Czarne koszule i sraczka - narodziny faszyzmu we Włoszech. Historia Bez Cenzury — Transcript

Full transcript

1. 0:15Jakiś czas temu opowiedzieliśmy wam o Benito Mussolinim.
2. 0:17Poznaliśmy jego nie do końca normalną osobowość, a dziś opowiemy sobie
3. 0:22o równie specyficznych poglądach tego jegomościa.
4. 0:25Bo co by nie mówić, faszyzm był jedną z najważniejszych ideologii XX wieku.
5. 0:30To znaczy, żeby było jasne, nie najlepszych, a najważniejszych, czyli po prostu,
6. 0:34że miał ogromne przełożenie na historię.
7. 0:37Jednak co wspólnego faszyzm ma ze sraczką? Co z rasizmem?
8. 0:41I czemu Mussolini i jego towarzysze mieli gigantycznego farta,
9. 0:44że przyszło im żyć i rządzić właśnie w tamtych czasach?
10. 0:48Czas na nowy odcinek "Historii bez Cenzury".
11. 1:12W wielu miejscach znajdziecie informacje, że faszyzm pojawił się zaraz po I wojnie światowej.
12. 1:17Czy to prawda? Tak.
13. 1:19Natomiast warto wiedzieć, że już wcześniej ludzie szukali alternatywy
14. 1:23dla z jednej strony wściekłego kapitalizmu, gdzie na zwykłych robotnikach
15. 1:28jeżdżono jak na burych sukach, a z drugiej strony dla komunizmu,
16. 1:32gdzie fani tego ustroju chcieli, żeby każdy miał tyle samo i tak samo,
17. 1:36nawet jeśli miałoby to koniec końców oznaczać, że każdy będzie miał kijowo.
18. 1:40Poszukiwanie alternatywy przerwała jednak wielka wojna, która zmieniła świat.
19. 1:44Po I wojnie światowej nie było chyba na naszym kontynencie
20. 1:48osoby, której ten konflikt nie namieszałby w życiu.
21. 1:51Jeśli ktoś przeżył to kilkuletnie piekło, to najpewniej albo stracił kogoś bliskiego,
22. 1:57albo sam został ciężko ranny, a później jeszcze został bez środków do życia,
23. 2:02bo gospodarka padła na pysk i było naprawdę ciężko znaleźć pracę.
24. 2:07Najbardziej w tym całym bałaganie powojennym nie byli się w stanie odnaleźć kombatanci,
25. 2:11którzy tyle przecież ryzykowali, a później jeszcze zostali,
26. 2:14tak jak już wspomniałem, nie dość,
27. 2:16że bez środków do życia, to jeszcze bez perspektyw.
28. 2:19Tak też było chociażby we Włoszech, ale tam problem jeszcze polegał dodatkowo na tym,
29. 2:24że nikt nie był w stanie zebrać państwa do kupy. Przez cztery lata było siedem różnych rządów.
30. 2:29Ludzi, a zwłaszcza kombatantów szlag jasny trafiał i nie w głowie im były jakieś szczytne idee o równości.
31. 2:36Chcieli mieć co żreć i czuć się bezpiecznie.
32. 2:39I tutaj jak w masło wjechały poglądy Mussoliniego i jego towarzyszy, że to państwo jest najważniejsze
33. 2:46i to ono ma dbać o ludzi. I sterować ekonomią. Ale to już jakby mniej ważne.
34. 2:51Zdesperowani i wygłodzeni ludzie nadstawili uszu, bo zaczęły im się podobać te hasła
35. 2:56głoszone przez faszystów.
36. 2:58Właśnie, bo zaraz przeskoczymy bardzo ważną rzecz.
37. 3:00Jacy faszyści? Kto to w ogóle był?
38. 3:02Pierwszymi faszystami byli kombatanci,
39. 3:05których związek założył Benito Mussolini 23 marca 1919 roku.
40. 3:11Związek to "fascio" po włosku, stąd właśnie określenie "faszyści".
