Chiến lược cân bằng quyền lực của Việt Nam trước Mỹ và Trung Quốc — Transcript

Full transcript

1. 0:05[âm nhạc]
2. 0:10Xin chào quý vị và các bạn. Chào mừng đến với chương trình Á Lục Ký. Tháng 9
3. 0:15năm 2023, một chiếc chuyên cơ mang theo Tổng thống Mỹ Hạ Cánh xuống sân bay Nội
4. 0:19Bài. Ông được đón tiếp bằng nghi thức cao nhất và chỉ trong vài giờ, hai nước
5. 0:24tuyên bố nâng cấp quan hệ lên mức cao nhất trong toàn bộ hệ thống ngoại giao
6. 0:28của Việt Nam. Chưa đầy 3 tháng sau, cũng chính đường băng đó, một chiếc chuyên cơ
7. 0:32khác hạ cánh lần này mang theo chủ tịch Trung Quốc. Ông cũng được đón bằng nghi
8. 0:37thức trọng thể không kém. Nhưng lần này câu chuyện tinh vi hơn nhiều vì quan hệ
9. 0:42hai nước đã ở mức cao nhất từ 15 năm trước nên đây không phải một cuộc nâng
10. 0:46cấp mà là một nghi thức làm sâu sắc thêm mối quan hệ đó bằng một khái niệm ngoại
11. 0:51giao hoàn toàn mới. Hai siêu cường đang cạnh tranh gây gắt nhất thế giới cùng
12. 0:55đến một thủ đô cùng đòi hỏi sự ưu ái và cùng ra về hài lòng. Câu hỏi đặt ra là
13. 1:01làm thế nào một quốc gia vừa siết chặt tay với đối thủ của Bắc Kinh lại vẫn
14. 1:05được chính Bắc Kinh trải thảm đỏ chỉ vài tháng sau đó?
15. 1:11Đây không phải một sự tình cờ ngoại giao và cũng không phải may mắn nhất thời, đó
16. 1:15là kết quả của một chiến lược có tên gọi chính thức ngoại giao cây tre được cố
17. 1:20Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đúc kết và hệ thống hóa thành một trường phái riêng
18. 1:24xây dựng qua nhiều thập kỷ. Hình ảnh này có ba tầng nghĩa. Mỗi tầng giải quyết
19. 1:29một phần của bài toán. Gốc vựng là những nguyên tắc không thay đổi về độc lập và
20. 1:33chủ quyền. Thân chắc là sức mạnh nội lực từ kinh tế đến quốc phòng. Còn cành uyển
21. 1:38chuyển là sự khôn khéo trong cách ứng xử với từng đối tác. Nói một cách dễ hiểu
22. 1:42hơn, đây là chiến lược của một quốc gia nằm sát một cường quốc khổng lồ về địa
23. 1:47lý, nhưng lại cần thị trường và công nghệ của phương Tây để phát triển nên
24. 1:52không thể và cũng không muốn đặt cược toàn bộ tương lai vào một phía duy nhất.
25. 1:56Để hiểu vì sao chiến lược này vận hành hiệu quả đến vậy, chúng ta cần quay lại
26. 2:01đúng cái đêm mà Việt Nam từng học một bài học rất đắt khi họ thử điều ngược
27. 2:06lại. [âm nhạc]
28. 2:11Hãy nhìn kỹ hơn và những gì thực sự diễn ra trong hai chuyến thăm đó. Vì chi tiết
29. 2:16nằm ở đó chứ không nằm ở những cái bắt tay trước ống kính. Với Tổng thống Mỹ,
30. 2:21nội dung đàm phán tập trung gần như tuyệt đối vào công nghệ bán dẫn, chuỗi
31. 2:25cung ứng và đổi mới sáng tạo. Những lĩnh vực Việt Nam đang rất cần để nâng cấp
32. 2:29nền kinh tế. Quan trọng hơn, phía Việt Nam đã yêu cầu đưa một nguyên tắc cụ thể
33. 2:34và tuyên bố chung, đó là hai nước cam kết tôn trọng thể chế chính trị của
