Champa Sau Năm 1471: 250 Năm Tồn Tại Sau Khi "Diệt Vong" | Cuộc Đua 500 Năm - Phần 6 — Transcript

Full transcript

1. 0:10Ở Ninh Thuận có một ngọn tháp gạch đỏ đã
2. 0:12đứng hơn 700 năm trên đỉnh đồ. Mỗi năm
3. 0:15vào tháng bả âm lịch, người ta tổ chức
4. 0:17một lễ hội tại đây. Và có một điều rất
5. 0:20là buổi lễ không bao giờ bắt đầu được
6. 0:24nếu chưa có người từ trên núi đi xuống
7. 0:26mang theo y phục của nhà vua. Những
8. 0:28người ấy không phải người Trăm, họ là
9. 0:31người Raglai, sống trên các vùng núi Tây
10. 0:33Nguyên cách đó vài chục km. Họ đã gìn
11. 0:37giữ y phục và bảo vật hoàng gia trăm
12. 0:39suốt nhiều trăm năm qua. Bởi vì đó là
13. 0:42lời hứa mà tổ tiên họ đã giữ từ khi
14. 0:44vương quốc Trampa còn tồn tại. Điều đó
15. 0:47đặt ra một câu hỏi. Nếu Champa đã diệt
16. 0:49vong vào năm 1471
17. 0:52như sách giáo khoa vẫn ghi thì tại sao
18. 0:54người Dragal vẫn còn đang giữ bảo vật
19. 0:56của một vương quốc đã mất từ hơn 500 năm
20. 0:59trước? Xin chào quý vị và các bạn. Chào
21. 1:01mừng đến với chương trình Á Lục Ký. Đây
22. 1:03là phần thứ sáu trong series cuộc đua
23. 1:05500 năm. Và hôm nay chúng ta sẽ đi vào
24. 1:08một trong những chương ít được kể nhất
25. 1:10của lịch sử miền Nam Việt Nam, câu
26. 1:12chuyện về Champa sau năm 1471.
27. 1:16Hầu hết chúng ta đều biết rằng năm đó
28. 1:19vua Lê Thánh Tông đem đại quân đánh
29. 1:22chiếm Vijaya, kinh đô của vương quốc
30. 1:24Champa ở vùng Bình Định ngày nay. Và hầu
31. 1:27hết chúng ta đều được học rằng đó là
32. 1:29ngày Champa kết thúc. Nhưng theo các học
33. 1:32giả từ Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp và
34. 1:34nhiều trung tâm nghiên cứu Đông Nam Á
35. 1:36quốc tế, đó không phải là ngày Champa
36. 1:39kết thúc, đó chỉ là ngày Champa thay đổi
37. 1:41hình dạng. Trong chương trình hôm nay,
38. 1:44chúng ta sẽ theo dõi những gì thực sự
39. 1:46diễn ra sau năm 1471,
40. 1:50xuyên qua 250 năm mà Trampa tồn tại
41. 1:53trong bóng tối của lịch sử. Chúng ta sẽ
42. 1:56thấy một cuộc kháng chiến buộc Chúa
43. 1:58Nguyễn phải nhượng bộ và khôi phục lại
44. 2:00vương quyền trăm. Chúng ta sẽ nghe về
45. 2:02một hiệp ước kỳ lạ. Trong đó người Trăm
46. 2:05vẫn có vua riêng, quân đội riêng, luật
47. 2:08pháp riêng ngay trong lãnh thổ đàng
48. 2:09trong. Và chúng ta sẽ hiểu tại sao câu
49. 2:12chuyện của Champa không chỉ là câu
50. 2:14chuyện của một vương quốc đã mất mà còn
51. 2:16là câu chuyện của chính chúng ta, những
52. 2:18người Việt đang sống ở miền Trung và
53. 2:20miền Nam hôm nay.
54. 2:25Để hiểu những gì xảy ra sau năm 1471,
55. 2:30trước tiên chúng ta cần hiểu đúng những
56. 2:32gì thực sự đã xảy ra trong năm đó. Vào
57. 2:35mùa xuân năm 1471,
58. 2:37vua Lê Thánh Tông huy động một đạo quân
59. 2:40khổng lồ tiến về phía Nam. Đại Việt xử
60. 2:42kỹ toàn thư ghi lại rằng quân đội Đại
61. 2:45Việt bao gồm cả bộ binh, thủy binh và
62. 2:47tượng binh vượt qua đèo Hải Vân và bao
63. 2:50vây thành Vaya ở phía Bắc Bình Định. Sau
64. 2:54nhiều ngày vây hãm thành thất thủ, vua
65. 2:57Champa là trà toàn bị bắt sống, toàn bộ
66. 2:59hoàng gia bị dẫn về Thăng Long. Con số
67. 3:02thương vong trong xử nhà Lê rất lớn.
