Üç Devrimin Hikayesi | Prof. Dr. İbrahim KALIN — Transcript

Full transcript

1. 0:00Bismillahirrahmanirrahim.
2. 0:03Saygıdeğer hocalarım, değerli
3. 0:06öğrenciler, hanımefendiler ve efendiler.
4. 0:09Öncelikle Allah'ın selamı, rahmeti,
5. 0:11bereketi üzerinize olsun. Cumanız
6. 0:14mübarek olsun. Ben tarih okumalarımda
7. 0:17hayret ederim. Yani hem cephede
8. 0:19savaşırlar hem Memalik-i Osmaniye'nin
9. 0:22tamamını idare ederler. Ama aynı zamanda
10. 0:25musikişinastırlar.
11. 0:26Aynı zamanda sanatın her alanında
12. 0:29hönerleri var. Hattat
13. 0:32tırlar aynı zamanda şairdirler. Sadece
14. 0:35Türkçe şiir yazmazlar. Farsça şiir
15. 0:38yazarlar.
16. 0:39Arapça şiir yazanları var.
17. 0:42Hep hayret ederdim.
18. 0:45Ama şimdi Türkiye Cumhuriyeti devletinde
19. 0:49dostu olmakla da müftehir olduğumuz
20. 0:52İbrahim hocamız,
21. 0:54Profesör Doktor İbrahim Kalın hocamız
22. 0:56bize aslında bu örneğin devam
23. 0:58edebileceğini gösteriyor. Devletin en
24. 1:01zor görevlerini yürütürken yazmaya devam
25. 1:04ediyor. Düşünmeye bizim için düşünce
26. 1:07üretmeye devam ediyor. Sanat üretmeye
27. 1:10devam ediyor. Ben de şahsen
28. 1:13zaman gördüğümde haza min fadli rabbi
29. 1:16diyorum. Kabul edip davetimizi bizi
30. 1:19kırmadığı için üniversitemizin henüz
31. 1:22açılış çalışmaları devam ederken bugün
32. 1:25aramızda olduğu için kendisine en kalbi
33. 1:27teşekkürlerimi arz ediyorum. Hoş
34. 1:29geldiniz diyorum.
35. 1:35Bugün İbrahim hocam sizi dinleyecek olan
36. 1:38arkadaşlar bazıları 2 yıldır, 3 yıldır
37. 1:41bazıları ise bir yıldır
38. 1:44Ankara'da, İde'de
39. 1:46bizimle beraber çalışan, beraber dersler
40. 1:50yaptığımız ve adına Uluslararası
41. 1:52Mütefekkir
42. 1:54Grubu adını verdiğimiz 11 farklı ülkeden
43. 1:58araştırmacıların olduğu, master doktora
44. 2:00yapan ilim talibi ve ilim talibesi
45. 2:03çoğunluğu tabii ki ilahiyat alanında
46. 2:06çoğunluk hanımefendilere geçiyor.
47. 2:09Tarihteki intikamı alıyorlar
48. 2:10zannediyorum böyle bir grubumuz. Beraber
49. 2:13çok güzel bir dönem dönemler geçirdik.
50. 2:16Dersler yaptık. Geçen cuma günü
51. 2:19sertifikalarını aldılar
52. 2:22ama bu sene eee sertifikadan sonra bir
53. 2:26yaz okuluyla onları ödüllendirdik.
54. 2:29Onların talepleri üzerine önce 3 gün
55. 2:32Bolu'da 4 günde üniversitemizde beraber
56. 2:35olduk. 1inci sabah Ayasofya'da sabah
57. 2:39namazından sonra bir dersimizi orada
58. 2:41yaptık. Ondan sonra burada Beşir
59. 2:43Ayvazoğlu, İsmail Kara, İskender Pala,
60. 2:47Alpaslan Açıkgen Genç ve daha pek çok
61. 2:50hocalarımızla tanışma imkanı buldular.
62. 2:53Beraber burada yoğun bir ders yaptık.
63. 2:55Biz tabii Ankara'da sorduk. Dedik ki
64. 2:58İstanbul'daki bu çalışmada kimlerle
65. 3:01olmak istiyorsunuz? Hepsinin ittifakla
66. 3:04İbrahim Kalın hocayı dinlemek istiyoruz
67. 3:07dediler. Ben sizi dinlemeye buyurun
68. 3:10diyorum. Teşekkür ediyorum.
69. 3:12>> Bismillahirrahmanirrahim. Öncelikle
70. 3:14hocam bu nazik davetiniz için ben çok
71. 3:16teşekkür ediyorum. Nazik sözleriniz için
72. 3:19de teşekkürlerimi bildiriyorum.
73. 3:21Uluslararası İslam Üniversitesi'nin bu
74. 3:22yeni yolculuğunda daha ilk safahatında
75. 3:25sizlerle birlikte olmaktan da büyük bir
76. 3:26memnuniyet duyduğumu ifade etmek
77. 3:28istiyorum. Mehmet Görmez hocamız eee
78. 3:31hayatı boyunca, ilim hayatı boyunca,
79. 3:33idarecilik hayatı boyunca hamdolsun her
80. 3:36zaman üreten, her zaman ışığını etrafına
81. 3:38yayan, aklının, ilminin, zekatını veren
82. 3:41bir insan olarak bizim yolumuzu da
83. 3:43aydınlattı. eee başkanlıktan sonra
84. 3:45IDE'de yürüttüğü faaliyetleri bugün
85. 3:47İslam Üniversitesi'e Uluslararası İslam
86. 3:49Üniversitesi'ndeki yeni çalışmalarıyla
87. 3:51devam ettiriyor olması da bizi çok mutlu
88. 3:53ediyor. Eee davet ettiği zaman ben hiç
89. 3:56tereddütsüzü seve seve tabii ki hocam
90. 3:58dedim. Çünkü bu yeni ve kutlu yürüyüşte
91. 4:01biz de eğer ilk adımlarında birlikte
92. 4:03yürüyebilirsek kendimizi mutlu
93. 4:05addederiz. Eee dedik. O yüzden ben çok
94. 4:07teşekkür ediyorum tekrar İstanbul'umuzun
95. 4:10bu muhteşem mevkiinde, semtinde Sultan
96. 4:13Ahmet'in hemen yanı başında, meydanın,
97. 4:16Ayasofya'nın hemen karşısında böyle bir
98. 4:18mekanda bundan sonra inşallah yapılacak
99. 4:21ilmi faaliyetlerin, fikri çalışmaların
100. 4:23da hayırlara vesile olmasını diliyorum.
101. 4:25Bu çalışmalar önemli çünkü 21. yüzyılda
102. 4:29eee artık bugün geldiğimiz noktada ne
103. 4:31yapıyoruz, nereye gidiyoruz sorusu
104. 4:33sadece bir kavramsal, entelektüel soru
105. 4:36değil. Varoluşsal bir soru. Her manada
106. 4:38siyasi yönleriyle, bilimsel yönleriyle,
107. 4:41toplumsal yönleriyle üzerinde kafa
108. 4:42yormamız gereken eee bir mesele. Birkaç
109. 4:46hususu sadece sizlerle paylaşmak
110. 4:48istiyorum. Eee, öncelikle böyle bir
111. 4:50çalışma IDE'de olsun bundan sonra burada
112. 4:52Uluslararası İslam Üniversitesi'nde
113. 4:53yürütülecek çalışmaları ben sadece
114. 4:56sıradan bir akademik faaliyet olarak
115. 4:58görmüyorum. Bunun bir akademik formatı
116. 5:00tabii ki var. Bir üniversite bünyesinde
117. 5:02burada yüksek lisans, doktora
118. 5:04programları olacak, lisans öğrencileri
119. 5:06olacak belli bir sayıda anladığım
120. 5:08kadarıyla. Eee ama ben biliyorum ki eee
121. 5:11Mehmet Görmez hocanın ve ekibinin eee
122. 5:13riyasetinde burası artı bir ilahiyat
123. 5:16fakültesi olmayacak. mevcutlara ilave
124. 5:18edilen yeni bir ilahiyat fakültesi
125. 5:20olmayacak. Bir tezi olan, yaklaşımı
126. 5:22olan, perspektifi olan, söyleyecek sözü
127. 5:25olan bir okul olacak. Bir yürüyüş
128. 5:27olacak. Ekol olmak önemlidir. Tarihte
129. 5:30büyük düşünce devrimlerini meydana
130. 5:32getiren eee bütün hamleler hep bir
131. 5:35ekolün ve ekol etrafında şekillenmiş
132. 5:38alimlerin, düşünürlerin, yazarların
133. 5:40katkılarıyla eee ortaya çıkmıştır. İslam
134. 5:43düşüncesinin
135. 5:459 ve 10. yüzyıldaki büyük hamlelerine
136. 5:47baktığınız zaman bunlar formel manada
137. 5:49eğitim kurumlarından ziyade mütefekkir
138. 5:52insanların etrafında şekillenmiş
139. 5:54halkalarda, şehirlerde, araştırma
140. 5:57kurumlarında
141. 5:59ortaya çıkmış, derinleşmiş, yayılmış ve
142. 6:02bir nehir olup akmış eee akımlardır.
143. 6:05Avrupa'ya baktığınızda da e aynı şeyi
144. 6:08eee görürsünüz. eee, Orta Çağ'da olsun,
145. 6:10aydınlanma döneminde olsun, onun alt
146. 6:12kırılımları olan diyelim ki İskoç
147. 6:14aydınlanmasında olsun yahut Rönesans
148. 6:16hareketinde olsun bunların hepsi formel
149. 6:19eğitim kurumlarından ziyade dışarıda
150. 6:22halkalarda şekillenmiş fikirlerle ortaya
151. 6:25çıkmış eee büyük yürüyüşlerdir. O yüzden
152. 6:28ekol olmak önemlidir. eee yani bir fikir
153. 6:30etrafında toplanmak, bir bakış açısını
154. 6:33geliştirmek, derinleştirmek, bunu bütün
155. 6:36boyutlarıyla ortaya koymak önemlidir.