34. 2:39nhau. Nói cách khác, đây là một câu duy nhất nhưng mang ý nghĩa rất lớn. Nó là
35. 2:43lời trấn an gửi thẳng tới Bắc Kinh rằng mối quan hệ mới với Washington không
36. 2:48nhằm xây dựng một liên [âm nhạc] minh quân sự để chống lại Trung Quốc. 3 tháng
37. 2:51sau, khi đón Chủ tịch Trung Quốc, Việt Nam đối mặt với một bài toán khó hơn
38. 2:55nhiều. Phía Trung Quốc mong muốn Việt Nam tham gia vào khái niệm cộng đồng
39. 2:59chung vận mệnh. Một cụm từ cốt lõi trong chính sách đối ngoại của Bắc Kinh thường
40. 3:04được dùng với những quốc gia được xem là gắn bó rất chặt chẽ với Trung Quốc. Từ
41. 3:09chối thẳng thừng sẽ khiến láng giềng phương Bắc mất lòng. Nhưng chấp nhận
42. 3:13nguyên vẹn lại có thể khiến phương Tây hiểu rằng Việt Nam đã ngả hẳn về quỹ đạo
43. 3:17ảnh hưởng của Bắc Kinh. Theo phân tích của Tiến sĩ Alexander Vuvin, giáo sư tại
44. 3:23Trung tâm nghiên cứu an ninh Châu Á Thái Bình Dương, Daniel Kinou ở Hawai, cách
45. 3:28Việt Nam giải quyết bài toán này rất tinh vi. Họ chấp nhận khái niệm đó nhưng
46. 3:32dùng một bản dịch tiếng Việt mang sắc thái trung tính hơn nhiều. Cộng đồng
47. 3:36chia sẻ tương lai mang ý nghĩa chiến lược thay vì một bản dịch sát nghĩa và
48. 3:40ràng buộc hơn. Chỉ khác nhau vài từ, nhưng đó chính là cách [âm nhạc] một
49. 3:44quốc gia nhỏ hơn rất nhiều lần vẫn giữ được khoảng trống để không bị ràng buộc,
50. 3:49trong khi vẫn giữ thể diện cho đối tác lớn. Ở đây cần nói rõ thêm một điểm quan
51. 3:53[âm nhạc] trọng để tránh hiểu lầm. Với Mỹ, đây thực sự là một bước nhảy vọt lần
52. 3:58đầu tiên lên bậc quan hệ cao nhất. Còn với Trung Quốc, quan hệ đã ở đúng bậc
53. 4:03đó. Từ năm 2008 nên phần việc của Việt Nam với Bắc Kinh
54. 4:08không phải là nâng bậc mà là khéo léo làm mới bằng một khung khái niệm khác.
55. 4:13Nói cách khác, Việt Nam đã phải bỏ ra hai loại công sức ngoại [âm nhạc] giao
56. 4:16rất khác nhau trong cùng một năm. Một bên cần một bước đột phá thực sự, bên
57. 4:20còn lại chỉ cần một cử chỉ đúng nghi thức nhưng không kém phần tính toán.
58. 4:25[âm nhạc]
59. 4:31[âm nhạc]
60. 4:35[âm nhạc]
61. 4:37Lý do khiến cả hai siêu cường đều coi trọng Việt Nam đến vậy không chỉ nằm ở
62. 4:43vị trí địa lý. Nhiều năm qua, các tập đoàn đa quốc gia đã đẩy mạnh chiến lược
63. 4:48mà giới kinh doanh gọi là Trung [âm nhạc] Quốc cộng 1, tức là chuyển một
64. 4:51phần dây truyền sản xuất ra khỏi Trung Quốc để tránh rủi ro, thuế quan và căng
65. 4:56thẳng địa chính trị. Và Việt Nam là một trong những điểm đến hưởng lợi nhiều
66. 5:00nhất từ xu hướng này. Điều đó khiến Việt Nam trở thành một mắt xích ngày càng
67. 5:04quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Và một mắt xích quan trọng thì luôn
68. 5:09có giá trị mặc cả riêng [âm nhạc] bất kể quy mô dân số hay diện tích lãnh thổ.
