Chuyện Tử Tế - tuyệt tác phim tài liệu Việt Nam [Đạo diễn Trần Văn Thủy] — Transcript

Full transcript

1. 0:17Có lần tranh luận về việc làm phim, bạn
2. 0:20tôi bực mình mắng tôi một câu nghe rất
3. 0:22lạ tai.
4. 0:24Tất nhiên chỉ có súc Phật mới có thể
5. 0:27quay lưng lại nỗi đau khổ của con người
6. 0:30mà chăm lo riêng cho bộ da của mình.
7. 0:33Chữ nghĩa đến là nóng nảy và táo tợn.
8. 0:37Tôi ngờ rằng lời lẽ ấy bạn tôi đã vay
9. 0:40mượn ở đâu đó.
10. 0:42[âm nhạc]
11. 1:06Người biên tập bộ phim này cho hay từ
12. 1:09rất xa xưa cha bác có dạy rằng tử tế có
13. 1:13trong mỗi con người, mỗi nhà, mỗi dòng
14. 1:16họ, mỗi dân tãy
15. 1:19[âm nhạc]
16. 1:23bền bỉ đánh thức nó, đặt nó lên bàn thờ
17. 1:25tổ tiên hay trên lễ đài của quốc gia.
18. 1:29Bởi thiếu nó, một cộng đồng dù có những
19. 1:32nỗ lực tột bực và chí hướng cao xa đến
20. 1:35mấy thì cũng chỉ là những điều vớ vật.
21. 1:43Hãy hướng con trẻ và cả người lớn đầu
22. 1:47tiên vào việc học làm người, người tử tế
23. 1:51trước khi mong muốn và chăn dất họ trở
24. 1:54thành những người có quyền hành, giỏi
25. 1:56giang hoặc siêu phạm.
26. 2:00[âm nhạc]
27. 2:04[Vỗ tay]
28. 2:07Hôm nay 20 tháng 4 âm lịch, ngày dỗ đầu
29. 2:11một bạn đồng nghiệp của chúng tôi. Cũng
30. 2:14không hiểu sao đồng nghiệp của chúng tôi
31. 2:16qua đời trong những năm qua, phần đông
32. 2:19đều do một căn bệnh hiểm nghèo, bệnh ung
33. 2:22thư.
34. 2:24Nhà quay phim Nguyễn Quý Nghĩa, Nguyễn
35. 2:27Quang Trình, nhà biên kịch Quang Minh,
36. 2:31đạo diễn Tô Cương, nhà quay phim Phan
37. 2:34Trọng Quỳ, đạo diễn Trần Thịnh, đạo diễn
38. 2:38Xuân Thành và bây giờ là Đồng Xuân
39. 2:42Thuyết nữa.
40. 2:45Chúng tôi đã theo thuyết gần hai năm
41. 2:47trước khi anh qua đời. Vào những giờ
42. 2:50phút cuối anh bình thản nói
43. 2:54tôi mắc bệnh khá là hiểm nghèo
44. 2:57sau những cơn đau xé ruột
45. 3:00những lúc tỉnh táo mình đọc và thấy rất
46. 3:03thích cuốn sách này tôi đọc các cậu nghe
47. 3:06một đoạn nhé
48. 3:09tâm hồn con người nặng gấp trăm lần thể
49. 3:11xác nó nặng đến nỗi một người không mang
50. 3:14nổi. Bởi thế người đời chúng ta chừng
51. 3:18nào còn sống hãy gắng giúp nhau để cho
52. 3:21tâm hồn trở nên bất tử. Ông giúp cho tâm
53. 3:24hồn tôi sống mãi. Tôi giúp cho người
54. 3:27khác, người ấy lại giúp cho người khác
55. 3:29nữa. Và cứ như thế cho đến vô cùng. Sao
56. 3:33cho cái chết của một con người không đẩy
57. 3:34chúng ta vào tình trạng cô đơn trong
58. 3:36cuộc sống? Các cậu thấy có lạ?
59. 3:40[âm nhạc]
60. 3:55Tâm hồn con người nặng gấp trăm lần cảnh
61. 3:57xác. Nó nặng đến nỗi một người không
62. 3:59mang.
63. 4:02Người đời chúng ta chừng nào còn sống
64. 4:04hãy ra sức giúp đỡ nhau để cho tâm hồn
65. 4:07trở nên bất tật.
66. 4:09Ông giúp cho tâm hồn tôi sống mãi. Tôi
67. 4:11giúp cho người khác, người ấy lại giúp
68. 4:13cho người khác nữa. Và cứ như thế cho
69. 4:15đến vô cùng.
70. 4:17Sao cho cái chết của một người không để
71. 4:20chúng ta tình trạng cô đơn trong cuộc
72. 4:22sống.
73. 4:37Nước khè mà trờ về với cậu thì vui như
74. 4:38tết.
75. 4:40Còn nếu có điều gì bất hạnh thì cũng
76. 4:43chẳng có gì đáng ân hận lắm.
77. 4:46Vì khi còn sống chúng mình ăn ở với nhau
78. 4:48rất là tử tế đấy nhá. Không.
79. 4:50Thế nhớ chẳng may thì cậu có rối răng gì
80. 4:52không?
81. 4:54Nhưng dối răng thì các anh nhiều việc
82. 4:56quá rồi cũng quên hết thôi.
83. 4:59À này
84. 5:01mình có nghĩ là các cậu nên làm với nhau
85. 5:04một cái gì đó
86. 5:07nó có thể bắt đầu từ tình thương yêu
87. 5:09giữa con người chắc
88. 5:11hoặc là đi từ nỗi đau của con người
89. 5:14chăng?
90. 5:14Khó đấy.
91. 5:16Khó cũng phải làm. Còn nếu không làm các
92. 5:19cậu mà vô tích sự không? Tớ đi trước tớ
93. 5:21sẽ kéo các cậu theo sau.
94. 5:32cũng chẳng ân hận lắm bởi lúc sống chúng
95. 5:35mình ăn ở với nhau rất là tử tế.