156. 6:39Ben size bugün eee mesela Farabi hangi
157. 6:42üniversiteden mezun oldu ya da nerede
158. 6:45ders verdi desem eee muhtemelen bunun
159. 6:47cevabını veremezsiniz. Yani Farabi
160. 6:49uzmanıysanız belki şurada okudu falan
161. 6:51dersiniz ama genel olarak bunun cevabını
162. 6:54veremezsiniz. Bu da çok normaldir. Çünkü
163. 6:56Farab'i, İbn Sinai, İbn Rüşt'ü, Gazali,
164. 6:59İbn Arabi'yi ve diğerlerini yetiştiren
165. 7:01ilmi muhit ve ortam sadece bir kurumla,
166. 7:03bir eğitim kurumuyla sınırlı değildi.
167. 7:06Tam tersine bir ilmi iklim vardı, bir
168. 7:08muhit vardı. O o muhitin içinde yetişmiş
169. 7:11büyük mütefekkirler olarak, zihinler
170. 7:13olarak eee bu büyük hamleleri
171. 7:15yaptırabilmişlerdi.
172. 7:16Bizim böyle halkalara, böyle eee
173. 7:19iklimlere, muhitlere ihtiyacımız var.
174. 7:21Bunun kurumsal çerçevesi okuldur, master
175. 7:23doktora programıdır elbette ama onun
176. 7:26içini dolduracak olan şey böyle bir
177. 7:28perspektifle eee bakabilmektir. Bizim
178. 7:31geleneksel eğitimde de ki Osmanlı'da
179. 7:33yani medrese sisteminde de gördüğümüz
180. 7:35şey en önemli dersler normal ders
181. 7:37halkalarında değil ders-i harici
182. 7:39dediğimiz dışarıdaki halkalarda
183. 7:41yapılırdı. Bir hocanın dizinin dibinde
184. 7:43ne yapılırdı? Bir metin okunurdu. bir
185. 7:45hocanın dersine gidilirdi. Bir metin
186. 7:47şerh edilirdi. Eee, oralarda yetişirdi.
187. 7:50Eee, bunlar ekol olmak bu açıdan, eee,
188. 7:53önemli. Bizim, eee, maalesef zaman
189. 7:56karşılaştığımız bir sorun ekolayı kısa
190. 7:58bir süre sonra hizipleşmeye çevirdiğimiz
191. 8:00için ekoller yaşamıyor. Hizipleşmeler
192. 8:02olunca da ayrışmalar giriyor. Akıldan
193. 8:05ziyade nefsin cümleleri konuşmaya
194. 8:07başlıyor. O zaman maalesef ekolleşme
195. 8:10fırsatını kaçırıyoruz.
196. 8:12dönüyor. Orada da işte yüksek ahlakın
197. 8:14devreye girmesi gerekiyor. Çünkü tek
198. 8:16başına akıl yetmiyor. Yanına erdemi
199. 8:19koymamız lazım. Yanına ahlakı mutlaka
200. 8:21eee koymamız lazım. Mesele sadece
201. 8:23bilmekten ibaret olsaydı şeytanın
202. 8:26hikayesi herhalde böyle anlatılmazdı.
203. 8:28Şeytan da neyin ne olduğunu gayet iyi
204. 8:30biliyordu. Kimin Rab, kimin kul, kimin
205. 8:33Adem, kimin yaratılmış olduğunu iyi
206. 8:35biliyordu. Ama tek başına bilgi
207. 8:37yetmiyor. Hele ki bizim hep sürekli
208. 8:39bilgi çağı diye anıldığımız bir çağda
209. 8:43yaşadığımız çağın aslında bir bilgi çağı
210. 8:45değil, bir enformasyon, bir malumat çağı
211. 8:47olduğunu da yeniden eee hatırlamamız
212. 8:50gerekiyor. Ben şimdi yaptığım iş gereği
213. 8:52de yani bilgi dediğimiz istihbarat,
214. 8:55istihbari bilgiyle de çok eee yakın
215. 8:57çalışmak zorunda olduğum için meselenin
216. 8:59sadece bilgi toplamaktan ibaret
217. 9:01olmadığını yakinen de biliyorum.
218. 9:04Dolayısıyla bir ekol perspektifle eee
219. 9:07yola devam etmek son derece önemli.
220. 9:09Bugün geldiğimiz noktayı anlamak için de
221. 9:11çok kısaca eee son 3 asırda yaşadığımız
222. 9:14üç devrimin hikayesini hatırlamakta
223. 9:16fayda var diye düşünüyorum. Çok kısaca
224. 9:18ifade edecek olursam
225. 9:21Newton'la beraber eee Aristo Batlamius
226. 9:24geleneğinin
227. 9:26tevarüs ettirdiği 17. yüzyıla kadar
228. 9:29getirdiği evren anlayışı 3 aşağı 5
229. 9:31yukarı bir kozmolojik evren tasavvuru
230. 9:34üzerine dayalıydı. Newton bunu mekanik
231. 9:37hale getirdi. Hesap edilebilir, bilimsel
232. 9:41araştırmalara konu edilebilir.
233. 9:43Dolayısıyla öngörüde bulunulabilir,
234. 9:45tahmin edilebilir, matematik kesinliğe
235. 9:47sahip bir mükemmel evren, kusursuz evren
236. 9:51tasavvuru inşa etti. Kendisinden sonra
237. 9:54kullanılan meşhur bir metaforla ifade
238. 9:56edecek olursak, evren mükemmel şekilde
239. 9:58işleyen bir saat, tanrı da o saatin
240. 10:00ustası olarak konumlandırıldı. Ve bu
241. 10:03mekanik evren anlayışı aslında eee hem
242. 10:07belki ispat-ı vacip delilleri açısından
243. 10:10bu kadar mükemmel bir yapının mutlaka da
244. 10:12bir banisi olmalıdır. Akıl yürütmesiyle
245. 10:16eee teizmle de barışık eee bir teoloji
246. 10:19ortaya koydu ki Newton'ın kendisi de
247. 10:21inançlı bir eee insandı. Hatta son 40
248. 10:25yılda yapılan araştırmalarda Newton'ın
249. 10:27bırakını sadece inançlı birisini olmayı
250. 10:30eee yani daha böyle sciences dediğimiz
251. 10:33batıni ilimlerle de kimyanın yanında
252. 10:36simya ile de ilgilendiğine dair çok
253. 10:38güçlü deliller eee ortaya çıktı. Newton
254. 10:41neden önemli? eee bilim devriminin
255. 10:43kurucusu olarak eee bize bilimsel
256. 10:46kurallara tabi öngörülebilir
257. 10:48matematiksel kesinliğe haiz bir evren
258. 10:51anlayışı sunmuş idi ve insanlık yaklaşık
259. 10:542 asır boyunca bu evren tasavvurunu esas
260. 10:56alarak sanayi devrimini gerçekleştirdi.
261. 10:59Modern teknolojinin ilk temellerini
262. 11:02attı. Bununla paralel olarak da
263. 11:04aydınlanma düşüncesiyile birlikte eee
264. 11:07akılcılığın her şeyin kesin, net önünün,
265. 11:10sonunun görülebildiği, aklın ışığıyla
266. 11:12hesaplanabildiği bir felsefi tasavvur e
267. 11:15ortaya çıktı.
268. 11:17Ta ki kuantum fiziği ortaya çıkana
269. 11:19kadar.
270. 11:20Kuantum fiziği ile birlikte katı ve
271. 11:23mekanik olan her şey bir anda akışkan
272. 11:26hale geldi.
273. 11:27Evrenin zannedildiği gibi kesin
274. 11:30matematiksel, fiziksel kurallara tabi
275. 11:32olmadığı, görünmeyen atom altı dünyada
276. 11:35bambaşka bir alemin bulunduğu ve bu
277. 11:37dünyada atom altı kuantum dünyasında
278. 11:40matematiksel kesinliklerin, fiziksel
279. 11:42öngörülebilirliklerin değil
280. 11:44belirsizliğin, öngörülemezliğin, kuantum
281. 11:47sıçramalarının
282. 11:48hakim olduğu bir evren ortaya eee çıktı.