41. 3:15Naturalnie wielu kombatantom należy się ogromny szacunek, ale też nie ma się co oszukiwać,
42. 3:20ogromna ich część ma strasznie zrytą psychikę. I ja się wcale nie dziwię.
43. 3:24Jakbym ja się naoglądał tylu okropieństw, co oni, to też bym pewnie przestał wierzyć
44. 3:29w jakieś humanistyczne ideały i w to, że konflikty da się rozwiązywać inaczej
45. 3:33niż przy użyciu przemocy.
46. 3:35Niestety, bardzo wiele takich osób trafiło do ekipy Mussoliniego.
47. 3:39To wcale nie znaczy, że na początku to była jakaś ogromna ekipa.
48. 3:42Co nie znaczy, że nie umieli głośno krzyczeć.
49. 3:45Na początku domagali się całkiem przyjemnych rzeczy, na przykład proklamowania republiki,
50. 3:49bo warto pamiętać, że Włochy miały wtedy jeszcze króla, a poza tym prawa głosu dla obu płci,
51. 3:55zniesienia obowiązku wojskowego, podziału ziemi, podatku od kapitału,
52. 4:00współzarządzania firmami przez pracowników.
53. 4:03- Zaraz, zaraz, co?
54. 4:06No właśnie, trochę nie za dużo lewicowych haseł jak na ugrupowanie,
55. 4:10które dzisiaj kojarzymy ze skrajną prawicą?
56. 4:13Jak najbardziej.
57. 4:13Ale to były same początki faszyzmu, gdzie Benito i jego koledzy chcieli
58. 4:17uchodzić za partię pośrednią, gdzie każdy znajdzie coś dla siebie.
59. 4:22A już na pewno charakterystyczną stylówę, bo faszyści niczym zespoły weselne
60. 4:26bardzo mocno stawiali na wizerunkową spójność.
61. 4:29Czarne koszule miały symbolizować żałobę nie tylko po kolegach, którzy zginęli na wojnie,
62. 4:34ale też po pogrzebanych marzeniach. Za symbol przyjęli sobie trupią czachę i pięść,
63. 4:40czyli emblematy oddziałów szturmowych.
64. 4:42No i jeszcze nie zapominajmy o tym słynnym geście zamawiania pięciu piw,
65. 4:46do którego robiono teorię, że wywodzi się ze starożytnego Rzymu.
66. 4:51I to miało podkreślać imperialne tradycje przodków, do których spoko by było wrócić.
67. 4:56Czy się udało?
68. 4:57Dzisiaj wiemy, że na krótszą metę tak, ale w 1919 roku po wyborach
69. 5:02można było mieć wątpliwości, bo faszyści uzyskali bardzo słaby wynik.
70. 5:07Coś trzeba było z tym zrobić.
71. 5:08To właśnie wtedy Mussolini i jego ekipa postanowili się zradykalizować w prawą stronę.
72. 5:14Czemu akurat w prawą stronę? Bo takie poglądy?
73. 5:17Być może też, ale na pewno było tam więcej pieniędzy, których faszyści potrzebowali.
74. 5:22To były bowiem czasy, kiedy właściciele fabryk i innych zakładów pracy
75. 5:26z przerażeniem patrzyli, jak podjarani komunizmem robotnicy wzniecali kolejne strajki
76. 5:32i doprowadzali ich na granicę bankructwa. W związku z tym wielu przedsiębiorców
77. 5:36bardzo chętnie wyłożyło hajs na faszystów, którzy teraz wzięli sobie za główne hasło
78. 5:42walkę z komuną ku chwale wielkich Włoch. Taką walkę jaką znali z wojny, czyli brutalną.
79. 5:47Zaczęło się organizowanie bojówek, które dowodzone przez lokalnych liderów
80. 5:52wpadały z pałami między strajkujących i rozpędzały wiece.
81. 5:56Ale przy okazji te same bojówki bardzo brutalnie rozprawiały się z każdym,
82. 6:00kogo uznano za przeciwnika faszyzmu. Dochodziło na przykład do zamachów bombowych,
83. 6:05ale bardzo popularne były publiczne upokorzenia.