96. 5:38Tớ cứ nghĩ các cậu nên làm với nhau một
97. 5:41cái gì đấy. Một cái gì đấy. Bắt đầu từ
98. 5:45tình thương yêu con người, đi từ nỗi đau
99. 5:48của con người.
100. 5:51Không có gì thành thật bằng lời nói của
101. 5:54người sắp qua đời.
102. 5:57Từ đấy, chúng tôi định bụng rủ nhau đi
103. 6:00làm một bộ phim tử tế.
104. 6:03Tử tế dù là tương đối
105. 6:08nhưng việc có lẽ không thành. Bởi một
106. 6:11hôm chẳng rõ vì đâu, người làm gạch bất
107. 6:14bình xăm xăm chạy ra, xua đuổi chúng tôi
108. 6:16té tát. Xin các ông đi chỗ khác cho
109. 6:19chúng tôi nhờ, không có quay quắt gì ở
110. 6:22cái lò gạch của tôi rất cả. Chán cái đám
111. 6:25phim ảnh các ông lắm rồi. Có giỏi thì cứ
112. 6:28chụp cái cảnh chúng tôi sống thật như
113. 6:30thế nào đi. Cứ bày đặt ra mãi thế mà
114. 6:33không thấy ngượng hả?
115. 6:37Không thấy ngượng hả?
116. 6:42Cũng có lúc ngượng lắm chứ. Hỡi cái ông
117. 6:44có cái lò. Người xưa từng nói lập thân
118. 6:47tối hạ thị văn chương. Nghĩa là lập thân
119. 6:50bằng cái nghề văn chương nghệ thuật là
120. 6:53cái nghề thấp kém. hèn mọn nhất. Ừ. Nghề
121. 6:57của chúng tôi cũng là một nghề hèn, nghề
122. 6:59mọn. Hèn vì nghĩ nhiều mà không dám nói
123. 7:03ra. Mọn vì cái làm ra cũng chẳng mấy ai
124. 7:06cần đến. Ông có cái lò gạch đâu có biết.
125. 7:10Bấy lâu nay chúng tôi mắc phải một thói
126. 7:12quen cố hữu, chỉ mong sao làm vừa lòng
127. 7:15bể trên. Một cuốn sách, một vở diễn, một
128. 7:19bộ phim ra đời đâu có mấy phụ thuộc vào
129. 7:22sự hữu hiệu của nó với cuộc đời. Lại
130. 7:25chẳng mấy phụ thuộc vào mong muốn của
131. 7:28những người lam lũ như ông, mà thường
132. 7:31nhất nhất trông đợi ở sự xem xét của bề
133. 7:34trên chúng tôi.
134. 7:36Bề trên chúng tôi bằng lòng thì được,
135. 7:39không bằng lòng ắt phải bỏ. Bề trên của
136. 7:42chúng tôi khen thì chúng tôi sung sướng.
137. 7:45Bể trên chúng tôi chê thì chúng tôi buồn
138. 7:48rậu.
139. 7:50Ngay cái chuyện vào nghề của người quay
140. 7:52phim bộ phim này tuy cũ nhưng vẫn còn là
141. 7:56một thí dụ đấy.
142. 8:00Thời niên thiếu, anh ta ở nhà quê đi
143. 8:03chăn vịt. Cái nghề chăn vịt nào có hứng
144. 8:05thú gì. Một trưa hè mệt quá, anh ta chui
145. 8:10bừa vào một cái lều để ngủ.
146. 8:13Lũ Việt Vô Kỷ luật đã sục vào ruộng của
147. 8:16hợp tác. Các bác ở ủy ban xã giận lắm
148. 8:19liền ghi chuyện đó vào lý lịch. Bên cạnh
149. 8:22bốn chữ ký của các bác ở ủy ban xã có cả
150. 8:26xác nhận của huyện và hai chữ tối mật.
151. 8:30Thế là đằng đẵng nhiều năm, không thể
152. 8:33thi vào bất kỳ một trường nào, một ngành
153. 8:35nào mà anh ta vẫn mộng mơ. Mãi sau tình
154. 8:39cờ có một lớp quay phim anh ta thi đại
155. 8:42vào. Vậy là nghề chăn vịt với nghề làm
156. 8:46phim như chúng tôi cũng chỉ cách nhau có
157. 8:49gang tấc.
158. 8:54Xin các ông đi chỗ khác cho chúng tôi
159. 8:56nhờ. Không có quay quắt gì ở cái lò gạch
160. 8:59của tôi cả.
161. 9:02Gã có cái lò gạch xua đuổi chúng tôi là
162. 9:04hắn bậy rồi. Chúng tôi ít ra cũng là
163. 9:07người của nhà nước.
164. 9:10Có giỏi thì cứ chụp cái cảnh chúng tôi
165. 9:12sống thật như thế nào đi. Cứ bày đặt ra
166. 9:15mãi thế mà các ông không thấy ngượng hả?
167. 9:19Hình như hắn có cái lý của hắn.
168. 9:22đến như bọn trẻ con đã có lần toét miệng
169. 9:24cười và bảo chúng tôi rằng à các chú
170. 9:28quay cái loại phim này chúng cháu xem là
171. 9:31chúng cháu hay buồn ngủ lắm đấy.
172. 9:38Đâu phải thế. Chúng tôi từng làm hàng
173. 9:40trăm bộ phim Nhân dân chiến đấu anh hùng
174. 9:43như thế nào?
175. 9:46Nhân dân quyết tâm sản xuất như thế nào,
176. 9:49nhân dân phấn khởi tin tưởng như thế
177. 9:51nào.
178. 9:52[âm nhạc]
179. 9:54Những bộ phim đó đã đi vào lịch sử và
180. 9:57một thời đã mang lại vinh quang cho
181. 9:59chúng tôi.
182. 10:07Nhưng phải nhận rằng chẳng có mấy bộ
183. 10:10phim miêu tả nhân dân ăn ra sao, nhân
184. 10:13dân ở ra sao, nhân dân đi lại sinh sống
185. 10:16như thế nào và nhất là nhân dân nghĩ
186. 10:19ngợi bàn tán những gì.