283. 11:52Einstein'ın, Nils Bor'un, Max Plank'ın
284. 11:55ve diğer bilim insanlarının özellikle
285. 11:5919. yüzyılın sonu 20. yüzyılın başında
286. 12:01yani 1890'lardan
287. 12:031920'lere kadarki o dönemde yaptığı çok
288. 12:05yoğun çalışmalar neticesinde bir kuantum
289. 12:08devrimi gerçekleşti. Yani 1inci devrim
290. 12:11Newton devrimiydi. Evren mekanikleşmiş
291. 12:13idi. İkinci devrim kuantum devrimi
292. 12:16olarak ortaya çıktı. katı olan, fiziksel
293. 12:19olan her şey akışkan hale geldi. Kuantum
294. 12:22devrimi ile birlikte yepyeni bir dünya
295. 12:24sunuldu bize. Protonların, nötronların,
296. 12:27kuarkların olduğu bambaşka bir alem
297. 12:30ortaya çıktı. maddenin içine altına
298. 12:33kuantum dünyasına inerken bir yandan da
299. 12:35Einstein'ın relativite teorisiyle sonsuz
300. 12:38mesafelerin ve kütlelerin dünyanın
301. 12:40fiziki yapısını nasıl dönüştürdüğüne
302. 12:42dair yepyeni bir tasavvur ortaya çıktı
303. 12:44ve relativite fikri kavramsal ya da
304. 12:47felsefi olmanın ötesinde aynı zamanda
305. 12:49bilimsel bir gerçeklik haline geldi ve
306. 12:51giderek bilimin sıçramalarla Thomas
307. 12:55Kon'un ifadesiyle paradigmatik
308. 12:57devrimlerle ilerlediği normal ilerleme
309. 13:00fikrinin düz düz eee lineer ilerleme
310. 13:04fikrinin geçerli olmadığı kanaati hasıl
311. 13:07oldu ve bu yavaş yavaş postmodernizmin
312. 13:09aslında temel tezlerine bilimsel bir
313. 13:12yapı taşı haline geldi. Tam biz Nevtonen
314. 13:17fizik
315. 13:18mekanik alemden kuantum fiziğine dayalı
316. 13:22akışkan alem fikrine alışmışken 3üncü
317. 13:25devrim kapımızı çaldı. Bu da dijital
318. 13:27devrim ve bir anda mekanik olanın
319. 13:29akışkana, akışkan olanın buharlaşıp
320. 13:31havaya karıştığı bir alem tasavvuruyla
321. 13:34karşı karşıya kaldık. Şu anda bizim
322. 13:37dijital dünya ile ilişkimiz
323. 13:40boyutlarını kimsenin tam olarak
324. 13:42bilmediği, kimsenin tam olarak kontrol
325. 13:44edemediği bir bulut üzerinden yürüyor.
326. 13:47Telefonlarınıza baktığınız zaman,
327. 13:49haberleştiğiniz zaman, internete girip
328. 13:52bir konuyu araştırdığınız zaman, yapay
329. 13:54zekaya bir şey sorduğunuz zaman orada
330. 13:57olup biten artık yeni bir 3üncü ya da
331. 13:594üncü varlık hali ortaya çıktı. Yani
332. 14:03madde ve madde olmayanın ötesinde yeni
333. 14:06bir varlık modalitesi eee ortaya çıktı.
334. 14:09Ve şu anda bu dijital devrimin bizi
335. 14:11nereye götüreceğini henüz hiçbirimiz
336. 14:13bilmiyoruz. Buharlaşan şeyin yarın ne
337. 14:16olacağını, yağmur olup üzerimize mi
338. 14:18yağacak,
339. 14:20bir asit yağmuru mu olacak, bir
340. 14:22radyasyon yağmuru mu olacak? Ne
341. 14:24olacağını şu anda kimsenin tam olarak
342. 14:26kestiremediği bir eee bir dünyanın
343. 14:29içerisinde hızla ilerliyoruz. Buna
344. 14:32eklenen yapay zeka birlikte artık varlık
345. 14:35tasavvurumuz fizik ve fizik ötesinin,
346. 14:37madde ve madde olmayanın ötesinde tabiri
347. 14:40caizse maddenin dördüncü hali yani katı,
348. 14:42sıvı ve eee hava ya da buhar halinin
349. 14:45ötesinde yeni bir eee halin ortaya
350. 14:48çıktığı ne madde ne de madde ötesi
351. 14:51olarak tanımlayabildiğimiz
352. 14:53bir durumla karşı karşıyayız şu anda.
353. 14:55Bunun bizim varlık ve evren
354. 14:57tasavvurumuza çok derin bir etkisi
355. 15:00olduğunu söylersem
356. 15:02abartmış olmam diye eee düşünüyorum. Ama
357. 15:05bunun sonuçlarıyla henüz daha tam
358. 15:06yüzleşmiş, bunu tam olarak ortaya
359. 15:08koyabilmiş eee değiliz. Her bir devrim,
360. 15:12Newton devrimi, Newevtonyen devrim,
361. 15:14kuantum devrimi ve dijital devrimle
362. 15:16birlikte bizim tabii varlık
363. 15:18tasavvurumuz, evren anlayışımız, insan
364. 15:20anlayışımız, akıl, birey, hafıza,
365. 15:22toplum, devlet, siyaset kavramlarımız
366. 15:25her defasında kökten bir eee dönüşüme
367. 15:27tabi oldu. Eee bugün akıl dediğimiz
368. 15:30zaman, bilgi dediğimiz zaman hangi
369. 15:32ontolojik zeminde bunu tanımladığımız
370. 15:34meselesini tavzi etmeden kavramlar
371. 15:37üzerinde dahi uzlaşmamız mümkün değil.
372. 15:39Şimdi yapay zekadan bahsediyoruz. Nedir
373. 15:42yapay zeka dediğinizde insanın ortaya
374. 15:44koyduğu bilgiyi taklit eden, alıp
375. 15:46yeniden bize sunan bir şey mi yoksa
376. 15:49generative AI dedikleri eee üretici,
377. 15:52yaratıcı, yapıcı, yapay zeka ile kendi
378. 15:54kendine yeni tezler ortaya koyan yahut
379. 15:57cümleler kuran bir yapıdan mı
380. 15:59bahsediyoruz? Acaba insana ihtiyaç
381. 16:02ortadan kalkıyor mu sorusunun giderek
382. 16:04daha fazla sorulduğu bir dünyada
383. 16:07yaşıyoruz. bu haliyle devam ederse çok
384. 16:09yakında
385. 16:11insanın yanına değil yerine gelen
386. 16:14hüinoid gibi, cyborg gibi yapıları
387. 16:17etrafımızda, her yerde görmeye
388. 16:20başlayacağız.
389. 16:21Eee ik sene önce bu konularda yazan
390. 16:23Amerikalı önemli bir araştırmacı eee bir
391. 16:26tez attı ortaya. aslında dedi. Modern
392. 16:29teknoloji ve yapay zeka insanın geçmişte
393. 16:32hayvanları ehlileştirmesi gibi onun
394. 16:34yaşamına katkı sağlayan, hizmet eden bir
395. 16:37ara kategori olabilir. Yani nasıl vahşi
396. 16:40hayvanları insanlık ehlileştirdi ve
397. 16:42onları hayatının bir parçası yaptı. İşte
398. 16:44tarlasını sürerken işte eee inekten
399. 16:47yahut eşekten faydalandı. Seyahat için
400. 16:50attan deveden faydalandı. Korumak için,
401. 16:53sürüyü korumak için köpekten faydalandı
402. 16:55vesaire. bunları nasıl eee
403. 16:58ehlileştirerek hayatının bir parçası
404. 17:00yaptıysa aslında modern teknolojileri de
405. 17:02böyle kullanabilir. Fakat bu tezin temel
406. 17:05eee eksikliği yahut zaafı yeni
407. 17:08teknolojilerin kendilerini böyle
408. 17:10ehlileştirmeye
409. 17:12izin vermemeleri. Bu teknoloji, yeni
410. 17:15imkanlar kendi ontolojisiyle, kendi
411. 17:17kimlik iddiasıyla gelip hayatlarımızı
412. 17:19kuşatmaya başladı. Dolayısıyla bu sınırı
413. 17:21nerede nasıl çizeceğimiz konusunda hiç
414. 17:24kimsenin elinde net bir yol haritası
415. 17:26yok. Bunu bir gene metaforla ifade
416. 17:29edecek olursak bu üç devrimin
417. 17:31dönüşümünü, hızlı dönüşümünü müziğin ilk
418. 17:34kayda alındığı anlarda taş plaklar
419. 17:37vardı. İlk defa fonatik sesler bir
420. 17:41cihaza kaydedilmeye başladı. Monolog bir
421. 17:44teknoloji üzerinden taş plağ yerini daha
422. 17:48sonra vinil plakları aldı. Yani plastik
423. 17:50plaklar aldı. Çünkü daha geniş bir kayıt
424. 17:53alanı sağlıyordu. Teknolojinin
425. 17:55gelişmesiyle bu büyük kasetlere döndü.
426. 17:58Artık bir bantın üzerine kaydedilmeye
427. 18:00başladı sesler. O büyük kasetlerin
428. 18:02yerini küçük kasetler aldı. Küçük
429. 18:05kasetlerin yerini CD'ler aldı. CD'nin
430. 18:07yerini USB aldı. Şimdi USB uçtu. bir
431. 18:10bulutun içinde nerede ne olduğunu
432. 18:12bilmediğimiz hepimizin bir platforma
433. 18:15bağlanarak
434. 18:16ilişki kurabildiği bir dünyaya biz hızlı
435. 18:19bir şekilde evrildik. Dolayısıyla
436. 18:22bağlantısallık dediğimiz şey modern
437. 18:25ontolojinin en temel unsurlarından biri
438. 18:27haline geldi. Bağlantıyı kestiğiniz an
439. 18:29adeta yoksunuz. internet bağlantısı,
440. 18:32çevrim içi, şu sayfaya gitmek, şuradan
441. 18:35haberleşmek, bunların olmadığı bir yerde
442. 18:38sizin varlığınızı ispatınız dahi meşkuk
443. 18:41ve zorlanır eee hale eee geldi. Şimdi
444. 18:46burada eee bunların eee bizim varlık
445. 18:49anlayışımıza, bilgi anlayışımıza
446. 18:50etkileri üzerinde eee kafa yormamız
447. 18:53gerekiyor. Fakat ben çok kısaca hızlıca
448. 18:56dijital devrimin bugün bizi getirdiği
449. 18:58noktayile ilgili bir iki gözlemi sadece
450. 19:00paylaşmak istiyorum. Eee, klasik
451. 19:02ontolojinin en temel varsayımlarından
452. 19:05bir tanesi hakikatin bizim dışımızda
453. 19:07müstakil bir gerçekliğinin olduğu
454. 19:09teziydi. Çok basit, sade gibi görünen,
455. 19:11sıkça duyduğumuz hatta belki bize klişe
456. 19:14gibi gelen bu tezin temel
457. 19:17noktası bizim dışımızda bir hakikatin
458. 19:20olduğu ve insan aklının bunu
459. 19:21keşfedebilecek kabiliyette olduğu tezine
460. 19:24dayanıyor. E, bugün bu ontoloji tamamen
461. 19:26altüst olmuş durumda. Bizim dışımızda
462. 19:29bir hakikatin olup olmadığından bağımsız
463. 19:31olarak gerçeklik dediğimiz şeyi dijital
464. 19:34olarak, plastik olarak, elastik olarak,
465. 19:37yapay yöntemlerle kendi kendimize inşa
466. 19:40edebileceğimiz, evirip
467. 19:41çevirebileceğimiz, bir hamur gibi
468. 19:43yoğurabileceğimiz
469. 19:44bir varlık yahut var olma iddiasıyla
470. 19:48ortaya çıkmış durumdayız.