69. 5:13Nhưng lý do sâu xa nhất [âm nhạc] khiến Việt Nam không thể chọn phe dù có muốn
70. 5:18nằm ở chính cấu trúc của nền kinh tế, phần lớn nguyên vật liệu và linh kiện để
71. 5:23sản xuất hàng xuất khẩu của Việt Nam đến từ Trung Quốc. Trong khi thị trường tiêu
72. 5:27thụ lớn nhất cho chính những sản phẩm đó lại là Mỹ và Châu Âu. Nói một cách dễ
73. 5:32hình dung, nếu quay lưng với Trung Quốc, [âm nhạc] các nhà máy sẽ thiếu nguyên
74. 5:35liệu để vận hành. Còn nếu quay lưng với Mỹ và Châu Âu, hàng làm ra sẽ không có
75. 5:40ai mua, cân bằng. Vì vậy, không đơn thuần là một lựa chọn khôn khéo mà là
76. 5:45điều kiện sống còn của cả một nền kinh tế đang đứng giữa hai đầu của cùng một
77. 5:49chuỗi cung ứng. Theo đánh giá của Derek Grossman, chuyên gia phân tích quốc
78. 5:54phòng cấp [âm nhạc] cao tại Rent Corporation có trụ sở tại Mỹ, chính sự
79. 5:59khéo léo này đã tạo ra một hiệu ứng ngược so với những gì người ta thường
80. 6:04nghĩ về các nước nhỏ trong cuộc cạnh tranh giữa các siêu cường. Thay vì Việt
81. 6:08Nam phải chạy theo xin xó sự bảo trợ của một bên, cả Washington lẫn Bắc Kinh đều
82. 6:13phải chủ động tìm cách chiều lòng Hà Nội để dành ảnh hưởng. Nói một cách dễ hình
83. 6:18dung, Việt Nam đã biến vị trí địa lý vốn được xem là bất lợi, kẹp giữa các cường
84. 6:23quốc thành một đòn bảy mặc cả thực sự. Nếu nhìn hai chuyến thăm này cạnh nhau
85. 6:28có thể thấy một logic xuyên suốt rất rõ. Với Mỹ, Việt Nam nói rõ chúng tôi hợp
86. 6:33tác về kinh tế và công nghệ, không phải quân sự chống ai. Với Trung Quốc, Việt
87. 6:38Nam nói rõ chúng tôi tôn trọng vị thế của các bạn, nhưng bằng ngôn từ của
88. 6:42riêng chúng tôi, đây chính là cành uyển chuyển được vận hành trên thực tế, không
89. 6:46phải một khẩu hiệu trều tượng. Nhưng khả năng vừa lòng cả hai phía cùng lúc như
90. 6:50vậy không phải chuyện ngẫu nhiên hay may mắn nhất thời. Nó bắt nguồn từ một bài
91. 6:55học rất đắc mà chính Việt Nam đã phải trả giá gần nửa thế kỷ trước khi họ từng
92. 6:59thử điều ngược lại. [âm nhạc]
93. 7:08Để hiểu vì sao Việt Nam ngày nay tránh chọn phe bằng mọi giá, chúng ta cần quay
94. 7:13lại giai đoạn ngay sau khi đất nước thống nhất. Năm 1975, trong bối cảnh
95. 7:20chiến tranh lạnh vẫn còn gay gắt, giới lãnh đạo lúc đó đã chọn một con đường
96. 7:24hoàn toàn khác với hôm nay, nghiêng hẳn về khối xã hội chủ nghĩa do Liên Xô đứng
97. 7:28đầu. Đỉnh điểm của lựa chọn này là việc ký hiệp ước hữu nghị và hợp tác với Liên
98. 7:34Xô vào tháng 10 năm 1978 [âm nhạc] đưa Việt Nam bước hẳn vào quỹ đạo liên minh
99. 7:41quân sự và kinh tế của khối xô viết. Cái giá của lựa chọn đó đến rất nhanh. Chỉ
100. 7:46một năm sau, năm 1979, chiến tranh biên giới phía Bắc nổ ra với
101. 7:52Trung Quốc, tiêu tốn nguồn lực quốc gia và tạo ra một môi trường an ninh bất ổn
102. 7:57kéo dài. Cùng lúc, việc ngã hẳn về một phía khiến Việt Nam rơi vào thế cô lập
103. 8:02ngoại giao với phần lớn thế giới còn lại, đặc biệt là phương tây và nhiều
104. 8:07nước trong khu vực. Hệ quả cộng dồn là một cuộc khủng hoảng kinh tế xã hội trầm
105. 8:12trọng suốt thập niên. 1980 với lạm phát phi mã đến mức nhiều
106. 8:17gia đình phải chia nhau từng củ khoai trong những ngày giáp hạt. Nói một cách
107. 8:22trực diện, đây chính là hình ảnh cụ thể của cái giá phải trả khi một quốc gia