187. 10:27[âm nhạc]
188. 10:33Nhân dân
189. 10:34hai tiếng thật thiêng liêng. Chẳng thế
190. 10:37mà nhân dân có mặt ở khắp nơi. Về văn
191. 10:40hóa thì có nghệ sĩ nhân dân, hiệu sách
192. 10:44nhân dân, giáo viên nhân dân, nhà hát
193. 10:48nhân dân, báo nhân dân.
194. 10:51Ở những cơ quan nghiêm mật thì có Hội
195. 10:54đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Tòa án
196. 10:58nhân dân, Viện kiểm soát nhân dân, Công
197. 11:02an nhân dân, Quân đội nhân dân. Một thời
198. 11:06chúng ta đã có những lời ca về nhân dân
199. 11:08thực sự xúc động lòng người. Vì nhân dân
200. 11:11quên mình, vì nhân dân hy sinh. Anh em
201. 11:14ơi, vì nhân dân quên mình, nhiều khẩu
202. 11:17hiệu đã trở thành tâm niệm của một lớp
203. 11:19người, phục vụ nhân dân, đầy tớ nhân dân
204. 11:22và cao hơn nữa là hiếu với dân. Chung
205. 11:26với Đảng, với nước thì đã rõ. Còn nội
206. 11:28dung cụ thể của hiếu với dân theo anh là
207. 11:31gì?
208. 11:32Cái này tôi phải nghĩ gì? Nhưng các anh
209. 11:35hỏi làm gì nhỉ?
210. 11:39Cứ nghĩ như con có hiếu với cha chẳng
211. 11:41hạn, chăm sóc cha lúc tuổi già, phụng
212. 11:44dưỡng cha lúc ốm đau, thờ phụng cha khi
213. 11:46qua đời, kế tục những mong mỏi hoài bão
214. 11:49của cha còn giang dở.
215. 11:53Hiếu phải đi đôi với Thảo, không thể đẩy
216. 11:56cha mẹ ra lề đường kiếm sống mà lại cứ
217. 11:59tự xưng rằng tôi là đứa con có hiếu.
218. 12:04Còn như đạt tới sự hiếu thảo với nhân
219. 12:07dân thì ý nghĩa và nhân quả của nó còn
220. 12:12to lớn hơn nhiều.
221. 12:19Cụ Hồ có căn dặn rằng bất kỳ ở địa vị
222. 12:22nào làm công tác gì, chúng ta đều là đầy
223. 12:26tớ của nhân dân. Cơm chúng ta ăn, áo
224. 12:29chúng ta mặc, vật liệu chúng ta dùng đều
225. 12:32là mồ hôi nước mắt của nhân dân mà ra.
226. 12:35Vì vậy, chúng ta phải đền bổ xứng đáng
227. 12:38cho nhân dân.
228. 12:44Người có lương tâm đều hiểu, không phải
229. 12:46lúc nào và ở đâu nhân dân cũng đã được
230. 12:49đền bù xứng đáng. Có thể vì vậy mà ông
231. 12:53Lò Gạch đã đối xử với chúng tôi những
232. 12:56người của nhà nước chưa được mặn mà tự
233. 12:59tí cho lắm.
234. 13:01À quên tiền tiền.
235. 13:05Chào anh. Theo anh thế nào là sự tử tế?
236. 13:10Chịu thế nào là sự tử tế? Bây giờ là khó
237. 13:13lắm đấy.
238. 13:14Ý chị thế nào ạ?
239. 13:16Có được phép nói thật không ạ?
240. 13:17Xin mời.
241. 13:18Vâng. Người mình được coi là tử tế thì
242. 13:20theo tôi trên thực tế là người mình nhờ
243. 13:23vào một cái gì đó về quyền lực hay là
244. 13:25vật chất. Chữ tử tế thì thường chỉ ở
245. 13:29miệng những người có tuổi hoặc những
246. 13:30người hơi xưa. Bây giờ thì bận lắm. Mấy
247. 13:33ai có thời gian để luận bàn những chuyện
248. 13:35xa xôi ấy.
249. 13:36Xung quanh ta có nhiều người tử tế lắm
250. 13:37chứ. Những người từ tế là người nhân
251. 13:41hậu, thương yêu con người, ham làm điều
252. 13:44thiện,
253. 13:46lo việc công ích chứ không vì chức vụ
254. 13:48hay bồng lộc. Theo tôi, những người bất
255. 13:51hạnh, người cô đơn, người nghèo khó và
256. 13:55nhất là người trung thực, họ chính là
257. 13:57những người mong mỏi, có sự tử tế hơn ai
258. 13:59cả. Đây là một câu hỏi lầm cầm.
259. 14:02tử tế à? Các ông thử nghĩ mà xem người
260. 14:05cần sự cứu giúp thì gặp kẻ muốn ban ơn
261. 14:07thành sự tử tế. Người xa cơ lỡ vận gặp
262. 14:09kẻ cần tiếng thơm để toan tính những
263. 14:11việc xa hơn cũng thành sự tử tế.
264. 14:14Tử tế làm cái gì đó tế nhị có đi có lại.
265. 14:18Tự tế các đồng chí làm phim thân mến n
266. 14:22hai cái chữ đó đó là gốc từ chữ Hán. Chữ
267. 14:26Tứ là việc nhỏ nhất mà tế là cái điều
268. 14:29nhỏ nhất. Hai chữ tử tế cộng chung lại
269. 14:32nó có nghĩa rằng là cẩn thận từ cái việc
270. 14:36nhỏ nhất.
271. 14:40Vì chữ tự tế chúng ta hiểu lâu ngày cho
272. 14:44sai đi cho nó khác đi.
273. 14:47Cái tự thế không thể tư thế thật sự đó
274. 14:50không thể có tiền mà mua được, không thể
275. 14:53mong ước mà có được. Nó phải qua cái học
276. 14:56hành, cái rèn luyện, cái giữ gìn, cái kế
277. 14:59thừa mà có. Tự tế là bông hoa thơm, bông
278. 15:03hoa đẹp của tình người.