471. 19:50Yani gerçekliği istediğimiz gibi evirip
472. 19:52çevirebiliriz. Bu insana inanılmaz bir
473. 19:55tasarruf ve özgürlük hakkı veriyor.
474. 19:57Şüphesiz insanın tabiat yahut evren
475. 20:00karşısında pasif, aciz, etkisiz,
476. 20:05kavrayamayan, anlayamayan, etkileşime
477. 20:07geçemeyen bir özne olmak yerine yahut
478. 20:10bir obje olmak yerine varlıkla ilişki
479. 20:13kurabilen, onu şekillendirebilen,
480. 20:15onun hakkında iddialarda bulunabilen bir
481. 20:19özneye dönüşmesi çok özgürleştirici bir
482. 20:22süreç olarak eee görülebilir. Bunun
483. 20:25böyle olup olmadığını etraflı bir
484. 20:27şekilde sorgulamamız gerekiyor. Ama
485. 20:28geldiğimiz noktada gerçek şu ki modern
486. 20:31insan özellikle dijital devrimden sonra
487. 20:33varlık üzerinde mutlak tasarruf hakkına
488. 20:35sahip olduğuna inanıyor. Tam da burada
489. 20:3821. yüzyıl insanlığının temel
490. 20:39çıkmazlarından biriyle karşı karşıyayız.
491. 20:42Modern insan evren üzerinde, varlık
492. 20:45üzerinde her tür tasarruf hakkını talep
493. 20:47ederken hiçbir konuda sorumluluk almak
494. 20:49istemiyor.
495. 20:52Sonsuz tasarruf hakkı sıfır sorumlulukla
496. 20:55hareket etmek isteyen bir tekno
497. 20:57medeniyetin içinde yaşıyoruz. O yüzden
498. 21:00de çağımız mesuliyet çağı değil, haklar
499. 21:04çağı olarak tanımlanıyor. Yani benim
500. 21:07haklarım benim sorumluluklarımdan önce
501. 21:09gelir.
502. 21:11Bu evren üzerinde tasarrufta bulunmak
503. 21:13benim hakkımdır. Şuraya erişmek benim
504. 21:15hakkımdır diyoruz. Tabiatı kendi
505. 21:19çıkarlarımız için kullanmak bizim
506. 21:20hakkımızdır diyoruz. Ama evrene,
507. 21:23tabiata, diğer insanlara,
508. 21:26diğer varlıklara ve bütün bunların
509. 21:28üzerinde de tüm varlığı var eden
510. 21:30hakikate, mutlak ilkeye, Cenabı Hak'a
511. 21:32karşı sorumluluğumuz nedir? sorusunu
512. 21:35sormak istemiyoruz. Dolayısıyla mutlak
513. 21:38tasarrufa karşı sıfır sorumluluk ile
514. 21:41hareket etmek isteyen bir tekno
515. 21:43medeniyet ile karşı karşıyayız. Halbuki
516. 21:46eee mesuliyet olmadan hak talebinde
517. 21:49bulunamazsınız. tasarruf hakkında
518. 21:51bulunduğunuz her şey hakkında da bir
519. 21:53sorumluluğunuzun mutlaka e olması
520. 21:56gerekir. Sorumluluk ile mesuliyet
521. 21:58arasındaki eee tasarruf arasındaki
522. 22:00dengeyi bizim eee yeniden eee kurmamız
523. 22:03gerekiyor. Burada eee aynı çerçevede
524. 22:07belki Kant'ın ödev ahlakı dediği kavramı
525. 22:09belki yeniden hatırlamamız gerekiyor.
526. 22:11Yani bir şeyi zatında iyi, doğru ve
527. 22:13güzel olduğu için yapmak.
528. 22:15bir araçsallaştırma sürecinden
529. 22:17geçirmeden, onu bir şeye payanda
530. 22:20yapmadan acaba
531. 22:22bir işi, bir eylemi eee kendi zatında
532. 22:26iyi, doğru ve güzel olduğu için
533. 22:27yapabilir miyiz? Bunun anlamı nedir?
534. 22:30Bizdeki karşılığı nedir? sorusunu da
535. 22:32yeniden sormamız gerekiyor. Çünkü
536. 22:34çağımızın gene en temel sorunlarından
537. 22:36bir tanesi araçsallaştırma sorunu.
538. 22:39Ahlakı, erdemi, insanı, aileyi, bireyi,
539. 22:42aklı, her şeyi araçsallaştırarak
540. 22:44ilerliyoruz. Modern kapitalizm açısından
541. 22:47bunun bir mantığı var. Eee, çünkü
542. 22:50kapitale erişim,
543. 22:52eee, piyasa şartlarında işlem yapabilmek
544. 22:54için her şeyin araçsallaştırılması
545. 22:57gerekiyor. Kapitalizmin, eee, sizin kim
546. 23:00olduğunuza dair bir fikri olmayabilir.
547. 23:03Böyle bir iddiası da olmayabilir. Siz
548. 23:05bir müşteri olduktan sonra, bir tüketici
549. 23:08olduktan sonra artık dijital
550. 23:09kapitalizmle beraber bir kullanıcı
551. 23:11olarak kodlandıktan sonra sizin eee
552. 23:14kadın erkek olmanız, zengin fakir
553. 23:16olmanız, inançlı inançsız olmanız bir
554. 23:20anlam ifade etmiyor. Kapitalizm
555. 23:22açısından algoritmanın parçası haline
556. 23:24gelen bir eee özne iseniz yahut bir süje
557. 23:28iseniz bu kapitalizm açısından zaten bir
558. 23:31zafer demektir. Dolayısıyla burada eee
559. 23:35tüm bunları tekrar problematize
560. 23:38edebilmek için, sorunsal haline
561. 23:40getirebilmek için bu işin biraz
562. 23:42ontolojisine, biraz epistemolojisine
563. 23:44tekrar tekrar dönmemiz eee gerekiyor. Bu
564. 23:47yüzden de hani varlık meselesine eee
565. 23:51tekrar tekrar eee geri dönmemiz, bu
566. 23:54meseleyi ontolojik bir zaviyeden ele
567. 23:57almamız gerekiyor. Burada buna belki çok
568. 24:00uzun girmeye vaktimiz yok. E ama sadece
569. 24:02varlık meselesinin en temel sorusunun da
570. 24:05neden yokluk yokta varlık var sorusu
571. 24:07olduğunu hatırlamamızda fayda var. Biz
572. 24:10varlıkla ilgili iki temel soru sorarız.
573. 24:13Birincisi bir şey var mıdır? Var
574. 24:15olduğunu ispat ettikten sonra da ikinci
575. 24:17temel soruyu sorarız. Onun ne olduğu
576. 24:20yani ilk sorunun cevabı vücut, ikinci
577. 24:22sorunun cevabı da mahiyet dediğimiz
578. 24:25İslam felsefesindeki teknik kavramlarla
579. 24:27ifade edecek olursak iki tane temel
580. 24:29sorudur. Ama bunlardan daha önde olan,
581. 24:31daha temelde olan soru ise neden yokluk
582. 24:35yokta varlık var? Varlık dediğimiz şey
583. 24:37ilk planda neden başladı?
584. 24:40Teistik gelenek açısından baktığınız
585. 24:42zaman, eee, özellikle İbrahimi gelenek
586. 24:45açısından baktığınız zaman bu sorunun
587. 24:47devamında gelmesi gereken temel soruda
588. 24:50varlığı Cenabı Hak yarattığına göre,
589. 24:52varlık bir yaratıcı tarafından
590. 24:54yaratıldığına göre yaratıcı varlığı ilk
591. 24:58planda neden yaratma ihtiyacı duydu?
592. 25:01Yani bir anlamda Cenabı Hak neden
593. 25:05yarattı?
594. 25:07Şimdi bu soruyu sadece bir soru olarak
595. 25:09koyup eee devam edeceğim. Bunu uzun uzun
596. 25:12konuşabiliriz. Ayrı bir bahiste, ayrı
597. 25:14bir derste, ayrı bir eee oturumda. Ya
598. 25:17buna verilecek cevaplar da tabii ki
599. 25:19varlık hikayesinin, yaratılış
600. 25:20hikayesinin anlamını eee ortaya koyması
601. 25:23açısından çok önem eee arz ediyor. Bir
602. 25:27diğer önemli eee konu bu varlık alemi
603. 25:30içerisinde bir defa bu dünyaya geldikten
604. 25:32sonra varlığın kendini nasıl tezahür
605. 25:35ettirdiği konusu üzerinde yeniden eee
606. 25:38bir kapsamlı tefekküre ihtiyacımızın
607. 25:41olduğunu eee düşünüyorum.
608. 25:44varlık kendini sonsuz modaliteler
609. 25:47üzerinden tezahür ettirir.