108. 8:26đặt cược toàn bộ vận mệnh vào một cường quốc duy nhất và để cường quốc đó định
109. 8:31đoạt luôn ai là bạn, ai là thù của mình. Bài học đó đã thấm sâu đến mức định hình
110. 8:37toàn bộ tư duy đối ngoại sau này. Đại hội Đảng lần thứ sáu tháng 12 năm 1986
111. 8:45thường được nhắc đến như cột mốc khởi đầu công cuộc đổi mới nhưng văn kiện
112. 8:49mang tính bước ngoặt thực sự cho ngoại giao lại là nghị quyết số 13 của Bộ
113. 8:53Chính trị ban hành tháng 5 năm 1988. Lần đầu tiên khái niệm lợi ích quốc gia
114. 9:00được đặt lên vị trí tối thượng thay thế cho lăng kính đấu tranh ý thức hệ đã
115. 9:04từng chi phối mọi quyết định trước đó. Nói cách khác, đây là thời điểm Việt Nam
116. 9:08chính thức chuyển từ câu hỏi nước này thuộc phe nào sang câu hỏi thực dụng hơn
117. 9:12nhiều. Quan hệ này có lợi gì cho đất nước? Nhìn xa hơn, sự thay đổi này không
118. 9:17chỉ là một điều chỉnh chính sách đối ngoại đơn thuần mà là một sự thay đổi
119. 9:21triết lý cầm quyền từ chỗ coi quan hệ quốc tế là một trận chiến ý thức hệ phải
120. 9:25phân thắng bại sang chỗ coi đó là một bàn cờ lợi ích mà mỗi nước cờ đều phải
121. 9:32được cân đo trên cơ sở nó mang lại điều gì cho sự tồn vong và phát triển của đất
122. 9:37nước. Sự sụp đổ của Liên Xô đầu thập niên 1990 càng khiến bài học này trở nên
123. 9:44cấp bách khi nguồn viện trợ và chiếc ô an ninh lớn nhất của Việt Nam biến mất
124. 9:49gần như chỉ sau một đêm. Đối mặt với nguy cơ mất phương hướng chiến lược hoàn
125. 9:53toàn, Việt Nam buộc phải bình thường hóa quan hệ với cả Trung Quốc chính thức vào
126. 9:58tháng 11 năm 1991 và với Hoa Kỳ chính thức vào ngày 11
127. 10:04tháng năm 1995. Cùng năm đó, Việt Nam gia nhập hiệp hội
128. 10:09các quốc gia Đông Nam Á, tạo thêm một không gian đệm đa phương để không phải
129. 10:13đơn độc đối diện với các cường quốc. Chính từ những đống đổ vỡ đó, một thay
130. 10:17đổi tư duy còn sâu sắc hơn đã dần hình thành, không chỉ là thay đổi chính sách
131. 10:22mà là thay đổi cách Việt Nam định nghĩa ai là bạn và ai là thù trên bản đồ thế
132. 10:27giới.
133. 10:32Vậy sau khi thoát khỏi những [âm nhạc] tháng ngày bị cô lập, Việt Nam đã thay
134. 10:36đổi cách nhìn nhận ai là bạn, ai là thù như thế nào. Cơ chế tư duy mới này được
135. 10:41định hình rõ nét tại Nghị quyết Trung ương tá khóa 9. năm 2003
136. 10:47và sau đó được hoàn thiện tại nghị quyết số [âm nhạc] 28 năm 2013 về chiến lược
137. 10:53bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Thay vì phân loại các nước theo hệ tư tưởng
138. 10:57chính trị như thời chiến tranh lành, Việt Nam chuyển sang một cặp khái niệm
139. 11:01thực dụng hơn nhiều đối tác và đối tượng. Đối tác là bất kỳ quốc gia nào
140. 11:06tôn trọng độc lập, chủ quyền và hợp tác bình đẳng cùng có lợi. Còn đối tượng là
141. 11:11bất kỳ thế lực nào có hành động xâm phạm, độc lập và toàn vẹn lãnh thổ. Điểm
142. 11:16quan trọng nhất của cách phân loại này và cũng là điểm dễ bị bỏ qua nhất là nó
143. 11:21thừa [âm nhạc] nhận sự chuyển hóa qua lại. Một quốc gia đối tác vẫn có thể tồn
144. 11:25tại mặt mâu thuẫn và một mối quan hệ căng thẳng vẫn có thể tìm được lợi ích
145. 11:29chung để hợp tác. Nói một cách dễ hiểu, Việt Nam không còn nhìn thế giới bằng
146. 11:34hai màu trắng đen mà nhìn theo từng vấn đề cụ thể. Điều này giải thích vì sao