279. 15:05Ăn ở với nhau tử tế là lẽ thường tình,
280. 15:08là niềm an ủi của người đời. Chỉ có đồ
281. 15:10hủi mới ờ với nhau chẳng ra gì.
282. 15:17Đồ hủi, xấu như hổi, bẩn như hủi, lười
283. 15:22như hủi, không dây với hủi,
284. 15:27cũng là để hiểu những người mắc bệnh
285. 15:29phong mà người đời vẫn gọi là người hủi,
286. 15:33ăn ở với nhau ra sao. Chúng tôi đã gặp
287. 15:35vài ba cảnh đời, thiết nghĩ cũng nên kể
288. 15:38lại.
289. 15:44Cháu có tên là Tú Anh nhưng bà bảo cái
290. 15:47tên Tú Anh nó Hà Nội quá. Mình thì người
291. 15:50nhà quê. Bố cháu là Triện, bà gọi cháu
292. 15:53là Triền.
293. 15:55Thằng Triền một thời ít bạn vì tiếng đồn
294. 15:58khắp vùng. Mẹ nó là người hổi.
295. 16:01Mẹ nó là người hủi thì bố nó bỏ đi luôn.
296. 16:08Mẹ nó, chị Nguyễn Thị Hằng phải bỏ quê
297. 16:11lang thang bờ bụi, kiếm được đồng tiền
298. 16:14bát gạo, đêm đêm chị lần mò mang về cho
299. 16:18nó.
300. 16:20Nỗi đau thể xác và nhất là sự sỉ nhục về
301. 16:23tinh thần đã đẩy trị tới một quyết định
302. 16:26phải tự vẫn.
303. 16:29Nhưng còn thằng Triền,
304. 16:31thằng Triền phải có một nếp nhà trước
305. 16:34khi mẹ nó qua đời.
306. 16:40Vậy là đêm đêm chị lần về và bằng hai
307. 16:44bàn tay cùi cụt co quắc không đủ ngón
308. 16:48đốt đã đóng một vạn tá ngà viên gạch.
309. 16:51Hỡi những người lành mạnh và tự tí, một
310. 16:54vạn tá ngàn viên gạch, đêm lạnh buốt và
311. 16:59đau đớn. Khi ngôi nhà đã dần hình thành,
312. 17:03mẹ thằng Triền, một người hủi, còn có
313. 17:06một ước vọng rất thơ mộc là viết để lại
314. 17:09cho con những dòng thơ tâm sự.
315. 17:13Sổ thơ của người Hội có cả ảnh và thơ
316. 17:16của blog. Chữ viết của người hồi có bao
317. 17:19giờ thẳng hàng.
318. 17:21Túp lều nát dùng mình trong gió rét.
319. 17:25Chiếc nôi nghèo run rẩy giữa đêm đông.
320. 17:28Bố bỏ đi biệt xứ chẳng một lời. Thế là
321. 17:32hết chẳng còn ai chăm sóc con ư? Tội
322. 17:36nghiệp cho Tú Anh cái tên trong sáng như
323. 17:39chim non bé bỏng mồ côi. Mẹ nghĩ phải
324. 17:43gắng sống sống vì con. Gắng làm cho con
325. 17:47một nếp nhà sinh. Đó là nếp nhà mẹ chịu
326. 17:51nắng xương, chịu cái rét giá của đêm dài
327. 17:55cô quanh.
328. 17:58[âm nhạc]
329. 18:02Tạo hóa bao giờ cũng có nhân có quả. Mẹ
330. 18:05thằng Triền đã được các thầy thuốc tận
331. 18:07tình cứu chữa và đã qua khỏi.
332. 18:11Nhiều lần dắt con đi bên bờ sông Trà Lý,
333. 18:14nhắc đến tên các thầy thuốc chạy chữa
334. 18:16cho mình, chị đã khóc.
335. 18:19[âm nhạc]
336. 18:27[âm nhạc]
337. 18:31Nhiều đồng nghiệp của tôi và tôi nghĩ
338. 18:34ngợi thế là mình đã dành gần toàn bộ
339. 18:37cuộc đời cho nghề thầy thuốc. Trải qua
340. 18:40một thời gian dài, rất dài, chúng tôi
341. 18:43mới chiêm nghiệm được một điều rằng để
342. 18:45thấu hiểu nỗi đau của con người không
343. 18:48phải là một việc dễ dàng gì.
344. 18:53Lần tìm chuyện về những người phong cũng
345. 18:56nên đến trại điều trị phong quy hoàng. Ở
346. 18:58đây chúng tôi gặp mặt đông đảo các thầy
347. 19:00thuốc. Câu hỏi của chúng tôi, thưa các
348. 19:03thầy thuốc, ai là người tận tâm chạy
349. 19:05chữa, chia sẻ với người phong ạ? Các bà
350. 19:08sơ, chuyện đó phải kể đến các bà sơ, các
351. 19:12thầy thuốc. Trong đó có những thầy thuốc
352. 19:15từ khi rời ghế trường y cho đến bây giờ
353. 19:18đã hai thứ tóc làm việc ở các trại phong
354. 19:21đều trả lời chúng tôi như vậy.
355. 19:24[âm nhạc]
356. 20:08Các sơ cao tuổi rất biết về Hàn Mặc Tử,
357. 20:11một thi sĩ thời tiền chiến. Lâm Bệnh Hội
358. 20:14đã qua đời tại đây gần nửa thế kỷ trước.
359. 20:18Các sơ kể rằng thời Hàn có hai điều các
360. 20:21sơ để tâm. Thứ nhất là thời ấy do ít
361. 20:25hiểu biết người ta thật tàn bạo với
362. 20:27người phong. Thứ hai là khi Hàn lâm
363. 20:30bệnh, rất nhiều người xa kẻ gần kiếm
364. 20:33thuốc, tìm thầy chạy chữa cho Hàn rất
365. 20:36công phu tốn kém.