610. 25:49Molasadra eee buna eee
611. 25:54eee çok zengin bir terminoloji e üretir.
612. 25:58Varlığın ortaya çıkış halleri eee
613. 26:01üzerine mesela sereyanılül vücut
614. 26:04kavramını kullanır. Varlığın yayılması.
615. 26:07İbn Arabi'den devraldığı eee nefes-i
616. 26:11Rahmani kavramını kullanır. Rahman'ın
617. 26:14nefesinin alıp vermesi gibi dinamik bir
618. 26:17evren anlayışı, bir varlık anlayışı. Her
619. 26:19an varlık ile yokluk, vücup ile imkan
620. 26:22arasında gidip gelen bir varlık
621. 26:24tasavvurundan eee bahseder.
622. 26:27Varlığın bu farklı modaliteleri, farklı
623. 26:29eee oluş bozuluş halleri bize çok
624. 26:32dinamik eee
625. 26:35paradoksal gibi görünen,
626. 26:38birbirini takip eden
627. 26:40bir akış diyalektiği sunar.
628. 26:43Varlık her an tecelli eder. Hiçbir
629. 26:46tecelli anı diğeriyle aynı değildir.
630. 26:50Buradan çok dinamik bir evren anlayışı
631. 26:51çıkar. Yani aslında Newton'ın mekanik
632. 26:55evren anlayışından da kuantum fiziğinden
633. 26:59de hatta hatta dijital devrimden sonra
634. 27:02ortaya çıkan varlık tasavvurundan da
635. 27:04ötede son derece dinamik, her an
636. 27:07yenilenen, her an yayılan, her an kabzu
637. 27:10bast
638. 27:12kevnü fesat arasında gidip gelen bir
639. 27:14varlık tasavvuru ortaya koyar.
640. 27:19Eee, özellikle Mola Sadra'nın
641. 27:20ontolojisi,
642. 27:22asaletül vücut ve hareket-i cevheriye
643. 27:24kavramları
644. 27:26varlığın bu dinamik akışını kavramsal
645. 27:29olarak temellendirmeyi hedefler.
646. 27:32Bu noktada Sadra'yı bu gözle okumanızı
647. 27:34tavsiye ederim.
648. 27:36E çünkü Molla Sadra Farabi ile başlayıp
649. 27:39İbn Sina ile devam eden, İbn Arabi ile
650. 27:41daha da zenginleşen eee
651. 27:45vücut dilini ontoloji terminolojisini
652. 27:47İslam düşünce geleneğinde zirveye
653. 27:49taşımış isimlerden eee birisidir.
654. 27:52Ve bu varlığın bu farklı tezahür halleri
655. 27:56eee
656. 27:58bizim aynı zamanda
657. 28:01hayatın, varlığın akış diyalektiği
658. 28:03içerisinde kendimizi nasıl
659. 28:05konumlandırmamızla ilgili de bize önemli
660. 28:08şeyler söyler. Bunu kendi hayatımızda da
661. 28:10her gün yaşarız, hissederiz. Yani bizim
662. 28:13hayatımızda bir anlamda kabzu bast,
663. 28:16daralma ve genişleme, kevnü fesat, oluş,
664. 28:19bozuluş arasında gidip gelir. Bunun
665. 28:22farklı modaliteleri de vardır. önce
666. 28:25sonra gibi oluş bozuluş gibi, yaşam,
667. 28:29ölüm gibi, iniş, çıkış gibi, açılma,
668. 28:34kapanma gibi, karanlık, aydınlık gibi
669. 28:38bize paradoksal görünen,
670. 28:40düist görünen
671. 28:43bir tezahür şekliyle eee ortaya çıkar.
672. 28:47Buna ben akış diyalektiği diyorum. Bir
673. 28:50anlamda varlığın akış diyalektiğidir bu.
674. 28:52birbirini sürekli takip eden bir dinamik
675. 28:56akış halidir. Bu burada paradoks gibi
676. 29:00görünen şey varlığın hep kendini önce
677. 29:03var edip sonra yatsıyacak, naksedecek
678. 29:05şekilde ortaya çıkmasıdır.
679. 29:08Kevnü fesat, dört mevsim, karanlık,
680. 29:10aydınlık hep varlık ortaya çıktığı an
681. 29:13kendisinin zıddını, kendi antitezini de
682. 29:16ortaya koyduğunu, onu bir potansiyel
683. 29:18olarak hep öne sürdüğünü de gösterir.
684. 29:21Dolayısıyla varlık statik değil. Hep
685. 29:23dinamiktir. Hiçbir hal sonsuz değildir.
686. 29:27Rilke'nin dediği gibi bırak her şeyi
687. 29:30yaşa. Korkuyu da güzelliği de. Bil ki
688. 29:33hiçbir an sonsuz değildir.
689. 29:36Rilke'nin bir şiirinde de geçer bu. Eee
690. 29:38bu arada Rilke'nin İslam düşüncesiyle
691. 29:41olan eee özellikle İslam'ın melekleriyle
692. 29:44olan eee ilişkisine de bir cümle burada
693. 29:46atıf yapmak isterim.
694. 29:48eee, Rilke'nin en ünlü şiiri
695. 29:50biliyorsunuz Düino anıtlarıdır. Eee,
696. 29:53İtalya'da Düino eee, adlı bir kasabada
697. 29:58bir gün kendisine gelen büyük bir ilham
698. 30:00ile yazmaya başladığı, eee, ve yaklaşık
699. 30:0310 yılda tamamladığı büyük şah eseridir.
700. 30:06Düğün ağıtları ve düğün ağıtları
701. 30:10meleklerle bir sohbettir.
702. 30:14eee, yıllar sonra Rilke'nin bir
703. 30:18mütercimi kendisiyle yazışırken, eee,
704. 30:21buradaki melekleri nasıl çevirelim, şu
705. 30:24kelimeyi nasıl karşılayalım? Dediğinde
706. 30:26Rilke bir mektubunda, "Benim meleklerimi
707. 30:29sakın ha Hristiyanlığın melekleriyle
708. 30:30karıştırmayın. Benim meleklerim İslam'ın
709. 30:32melekleridir diye yazar mütercimine
710. 30:35mesela bu konu hala araştırılmadı.
711. 30:38Eee, bir müddettir genç arkadaşlarıma
712. 30:40söylüyorum. eee Alman dil edebiyatı
713. 30:43çalışan yahut işte mukayeseyle teoloji
714. 30:45çalışan arkadaşlara lütfen Rilke üzerine
715. 30:48birkaç çalışma yapalım, yaptıralım. Eee
716. 30:51hocam bu vesileyle Rilke'nin İslam'la
717. 30:53ilişkisi üzerine parantezi kapatıyorum.
718. 30:56Eee bu akış diyalektiği içerisinde yani
719. 30:59bu geliş gidiş eee içerisinde paradoks
720. 31:02gibi görünen durumlarla karşı karşıya
721. 31:04kalırız.
722. 31:06İslam düşüncesinde ikilik vardır ama
723. 31:08ikicilik yoktur. Düalite vardır ama
724. 31:11düizme izin verilmemiştir.
725. 31:14Ne demek bu? Eee, aydınlık, karanlık,
726. 31:17doğru, yanlış, hayır, şer, kevnü, fesat
727. 31:21vardır. Ama buradan bir düalizm
728. 31:24çıkmamıştır. Çünkü düizm iki unsur
729. 31:28arasındaki ontolojik farkı ortadan
730. 31:31kaldırır ve onları eşitler. Yani iyiyile
731. 31:33kötünün, aydınlık ile karanlığın eşit
732. 31:35ontolojik değere ve güce sahip olduğunu
733. 31:38varsayar.
734. 31:39Mesela Zerdüşlükte gördüğümüz dualizm ve
735. 31:42benzeri dualist geleneklerde ahura,
736. 31:45Mazda iyi kötü eşit ontolojik güce
737. 31:48sahiptir. Halbuki İslam düşünce
738. 31:50geleneğinde bunu aşan bir yüksek
739. 31:52metafizik değer vardır. Aydınlık ve
740. 31:55karanlık vardır. Ama eşyanın özü
741. 31:57aydınlıktır.
742. 31:58Işığın olmadığı yerde ortaya çıkan arizi
743. 32:02duruma karanlık denir. Yoksa karanlık
744. 32:05diye müstakil bir gerçeklik yoktur.
745. 32:08iyiyile kötü karşılaştırıldığında
746. 32:10eşyanın özü iyidir. Eşyanın aslı
747. 32:14ibahadır fıkıhtaki tabiriyle eee iyinin
748. 32:17olmadığı yerde arizi olarak ortaya çıkan
749. 32:20duruma kötülük denir.
750. 32:22Dolayısıyla İslam düşünce geleneği
751. 32:24ikilikleri aşarak bunu tevhide,
752. 32:27birliğe ulaştırmayı hedefler. Ama
753. 32:29ikilik, ikilikler ve çokluklar kabul
754. 32:32edilmiştir. Bunlar reddedilmez.
755. 32:36Bu akış diyalektiği de bize bu ikiliğin,
756. 32:38bu akışın diyalektik bir şekilde e
757. 32:41ilerlediğini söyler. Bazı durumlarda
758. 32:44bunlar paradoks gibi görünebilir. Yani
759. 32:46birbiriyle çelişen, birbirini nakseden
760. 32:49eee tezler gibi görülebilir.
761. 32:52Eee
762. 32:54halbuki bunlar paradoks değildir.
763. 32:57Paradoks da zannettiğimiz gibi
764. 32:59birbiriyle çelişme hali değildir.
765. 33:02Paradoks kelimesi Yunancada para ve
766. 33:05doksa kelimelerinden türetilmiştir. Para
767. 33:07ötesi demektir. İlerisi ötesi.
