YouTube2Text

Câu chuyện Andrée Viollis, nhà báo Pháp và cuốn sách bị lãng quên suốt nửa thế kỷ — Transcript

by ALK - Huyền Thoại · 4,400 words · 560 segments · language en · Watch on YouTube

Full transcript

  1. 0:105:00 sáng
  2. 0:11ngày 17 tháng 6 năm
  3. 0:141930
  4. 0:16tại một bãi đất trống gần đồn lính khố
  5. 0:18xanh Yên Bái
  6. 0:20không khí đặc quánh hơi ẩm mùa hè Bắc Kỳ
  7. 0:2313 người đàn ông
  8. 0:25từng người một bước tới trước một lưỡi
  9. 0:27dao và từng người một trước khi lưỡi dao
  10. 0:30rơi xuống họ hét lên cùng một từ Việt
  11. 0:33Nam
  12. 0:34tiếng hét ấy vang lên 13 lần cách nhau
  13. 0:37chỉ vài phút giữa một sân bóng bỏ hoang
  14. 0:39được trưng dụng làm pháp trường nó sẽ đi
  15. 0:42vào lịch sử báo chí thế giới nhưng người
  16. 0:44phụ nữ mà chương trình hôm nay muốn kể
  17. 0:46người mà tiêu đề gọi là bị chính nước
  18. 0:48Pháp của bà quay lưng không có mặt ở đây
  19. 0:50bà thậm chí còn chưa từng đặt chân đến
  20. 0:52Đông Dương phải hơn một năm nữa bà mới
  21. 0:55tới vậy mà chính bà
  22. 0:57chứ không phải người đứng ở pháp trường
  23. 0:59sáng hôm ấy mới là người khiến
  24. 1:00[khịt mũi] cả một bộ máy tuyên truyền
  25. 1:02thực dân phát động một chiến dịch bôi
  26. 1:03nhọ cá nhân kéo dài nhiều năm sau đó xin
  27. 1:06chào quý vị và các bạn chào mừng đến với
  28. 1:08chương trình Á Lực Ký hôm nay chúng ta
  29. 1:10cùng tìm hiểu về một nhà báo Pháp tên là
  30. 1:12[âm nhạc] Andrée Viollis
  31. 1:14người đã viết đã chứng kiến và cuối cùng
  32. 1:17đã phải trả giá
  33. 1:19khi đối diện với sự thật về Việt Nam
  34. 1:21thời [âm nhạc] thuộc địa và để hiểu vì
  35. 1:22sao bà bị ghét trước tiên chúng ta cần
  36. 1:25sửa lại một ngộ nhận rất phổ biến về bà
  37. 1:28nhưng trước khi đi tiếp có một bối cảnh
  38. 1:30cần nắm để câu chuyện hôm nay dễ hình
  39. 1:32dung hơn đầu thế kỷ 20 Việt Nam nằm dưới
  40. 1:35sự cai trị của Pháp cùng với Campuchia
  41. 1:38và Lào gộp chung thành một vùng lãnh thổ
  42. 1:41gọi là Đông Dương thuộc Pháp một viên
  43. 1:43toàn quyền người Pháp nắm quyền lực cao
  44. 1:45nhất còn triều đình bản xứ gần như chỉ
  45. 1:47còn trên danh nghĩa chính quyền thực dân
  46. 1:50khi đó luôn tự hào về một điều họ gọi là
  47. 1:52sứ mệnh khai hóa văn minh tức là mang
  48. 1:55trường học đường xá bệnh viện đến cho
  49. 1:57người bản xứ, nhưng phía sau khẩu hiệu
  50. 1:59ấy là một bộ máy cai trị hà khắc, nơi
  51. 2:02bất kỳ ai đấu tranh cho nền độc lập của
  52. 2:04dân tộc mình đều có thể bị bắt giữ, xét
  53. 2:07xử hoặc xử tử. Câu chuyện hôm nay bắt
  54. 2:10đầu đúng vào giai đoạn căng thẳng nhất
  55. 2:12của bộ máy đó. Năm 1930,
  56. 2:15tiếng hét Việt Nam vang lên trước máy
  57. 2:18chém Yên Bái không phải do Andrée
  58. 2:19Viollis ghi lại. Người đứng ở đó, chỉ
  59. 2:22cách đoạn đầu đài vài bước, là một đồng
  60. 2:24nghiệp của bà tại cùng một tờ báo Le
  61. 2:27Petit Parisien. Tên ông là Louis
  62. 2:30Roubaud. Bây giờ chúng ta cùng đọc
  63. 2:31nguyên văn. Trong bài báo đăng ngày 18
  64. 2:34tháng 6 năm 1930,
  65. 2:37Roubaud viết rằng ông đã nghe tiếng thét
  66. 2:39ấy 13 lần, mỗi người bị kết án tử hình
  67. 2:42hô lên khi đứng cách lưỡi dao chỉ 2 m.