366. 20:39Nhưng điều đáng nghĩ ngợi là phần lớn họ
367. 20:41đều giấu tên để Hàn khỏi mang ơn. Xem
368. 20:46vậy thì thời Hàn cũng có những người ăn
369. 20:48ở với nhau đến là tử tế.
370. 20:54[âm nhạc]
371. 21:11Gặp các sư, chúng tôi sực nhớ lại lời
372. 21:13thề Ipocrat treo ở giảng đường viện Gia
373. 21:17Liễu. Tôi xin hứa và thề nhất luật tuân
374. 21:20theo những ước lệ của tính thanh cao và
375. 21:23lòng chính trực trong khi hành nghề. Tôi
376. 21:26sẽ chữa bệnh không lấy tiền cho những
377. 21:28người nghèo khó và không bao giờ đòi hỏi
378. 21:31được thủ lao quá với công sức của mình.
379. 21:34Tôi chỉ mong mọi người dành cho lòng quý
380. 21:37mến nếu tôi làm đúng lời thể.
381. 21:41Lời thể là một lời thể tử tế.
382. 21:46Từ lâu lắm, loài người đã cố tìm những
383. 21:49lời đích thật để thề. Thề vì con người,
384. 21:53vì lòng tin và sự đau khổ của con người,
385. 21:57dần xa lánh những lời thể vu vơ.
386. 22:01Chúng tôi hỏi thưa, đâu là nơi bắt đầu
387. 22:05để các sơi yên tâm tận tụy phục vụ người
388. 22:08mắc bệnh phong ạ?
389. 22:10Dạ, chỗ bắt đầu của chúng tôi và đồng
390. 22:13nghiệp là lòng tin. Vâng, nếu không có
391. 22:17lòng tin thì con người không thể sống
392. 22:19với con người được. Con người đã từ lòng
393. 22:22tin thần thánh, lòng tin tôn giáo mà đến
394. 22:25với lòng tin có chứng cứ, tin vào những
395. 22:28cái đích thật.
396. 22:31Lòng tin vốn tự nhiên và mãnh liệt, lòng
397. 22:35tin vốn không thể vay mượn, áp đặt hoặc
398. 22:38tước đoạt. Mất lòng tin là mất tất cả.
399. 22:44Bi kịch lớn nhất chưa hẳn là do nghèo
400. 22:46túng mà là do mất lòng tin. Khi con
401. 22:49người không tìm ra cái đích thật để mà
402. 22:52tin, khi giữa cuộc đời và thuyết giáo
403. 22:55lại là một khoảng cách quá xa, có muôn
404. 22:59vàn thí dụ.
405. 23:04Trước cưỡng cửa cuộc đời, những đứa trẻ
406. 23:06thơ ngây được chúng ta dạy rằng:
407. 23:10"Các em yêu quý, các em là những đứa trẻ
408. 23:13hạnh phúc vì các em là con hồng cháu
409. 23:16lạc. Giang sơn của các em là gấm vốc,
410. 23:20thiên nhiên ưu đãi, tài nguyên giàu có,
411. 23:23tiền rừng bạc biển."
412. 23:26[âm nhạc]
413. 23:30Cũng ở một lớp học như vậy, ở nước Nhật
414. 23:33thì người ta dạy con em người ta rằng
415. 23:36các bạn nhỏ yêu quý, các bạn là những
416. 23:39đứa trẻ bất hạnh. Bất hạnh bởi các bạn
417. 23:43sinh ra ở một đất nước hoàn toàn không
418. 23:46có tài nguyên, không hề được thiên nhiên
419. 23:49ưu đãi. Một đất nước đã từng thua cuộc
420. 23:52trong chiến tranh.
421. 23:54Gương mặt của đất nước này, tương lai
422. 23:57của các bạn là trong tay các bạn.
423. 24:02[âm nhạc]
424. 24:03Giá như một lần chúng ta dạy con em rằng
425. 24:07các em ạ, cái nhục của sự nghèo khổ cũng
426. 24:10chẳng kém gì cái nhục của sự mất nước.
427. 24:14Đừng nghe những lời tưng bốc hão huyền
428. 24:17vì các em ạ. Bi kịch và cả hài kịch
429. 24:21thường xảy ra ở bất cứ đâu khi giữa cuộc
430. 24:23đời và thuyết giáo là một khoảng cách
431. 24:26quá xa.
432. 24:28Chào các em. Theo các em thì xung quanh
433. 24:31chúng ta cái gì là vĩ đại?
434. 24:34Cháu chịu
435. 24:36nào? Em
436. 24:37vĩ đại thì cháu nói thật là cháu chỉ
437. 24:40được nghe chứ cháu chưa được nhìn thấy.
438. 24:42Thế thì theo các chú cái gì là vĩ đại cơ
439. 24:44ạ? Theo tôi cái vị đại, vị đại nhất đã
440. 24:49được tạo dựng lên trên trái đất này là
441. 24:52con người, chính là con người.
442. 24:55Nhưng tạo hóa đã không sinh ra một loại
443. 24:58sinh vật nào chịu nhiều đau khổ hơn con
444. 25:01người và khát khao sự tử tế hơn con
445. 25:05người.
446. 25:09Thật vậy, một nhà văn từng viết, "Con
447. 25:13người là một sinh vật không bao giờ chịu
448. 25:16sống thúc thổ.
449. 25:17Nó luôn luôn muốn vươn tới cái tuyệt
450. 25:19vời, cái vô biên, cái vĩnh kiều là những
451. 25:22mục tiêu mà mãi mãi không bao giờ đạt
452. 25:25tới.
453. 25:27Còn cuộc đời thì biến động, chẳng chờ
454. 25:30đợi con người.
455. 25:33Người quay phim của bộ phim này, một lần
456. 25:35đi tìm cảnh ở phố chợ đầu ô, tình cờ gặp
457. 25:39lại một người mà thời ngồi trên ghế nhà
458. 25:42trường, anh ta hằng kính trọng. Đó là
459. 25:45thầy chủ nhiệm Lê Văn Chiêu.