68. 3:05Hàng chục nghìn người chết, hàng chục
69. 3:07nghìn người bị bắt làm tù binh. các học
70. 3:10giả hiện đại. Trong đó có nhà nghiên cứu
71. 3:13Pama thuộc Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp
72. 3:16cho rằng những con số này có phần được
73. 3:18phóng đại để khuếch trương thanh thế của
74. 3:20người chiến thắng, một thủ thuật quen
75. 3:21thuộc trong xử liệu các triều đại phong
76. 3:23kiến. Điều chắc chắn là Visa bị san
77. 3:26phẳng và hàng ngàn nghệ nhân thợ thủ
78. 3:28công trăm bị đưa về Bắc. Nhưng có một
79. 3:30chi tiết mà sử Việt Nam không ghi lại.
80. 3:33Biên niên sử Mã Lai được gọi là Sejara
81. 3:36Melayu cho biết thành Vijaya không thất
82. 3:39thủ đơn giản chỉ vì sức mạnh quân sự áp
83. 3:41đảo. Theo tài liệu này, một viên quan
84. 3:45giữ kho bạc của Champa đã bị mua chuộc
85. 3:48và lén mở cổng thành lúc rạng sáng.
86. 3:50Chính khoảnh khắc đó đã kết thúc cuộc
87. 3:52vây hám. Đây là một góc khuất của sự
88. 3:54kiện 1471
89. 3:57mà ít người biết đến. Vậy câu hỏi đặt ra
90. 3:59là sau khi Via thất thủ, Lê Thánh Tông
91. 4:03có tuyên bố xóa sổ hoàn toàn vương quốc
92. 4:05Trampa không? Câu trả lời là không. Và
93. 4:08đây là điều bất ngờ đầu tiên trong
94. 4:10chương trình hôm nay. Sau chiến thắng,
95. 4:12Lê Thánh Tông sáp nhập vùng đất từ đèo
96. 4:15Hải Vân xuống đến Bắc Phú Yên vào Đại
97. 4:17Việt. Nhưng phần lãnh thổ trăm ở phía
98. 4:19Nam, bao gồm vùng Khánh Hòa và Ninh
99. 4:22Thuận Bình Thuận ngày nay, ông không
100. 4:25chinh phục. Thay vào đó, ông tự tay chia
101. 4:27phần đất còn lại thành ba tiểu quốc chư
102. 4:29hầu nhỏ hơn. Nam bàn ở phía tây tương
103. 4:32ứng vùng Tây Nguyên, Hoa Anh ở Phú Yên,
104. 4:35Khánh Hòa và Panduranga ở Ninh Thuận,
105. 4:37Bình Thuận. Mỗi tiểu quốc được giao cho
106. 4:39một thủ lĩnh địa phương cai quản, phải
107. 4:42triều cống Đại Việt nhưng vẫn có quyền
108. 4:43tự trị. Nói cách khác, người chiến thắng
109. 4:46năm 1471
110. 4:48đã tự tay duy trì sự tồn tại của Champa
111. 4:52chỉ là dưới hình thức bị phân tán và
112. 4:54kiểm soát hơn. Bằng chứng bên ngoài cũng
113. 4:56xác nhận điều này. Minh thực lục của
114. 4:58Trung Quốc ghi rằng các sứ thần của vua
115. 5:01Trăm vẫn tiếp tục sang triều cống nhà
116. 5:03Minh vào năm 1478
117. 5:07và các năm sau đó xin sắc phong và viện
118. 5:10binh. Trong mắt Thiên Triều Trung Hoa
119. 5:12lúc đó, Champa vẫn là một quốc gia tồn
120. 5:14tại. Học giả Po Yama, người giành cả sự
121. 5:17nghiệp nghiên cứu lịch sử Champa qua các
122. 5:20tài liệu tiếng Trăm cổ lưu giữ tại Pháp
123. 5:22đã viết rằng sự kiện 1471
124. 5:26là biến cố chia cắt lãnh thổ, không phải
125. 5:29ngày tàn của một dân tộc trung tâm quyền
126. 5:31lực của Trampa dịch chuyển về phía Nam
127. 5:33lấy Panduranga làm nền tảng mới.