  68. 2:45Roubaud có mặt ở Đông Dương ngay sau
  69. 2:47cuộc khởi nghĩa do Việt Nam Quốc dân
  70. 2:49Đảng lãnh đạo nổ ra hồi tháng 2 cùng năm
  71. 2:52đó. Cuộc khởi nghĩa thất bại chỉ trong
  72. 2:55vài giờ, nhưng cuộc đàn áp theo sau nó
  73. 2:57thì kéo dài nhiều tháng với hàng loạt
  74. 2:59phiên tòa và hàng trăm bản án. Trong số
  75. 3:02những người bị kết án
  76. 3:03có một người phụ nữ không hề đứng trước
  77. 3:05tòa. Tên bà là Nguyễn Thị Giang, người
  78. 3:08yêu của thủ lĩnh Nguyễn Thái Học. Theo
  79. 3:10nhiều sử liệu Việt Nam bà đã cải trang,
  80. 3:12len lỏi đến tận pháp trường để chứng
  81. 3:14kiến trọn vẹn cảnh tượng sáng hôm đó rồi
  82. 3:17tự sát ngay ngày hôm sau. Roubaud viết
  83. 3:19lại phiên hành quyết ấy
  84. 3:21rồi in nó trong một cuốn sách xuất bản
  85. 3:23năm sau, năm 1931.
  86. 3:26Theo nhà sử học Marylin Stuart người đã
  87. 3:29nghiên cứu kỹ sự nghiệp của Andrée
  88. 3:31Viollis chính bài viết của Roubaud sau
  89. 3:33này trở thành một trong những nguồn cảm
  90. 3:36hứng cho cuốn sách sẽ khiến tên tuổi
  91. 3:38Viollis gắn liền với sự thù ghét của cả
  92. 3:40một [âm nhạc] bộ máy thực dân. Nếu
  93. 3:42Roubaud là người ghi lại một khoảnh khắc
  94. 3:44thì Viollis sẽ làm một việc khó hơn
  95. 3:46nhiều. Bà sẽ phơi bày cả một hệ thống đã
  96. 3:48tạo ra khoảnh khắc đó. Và để làm được
  97. 3:51việc đó bà phải bắt đầu
  98. 3:53một cách trớ trêu bằng việc trở thành
  99. 3:56một phần của chính bộ máy mà bà sắp lật
  100. 3:58tẩy. Nhưng trước khi kể bà đã lật tẩy hệ
  101. 4:00thống đó như thế nào, chúng ta cần biết
  102. 4:02bà là ai. Vì khi bước chân lên tàu sang
  103. 4:05Đông Dương cuối năm 1931,
  104. 4:08Andrée Viollis đã không còn là một cây
  105. 4:11bút vô danh.
  106. 4:17Andrée Viollis sinh năm 1870
  107. 4:20tại một thị trấn nhỏ miền Nam nước Pháp,
  108. 4:22trong một gia đình có học thức. Mẹ bà
  109. 4:25điều hành một salon văn chương, nơi các
  110. 4:27nhà văn và chính khách của [âm nhạc] nền
  111. 4:28đệ tam cộng hòa thường lui tới trò
  112. 4:30chuyện. Bà tốt nghiệp đại học Sorbonne,
  113. 4:33rồi sang Anh học thêm tại đại học
  114. 4:35Oxford. Nhưng con đường sự nghiệp của bà
  115. 4:37không bắt đầu ở giảng đường,
  116. 4:39mà bắt đầu ở La Fronde,
  117. 4:41một tờ báo đấu tranh cho quyền phụ nữ
  118. 4:43tại Pháp. Hãy hình dung [âm nhạc] khoảng
  119. 4:45cách giữa hai điểm đó.
  120. 4:47Một đầu là căn phòng khách sang trọng
  121. 4:48nơi mẹ bà tiếp khách bằng trà và văn
  122. 4:51chương. Đầu kia, chỉ vài năm sau, là
  123. 4:54chiến hào ngập bùn của thế chiến thứ
  124. 4:56nhất, nơi Andrée Viollis làm y tá cho
  125. 5:00thương binh, rồi chuyển sang viết phóng
  126. 5:02sự gửi về cho tờ Le Petit Parisien. Bà
  127. 5:06bước vào nghề báo đúng vào thời điểm
  128. 5:07nghề này gần như đóng cửa với phụ nữ.