460. 25:48Cũng phải nói ngay rằng thầy Chiêu không
461. 25:51bằng lòng cho quay những cảnh thầy bán
462. 25:53rau, lòng thầy trong sáng. Thầy cho rằng
463. 25:56như vậy là bôi bác chế độ.
464. 25:59Do vậy, những cảnh này trò của thầy
465. 26:02không dám bấm máy mà nhờ một người khác
466. 26:05quay lén.
467. 26:10Thầy Chiêu đã nhiều năm gắn bó với ngôi
468. 26:13trường này, trường phổ thông Tô Hiệu,
469. 26:15huyện Thường Tín.
470. 26:21Ở đây thầy là một giáo viên dạy toán
471. 26:23giỏi chuyên luyện cho các em ở cuối cấp
472. 26:26đi thi. Những nhận xét của thầy chủ
473. 26:29nhiệm Lê Văn Chiêu trong học bà của trò
474. 26:32nay là người quay phim của bộ phim này.
475. 26:36Người học trò cậu bé chăn vịt đảnh đoảng
476. 26:39năm xưa thì trở thành người quay phim.
477. 26:42Người thầy chủ nhiệm giáo viên dạy toán
478. 26:45giỏi chẳng hiểu đã đi bán rau từ bao
479. 26:48giờ.
480. 26:49Bây giờ thầy hiểu rau quả thời vụ, chẳng
481. 26:52kém gì hiểu môn toán mà thầy đã yêu. Mùa
482. 26:56rau rút thầy bán rau rút. Mùa cà chua
483. 27:00thầy bán cà chua, mùa rau muống thầy bán
484. 27:04rau muống.
485. 27:08Chuyện tình cờ anh xích lô này được mời
486. 27:11lên màn ảnh cùng một thời với người đạo
487. 27:14diễn và biên kịch của bộ phim này. Vào
488. 27:17những năm đánh Mỹ ác liệt nhất ở miền
489. 27:19Nam, vợ chồng anh có mặt ở chiến trường
490. 27:23khu năm. Chị là bác sĩ, anh là chiến sĩ
491. 27:26an ninh của khu ủy. Năm 1973,
492. 27:31anh chuyển sang phái đoàn quân sự bốn
493. 27:32bên và cuối cùng là vào chiến trường.
494. 27:36Tây Nam.
495. 27:38Anh tên là Trần Thanh Hoài.
496. 27:42Ừ. Con người ta sau khi làm tròn bổn
497. 27:45phận với Tổ quốc thì cần phải kiếm sống,
498. 27:48đừng có công thần và mặc cảm. Kiếm sống
499. 27:52bằng chính sức lao động của mình là điều
500. 27:54trong sạch lắm chứ. Hoài cởi mở và tự
501. 27:58tin vào nghề nghiệp hiện tại của mình.
502. 28:02Khác với thầy giáo Chiêu, có lần anh đã
503. 28:04hồn nhiên hỏi chúng tôi này, tại sao
504. 28:08phim ảnh văn nghệ các ông không mấy khi
505. 28:10lấy đám xích lô chúng mình làm nhân vật
506. 28:12chính nhé?
507. 28:14Thì chúng tôi đang quay phim ông đấy
508. 28:16thôi.
509. 28:18Nói thế cho qua chuyện chứ nghĩ ra cũng
510. 28:20lạ.
511. 28:21Lạ vì khi chúng ta chưa có chính quyền
512. 28:24trong tay thì nhân vật của Văn Nghệ chủ
513. 28:27yếu là những người nghèo khổ.
514. 28:31Thế nào? Thế nào thế nào?
515. 28:33Một bác phu xe, một bé bắn báo, một bé
516. 28:36đi ở, một bà mẹ nghèo, một tiếng giao
517. 28:40đêm.
518. 28:41Ngày nay khi quyền hành đã về một mối
519. 28:44thì những người nghèo khổ bất hạnh trong
520. 28:46văn nghệ bỗng dưng biến mất.
521. 28:49Y như đồng bào của chúng ta bây giờ rất
522. 28:52xa lạ với sự nghèo khổ hoặc giả những
523. 28:55người nghèo khổ đã chạy sang thế giới
524. 28:57bên kia cả rồi.
525. 28:59Ăn ở với nhau như vậy thì không những
526. 29:02chưa được tử tế cho lắm mà còn đáng sợ.
527. 29:08Đáng sợ hơn chính là sự rốt nát. Loài
528. 29:11người cũng chưa có một bộ luật nào xử lý
529. 29:12đến tội dốt nát và cũng chưa có một cơ
530. 29:15quan thống kê nào tính đếm đến những hậu
531. 29:17quả do sự rốt nát gây ra.
532. 29:20Suy cho đến cùng thì mọi cái chuyện đau
533. 29:21lòng của xã hội nếu có đều bắt đầu từ sự
534. 29:24dốt và nát. Không có ai định nghĩa chính
535. 29:26xác hơn người sáng lập ra chủ nghĩa cộng
536. 29:28sản khoa học rốt nát là sức mạnh của ma
537. 29:30quỷ. Nếu xa đà vào việc luận bàn về sự
538. 29:35dốt nát và sự thông thái, tôi e rằng đó
539. 29:39là chuyện muôn thoảng.
540. 29:42Người đời có nói phú quý sinh lễ nghĩa,
541. 29:45bần hàn sinh đạo tặc.
542. 29:49Có lẽ vấn đề đó gần với chúng ta hơn.
543. 29:53Khi đời sống vật chất tồi tệ bất công
544. 29:57thì nhân tính bị sói mòn, thiện ác lẫn
545. 30:01lộn. Chống sự si soái của đời sống chính
546. 30:05là chống sự sói mòn nhân tính.
547. 30:10[âm nhạc]
548. 30:17Nếu nhân tính bị sói mòn, con người phải
549. 30:20nói thật rằng không phải trong hoàn cảnh
550. 30:22nào cũng có thể sống tử tế và nghĩ ngợi
551. 30:25những điều nghiêm chỉnh được đâu.
552. 30:30Bạn nghĩ gì về chữ hạnh phúc bán la liệt
553. 30:33ở phố hàng mã?