128. 5:48Để hiểu những thế kỷ tiếp theo, chúng ta
129. 5:50cần hiểu Champa là loại quốc gia gì. Và
130. 5:53đây là điều mà nhiều người chưa biết.
131. 5:55Champa không được tổ chức theo mô hình
132. 5:57một nhà nước tập trung quyền lực như Đại
133. 5:59Việt. Theo nhà sự học Michael Vicky,
134. 6:01người giành nhiều thập kỷ nghiên cứu
135. 6:03Đông Nam Á lục địa, Champa vận hành theo
136. 6:05mô hình mà giới học thuật gọi là
137. 6:07Mandala, tức là một mạng lưới các tiểu
138. 6:10quốc bán độc lập nơi quyền lực mờ dần từ
139. 6:13trung tâm ra ngoài rìa. VA là trung tâm
140. 6:16lớn nhất nhưng sự sụp đổ của VA không
141. 6:19kéo theo sự sụp đổ của toàn bộ hệ thống.
142. 6:22Vì vậy khi nói về 250
143. 6:25tồn tại sau 1471,
144. 6:28chúng ta chủ yếu nói về tiểu quốc
145. 6:30Panduranga ở vùng Ninh Thuận, Bình Thuận
146. 6:32nhưng 250 năm đó trông như thế nào? Học
147. 6:35giả Porama mô tả thực trạng của
148. 6:37Panduranga trong thế kỷ 17 bằng một khái
149. 6:40niệm tiếng Pháp P Leopard, nghĩa là gia
150. 6:43báo. Hãy hình dung một tấm gia báo với
151. 6:45những đốm đen lốm đốm trên nền vàng. Đó
152. 6:48chính xác là cách người Việt và người
153. 6:51chăm cùng chung sống trên vùng đất này.
154. 6:53Không có một đường biên giới rõ ràng
155. 6:55phân chia đất của người Việt và đất của
156. 6:58người Trăm. Thay vào đó các cụm làng
157. 7:00người Việt định cư hình thành lấm tấm
158. 7:02sen kẽ với các làng truyền thống của
159. 7:04người Trăm mà họ gọi là P ở những vùng
160. 7:07làng Việt tập trung đông hơn. Quang lại
161. 7:09chúa Nguyễn Cai Trị ở những vùng palà
162. 7:11lầy chăm bám trụ. Luật tục người chăm
163. 7:14vẫn có hiệu lực. Đây là hình ảnh thực
164. 7:16của quá trình mở rộng lãnh thổ về phía
165. 7:17Nam. Không phải một đường biên giới
166. 7:19thẳng tắp di chuyển từ Bắc xuống Nam mà
167. 7:21là sự chèn lấn từ từ, đan sen, phức tạp
168. 7:24qua nhiều thế hệ. Trong khi quá trình đó
169. 7:26diễn ra ở phần đất liền, Pandorang cũng
170. 7:29đang thay đổi theo hướng khác. Mất đi
171. 7:32các vùng đồng bằng màu mỡ phía bắc,
172. 7:34Panduranga chuyển hướng ra biển. Họ mở
173. 7:36rộng quan hệ thương mại với công ty Đông
174. 7:38Ấn Hà Lan với thương nhân Bồ Đào nha. Và
175. 7:42đặc biệt là với mạng lưới Hồi giáo má
176. 7:44Lai. ở bán đạo Mã Lai. Đây là giai đoạn
177. 7:47mà giới lãnh đạo Panduranga ồ ạc cải đạo
178. 7:49sang Hồi giáo. Vị vua đáng chú ý nhất
179. 7:52trong thời kỳ này là Por Rome, người trị
180. 7:55vì từ 1627
181. 7:57đến 1651.