147. 11:39Việt Nam có thể vừa hợp tác kinh tế sâu rộng với Trung Quốc, vừa kiên quyết đấu
148. 11:43tranh bảo vệ chủ quyền trên biển với chính Trung Quốc mà không coi đó là mâu
149. 11:47thuẫn. Để hiện thực hóa tư duy này, Việt Nam xây dựng một hệ thống [âm nhạc] xếp
150. 11:51hạng quan hệ ngoại giao gồm ba bậc: đối tác toàn diện, đối tác chiến lược
151. 11:55[âm nhạc] và cao nhất là đối tác chiến lược toàn diện. Hãy hình dung hệ thống
152. 11:59này như một cầu thang. Càng lên cao, mức độ tin cậy chính trị và chiều sâu hợp
153. 12:04tác an ninh, kinh tế, công nghệ càng lớn. Nhưng không bậc nào đi kèm cam kết
154. 12:08Liên minh quân sự giảng buộc. Bậc cao nhất [âm nhạc] được thiết lập lần đầu
155. 12:12với Trung Quốc vào năm 2008, sau đó mở rộng dần với Nga, Ấn Độ, Hàn
156. 12:19Quốc. Nhưng điều đáng chú ý nhất, chi tiết mà ngay cả nhiều người theo dõi
157. 12:23thời sự sát sao cũng ít để ý là tốc độ mở rộng đã tăng vọt trong giai đoạn
158. 12:292023 đến 2026. Chỉ trong khoảng [âm nhạc] 3 năm, Việt Nam thiết lập thêm
159. 12:36quan hệ ở bậc cao nhất này với Mỹ, Nhật Bản, Úc, Pháp, Malaysia, New Zealand,
160. 12:44Indonesia, Singapore, Thái Lan, Anh và gần đây nhất là toàn [âm nhạc] bộ liên
161. 12:50minh Châu Âu vào tháng 1 năm 2026, nâng tổng số lên 15 đối tác theo
162. 12:57xác nhận của truyền thông trong nước tính đến đầu năm
163. 13:01[âm nhạc] 2026. Nói cách khác, đây không phải một chính sách tĩnh được tuyên bố
164. 13:06một lần rồi để đó mà là một chiến lược đang được đẩy nhanh có chủ đích. Đúng
165. 13:10vào giai đoạn cạnh tranh Mỹ Trung trở nên gay gắt nhất. Song song với hệ thống
166. 13:15đối tác này, Việt Nam còn có một trụ cột khác giữ cho toàn bộ chiến lược không bị
167. 13:19lung lay, đó là chính sách [âm nhạc] quốc phòng công bố chính thức trong sách
168. 13:23Trắng Quốc phòng năm 2019, thường được gọi tắt là chính sách
169. 13:2840, một tủy, bốn điều không gồm. không tham gia liên minh quân sự, không liên
170. 13:34kết với nước [âm nhạc] này để chống nước kia, không cho nước ngoài đặt căn cứ
171. 13:38quân sự trên lãnh thổ Việt Nam và không sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ
172. 13:43lực trong quan hệ quốc tế. Nhưng chi tiết đáng chú ý nhất và cũng ít được
173. 13:47nhắc đến nhất lại nằm ở phần một tùy Việt Nam để ngỏ khả năng sẽ cân nhắc
174. 13:52phát triển quan hệ quốc phòng phù hợp, tùy vào diễn biến tình hình cụ thể. Nói
175. 13:57cách khác, đây chính là khe cửa mà chính sách này chừa lại cho chính mình. một
176. 14:01cam kết cứng rắn về nguyên tắc nhưng vẫn có một khoảng trống đủ rộng để linh hoạt
177. 14:06nếu lợi ích cốt lõi bị đe dọa thực sự. Nhưng chính tốc độ mở rộng nhanh chóng
178. 14:10[âm nhạc] và có vẻ hoàn hảo này lại đặt ra một câu hỏi mà không ít học giả quốc
179. 14:15tế theo dõi rất sát. [âm nhạc] Liệu một chiến lược làm hài lòng gần như tất cả
180. 14:19mọi người có thực sự bền vững hay đó chỉ là một cách trì hoãn, một lựa chọn khó
181. 14:24khăn hơn nhiều đang chờ ở phía trước. [âm nhạc]
182. 14:31Giới nghiên cứu quan hệ quốc tế nhìn nhận sự thành công này theo hai hướng
183. 14:36khá khác biệt và cả hai hướng đều đáng được lắng nghe. Ở một phía, Tiến sĩ Lê
184. 14:41Hồng Hiệp, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện nghiên cứu Đông Nam Á, tức viện