84. 6:08Polegało to na tym, że, tak jak już wspomniałem, publicznie kazano takiej osobie pić olej rycynowy,
85. 6:15co po prostu powoduje dość szybką sraczkę.
86. 6:18"Co na to policja?" - ktoś zapyta. W powojennych Włoszech była tak słaba i bezsilna,
87. 6:23że nikt się nią w ogóle nie przejmował.
88. 6:26Tym bardziej że faszyzm w nowej odsłonie zyskiwał coraz więcej fanów.
89. 6:30Po trzech latach było ich jakieś 300 tysięcy.
90. 6:34A czy powinno nas dziwić, że ludzie wspierali faszystów?
91. 6:37Niestety, nie do końca, bo owszem, byli oni brutalni, ale rozumowanie
92. 6:41zabiedzonej prostej ludności było banalne. Przynajmniej coś robią, żeby była zmiana.
93. 6:49Nikt nie myślał o długofalowej perspektywie. Bieda była teraz i to jest zawsze najważniejsze
94. 6:56w takim toku myślenia tego typu osób. Faszyści mieli coraz większe poparcie,
95. 7:01a że, tak jak już wspomniałem, rządy się wtedy często zmieniały,
96. 7:04to nie musieli zbyt długo czekać do kolejnych wyborów do parlamentu.
97. 7:08Tym razem weszło ich koło 30. I tutaj pora na kolejną tęgą niespójność.
98. 7:14Bo faszyści powchodzili z list liberałów. Jakim cudem?
99. 7:18Ano takim, że oni nie mieli wtedy jeszcze własnej partii.
100. 7:22W 1920 roku to była po prostu grupa osób o, nazwijmy to, specyficznych poglądach.
101. 7:27I liberałowie tak sobie to wymyślili,
102. 7:30że jeżeli powciągają na swoje listy takie osoby, które cieszą się społecznym poparciem,
103. 7:35to wiadomo, będą na nie głosy i siłą rzeczy będą wtedy mieli większą siłę w parlamencie,
104. 7:40a po wyborach się tych faszystowskich buraków posadzi w szeregu,
105. 7:45każe głosować na zawołanie i spokój. Bardzo się przeliczyli.
106. 7:49- Amatorzy. Nie można się wiązać z mądrzejszymi od siebie.
107. 7:53W listopadzie 1921 roku Związek Kombatantów przekształcił się w Narodową Partię Faszystowską.
108. 8:00Mussolini ogłosił się wodzem i wszyscy zdali sobie sprawę,
109. 8:03że, kurczę, oni się tutaj jednak nie przyszli nachapać
110. 8:06na jedną kadencję, tylko chcą przejąć władzę. Faktycznie. Faszyści mieli taki plan,
111. 8:11ale doskonale wiedzieli, że nie mogą tego zrobić na farta, nieprzygotowani.
112. 8:14Dobrze wiedzieli, że w polityce, zwłaszcza na początku, trzeba mieć wsparcie bogaczy.
113. 8:19Toteż zaczęli głosić hasła totalnej wolności gospodarczej i przedsiębiorcy
114. 8:23zaczęli się do nich coraz szerzej uśmiechać.
115. 8:26Ale trzeba było urobić jeszcze największą firmę na świecie, czyli Kościół.
116. 8:31Na początek faszyści przestali go krytykować, ale kolejne kroki były już dobrze przemyślane.
117. 8:36Oczywiście faszyści nie planowali ani na moment przestać działać zbrojnie.
118. 8:40W maju 1922 roku bojówki zajęły miasta na północy Włoch.
119. 8:46A jak ludzie, w tym ci zrzeszeni w związkach zawodowych,
120. 8:49które faszyści na początku bardzo mocno wspierali, zaczęli się burzyć przeciwko agresji,
121. 8:53to zaczęło dochodzić do jeszcze bardziej brutalnych prześladowań,
122. 8:57a faszyści pozostawali przez cały czas bezkarni, co tylko utwierdziło Mussoliniego w przekonaniu,
123. 9:04że chyba warto zaryzykować i spróbować przejąć władzę za pomocą zamachu stanu.