182. 8:00Ông từng đi học thần học tại vương quốc
183. 8:02Kelantan trên bán đảo Mã Lai và khi trở
184. 8:04về đã đẩy mạnh việc cải đạo trong giới
185. 8:07quý tộc chăm. Các tài liệu lưu trữ của
186. 8:09công ty Đông Ấn Hà Lan trong thế kỷ 17
187. 8:12ghi nhận các vua chăm dùng tước hiệu
188. 8:14Sultan, viết thư bằng tiếng Mã Lai và
189. 8:17đón tiếp các giáo sĩ Ả Dập và Mã Lai tại
190. 8:19triều đình. Paul Rome cũng thực hiện một
191. 8:22bước đi ngoại giao khác thường. Ông kết
192. 8:24hôn với công chúa Nguyễn Phúc Ngọc Khoa,
193. 8:26con gái của chúa Nguyễn Phúc Nguyên.
194. 8:28Cuộc hôn nhân này không phải tình cờ,
195. 8:31đây là một thỏa thuận chính trị đổi quan
196. 8:33hệ gia đình lấy hòa bình. Tuy nhiên, hòa
197. 8:36bình không kéo dài mãi.
198. 8:42Cuối thế kỷ 17, vua Trăm Lâu, người mà
199. 8:45sử Việt gọi là bà Tranh ngày càng thể
200. 8:47hiện rõ ý chí độc lập. Ông dùng tước
201. 8:50hiệu Hồi giáo Paduka Seris Sultan trong
202. 8:53các văn thư gửi chính quyền Hà Lan ở
203. 8:55Batavia, tức là Jaakarta ngày nay và từ
204. 8:59chối thần phục đàng trong. Năm 1692,
205. 9:03Chúa Nguyễn Phúc Chu quyết định ra tay.
206. 9:06Tướng Nguyễn Hữu Cảnh mang đại quân đánh
207. 9:08chiếm Panduranga bắt sống vua Po Sàu
208. 9:12ngay trong năm 1693,
209. 9:16Chúa Nguyễn tuyên bố xóa bỏ vương quốc
210. 9:18Trăm, đổi vùng đất này thành thuận phủ
211. 9:21và bắt đầu đưa lưu dân Việt vào định cư
212. 9:23cùng với áp đặt chế độ thuế khóa mới.
213. 9:25Nhưng điều xảy ra tiếp theo là điều ít
214. 9:27sách vở Việt Nam nhắc đến. Ngay sau khi
215. 9:29chính quyền Chúa Nguyễn Áp đặt luật lệ
216. 9:31mới, một cuộc kháng chiến toàn diện bùng
217. 9:34nổ. người trăm dưới sự lãnh đạo của các
218. 9:36quý tộc và tu sĩ, trong đó có một nhân
219. 9:38vật tên A Ban mà nguồn xử liệu gọi là
220. 9:40lãnh tụ chính của giai đoạn đầu, liên
221. 9:42tục tập kích và tiêu hao lực lượng đồn
222. 9:44trú của Quân Nguyễn. Cuộc kháng cự kéo
223. 9:47dài từ 1693
224. 9:49đến 1696,
225. 9:51không kể đến dịch bệnh và điều kiện thời
226. 9:54tiết khắc nghiệt khiến quân đồn chú hao
227. 9:56mòn nặng nề. Chúa Nguyễn Phúc Chu, vị
228. 9:59chúa có quyền lực đáng kể vào thời điểm
229. 10:01đó, đứng trước một bài toán khó, phía
230. 10:04Bắc còn phải đối phó với họ Trịnh. Phía
231. 10:07Nam đang mở rộng vào vùng đất chân lạp
232. 10:09của Campuchia, mặt trận Bình Thuận tiêu
233. 10:12hao binh lực mà không có kết quả rõ
234. 10:14ràng. Năm 1697,
235. 10:17triều đình Phú Xuân ra quyết định đảo
236. 10:19ngược, bãi bỏ Bình Thuận phủ, phục hồi
237. 10:22lại thể chế tự trị cho người trăm và đưa
238. 10:24em trai của vua Po sau là kế bà Tử mà
239. 10:27tên tiếng trăm là Po Sakti
240. 10:31lên làm Thuận Thành Vương. Đây là một sự
241. 10:34kiện đáng chú ý. Champa đã có vua trở
242. 10:36lại sau khi bị tuyên bố xóa sổ chỉ 4 năm
243. 10:39trước đó nhưng câu chuyện chưa dừng ở
244. 10:42đó. Năm 1712,
245. 10:46Chúa Nguyễn và Pa Sakti Dapat ký kết một
246. 10:49hiệp ước mà Por Dama gọi là ngũ thập tứ
247. 10:52điểu, tức là 54 điều khoản. Theo hiệp
248. 10:55ước này, vua Trăm có quyền duy trì lực
249. 10:58lượng dân binh riêng, áp dụng luật tục
250. 11:00Trăm trong các cộng đồng của mình và tự
251. 11:03quản lý toàn bộ người trăm trong vùng.