185. 14:46Isias Yusof Ishak ở Singapore gọi đây là một hình mẫu thành công của chiến lược
186. 14:53phòng ngừa, rụi ro toàn diện. Theo ông, điểm mấu chốt không nằm ở việc Việt Nam
187. 14:58khéo léo về ngôn từ ngoại giao mà nằm ở việc Việt Nam đồng thời xây dựng năng
188. 15:03lực tự chủ thực chất, đa dạng hóa đối tác an ninh, mở rộng các hiệp định
189. 15:08thương mại và phát triển công nghiệp quốc phòng trong nước. Nói cách khác,
190. 15:12theo lăng kính này, ngoại giao cây tre [âm nhạc] chỉ đứng vững được vì phía sau
191. 15:17nó là một nền kinh tế và một năng lực quốc phòng đang lớn mạnh thực sự chứ
192. 15:23không phải chỉ là kỹ thuật đàm phán xông. Ở phía ngược lại, nhà phân
193. 15:26[âm nhạc] tích Jackson Lopez tại viện Louis của Australia đưa ra một cảnh báo
194. 15:31sắc hơn nhiều. Theo ông, chiến lược này đang đặt cược vào một giả định rằng
195. 15:35những nhượng bộ về thương mại và ngoại giao có thể bù đắp được cho các mối đe
196. 15:39dọa an ninh cốt lõi và giả định đó có thể sai trong một kỷ nguyên mà [âm nhạc]
197. 15:44thương mại ngày càng bị vũ khí hóa bằng thuế quan và trừng phạt. Ông dùng chính
198. 15:49hình ảnh cây tre để phản biện. Một cây tre càng già thì càng dễ giòn, dễ trở
199. 15:55nên nông hơn, thân trở nên yếu hơn trước gió lớn. Nói một cách dễ hình dung, lập
200. 16:00luận này không phủ nhận rằng [âm nhạc] chiến lược đã thành công trong quá khứ
201. 16:04mà đặt câu hỏi liệu nó có còn hiệu quả khi áp lực chọn phe [âm nhạc] từ cả hai
202. 16:09phía đều tăng lên cùng lúc để thấy rõ hơn cái giá thực sự của việc không chọn
203. 16:14phe. Hãy nhìn vào một tình huống cụ thể. Đầu năm
204. 16:192022 tại [âm nhạc] đại hội đồng Liên hợp quốc, các nước được yêu cầu bỏ phiếu về
205. 16:24hàng loạt nghị quyết liên quan đến xung đột giữa Nga và Ukraina. Việt Nam đã
206. 16:29chọn bỏ phiếu trắng ở một số nghị quyết và bỏ phiếu chống việc đình chỉ tư cách
207. 16:33của Nga tại Hội đồng nhân quyền. Giáo sư Carl Teer tại Học viện Quốc phòng
208. 16:39Australia [âm nhạc] thuộc Đại học New South Wales đánh giá đây là một bước đi
209. 16:44khiến Việt Nam phải trả giá về uy tín quốc tế vì nhiều nước phương Tây từng
210. 16:48ủng hộ lập trường của Việt Nam trên biển Đông đã cảm thấy Việt Nam không đứng
211. 16:52cùng phía với họ trong một vấn đề mà họ coi là nguyên tắc luật pháp quốc tế cơ
212. 16:57bản. Nhưng ở phía đối lập của tranh luận này, chính giáo sư TER cũng ghi nhận
213. 17:02rằng lựa chọn đó không xuất phát từ hệ tư tưởng mà từ một tính toán rất thực
214. 17:06dụng. Quan hệ quốc phòng truyền thống với Nga vẫn giữ vai trò quan trọng trong
215. 17:11việc duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu của quân đội Việt Nam. Trong bối
216. 17:16cảnh chưa có nguồn thay thế nào đủ tương thích trong ngắn hạn. Nói cách khác,
217. 17:20Việt Nam đã chấp nhận đánh đổi một phần uy tín với phương Tây để bảo vệ một lợi
218. 17:25ích an ninh khác mà họ coi là cấp thiết hơn vào thời điểm đó. Nhìn rộng ra. Đây
219. 17:30chính là lý do vì sao nhiều nhà quan sát cho rằng đánh giá ngoại giao cây tre chỉ
220. 17:36bằng câu hỏi thành công hay thất bại là chưa đủ. Câu hỏi chính xác hơn có lẽ là
221. 17:42trong từng thời điểm cụ thể, Việt Nam đang ưu tiên lợi ích nào và sẵn sàng trả
222. 17:48giá gì để bảo vệ lợi ích đó?