124. 9:10Uznał, że król jest zbyt miękki i będzie chciał uniknąć rozlewu krwi.
125. 9:15Jak zobaczy tysiące wściekłych faszystów wchodzących do Rzymu, to nie rzuci wojska,
126. 9:20która oczywiście rozniosłoby faszystów w kilkanaście minut,
127. 9:24tylko postara się załatwić sprawę pokojowo, bez ani jednego wystrzału
128. 9:28mianuje Mussoliniego premierem. Bardzo odważna teza, ale postanowił spróbować.
129. 9:3428 października od 15 do 30 tysięcy wściekłych kolesi w czarnych koszulach ruszyło w stronę Rzymu.
130. 9:42Był wśród nich Benito Mussolini? Nie.
131. 9:44Ten po męsku został na północy kraju,
132. 9:47żeby w razie czego móc szybko czmychnąć do Szwajcarii.
133. 9:50Ale nie było takiej potrzeby, bo skubany dobrze obstawił.
134. 9:54Król nie wysłał wojska przeciwko faszystom, którzy mieli duże społeczne poparcie.
135. 9:59Nie chciał wojny domowej. Mianował Benito Mussoliniego premierem,
136. 10:03a jego pierwsza przemowa w tym charakterze była bardzo w stylu Mussoliniego.
137. 10:09"Panowie, to, co spełniam dzisiaj w tej sali, jest aktem formalnego względem was uszanowania.
138. 10:15Nie żądam od Was żadnego dowodu specjalnej wdzięczności.
139. 10:19Doszło do tego, że naród włoski, jego najlepsza część, powołał rząd,
140. 10:24nie pozwalając sobie niczego narzucić parlamentowi.
141. 10:27Oświadczam z tego miejsca, że rewolucja ma swoje prawa.
142. 10:30Jestem tutaj, by bronić rewolucji Czarnych Koszul i potęgować jej skutki.
143. 10:35Nie chciałem odnieść miażdżącego zwycięstwa, choć mogłem.
144. 10:39Narzuciłem sobie pewne granice.
145. 10:41Z 30 tysiącami świetnie uzbrojonej młodzieży, gotowej na wszystko
146. 10:45i oczekującej tylko ode mnie niemal mistycznego rozkazu,
147. 10:48mógłbym ukarać wszystkich tych,
148. 10:51którzy oczerniali faszyzm i usiłowali obrzucić go błotem.
149. 10:55Mogłem w tej głuchej, szarej sali urządzić biwak dla bojówek".
150. 10:59Nie no, klasyczny, ludzki pan. Mógł gorzej, ale nie chciał.
151. 11:03Jednak jak ktoś nie umiał czytać między wierszami,
152. 11:06to mógł odnieść wrażenie, że Mussolini to jest naprawdę spoko ziomek,
153. 11:10bo na przykład poprosił o przekazanie mu pełni władzy do kolejnych wyborów,
154. 11:14żeby w razie czego to on poniósł pełną odpowiedzialność.
155. 11:18Oczywiście dostał ją i błyskawicznie zaczął wykorzystywać.
156. 11:22Jego ludzie zaczęli kontrolować administrację.
157. 11:24Założył też faszystowską milicję, na czele której postawił ziomka generała.
158. 11:29Jednak cały pech tej sytuacji polegał na tym, że przejęcie władzy przez faszystów
159. 11:34zgrało się z momentem, kiedy kończył się
160. 11:37ten powojenny kryzys i gospodarka zaczęła się rozpędzać.
161. 11:41Ludziom zaczęło się żyć lepiej, ale bardzo wiele osób uważało,
162. 11:44że to wyłącznie zasługa faszystów, którzy znakomicie wstrzelili się w moment.