252. 11:05Ngược lại, quan lại chú Nguyễn chỉ có
253. 11:06thẩm quyền với người Việt định cư trên
254. 11:08cùng vùng đất đó. Nhà nước gia báo của
255. 11:10Porama lúc này đã được ghi thành văn bản
256. 11:12chính thức.
257. 11:13Hai hệ thống quản trị song song nhau
258. 11:15trên cùng một lãnh thổ. Quan Nguyễn Cai
259. 11:17người Việt, vua Trăm Cai người Trăm.
260. 11:20Hình thức tự trì này tiếp tục tồn tại
261. 11:21cho đến tận năm 1832
262. 11:24khi hoàng đế minh mạng mới thực sự bãi
263. 11:27bỏ hoàn toàn Vương Quyền Trăm và lập
264. 11:29tỉnh Bình Thuận. Những khán giả đã theo
265. 11:30dõi phần trước của series này sẽ nhớ
266. 11:33rằng Minh Mạng chính là nhân vật mà
267. 11:35chúng ta đã nói đến, người theo đuổi
268. 11:37chính sách đồng hóa cứng rắn với tất cả
269. 11:40các nhóm không phải người Kinh trong đế
270. 11:41quốc Nguyễn.
271. 11:43Vậy là từ năm 1471
272. 11:47đến năm 1832,
273. 11:50Champa với tư cách là một thực thể chính
274. 11:52trị đã tồn tại thêm 361 năm, không phải
275. 11:56đã chết ngay từ ngày Vijaya thất thủ.
276. 12:03Có một chương nữa trong câu chuyện hậu
277. 12:051471
278. 12:07mà ít được nhắc đến. Vai trò của người
279. 12:10trăm trong phong trào Tây Sơn cuối thế
280. 12:12kỷ 18. Giai đoạn từ 1771
281. 12:16đến 1802,
282. 12:19vùng Thuận Thành Trấn bị kéo vào cuộc
283. 12:21nội chiến giữa Tây Sơn và Nguyễn Ánh.
284. 12:23Người Trăm không đứng ngoài cuộc chiến
285. 12:25đó. Nhân vật tiêu biểu nhất là Portis
286. 12:29Dapuran. Tên gọi Việt Nam là Nguyễn Văn
287. 12:31Tá, hậu duệ của dòng quý tộc trăm từ Pa
288. 12:34Sakti Dati. Ông quyết định ủng hộ phong
289. 12:37trào Tây Sơn ngay từ giai đoạn đầu và
290. 12:40được Tây Sơn tin tưởng giao quyền cai
291. 12:41trị Thuận Thành Chấn trong hai giai đoạn
292. 12:431780
293. 12:45đến 1781
294. 12:47và 1786
295. 12:49đến 1793.
296. 12:52Lực lượng dân binh trăm dưới quyền, ông
297. 12:54liên tục quấy rối quân Nguyễn Ánh, bảo
298. 12:56vệ sườn phía nam cho căn cứ Tây Sơn ở
299. 12:59Quy Nhơn, tức là vùng Vaya cũ. Nhưng khi
300. 13:02Nguyễn Ánh củng cố được thế lực ở Gia
301. 13:04Định và bắt đầu phản công, canh bạc
302. 13:05chính trị của Nguyễn Văn Tá chấm dứt.
303. 13:07Ông bị bắt và bị xử tử tại gia đình vào
304. 13:09khoảng năm 1793.
305. 13:12Sự kiện này chia rẽ sâu sắc cộng đồng
306. 13:14Trăm. Và theo các nhà nghiên cứu lịch sử
307. 13:17Champa, sự suy yếu của cộng đồng sau
308. 13:20biến cố đó là một trong những lý do
309. 13:22khiến vùng thuận Thành Trấn không còn đủ
310. 13:24sức kháng cự khi Minh Mạng quyết định
311. 13:26xóa bỏ hoàn toàn thể chế tự trị vào năm
312. 13:291832.