223. 17:54[âm nhạc]
224. 17:56Việt Nam không phải quốc gia duy nhất trong khu vực cố gắng giữ khoảng cách
225. 18:00đều với các siêu cường nhưng cách các nước khác thực hiện điều này lại rất
226. 18:03khác nhau và sự khác biệt đó giúp làm rõ hơn vì sao mô hình của Việt Nam mang
227. 18:08tính chất đặc thù. Indonesia theo đuổi nguyên tắc được gọi là độc lập và tích
228. 18:13cực có từ thời tổng thống Sukano. Điểm giống nhau là cả hai nước đều từ chối
229. 18:18liên minh quân sự cứng nhắc. Nhưng điểm khác biệt cốt lõi nằm ở vị trí địa lý.
230. 18:22Indonesia là một quốc gia quần đảo, không có chung đường biên giới trên bộ
231. 18:27với Trung Quốc nên áp lực an ninh sinh tồn không khắc nghiệt bằng Việt Nam.
232. 18:31Quốc gia có đường biên giới trên bộ giải với Trung Quốc và tranh chấp lãnh thổ
233. 18:36trực tiếp trên biển. Nói cách khác, Indonesia có nhiều dư địa hơn để thử
234. 18:41nghiệm, còn Việt Nam gần như không có chỗ cho sai lầm. Singapore lại chọn một
235. 18:46con đường khác được giới học thuật gọi là phòng ngừa rủi ro thông qua thể chế.
236. 18:51Cố đảo này khai thác tối đa lợi ích kinh tế từ thị trường Trung Quốc nhưng đồng
237. 18:55thời cho phép quân đội Mỹ quyền tiếp cận và đồn trú luân phiên tại một số căn cứ
238. 19:00theo một bản ghi nhớ đã ký từ năm 1990. Đây chính là điểm khác biệt lớn nhất so
239. 19:06với Việt Nam nơi chính sách bốn không loại trừ hoàn toàn khả năng cho nước
240. 19:10ngoài đặt căn cứ quân sự. Malaysia thì chọn cách tiếp cận trầm lặng hơn, thường
241. 19:15giảm nhẹ mức độ nghiêm trọng của các va chạm với tàu hải cảnh Trung Quốc trên
242. 19:19biển để giữ quan hệ kinh tế êm thấm, kín tiếng hơn nhiều [âm nhạc] so với Việt
243. 19:24Nam, vốn thường công khai và quyết liệt hơn trong việc khẳng định chủ quyền trên
244. 19:28thực địa lẫn trên mặt trận pháp lý quốc tế. Nhưng bức tranh so sánh sẽ không đầy
245. 19:33đủ nếu chỉ nhìn vào những nước đang thành công. Thái Lan cũng có một truyền
246. 19:37thống ngoại giao lâu đời được ví như cây tre uốn theo chiều gió. Nhưng đây là một
247. 19:42điểm khác biệt quan trọng cần làm rõ. Thái Lan giữ sự linh hoạt bằng cách ngả
248. 19:46hẳn về phía cường quốc đang thắng thế [âm nhạc] tại từng thời điểm chứ không
249. 19:50cố giữ khoảng cách đều với tất cả các bên như Việt Nam. Sau cuộc đảo chính
250. 19:55quân sự năm 2014, khi đối mặt với các lệnh trừng phạt từ phương Tây, Thái Lan
251. 20:01đã nhanh chóng chuyển sang tăng cường hợp tác kinh tế và quốc phòng với Bắc
252. 20:04Kinh. Điều này cho thấy sự trung lập bề mặt có thể rất dễ bị bẻ gãy khi lợi ích
253. 20:09chính trị nội bộ bị đe dọa [âm nhạc] trực tiếp.