163. 11:50Jednak faszyści nadal nie mogli być pewni, czy zgarną większość w kolejnych wyborach,
164. 11:54w związku z czym postanowili troszeczkę pokombinować przy ordynacji wyborczej,
165. 11:59czyli po prostu zasadach przyznawania mandatów poselskich.
166. 12:03Nowe prawo naginało nie tylko demokrację, ale też bardzo mocno matematykę.
167. 12:08Ponieważ faszyści wyszli z wesołego założenia, że 1/4 to w zasadzie to samo, co 2/3.
168. 12:14O co dokładnie chodzi? Otóż faszyści stwierdzili, że jeżeli jakaś partia
169. 12:19zdobędzie 25% głosów, to z automatu dostaje
170. 12:232/3 miejsc w parlamencie i w zasadzie może rządzić sama.
171. 12:27Głupie to? No, głupie. Ale co zrobić?
172. 12:29Dodajmy jeszcze do tego zastraszanie ludzi przy wyborach
173. 12:32i w zasadzie nie powinno nas dziwić, że faszyści bez większego problemu
174. 12:37zgarnęli w przeliczeniu 66% mandatów poselskich.
175. 12:40Oczywiście nie każdemu się to podobało,
176. 12:42ale wtedy po tych wyborach Włochy były już na skraju totalitaryzmu,
177. 12:46a czarę goryczy przelało morderstwo Giacomo Matteottiego, socjalisty,
178. 12:51który w swoim przemówieniu poddał w wątpliwość legalność tych całych wyborów,
179. 12:55a potem dorzucił jeszcze co nieco o faszystowskim terrorze,
180. 12:59po czym ślad po nim zaginął po jakimś czasie, a jego zwłoki znaleziono dopiero po 2 miesiącach.
181. 13:04Podziurawione sztyletami.
182. 13:06I oczywiście nikt nie miał wątpliwości, kto za tym morderstwem stał.
183. 13:10Co na to Mussolini?
184. 13:12Początkowo potępił zamach, ale jakiś czas później znowu postanowił postawić wszystko na jedną kartę
185. 13:18i wygłosił taką mowę:
186. 13:21"Oświadczam tutaj w obecności tego zgromadzenia i przed całym narodem włoskim,
187. 13:25że biorę na siebie całkowitą odpowiedzialność polityczną,
188. 13:29moralną i historyczną za wszystko, co się stało.
189. 13:32Jeżeli słowa mniej lub bardziej wypaczone wystarczają, by powiesić człowieka,
190. 13:37to bierzcie słup i bierzcie sznur. Jeżeli faszyzm to tylko pałki i olej rycynowy,
191. 13:42a nie szlachetny zryw elity młodej Italii, to wina jest moja.
192. 13:45Jeżeli faszyzm był zbrodniczym stowarzyszeniem,
193. 13:48to ja jestem szefem tego przestępczego stowarzyszenia".
194. 13:52I znowu zależy, kto będzie oceniał. Jeden stwierdzi, że nie,
195. 13:56Mussolini po męsku wziął to wszystko na klatę.
196. 13:58A inna osoba stwierdzi, że między wierszami poparł morderców
197. 14:03i dał ciche przyzwolenie na kolejne tego typu akcje.
198. 14:06- Szefie! A jak się ludzie zczają? - Nie zczają się. Dajmy im tylko żreć i jakiś socjal.
199. 14:14Po tym jasnym sygnale od szefa faszyści wrzucili piąty bieg w swojej machinie wpierdolu
200. 14:19i już nie tylko bojówki biły bezkarnie ludzi na ulicach i poiły ich olejem rycynowym,
201. 14:25ale też wjechała cenzura, zamykano media nieprzychylne władzy,
202. 14:28fani opozycji lądowali w więzieniach, a strajków w sumie nie trzeba było rozpędzać,
203. 14:34bo zostały zakazane.
204. 14:36Pytanie tylko, czy faszyści faktycznie tak się czuli zagrożeni
205. 14:39przez polityczną konkurencję? Raczej nie.