554. 30:36Con người đã viết một tỷ cuốn sách để
555. 30:39định nghĩa thế nào là hạnh phúc và tìm
556. 30:41kiếm hạnh phúc. Sinh thời M: Hạnh phúc
557. 30:45của một người là làm cho nhiều người
558. 30:48được hạnh phúc. Trên lề đường của chúng
559. 30:50ta có rất nhiều người một thời đã hồn
560. 30:53nhiên ý thức như vậy. Người chữa xe đạp
561. 30:56bình thường này chẳng hạn.
562. 31:03Hãy theo ông ta, ông Trần Xuân Tiến về
563. 31:06nhà tìm lại những kỷ niệm quý giá nhất
564. 31:08của thời trai trẻ.
565. 31:13[âm nhạc]
566. 31:17Ông tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ
567. 31:19lịch sử vào giải phóng thủ đô năm 1954,
568. 31:23có mặt trong đại đội chủ công tiến công
569. 31:25đầu tiên vào cứ điểm khe xanh được tặng
570. 31:28danh hiệu dũng sĩ diệt xe cơ giới tám
571. 31:30lần bị thương. Dũng sĩ Trần Xuân Tiến đã
572. 31:34về già, có cháu nội cháu ngoài. Ông vẫn
573. 31:37là người rất mực thật thà và tự tế.
574. 31:45[âm nhạc]
575. 31:52[âm nhạc]
576. 32:07Một con người trên mình tám lần mang
577. 32:09thương tích không thể Không nói đến nỗi
578. 32:12đau thể xác. Nỗi đau thể xác mối lo về
579. 32:16miếng cơm manh áo hàng ngày có đấy.
580. 32:19Nhưng thật là nhỏ bé so với nỗi đau tâm
581. 32:22hồn. những hiểu biết nghĩ suy về họ mạc
582. 32:26đất nước đồng bào.
583. 32:40[âm nhạc]
584. 33:04Từ xa xưa, con người đã luận bàn về hạnh
585. 33:07phúc. Heraclis, một chiết da cổ Hy Lạp,
586. 33:10500 năm trước công nguyên biết, nếu hạnh
587. 33:13phúc là sự thỏa mãn vật chất thì chúng
588. 33:16ta có thể coi con bò là hạnh phúc.
589. 33:22Hạnh phúc của một loài bò xác như con kỳ
590. 33:25nhông. Khi nó nằm ở trên đống lá khô thì
591. 33:28nó màu nâu.
592. 33:30Khi nó ở cành đá xanh tươi thì nó màu
593. 33:34lục nhưng nó rất tinh khôn.
594. 33:38Nó tìm cách băng qua lửa cháy mà người
595. 33:41không hề bị xây xát. Có những con người
596. 33:45cũng giống như loài kỳ nhông. Họ vòng vo
597. 33:49tinh khôn, chẳng bao giờ để lộ một cái
598. 33:53gì có thể phương hại đến bản thân mình.
599. 33:57Chúng ta còn khốn đốn nếu có những người
600. 34:02không thật, nếu có nhiều điều không
601. 34:05thật, nếu có nhiều sự việc không gọi
602. 34:09bằng đúng cái tên thật của nó,
603. 34:13không thể khốn đốn mãi được.
604. 34:17Rất nhiều người cũng như tôi, chúng tôi
605. 34:19tin tưởng một cách sâu sắc, chắc chắn là
606. 34:23dù đông tây kim cổ bất cứ thời nào
607. 34:28đạo lý và sự tử tế không mất, không bao
608. 34:32giờ mất vẫn trường tồn bất biến. Sự tử
609. 34:36tế luôn luôn có mặt trong đời sống của
610. 34:37chúng ta.
611. 34:39Thiếu hẳn nó thì chúng ta cũng không còn
612. 34:40là con người nữa. Chúng tôi cho rằng một
613. 34:44dân tộc, một xã hội có phải chìm đắm ở
614. 34:47trong khốn đốn vong đô thì cái sự tử tế
615. 34:50và cái sự hoàn thiện vẫn tồn tại nguyên
616. 34:53hình trong đó.
617. 34:55Nó là cái đích để tập hợp, là ánh sáng
618. 34:58để vươn tới.
619. 35:00Tôi cũng tâm niệm như vậy. Nhưng khi đã
620. 35:02đạt tới một sự hoàn thiện, một sự tử tế
621. 35:04như mong muốn thì tiếc hay giả chúng tôi
622. 35:07có lẽ đã dục nhau sang thế giới bên kia
623. 35:10rồi.
624. 35:15Và cuối cùng thì sau một cuộc đời tử tế
625. 35:18hoặc không tử tế, dài lâu hoặc ngắn
626. 35:20ngủi, mọi người đều được tạo hóa cho một
627. 35:23cái quyền bình đẳng là trở về với đất.
628. 35:27Có người cứ nói bừa rằng chết là hết,
629. 35:30nhưng thực ra chết và con đường đi đến
630. 35:33cái chết cũng nhiều chuyện lắm. Ví như
631. 35:36trong đám có giọng thành kính xót
632. 35:38thương. Tiếc thay ông ta là một người ăn
633. 35:41ở tử tế hoặc bật ra.
634. 35:45Đáng đời cái lão Chúa xu thời.
635. 35:55Có lẽ chẳng mấy ai biết lắm chuyện về
636. 35:57những người chết bằng những người đào
637. 35:59mồ.
638. 36:00Âu đây cũng là một dịp để làm quen. Cái
639. 36:03công việc nắng mưa nặng nhọc này đôi khi
640. 36:06bị coi là tận cùng của xã hội, lại cần
641. 36:10cho bất cứ ai, cho ông, cho bà,
642. 36:15cho tôi và cho tất cả. Và không hiểu bởi
643. 36:19một lý do gì chúng ta thiếu đi một tấm
644. 36:22lòng cần thiết đối với họ.
645. 36:25Người đào mồ cởi vào đất cả quan chức
646. 36:28lẫn thường dân. cả nhà học giả và thằng
647. 36:31vô lại. Có điều người ta trở về với đất
648. 36:35trong những hoàn cảnh khác nhau, bằng
649. 36:38những con đường khác nhau, mang theo
650. 36:40xuống mồ những điều thiện và ác khác
651. 36:43nhau.
