunnen aan het
55:50denken gezet ik vond jou opmerking over
55:54thom mercuur die hier in franeker en
55:57natuurlijk begon met de moderne kunst
56:01van friesland om die ook naar buiten te
56:04brengen buiten friesland
56:06maar dat u wel heel duidelijk in de
56:08friese traditie staat zo had ik er nog
56:10nooit over nagedacht is dat dat vind ik
56:13een heel interessant gegeven
56:16dankjewel voor dit interessante college
56:18en ik wil jou een aantal cadeautjes gaan
56:21geven
56:24wij stellen ons
56:27sprekers altijd de vraag of zij onze
56:31college nee onze academie hoe die willen
56:33hebben of een leuke cadeaubon
56:36nou is hij werd ik wil eigenlijk iets
56:39heel anders
56:40en dat vond ik wel heel leuk dat hij dat
56:42vroeg want hij vroeg naar een catalogus
56:47over het werk van jacobus dijkstra en
56:49jacobus is een helaas te vroeg gestorven
56:53franeker abstracte schilder en jij
56:56vertelde dat je daarnet een werk van had
56:58gekocht
56:59nou ik ben natuurlijk als een gek gaan
57:01zoeken bij ons in de kast maar ook op uw
57:04boekwinkeltjes.nl en ik heb het twee
57:06mooie catalogi voor jou gevonden
57:09dus die wil ik jou heel graag
57:11overhandigen
57:14in een daarvan heb ik zelfs nog een
57:17inleiding geschreven dus dat was ook al
57:19weer een beetje vergeten maar
57:21alsjeblieft wat je al
57:24en nog een cadeaubon en daarnaast willen
57:29wij jou opnemen
57:34je eerste plaats jouw een oorkonde geven
57:36maar je wordt
57:37ja wordt de titel verleend van
57:41scholaster academie jij franeker en sith
57:47de titularis heeft het voorrecht om in
57:49voorkomende gevallen een beroep te doen
57:51op de academie
57:53dus als je ergens mee zit je kunt altijd
57:56bij ons terecht wordt alsjeblieft
58:00dankjewel geweld
58:05dit is naar mijn
58:08ik heb een diploma trauma wat ik heb
58:11nooit met zwemdiploma gehaald nee ik ben
58:13je hartstikke hartstikke blij mee
58:14ja alsjeblieft nadat je en ik wilde nog
58:20even iets vertellen aan uur vanmiddag is
58:22er iets bijzonders gebeurd
58:24de academie van franeker heeft een
58:28fantastisch album amicorum gekregen en
58:31de mensen die dat geschonken hebben
58:33zitten hier op de eerste op de eerste
58:36rij
58:37de familienaam wijn ik ga even het
58:40boekje erbij pakken want dat ligt hier
58:48ik ga u eerst het cadeautje geven
58:51onze losse kop een echte franeker
58:54lekkernij dat alles met de academie van
58:57franeker te maken heeft maar als u het
58:58doosje leest dan komt u er vanzelf
59:01achter
59:03alstublieft dit is het album amicorum
59:06het is van cornelis andriessen en hij
59:10was student aan de franeker academie van
59:141776 tot 1781 als ik het goed heb en hij
59:18studeerde theologie en zo'n album
59:21amicorum
59:23dat hadden heel veel studenten en
59:25trouwens ook professoren en het was een
59:27soort poezie-album
59:29dus je vrienden bekenden kennis je opa
59:31oma ik weet ik niet precies maar
59:33iedereen mocht daar iets moois in
59:35tekenen of schrijven en dat zijn
59:37natuurlijk fantastische herinneringen
59:40aan de tijd dat iemand studeerde en het
59:45is heel bijzonder dat u dit aan ons wilt
59:48schenken want het komt uit uw familie en
59:51u heeft gezegd van wij willen dat heel
59:53graag aan de bibliotheek van de academie
59:57van franeker geven en wij nemen het op
1:00:00in ons
1:00:00ja in onze academie bibliotheek in de
1:00:04botten ja stinkt heel erg bedankt
1:00:06daarvoor
1:00:06fantastisch
1:00:07[Applaus]
1:00:14dan als laatste volgende week staat hier
1:00:17roel sluiter de burgemeester van
1:00:20harlingen en hij gaat het college
1:00:23verzorgen over
1:00:25domela nieuwenhuis dus ook een radicale
1:00:28vernieuwer in de politiek in friesland
1:00:31dat gaat ongetwijfeld ook een heel
1:00:33interessant college worden dus als u het
1:00:36leuk vindt u bent u weer van harte
1:00:37welkom dank u wel
1:00:40[Applaus]

About this transcript

This page contains the full transcript of 'Dwarsdenksters in de Friese geschiedenis' door Drs. B. Looper - Simmerjûncollege #4 (5 aug 2020) by Academie van Franeker, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 8,345 words across 1,402 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.

What you can do with it

Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to translate the transcript into 100+ languages.

Free YouTube transcript tool

YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, translation to 100+ languages, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.