206. 14:42Ta cała atmosfera miała na celu wprowadzenie we Włoszech takiego przekonania,
207. 14:47że non stop ktoś się czai na faszystów, którzy przecież chcą tylko dobrze.
208. 14:51A te wszystkie ograniczenia wolności to tylko w dobrej intencji, żeby w kraju żyło się lepiej.
209. 14:58I żeby jeszcze podtrzymać tę atmosferę zagrożenia biednych faszystów,
210. 15:02to podsycano to wszystko zamachami na Benito Mussoliniego.
211. 15:07Fakt, że ktoś podnosił rękę na narodowego dobrodzieja,
212. 15:10dzięki którego rządom pociągi jeździły regularnie,
213. 15:13sprawiał, że coraz więcej osób murem stało za faszyzmem.
214. 15:17Ale oczywiście te osoby nie miały prawa wiedzieć, że niektóre z tych zamachów to były po prostu ustawki.
215. 15:24Raz np. gruchnęła w mediach informacja, że faszyści udaremnili zamach na Duce,
216. 15:29ale oczywiście nie dodano, że była to ustawka tak potężna,
217. 15:33że domniemanemu zamachowcy, albo inaczej: niedoszłemu zamachowcy
218. 15:37faszyści nawet dostarczyli broń.
219. 15:39Innym razem Mussolini faktycznie został ranny. Lekko. W nos.
220. 15:43A strzelać miała do niego jakaś szalona baba, o której oczywiście też słuch szybko zaginął.
221. 15:49Zostańmy jeszcze na moment przy tym, jak faszyści mieszali ludziom w głowach,
222. 15:52bo trzeba im przyznać, że byli w tym naprawdę skuteczni.
223. 15:56Taki zwykły, szary człowiek, który albo się po prostu nie interesował polityką,
224. 16:00albo bał się zagłębiać w te rejony, to mógł odnieść wrażenie, że faktycznie
225. 16:05w kraju żyje się lepiej, a co więcej, on sam ma na to bezpośredni wpływ.
226. 16:10I nie ma tutaj lepszego przykładu niż korporacje pracownicze.
227. 16:13Co to takiego było? To były zrzeszenia pracowników danej firmy,
228. 16:18ale nie tylko szefowie, ale też np. robotnicy. Generalnie to były takie ekipy,
229. 16:23które miały reprezentować interesy danych grup przed rządem.
230. 16:26Pytanie tylko, co w tym złego, nie?
231. 16:29Teoretycznie nic. Pomysł, żeby każdy mógł być pewny,
232. 16:33że jego przedstawiciele walczą w jego imieniu o lepsze jutro - jest świetny.
233. 16:38Przy czym, tak jak we Włoszech od pewnego momentu była tylko jedna partia,
234. 16:43tak i te stowarzyszenia mogły być tylko dla fanów faszyzmu.
235. 16:47Inne były nielegalne. Ale to dopiero początek, bo korporacje pracownicze
236. 16:52miały odegrać gigantyczną rolę przy nowej ordynacji wyborczej.
237. 16:57Faszyści powiedzieli tak: "Kochani Włosi, zrobimy w ten sposób.
238. 17:00Miejsc w parlamencie jest 400, ale to wy, ludzie, najlepiej wiecie, kto powinien rządzić.
239. 17:06Być może tacy ludzie są obok was.
240. 17:08Toteż zrobimy w ten sposób, że w tych waszych korporacjach pracowniczych
241. 17:12wybierzecie spośród siebie 800 kandydatów, a później my z tych 800 w naszej
242. 17:17Wielkiej Radzie Faszystowskiej wybierzemy 400 najlepszych.
243. 17:21I w ten oto sposób wspólnie wybierzemy ludzi do parlamentu".
244. 17:26I znowu od strony teoretycznej nie można się za bardzo przyczepić do tego pomysłu.
245. 17:30Gdyby tylko te korporacje pracownicze nie były od początku sługusami faszystów.
246. 17:35I wiadomo, że od razu na tych listach i tak znajdą się osoby, które miały się na nich znaleźć.