313. 13:31>> Đến đây có thể có người hỏi tại sao câu
314. 13:35chuyện của Champa lại quan trọng với
315. 13:36chúng ta hôm nay. Champa là lịch sử của
316. 13:39họ, không phải của chúng ta. Câu trả lời
317. 13:42thú vị thay là không hoàn toàn như vậy.
318. 13:45Các nhà nghiên cứu di truyền học bao gồm
319. 13:47các nhóm tác giả trong hai nghiên cứu
320. 13:49quy mô lớn về DNA người Đông Nam Á là Mc
321. 13:53và cộng sự cùng Lipson và cộng sự đã
322. 13:56phân tích DNA ti thể tức là loại DNA chỉ
323. 13:59di truyền theo dòng mẹ của người Kinh ở
324. 14:02miền Trung và miền Nam Việt Nam. Kết quả
325. 14:05cho thấy nhóm dân cư này mang một tỉ lệ
326. 14:08đáng chú ý genen của nhóm ngôn ngữ nam
327. 14:11đảo, tức là nhóm ngôn ngữ đặc trưng của
328. 14:13người Trâm và các dân tộc đảo biển. Điều
329. 14:16này có ý nghĩa gì? Nó cho thấy quá trình
330. 14:19nam tiến không phải là thay thế dân số,
331. 14:22tức là không phải người Việt đến và
332. 14:25người chăm biến mất. Thay vào đó là sự
333. 14:28hòa huyết qua nhiều thế hệ. Những người
334. 14:30nam giới việc di cư vào Nam thường lấy
335. 14:33vợ tại địa phương. Con cái của họ lớn
336. 14:35lên nói tiếng Việt và tự nhận là người
337. 14:37Kinh. Nhưng dòng gen của người mẹ chăm
338. 14:40vẫn được truyền lại đến ngày nay. Tiếng
339. 14:42Việt ở miền Trung và miền Nam cũng mang
340. 14:45dấu ấn đó. Các nhà ngôn ngữ học như Lý
341. 14:48Tùng Hiếu đã chỉ ra rằng nhiều từ ngữ
342. 14:50trong phương ngữ miền Trung và miền Nam
343. 14:53có gốc từ tiếng trăm. Từ ghe chí thuyền
344. 14:55nhỏ, từ cù lao chí cồn đất giữa sông đều
345. 14:59có nguồn gốc từ ngôn ngữ người dân bán
346. 15:01địa vùng duyên hái này. Bản thân nhiều
347. 15:03địa danh ở vùng duyên hải miền Trung và
348. 15:06Tây Nguyên cũng có gốc tiếng Trăm tên
349. 15:08sông tên núi mà người Việt đọc theo
350. 15:10phiên âm quen thuộc mà không biết chúng
351. 15:12đến từ một ngôn ngữ cổ hơn. Và có lẽ ví
352. 15:14dụ sinh động nhất là tín ngưỡng. Rất
353. 15:17nhiều người Việt ở miền Trung và miền
354. 15:18Nam thờ bà Thiên Y Ana và bà chúa xứ
355. 15:22tháp bà Ponaga ở Nha Trang. Mỗi năm đón
356. 15:26hàng trăm nghìn người đến lễ bái. Nhưng
357. 15:28ít người biết rằng vị nữ thần được thờ ở
358. 15:30đó ban đầu là Porino nước ăn trong tiếng
359. 15:33Trăm, nghĩa là mẹ xứ sở, vị thần tối cao
360. 15:37của người Trăm. Khi lưu dân người Việt
361. 15:39đến định cư ở vùng đất này, họ tiếp nhận
362. 15:41tín ngưỡng địa phương, Việt hóa tên gọi
363. 15:44và nghi thức. Và tín ngưỡng đó lan rộng
364. 15:46dần thành bà Thiên Y A Na ở miền Trung
365. 15:49và bà Chúa xứ ở Nam Bộ. Đây là một quá
366. 15:52trình giao thoa văn hóa tự nhiên, không
367. 15:54ai lên kế hoạch nhưng kết quả là hàng
368. 15:56triệu người Việt ngày nay đang thực hành
369. 15:58một nghi thức thờ phụng có gốc rễ từ văn
370. 16:01minh Champa. Người chăm hôm nay ở Việt
371. 16:04Nam có khoảng 178.000 người. Chủ yếu ở