768. 33:11Yoksa kelimesi ise Yunancada dikeyin
769. 33:15fiilinden gelir.
770. 33:17Bir şeyi olduğu gibi, göründüğü gibi
771. 33:19düşünmek demektir.
772. 33:22Öyleymiş gibi düşünmek demektir.
773. 33:24Dolayısıyla doksa zan, şüphe bir şeyin
774. 33:29göründüğü gibi imiş haline denir.
775. 33:33Eflatun doksaya karşı epistemeyi önerir.
776. 33:37Doksa zandır. Episteme bilgidir.
777. 33:40filozofun amacı 90'ı aşıp epistemeye
778. 33:44ulaşmaktır der. Epistemenin kaynağı da
779. 33:47bu dünya değil idealar dünyasıdır.
780. 33:50Dolayısıyla filozofun bakması gereken
781. 33:52yer 90'ın ötesinde, bu dünyanın ötesinde
782. 33:55epistemeye, yakin bilgiye, kesin bilgiye
783. 33:57ulaşmaktır." der. Paradoksa,
784. 34:01eee, zannın ötesinde şüpheli imiş gibi
785. 34:04görünen, çelişkili imiş gibi görünenin
786. 34:06ötesine geçmek demektir aslında. Doksa
787. 34:10kelimesi ortodoksi kelimesindeki
788. 34:12doksayla aynıdır. İnanç demektir. Aynı
789. 34:14zamanda bir şeye inanma halimizi de
790. 34:17ifade eder. Heterodoksideki doksa da
791. 34:19aynı kökten gelir.
792. 34:22Bundan dolayı paradoks aslında eee
793. 34:24çelişkili olma hali değil. çelişkili
794. 34:28gibi görünen şeyleri aşmak için bize
795. 34:30anlatılan
796. 34:33mesellerdir, mecazlardır.
797. 34:36Mesela az çoktur.
798. 34:39Bir paradoks gibi görünüyor, değil mi?
799. 34:42Ne kadar azsa o kadar çoktur. Ya az olan
800. 34:45nasıl çok olur? azaltırsan,
801. 34:47sadeleştirirsen aslında derinleşirsin
802. 34:50demek istiyor. Bu paradoksal gibi
803. 34:52görünen ifade. Yüklerinden kurtulursan
804. 34:55özgürleşirsin.
805. 34:57En büyük özgürlük teslimiyettir.
806. 35:00Çok paradoksal görünüyor, değil mi? Yani
807. 35:02nasıl oluyor? teslim olunca nasıl
808. 35:03özgürleşiyoruz dediğinizde yüksek bir
809. 35:06ilkeye, değere, erdeme teslim
810. 35:08olduğunuzda nefsinizin esaretinden
811. 35:11kurtulursunuz anlamında hem bir mecazdır
812. 35:14hem de bir paradoksal gibi görünen
813. 35:17şeyleri aşmaya dönük bir durumu ifade
814. 35:20eder. Bu paradoksların en meşhur örneği
815. 35:23de biliyorsunuz yalancı paradoksudur.
816. 35:27Bir yalancı gelip size yalan söylüyorum
817. 35:30dediğinde
818. 35:34yalan mı söylemiş oluyor? Doğruyu mu
819. 35:35söylemiş oluyor?
820. 35:38Eğer yalancı yalan söylüyorsa söylediği
821. 35:40doğru demektir. Yani gerçekten yalan
822. 35:43söylüyorsa ona artık yalancı diyemeyiz.
823. 35:46Eğer yalan söylemiyorsa zaten doğruyu
824. 35:49söylediği için gene yalancı diyemeyiz.
825. 35:51Yalancı paradoksunda olduğu gibi
826. 35:53Epimenes diye bir eee milletli meşhur
827. 35:56bir filozof var. Kadim Yunan filozofu.
828. 35:58Onun da meşhur paradokslarından
829. 35:59birisidir. Eee, pardon Giritli bir
830. 36:02filozof. Bütün Giritliler yalancıdır
831. 36:05paradoksu vardır Epimenes'in.
832. 36:08Eğer bütün Giritliler gerçekten
833. 36:10yalancıysa,
834. 36:11eee, o zaman Epimenes'in de yalancı
835. 36:14olması gerekir. Bu durumda söylediğinin
836. 36:16yalan olmaması gerekir. Yani yalancıdır.
837. 36:19Tersinden kurduğu zaman ise demek ki en
838. 36:21azından bir tane yalan söylemeyen bir
839. 36:23Giritli var. O da o kişi. Şimdi bu
840. 36:26yalancı paradoksu, bu tür paradokslar
841. 36:28üzerinden bize aslında paradoks gibi
842. 36:31görünen şeylerin, çelişkili gibi görünen
843. 36:33şeylerin aşılmasının mümkün olduğuna
844. 36:36dair bir ufuk çizilir. Bir kavramsal
845. 36:38ufuk çizilir. Dolayısıyla akış
846. 36:40diyalektiği içinde karşımıza çıkan
847. 36:42çelişkili haller, kabzu, bast, kevnü
848. 36:45fesat, iyilik, kötülük, karanlık,
849. 36:47aydınlık gibi eee çelişkili durumlar
850. 36:51paradoksal olmakla birlikte aşılabilir
851. 36:55bir üçüncü halin imkanını işaret eder
852. 36:58mahiyette önermelerdir. Tam da bu
853. 37:01noktada gene sadece bir cümle atıfta
854. 37:04bulunacağım. Eee, çünkü çok geniş bir
855. 37:07kavram. İbn Arabi'nin berzah kavramı
856. 37:10devreye girer. İlginç, paradoksal bir
857. 37:13şekilde İbn Arabi berzahı Araf'tan
858. 37:16farklı olarak
859. 37:19bir arada bulunan her iki şeyin üçüncü
860. 37:22vasfı olarak tanımlar. Berzah bir şey
861. 37:25değildir. İki şeyin bir araya geldiğinde
862. 37:28ortaya çıkan üçüncü hali ifade eder.
863. 37:32Işık ile gölge arasındaki çizgidir.
864. 37:34Berzah iki denizin birleşmediği yerdir.
865. 37:38Kur'an'daki ifadesiyle Kur'an'da üç
866. 37:39yerde geçer berzah kelimesi. Bir tanesi
867. 37:42kabir hayatı anlamında. O da ölüm ile
868. 37:45ebedi alem, dünya ile ahiret arasındaki
869. 37:48yer anlamında bir geçiş yeridir. Berzah
870. 37:51iki denizin birleşmediği yer Allah'ın
871. 37:54iradesiyle iki denizin birleşme
872. 37:55birleşmezler. Çünkü aralarında bir
873. 37:57berzah vardır diyor ayet-i kerimede. O
874. 37:59berzah dediğimiz yer de onların
875. 38:01birleşmediği yerdir. İbn Arabi bu
876. 38:04kavramı alır, genişletir ve varlığın tüm
877. 38:07modalitelerini uygular.
878. 38:09Kevnü fesat dediğimizde,
879. 38:13kabzu bas dediğimizde, aydınlık karanlık
880. 38:15dediğimizde
881. 38:17bu ikisini hem ayrıştıran hem de
882. 38:19birleştiren şeyin adıdır berzah.
883. 38:23Bir şeyi iyi olarak tanımlayabilmemiz
884. 38:25için iyi olmayanı bilmemiz gerekir.
885. 38:28Yani kötülüğü bilmemiz gerekir. Bir şeyi
886. 38:31aydınlık olarak tanımlayabilmemiz için
887. 38:33aydınlık olmayan yani karanlığı
888. 38:34bilmemiz, tanımlamamız gerekir.
889. 38:36Dolayısıyla her ben iddiası
890. 38:40ötekini farz kılar. Yani ben ben diye
891. 38:43bir şeyden bahsedeceksem sen olmadığım
892. 38:46için benim. O olmadığım için benim.
893. 38:49Dolayısıyla her ben tanımı, her bir öz
894. 38:52tanım
895. 38:54kendi dışındaki bir varlığı icbar eder,
896. 38:56zorunlu kılar kavramsal olarak. Aksi
897. 38:59halde sadece bir ben vardır
898. 39:02ama kendisiyle tanımlayabildiğimiz bir
899. 39:04karşıtlık olmayınca o beni de tanımlamak
900. 39:07imkansız hale gelir. İbn Arabi berzahı
901. 39:10her öz tanımın vazgeçilmez şartı olarak
902. 39:13ortaya koyar. Dolayısıyla her bir şey
903. 39:15var olduğunda mutlaka karşıtını icbar
904. 39:17eder, karşıtını gerektirir. O ikisi
905. 39:20arasındaki ayrım çizgisi de berzahtır.
906. 39:23Ama o ayrım çizgisi aynı zamanda
907. 39:24birleşme çizgisidir. Paradoksal bir
908. 39:27şekilde. Bunu şu açıdan dikkatlerinize
909. 39:30eee getirmek istedim.
910. 39:33Özellikle bugün eee bu üç devrimden
911. 39:35sonra artık evren anlayışımızın daha
912. 39:38paradoksal hale geldiği aynı anda birçok
913. 39:41tecrübeyi yaşadığımız bir çağda biraz
914. 39:43daha bu kavramlar üzerine düşünmemiz
915. 39:45gerekir. Paradoks berzah kavramları
916. 39:48üzerine düşünmemiz gerekir diye eee
917. 39:50değerlendiriyorum.