652. 36:46[âm nhạc]
653. 36:56Nhân đây cũng nói thêm rằng người tử tế
654. 37:00ai cũng mong muốn trông thấy đồng loại
655. 37:02của mình có mổ yên mà đẹp. Vì mổ yên mà
656. 37:06đẹp an ủi được con người. Nhưng mong
657. 37:10muốn hơn và an ủi được con người hơn vẫn
658. 37:13là sự tử tế, là tình thương yêu, là công
659. 37:17đức của người quá cố để lại cho đời.
660. 37:20Đừng để rồi mai mốt mang theo xuống mồ.
661. 37:24Một nỗi buồn có thể to hơn cả phần mộ
662. 37:27của mình.
663. 37:36Cùng với người đào mồ có nên nghĩ ngợi
664. 37:38rằng
665. 37:40làm sao để khi từ giã thế giới ta không
666. 37:43chỉ nằm xuống như một người tử tế mà
667. 37:46điều quan trọng là ta có thể từ giã một
668. 37:49thế giới tử tế hơn, trong đó con người
669. 37:52được chăm lo hơn.
670. 37:59[âm nhạc]
671. 38:02Vậy ra nghĩ cho đến cùng, ở trên đời này
672. 38:06không có một nghề nghiệp nào, không có
673. 38:09một công việc gì và cũng không có một
674. 38:11con người nào trở nên tử tế nếu không
675. 38:15bắt đầu từ tình thương yêu con người, sự
676. 38:18trân trọng đối với con người và đi từ
677. 38:21nỗi đau của con người.
678. 38:24Khi bấm những cảnh cuối của bộ phim này,
679. 38:26người trông coi mồ mà giám đốc các nghĩa
680. 38:29trang Hà Nội cháu gọi nhà văn Ngu Tất Tố
681. 38:31là bác đã chép miệng bảo chúng tôi rằng:
682. 38:35"Gõ trạn
683. 38:37chuyện các anh cũ như trái đất,
684. 38:40tôi ở với người chết đã lâu rồi, có cái
685. 38:44hay họ chẳng thèm tranh cãi với bao giờ.
686. 38:48Dĩ nhiên
687. 38:50nếu họ tranh cãi và nếu họ tham gia
688. 38:53tranh cãi thì ối phải bác bỏ. Kể cả tôi
689. 38:58là người quản lý họ và cả cái phim các
690. 39:00anh đang làm. Vâng. thì có gì mới đâu và
691. 39:04có dám tranh cãi gì đâu. Khi mà ở đây
692. 39:08trong cái nghĩa trang bình dân này có
693. 39:11mặt rất đông những người giỏi chữ nghĩa.
694. 39:14Cụ Nguyễn Huy Tường,
695. 39:17cụ Vũ Ngọc Phan, cụ Xuân Diệu, cụ Nguyễn
696. 39:21Tuân và nhiều cụ khác.
697. 39:27có dám tranh cãi với ai đâu và có gì mới
698. 39:30đâu. Chỉ thương người bạn đồng nghiệp
699. 39:33xấu số lúc sống và lúc chết đều vui lòng
700. 39:37để chúng tôi quay phim. Nỗi bất hạnh to
701. 39:40lớn trong quá khứ của gia đình cậu ta kể
702. 39:43ra ở đây không tiện vậy mà vẫn đùa bỡn
703. 39:48cho đến lời cuối. Cậu ta bảo rằng tớ rất
704. 39:52muốn sống để xem cái phim của các cậu
705. 39:55làm về cái chết của tớ như thế nào.
706. 40:03Trải qua một thời gian dài, rất dài,
707. 40:06chúng tôi mới chiêm nghiệm được một điều
708. 40:08rằng để thấu hiểu nỗi đau của con người
709. 40:12không phải là một việc dễ dàng gì.
710. 40:17Vâng, không thể là một việc dễ dàng gì.
711. 40:20Nhất là khi ta không sống cuộc sống của
712. 40:23người đời.
713. 40:25[âm nhạc]
714. 40:38Chỉ có sống cuộc sống của người đời,
715. 40:41chia sẻ những nỗi buồn và niềm vui của
716. 40:43người đời thì may ra mới tìm được, hiểu
717. 40:46được, nghĩ được và làm đúng được đôi
718. 40:48điều.
719. 40:50Nhưng cũng như chúng tôi, ít có mấy ai
720. 40:53lại lẩm cẩm từ chối một cuộc sống đầy đủ
721. 40:55hơn, quyền thế hơn để sống cuộc sống như
722. 40:58mọi người.
723. 41:04[âm nhạc]
724. 41:08Cái nghịch lý là ở chỗ đó. Và cuối cùng
725. 41:12dù nhọc lòng mất công, những điều chúng
726. 41:14tôi những người làm phim biết được chỉ
727. 41:17bằng giọt nước. Còn những điều chưa biết
728. 41:20lại là biển cả.
729. 41:29Đến đây mới nhận ra rằng ở bộ phim này
730. 41:32quá lạm dụng lời các danh nhân. Lời bình
731. 41:35do những người làm phim viết ra rất có
732. 41:38thể là những điều vớ vẩn, tầm phào, làm
733. 41:41mệt lòng gầy duyệt, kỹ tính. Còn lời các
734. 41:44danh nhân thì thực sự yên tâm, đó là
735. 41:47chân lý. là danh ngôn. Vì vậy, trộm nghĩ
736. 41:52cũng nên thay chữ hết của bộ phim nhỏ bé
737. 41:54này bằng việc nói thêm rằng cái câu nóng
738. 41:58này táo tợn. Tất nhiên chỉ có súc vật
739. 42:02mới có thể quay lưng lại nỗi đau khổ của
740. 42:04con người mà chăm lo riêng cho bộ da của
741. 42:07mình. May thay là của các mát tôn kính
742. 42:12chứ không phải là của bạn tôi.