247. 17:42Później chyba się przestało chcieć Mussoliniemu kreatywnie oszukiwać rodaków
248. 17:46i w 1939 roku po prostu pozbył się parlamentu.
249. 17:51Zwolennicy faszyzmu wypominają też często, że poza punktualnymi pociągami,
250. 17:54co z jakiegoś powodu jest bardzo często wywlekane, równie ważna była opieka nad dziećmi.
251. 17:59Rodzice za darmo mogli je zostawić w państwowych przedszkolach.
252. 18:03Ale czy tak kompletnie za darmo, to nie wiem, czy się zgodzić, bo już w tym wieku
253. 18:08w tychże instytucjach robiono dzieciakom wodę z mózgu.
254. 18:12Zakładano im czarne koszule i brały one
255. 18:14udział w ćwiczeniach z małymi karabinami.
256. 18:16No dobra, ktoś powie, ale przynajmniej faszyści w odróżnieniu od ich niemieckich kolegów
257. 18:21nie byli rasistami.
258. 18:23Nieprawda. Nie do końca.
259. 18:25Bo początkowo Mussolini faktycznie uważał, że nie ma czegoś takiego jak lepsza, czysta rasa
260. 18:31i że w ogóle rasizm Hitlera i jego kolegów jest głupi i bez sensu.
261. 18:35Co więcej, wielu Żydów, którzy w popłochu musieli uciekać z Trzeciej Rzeszy,
262. 18:40znajdowało schronienie we Włoszech. Ale do czasu.
263. 18:43Konkretnie do roku 1938, kiedy to faszyści ogłosili Manifest Rasy,
264. 18:48który w zasadzie był kopią nazistowskich ustaw norymberskich.
265. 18:53Żydzi mogli się pożegnać nie tylko z obywatelstwem, ale też np. ze sprawowaniem urzędów państwowych.
266. 18:59Czy rządy faszystów we Włoszech skończyły się razem z II wojną światową? No nie.
267. 19:03Skończyły się w roku 1943, kiedy wcześniej nie tak odważny król
268. 19:08postanowił odwołać Mussoliniego ze stanowiska i kazał go aresztować.
269. 19:11To aresztowanie nie trwało zresztą bardzo długo, ale o tym może kiedy indziej.
270. 19:15W każdym razie pamięć o faszyzmie
271. 19:17przetrwała jeszcze długie, długie dekady i nawet dzisiaj starsi Włosi wspominają,
272. 19:22że było w pytę, bo pociągi punktualne i gospodarka się rozkręciła.
273. 19:27Tylko gospodarka i tak by się rozkręciła, patrząc na ogólnoświatową tendencję,
274. 19:32a punktualne pociągi naprawdę mógł też wprowadzić ktoś inny,
275. 19:35z mniej radykalnymi poglądami i bez bojówek.
276. 19:39A z drugiej strony, jak komuś było po drodze z takimi poglądami
277. 19:43albo nie lubił się wychylać, to nic dziwnego, że żyło mu się dobrze.
278. 19:47Sami najlepiej oceńcie, czy chcielibyście żyć w takim państwie, znając plusy i minusy.
279. 19:52A żeby poznać ich jeszcze więcej, to koniecznie sięgnijcie
280. 19:56po bardzo fajną beletryzowaną biografię Mussoliniego.
281. 19:59"M. Sen stulecia", której autorem jest Antonio Scurati.
282. 20:02Jest bardzo dobrze osadzona w początkach włoskiego faszyzmu.
283. 20:05Pokazuje, jak czasem, niestety, idealnie można się wstrzelić w potrzeby zdesperowanych ludzi
284. 20:11i uświadamia, że niestety do takiej sytuacji może równie dobrze dojść i w naszych czasach.
285. 20:17Ale może dość już spoilerów.
286. 20:18Koniecznie obczajcie książkę "M. Sen stulecia" wydawnictwa Sonia Draga.
287. 20:24A my widzimy się niebawem.