372. 16:07Ninh Thuận và Bình Thuận, họ duy trì hai
373. 16:10hệ thống tín ngưỡng song song. Người
374. 16:12chăm a Hia theo dòng Ấn Độ giáo đã bản
375. 16:15địa hóa sâu sắc, thờ các vị vua chăm như
376. 16:17những vị thần bảo hộ. Và người Trăm Awan
377. 16:20theo Hội giáo đã biến đổi qua nhiều thế
378. 16:22kỷ tiếp xúc với đất liền gọi là Trăm Bà
379. 16:25Ni. Điều đặc biệt là hai cộng đồng này
380. 16:28không mâu thuẫn nhau mà bổ sung cho
381. 16:30nhau, cùng tổ chức lễ KT hàng năm như
382. 16:33một sự kiện chung của cả dân tộc. Và
383. 16:35trong lễ kate đó, như chúng ta đã thấy
384. 16:37từ đầu chương trình, người RL từ trên
385. 16:40núi vẫn mang y phục hoàng gia xuống để
386. 16:43buổi lễ được bắt đầu. Mối liên kết giữa
387. 16:45người trăm vùng duyên hải và người Rl
388. 16:48vùng núi hình thành từ khi Champa còn là
389. 16:50một đế quốc, vẫn tiếp tục tồn tại đến
390. 16:53hôm nay như một bằng chứng sống của lịch
391. 16:55sử.
392. 17:00Trampa diệt vong năm 1471.
393. 17:04Đó là điều chúng ta được học. Nhưng sau
394. 17:06năm đó họ vẫn còn hai tiểu quốc, còn
395. 17:08nhiều thế hệ vua, còn một cuộc kháng
396. 17:11chiến buộc Chúa Nguyễn phải lùi bước và
397. 17:13ký hiệp ước. Còn một thể chế tự trị kéo
398. 17:15dài thêm 135 năm nữa cho đến khi Minh
399. 17:19Mạng bãi bỏ vào năm 1832.
400. 17:23Và ngay cả sau năm đó, di sản của Champa
401. 17:25vẫn còn trong DNA của người miền Trung
402. 17:28miền Nam trong từng địa danh, trong
403. 17:30phương ngữ và trong những ngôi tháp đỏ
404. 17:32mà du khách chụp ảnh mỗi ngày ở Ninh
405. 17:34Thuận Bình Định, Khánh Hòa, diệt vong.
406. 17:37Nghĩa là gì? Một dân tộc mất đi khi nào?
407. 17:39Khi không còn đất, khi không còn vua hay
408. 17:42khi không còn ai nhớ đến? Lịch sử không
409. 17:45có đáp án dứt khoát cho câu hỏi đó.
410. 17:48Người Việt nhìn quá trình này theo một
411. 17:50cách, người Trăm nhìn theo một cách
412. 17:53khác. Các học giả quốc tế tiếp tục tranh
413. 17:56luận về cách đặt tên cho những gì đã xảy
414. 17:59ra. Cả ba cách nhìn đều phản ánh một
415. 18:01phần sự thật của 500 năm đó. Điều chúng
416. 18:04ta có thể nói chắc chắn là miền Nam Việt
417. 18:07Nam không phải là vùng đất chống chờ
418. 18:10được khai phá và câu chuyện của nó không
419. 18:12bắt đầu từ khi người Việt đến. Nhưng câu
420. 18:16chuyện thực sự không bắt đầu từ Champa.
421. 18:19Trước Champa trên chính vùng đồng bằng
422. 18:22sông Cửu Long này từng có một nền văn
423. 18:24minh cổ hơn nhiều. Khi các nhà khảo cổ
424. 18:26đảo xuống, họ tìm thấy đồng tiền vàng
425. 18:28của hoàng đế La Mã, Ngọc Bích 34 và
426. 18:31tượng Phật Ấn Độ nằm cạnh nhau dưới lớp
427. 18:33bùn, một mạng lưới thương mại quốc tế
428. 18:36rực rỡ để rồi biến mất khỏi mặt đất một
429. 18:39cách bí ẩn và 99% người Việt hôm nay
430. 18:42chưa từng nghe tên của nó. Đó sẽ là câu
431. 18:44chuyện của phần tiếp theo. Hẹn gặp lại
432. 18:46quý vị và các bạn trong kỳ phát sóng
433. 18:48tiếp theo của Á Lục Ký.