918. 39:52Bu aslında eee bizim başka düşünce
919. 39:54gelenekler geleneklerinden de aşina
920. 39:57olduğumuz bir kavram. Mesela Hint
921. 39:59metafiziğinde neti neti kavramıyla ifade
922. 40:01edilir. Ne o ne bu? Kirkegard'a
923. 40:03geldiğiniz zaman ya o ya o either or
924. 40:06kavramına dönüşür. Bu bizim düşünce
925. 40:08geleneğimiz özellikle İbn Arabi ekolünde
926. 40:10berzahta olmak, berzah hali tam da bunu
927. 40:13ifade eder. Kirkegard'ta da biliyorsunuz
928. 40:16eee varlık, evren, yaratılış hem odur
929. 40:19hem o değildir. Hem tanrının bir
930. 40:23yansımasıdır hem de değildir. Bizde de
931. 40:25nitekim evren yani Cenabı Hakk'ın
932. 40:28yarattığı varlık alemi hem onun bir
933. 40:33tecellisidir. onu işaret eder
934. 40:36ama aynı zamanda onu perdeler.
935. 40:40Perde dediğimiz şey de hem örter hem de
936. 40:44açar.
937. 40:47Paradoksal gibi görünen bu şey tam da
938. 40:49evreni çok boyutlu diyalektik akış
939. 40:52içerisinde anlamamıza kavramsal bir
940. 40:55imkan sunar. Hint metafiziğinde de bu
941. 40:57konu neti neti diye anlatılır. Yani ne o
942. 41:00ne bu? Yahut eee
943. 41:03tomistik e teolojiyi esas alacak olursak
944. 41:06negatif teoloji dediğimiz eee kavrama
945. 41:09bizi eee götürür. Negatif teoloji yani
946. 41:12tanrıyile ilgili ne söylersen söyle o
947. 41:14hep ondan daha başka bir şeydir.
948. 41:16Yani hiçbir kelime, hiçbir
949. 41:18kavramsallaştırma tanrının gerçekliğini
950. 41:21bir bütün olarak kavrayamaz. Çünkü dil
951. 41:24sonludur ve sonlu olan bir şeyle sonsuzu
952. 41:26ihata edemezsiniz. Ama sonsuz olan
953. 41:29hakkında bir sezginiz, bir fikriniz, bir
954. 41:32tasavvurunuz olabilir
955. 41:35ve bu tasavvur sizi bilimsel anlamda
956. 41:38eksik ya da zayıf kılmaz.
957. 41:41Eşyanın tabiatı gereği sonsuz olana dair
958. 41:44bir fikrimiz olur ama onu fiziksel,
959. 41:46matematiksel formüllerle ifade etme
960. 41:48imkanımız olmayabilir. Fakat burada da
961. 41:51bir paradoks vardır. Çünkü fiziğin,
962. 41:53matematiğin kuralları evrenseldir.
963. 41:56Newton'un ifadesiyle sonsuzdur.
964. 41:592 x 2 4 her yerde 2 x 2 4'tür.
965. 42:04relativiteye tabi değildir. Demek ki
966. 42:07mutlak birtım kuralları sadece bu
967. 42:09gözlemden çıkartmak, akli bir muhakeme
968. 42:12ile çıkartmak mümkün. Dolayısıyla burada
969. 42:15hani fizik ile metafizik, madde ile ruh,
970. 42:17işte ruh ile beden, akıl ile kalp
971. 42:20vesaire paradoks gibi görünen ne var ise
972. 42:23varlık tezahürü içerisinde bunları
973. 42:26aşabilecek bir perspektife ulaşabiliriz.
974. 42:29Bunun için aslında bizim çok zengin bir
975. 42:32eee kavram setimiz var. Sadece buna
976. 42:35kısaca bir eee işaret etmek istedim.
977. 42:37Bunları eee belki biraz eee
978. 42:41derinlemesine çalışıp eee hem İslam
979. 42:44düşünce geleneğinde hem de bugün eee
980. 42:48tezat gibi görünen, çelişki gibi görünen
981. 42:50bazı konuları aşmamıza birtım kavramsal
982. 42:53fikri imkanlar sağlayabilir diye
983. 42:56düşünüyorum. Tam da bu noktada, bununla
984. 42:58da toparlayacağım. Eee,
985. 43:03akıl kavramı hakkında birkaç şey
986. 43:04söylemek istiyorum. Özellikle bu yapay
987. 43:07zekanın eee insanın yanına değil yerine
988. 43:11geçmeye çalıştığı bir dönemde eee akıl
989. 43:14kavramı üzerine yeniden eee düşünmemiz,
990. 43:17aklın ve akletmenin ontolojik zeminini
991. 43:20belki yeniden tavzih etmemiz,
992. 43:23tanımlamamız eee gerekiyor.
993. 43:27Eee,
994. 43:29bu demin bahsettiğim akış diyalektiği
995. 43:31içerisinde, eee, akıl
996. 43:36varlığın hakikatine ve tecellilerine
997. 43:38şahitlik eden bir kabiliyeti ifade eder.
998. 43:43Kendi başına hakikatin kurucusu değildir
999. 43:45ama hakikati kurma ve inşa etme sürecine
1000. 43:48katılan önemli bir aktördür.
1001. 43:52Akıl dış dünyayı gözlemleyerek birtım
1002. 43:54çıkarımlarda bulunur. Kavramlara ulaşır.
1003. 43:56Soyutlama dediğimiz şey eski tabirle
1004. 43:58tecrit ya da tecerrüt. Yani eşyada
1005. 44:01gördüğümüz evrensel değerleri, hususları
1006. 44:05alıp tecerrüt eder. Maddeden soyutlar,
1007. 44:08ayrıştırır. Onu zihninde bir kavram
1008. 44:11haline getirir. Sonra kavramlar arasında
1009. 44:14ilişkiler kurmaya başlar. Akıl burada
1010. 44:16tecrübeden artık bağımsız olarak, beş
1011. 44:19duyudan bağımsız olarak kendi dünyasında
1012. 44:21hareket eden bir meleke haline gelir.
1013. 44:23Kavramlar arasında ilişki kurmaya
1014. 44:26başlar. Tutarlılık gibi işte eee diyelim
1015. 44:29ki eee 5 üçen büyüktür gibi önermelerde
1016. 44:34artık beş duyuya ihtiyacı yoktur aklın.
1017. 44:37Ve aklın bu muhaesi ve bunun sonucunda
1018. 44:41ulaştığı veriler tecrübi bilgiden daha
1019. 44:43güçlüdür.
1020. 44:45En azından akılcı gelenek hep bunu
1021. 44:48savunmuştur. Eflatun'dan beri akılcı
1022. 44:51gelenek aklın kendi tezlerini ortaya
1023. 44:54koymak için beş duyuya ihtiyacı yoktur
1024. 44:56ilkesiyle hareket eder. Bu çok önemli
1025. 44:58bir iddiadır. Rasyonalist gelenek
1026. 45:01açısından,
1027. 45:03eee, pozitivizmle beraber varlığın ana
1028. 45:06modalitesinin maddeye indirgenmesi,
1029. 45:09maddeyi anlama biçimimizin de beş duya
1030. 45:11indir indirgenmesi sonucunda biz aslında
1031. 45:15akli muhakememizin önemli bir kısmını
1032. 45:18askıya aldık. Sadece beş duyuya dayalı
1033. 45:21bir evren tasavvuruyla indirgemeci bir
1034. 45:23ontoloji inşa edildi. Halbuki akıl
1035. 45:26Eflatun beri devam eden geleneği esas
1036. 45:29alacak olursak buna neredeyse bizim
1037. 45:31bütün filozoflar dahildir. Yani
1038. 45:33Aristocu, Eflatuncular dahil, İbn Rüş
1039. 45:35dahil, Farabi dahil, Meşailer dahil,
1040. 45:38hepsi dahil. E hepsi akli prensibin
1041. 45:41tecrübi ilkeden daha değerli, daha
1042. 45:44temelli, daha sağlam olduğu konusunda
1043. 45:47hemfikirdirler.
1044. 45:49Bu eşyadan bağımsız aklın kendine göre
1045. 45:52hareket etmesi anlamına gelmez. Çünkü
1046. 45:54aklın kendine has ilkeleri vardır.
1047. 45:56Onları izlemek eee durumundadır. Ama
1048. 45:59neticede rasyonalizm dediğimiz şey
1049. 46:02buradan çıkmıştır. Yoksa rasyonalizm
1050. 46:04inanca karşı olan işte dine karşı olan
1051. 46:07eee işte bilimcilik falan üreten bir şey
1052. 46:09değildir. Masa rasyonalizm dediğimiz
1053. 46:11ekolün temeli eee tecrübeye karşı, beş
1054. 46:15duyuya karşı akli ilkelerin daha
1055. 46:16güvenilir bilgi ürettiği Eflatun'un
1056. 46:19tabiriyle doksadan epistemiye geçişi
1057. 46:22sağlayan süreci ifade eder. Yakin
1058. 46:25bilgiyi bize verir. Kesin bilgiyi bize
1059. 46:28verir. Fakat bu akıl eee
1060. 46:32kendini aşan bir ufka da yabancı
1061. 46:35değildir.
1062. 46:37İslam düşünce geleneğindeki akıl
1063. 46:38kavramının büyük dönüşümünü, tarihini,
1064. 46:41serüvenini dikkate alırsanız hemen hemen
1065. 46:43hepsinde ortak nokta ister meşai
1066. 46:46zaviyeden bakın ister tasavvufi
1067. 46:49zaviyeden bakın aklın kendini aşan bir
1068. 46:52ufka yabancı olmadığı fikri üzerine
1069. 46:54kuruludur.
1070. 46:56Akıl mutlaklaştığı zaman, kendine
1071. 46:58tapmaya başladığı zaman kendi özüyle
1072. 47:00çatışır. Kendi tabiatına ihanet eder.
1073. 47:04Akla böyle bir misyon yüklemek aklı
1074. 47:09akla zulmetmektir.