254. 20:12Hai trường hợp khác còn cho thấy rõ hơn cái giá của việc thất bại trong chiến
255. 20:16lược cân bằng Sri Lanka do cấu trúc tài chính yếu và các khoản vay khó kiểm
256. 20:21soát. Cuối cùng phải nhượng lại quyền kiểm soát cảng chiến lược Han Tô tà cho
257. 20:26Trung Quốc trong nhiều thập kỷ đánh mất một phần đáng kể quyền tự chủ quốc gia.
258. 20:31Myanmar sau cuộc đảo chính quân sự khiến nước này bị Mỹ và Châu Âu cô lập gần như
259. 20:37hoàn toàn đã buộc phải lệ thuộc vào lá phiếu phủ quyết của Nga và Trung Quốc
260. 20:41tại hội đồng bảo an Liên hợp quốc cũng như nguồn cung vũ khí từ hai nước này
261. 20:46không còn giữ được nhiều không gian mặc cá độc lập. Vậy điều gì đã giúp Việt Nam
262. 20:50ít nhất cho tới thời điểm hiện tại tránh được số phận của Sri Lanka hay Myanmar?
263. 20:55Theo phân tích chung của nhiều nhà nghiên cứu, sự khác biệt then chốt nằm ở
264. 20:59việc Việt Nam đã chủ động đan xen lợi ích kinh tế thật sự với phương tây thông
265. 21:04qua hàng loạt hiệp định thương mại tự do [âm nhạc] thay vì chỉ dựa vào các khoản
266. 21:07vay hay viện trợ có điều kiện. Một khảo sát [âm nhạc] khu vực công bố năm
267. 21:132026 bởi viện Isias Usof [âm nhạc] Isaac cho thấy nếu tính trung bình trên toàn
268. 21:20khối các nước Đông Nam Á, 50 2% số người được hỏi cho biết [âm nhạc] sẽ chọn
269. 21:26nghiêng về Trung Quốc nếu buộc phải chọn phe so với 48% chọn Mỹ. Đây là con số
270. 21:32tính chung cho toàn khu vực. Cần nói rõ như vậy vì rất dễ gây hiểu lầm với riêng
271. 21:38Việt Nam. Một khảo sát trước đó của cùng viện nghiên cứu này công bố năm 2024 cho
272. 21:45thấy một bức tranh khác hạnh 79% người Việt Nam được hỏi chọn nghiêng về Mỹ,
273. 21:51chỉ 21% [âm nhạc] chọn Trung Quốc, mức trên lệch lớn hơn
274. 21:55nhiều so với mặt bằng chung khu vực. Điều này một lần nữa cho thấy [âm nhạc]
275. 22:00Việt Nam đang vận hành một phiên bản cân bằng riêng, không hoàn toàn giống với xu
276. 22:04hướng chung của cả khối.
277. 22:11Hãy quay lại hình ảnh ở đầu chương trình. Hai chiếc chuyên cơ cùng một
278. 22:15đường băng cách nhau chưa đầy 3 tháng, mỗi chiếc mang theo một trong hai nhà
279. 22:19lãnh đạo quyền lực nhất thế giới lúc này. Hy vọng quý vị đã nhìn thấy hình
280. 22:24ảnh đó theo một cách khác. Đó không phải là sự may mắn của một quốc gia nhỏ kẹp
281. 22:28giữa hai người khổng lồ mà là kết quả của một quá trình học hỏi kéo dài gần
282. 22:32nửa thế kỷ. Bắt đầu từ chính cái giá rất đắt phải trả khi từng chọn đứng hẳn về
283. 22:37một phía. Nhưng cành uyển chuyển có thể vươn mãi trong một thế giới đang phân
284. 22:41cực ngày càng sâu sắc hay không? Đó vẫn là câu hỏi mà ngay cả những học giả am
285. 22:45hiểu nhất về Việt Nam cũng chưa dám khẳng định chắc chắn. Có lẽ câu trả lời
286. 22:49sẽ không đến từ Hà Nội mà đến từ việc Washington và Bắc Kinh còn kiên nhẫn đến
287. 22:55đâu với một cây tre nhất định không chịu nghiêng hẳn về phía nào. Hẹn gặp lại quý
288. 22:59vị và các bạn trong kỳ phát sóng tiếp theo của Á Lục Ký.
289. 23:05[âm nhạc]