1075. 47:11Taşıyamayacağı bir yükü ona yüklemektir.
1076. 47:14Eşyayı, varlığı sadece beş düyünün ve
1077. 47:17aklın bilebildiklerinden ibaret
1078. 47:19zannetmek
1079. 47:21tabiri caizse arabayı atın önüne
1080. 47:23sürmektir.
1081. 47:25Eee, Kant'la beraber batı metafiziği
1082. 47:30aklın ulaşamadığı alanı düşüncenin,
1083. 47:32felsefenin, bilimin dışında bir alana
1084. 47:36kilitlemiştir.
1085. 47:38Kant o konuda agnostiktir.
1086. 47:41Ateist değildir. Agnostiktir.
1087. 47:44Orayı bilemeyiz der. Bilmediğimiz şey
1088. 47:46hakkında da konuşmayalım der.
1089. 47:48Bitgenstein'ın traktatusunda bildiğiniz
1090. 47:50gibi üzerinde cümle, mantıksal cümle
1091. 47:53kuramadığımız, konuşamadığımız şeyler
1092. 47:55hakkında susmalıyız der.
1093. 47:57Ama B Witgenstein bile ikinci döneminde
1094. 48:01yani Traktatus'tan sonra felsefi
1095. 48:03araştırmaları yazdığında bu önermesinin
1096. 48:05ne kadar yanlış olduğunu, o dönemin eee
1097. 48:09mantıksal atomizminin etkisinde eşyayı
1098. 48:13çok dar bir zaviyeden gördüğünü anlar ve
1099. 48:18bu kadar matematiksel, mantıksal
1100. 48:20kesinlikten dil oyunları dediği yepyeni
1101. 48:23bir felsefi kavrayışa evrilir.
1102. 48:26Witgenç'ın ik döneminde söylediği de
1103. 48:29aslında aklın kendini aşan bir
1104. 48:32gerçekliğe yabancı olmadığı, böyle bir
1105. 48:34ufkunun olduğu fikrine dayanır. Bunu da
1106. 48:38bizim düşünce geleneğinde en güçlü ve
1107. 48:40köklü şekilde ifade eden isimlerden
1108. 48:42birisi İmam Gazali'dir. İmam Gazali'nin
1109. 48:45filozoflara yaptığı temel eleştiri
1110. 48:48metafizik alanını aklın verilerine
1111. 48:50indirgediği iddiasıdır. Gazali bu konuda
1112. 48:53ne kadar haklı haksız tartışılır?
1113. 48:56Ben Gazali'nin filozoflara biraz fazla
1114. 48:59müteşeddit, biraz acımasız, biraz haksız
1115. 49:02davrandığını düşünüyorum. Dönemin
1116. 49:04şartları içerisinde yani filozofların
1117. 49:06şurada söylediğini en uç noktaya götürüp
1118. 49:08ha bunu diyorsam bunun mantıksal sonucu
1119. 49:10budur deyip burada yargılamıştır. Şurada
1120. 49:13yargılasaydı belki daha iyi bir yerlerde
1121. 49:16duracaktık eee meşai gelenek açısından.
1122. 49:19Ama buraya taşıması da gerekiyordu o
1123. 49:21sert hamleyi yapabilmesi için kendince.
1124. 49:24Eee ama neticede
1125. 49:27eee akıl kendine sınır çizebilen, o
1126. 49:31sınırın ötesinde de bir gerçekliğin
1127. 49:33olduğunu kabul eden, idrak eden bir
1128. 49:35melekedir.
1129. 49:37Ben buna bir aşkın akıl ya da aşkın
1130. 49:39akılcılık diyorum. Yani indirgemeci
1131. 49:43akılcılığın tersine
1132. 49:47kendini aşabilen, aşkın diyalektiğe açık
1133. 49:50bu imkanı tanıyan bir akıldan
1134. 49:53bahsedebiliriz.
1135. 49:54Böyle tanımladığımız zaman akıl hem beş
1136. 49:57duyunun verilerini hem kendi iç
1137. 49:59tutarlılık kategorilerini anlamlı bir
1138. 50:01zemine oturtabilir hem de kalp gibi,
1139. 50:04sezgi gibi, duygu gibi, sanat gibi,
1140. 50:07tecrübe gibi, inanç gibi varlığın diğer
1141. 50:10tezahürleriyle barışık hale gelebilir.
1142. 50:13Nitekim düşünce tarihine baktığınız
1143. 50:15zaman da aslında bütün büyük sıçramalar,
1144. 50:18bilimsel, felsefi, sanatsal büyük
1145. 50:20sıçramalar sadece bir rasyonalist
1146. 50:23filozofun
1147. 50:25eee ofisinde, masasında, laboratuvarında
1148. 50:29yaptığı bilimsel hesaplamalarla olmadı.
1149. 50:33Tam tersine
1150. 50:34birtım bilimsel sezgilerle, matematiksel
1151. 50:38sezgilerle, sanatsal sezgiler ve
1152. 50:40sıçramalarla
1153. 50:42oldu. Einstein relativite teorisi ile
1154. 50:45ilgili ilk makalesini 1913 yılında
1155. 50:47yayınladığında bütün fizik dünyası
1156. 50:49Einstein'a gülmüştü.
1157. 50:52Bu ne teorik olarak tutarlı ne de
1158. 50:55bilimsel olarak ispatı mümkün bir teori
1159. 50:57diye reddedilmişti.
1160. 51:00Ve doğrudur.
1161. 51:02Einstein relativite
1162. 51:05kağıdını, makalesini ilk yazdığında bunu
1163. 51:08bilimsel olarak ispatlama imkanından
1164. 51:11yoksundu. Laboratuvara gidip ispatlama
1165. 51:13şansı yoktu bunu. Yani ne eee atom altı
1166. 51:18dünyayı tasvir edebilecek ne de sonsuz
1167. 51:20mesafeleri ve kütleleri hesap edebilecek
1168. 51:22bir bilimsel laboratuvar imkanına sahip
1169. 51:25değildi. Bunu tamamen matematik
1170. 51:27sezgisiyle yapmıştı.
1171. 51:29Einstein'ın büyüklüğü aslında burada.
1172. 51:32Einstein laboratuvarda oturup çalışan
1173. 51:33bir bilim adamı değildi. Yıllar sonra
1174. 51:36biliyorsunuz yıllar yıllar sonra
1175. 51:38Einstein'ın eee teorileri bilimsel
1176. 51:40olarak 1940'lı 50'li yıllarda ispat
1177. 51:43edildi. Eee ve bu tamamen bir
1178. 51:46matematiksel, bilimsel sezgiye
1179. 51:48dayanıyordu.
1180. 51:49Eee benzer örnekleri mesela İskoç
1181. 51:53aydınlanmasında görebilirsiniz,
1182. 51:54Newton'da görebilirsiniz. Bugüne kadar
1183. 51:56getirebiliriz bunları. Dolayısıyla bir
1184. 51:59aşkın akıl kavramı açısından
1185. 52:00baktığınızda bu akıl eee kendi hakkını
1186. 52:05verirken aynı zamanda başka dünyalara da
1187. 52:07açık olabilen, başka verileri de makul
1188. 52:10görüp bunlarla iş tutabilen bir akıl
1189. 52:12haline gelebilir. Böylece çağımızın
1190. 52:16büyük sorunlarından biri olan eee
1191. 52:19indirgemeciliği, ontolojik epistemolojik
1192. 52:21indirgemeciliği de aşma imkanına
1193. 52:24kavuşabiliriz. Şimdi sizi çok yormak
1194. 52:26istemiyorum. sadece birkaç kavram ve
1195. 52:28başlık etrafında eee düşünmenize vesile
1196. 52:32olur düşüncesiyle birkaç şeyi paylaşmak
1197. 52:34eee istedim. Eee bu üzerinde çalıştığım
1198. 52:38bir eee aslında kitabın mukaddimesinden
1199. 52:41bir bölümdü bugün sizinle paylaştığım
1200. 52:43şey. Bunu da inşallah deliliyle
1201. 52:46göstereyim. Yani müdelel. İnşallah bunu
1202. 52:49da bu yaz ya yıl sonuna kadar bitirip
1203. 52:51eee yayınlamayı planlıyorum. Şimdi hocam
1204. 52:54diyecek ki bu kadar işin içinde bir de
1205. 52:55bunu yapıyorsunuz. Doğru. Sadece bir
1206. 52:58biyografik ya da otobiyografik bir şey
1207. 53:00söyleyeyim. Ben akademik hayattan gelen
1208. 53:02okuma yazma disiplininin faydalarını
1209. 53:04yaptığım işte çok gördüm. Bundan da hiç
1210. 53:07kopmadım. Şikayet de etmedim. Ben şu
1211. 53:10anda mevcut bildiğiniz görevlerimi
1212. 53:12yürütürken bunları yaptığım zaman, bu
1213. 53:14okumaları yaptığım zaman, kendimce
1214. 53:16oturup yazı dünyama çekilip bir şeyler
1215. 53:19yazdığım zaman yaptığım diğer işleri de
1216. 53:21daha iyi yaptığımı biliyorum.
1217. 53:23Dolayısıyla bu bana bir yük olmuyor.
1218. 53:24Bana bir nefes aldırıyor. Aklım nefes
1219. 53:26alıyor. Ruhum nefes alıyor, kalbim nefes
1220. 53:29alıyor. İnşallah bu sohbet sizlerin de
1221. 53:32zihninizde bazı küçük kapıların,
1222. 53:34pencerelerin açılmasına vesile olur.
1223. 53:36Tekrar davetiniz için, beni dinlediğiniz
1224. 53:38için çok teşekkür ediyorum.