  129. 5:10Các tòa soạn lớn khi đó
  130. 5:12thường chỉ giao cho phóng viên nữ những
  131. 5:13đề tài như thời trang hay chuyện gia
  132. 5:15đình. Andrée Viollis đi ngược lại điều
  133. 5:18đó. Suốt bốn thập kỷ liên tiếp, 10 năm
  134. 5:22sau cách mạng tháng 10, bà một mình đi
  135. 5:24dọc nước Nga từ biển Baltic đến biển
  136. 5:27Caspi, vào tận các nhà tù để phỏng vấn
  137. 5:30cả quan chức lẫn người dân, ghi lại cảnh
  138. 5:32trẻ em mồ côi lang thang giữa một xã hội
  139. 5:35đang bị kiểm soát gắt gao. Năm 1929,
  140. 5:39bà có mặt tại Afghanistan giữa lúc nội
  141. 5:41chiến.
  142. 5:42Năm sau, bà đến Ấn Độ, đi theo Mahatma
  143. 5:45Gandhi trong chiến dịch bất bạo động
  144. 5:47chống lại nước Anh.
  145. 5:48Khi bước lên tàu sang Đông Dương vào
  146. 5:50cuối năm 1931,
  147. 5:53Andrée Viollis đã là đặc phái viên chủ
  148. 5:55chốt của Le Petit Parisien, tờ nhật báo
  149. 5:58lớn nhất nước Pháp, bán ra hơn 2 triệu
  150. 6:01bản mỗi ngày. Bà không phải một cây bút
  151. 6:03tập sự, đi tìm kinh nghiệm đầu đời.
  152. 6:06Bà là một trong những phóng viên chiến
  153. 6:08trường có uy tín nhất của cả một thế hệ.
  154. 6:11Nhưng có một mâu thuẫn âm ỉ trong sự
  155. 6:13nghiệp ấy, và nó sẽ quyết định toàn bộ
  156. 6:15phần còn lại của câu chuyện hôm nay.
  157. 6:18Le Petit Parisien là một tờ báo có
  158. 6:20khuynh hướng ủng hộ chính phủ, còn quan
  159. 6:22điểm cá nhân của Andrée Viollis,
  160. 6:24theo nghiên cứu của sử gia Marilyn
  161. 6:26Stuart,
  162. 6:28lại nghiêng hẳn về phía cánh tả suốt gần
  163. 6:3010 năm. Bà đã học cách sống chung với
  164. 6:32mâu thuẫn đó, viết những gì tòa soạn cho
  165. 6:35phép, giữ lại những gì bà thực sự nghĩ.
  166. 6:38Nhưng chuyến đi sắp tới sẽ đẩy mâu thuẫn
  167. 6:39ấy đến giới hạn của nó.
  168. 6:42>> [âm nhạc]
  169. 6:48[âm nhạc]
  170. 6:53>> Năm 1931,
  171. 6:55tại Paris, chính quyền Pháp đang tổ chức
  172. 6:58đấu xảo thuộc địa quốc tế, một cuộc
  173. 7:00triển lãm khổng lồ nhằm phô trương sự
  174. 7:02thịnh vượng và sứ mệnh khai hóa của đế
  175. 7:04chế Pháp. Nhưng phía sau tấm màn hào
  176. 7:07nhoáng đó, Đông Dương đang sục sôi.
  177. 7:10Cuộc khởi nghĩa Yên Bái vừa bị dập tắt
  178. 7:12năm trước.
  179. 7:13Phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh sắp bùng
  180. 7:15lên. Bộ trưởng thuộc địa Pháp, Paul
  181. 7:17Reynaud, quyết định đích thân sang Đông
  182. 7:19Dương thị sát. Andrée Viollis được cử đi
  183. 7:23tháp tùng phái đoàn với tư cách nhà báo
  184. 7:25được chính phủ công nhận.
  185. 7:27Chuyến đi này, theo đúng bản chất của
  186. 7:29nó, mang mục đích chính trị rõ ràng.
  187. 7:32Những người tổ chức muốn dùng báo chí để
  188. 7:34trấn an dư luận Pháp trước làn sóng chỉ
  189. 7:36trích chính sách thuộc địa. Trước khi bà
  190. 7:38lên đường, chủ biên của của tại Le Petit
  191. 7:41Parisien, một người tên Ellie Boys
  192. 7:43[âm nhạc]
  193. 7:43đã dặn dò bà một câu mà sau này được các
  194. 7:46nhà nghiên cứu trích lại nhiều lần. Theo
  195. 7:48sử gia Marilyn Stewart, ông nói với bà
  196. 7:51rằng, "Hãy [âm nhạc] đi, hãy lắng nghe,
  197. 7:54hãy quan sát, hãy cố gắng thấu hiểu
  198. 7:57và đặc biệt, đặc biệt, hãy giữ sự khách
  199. 8:00quan." Đây chính là khoảnh khắc lò lửa
  200. 8:02đầu tiên trong câu chuyện của Andrée
  201. 8:05Viollis. Bà phải viết bài gửi về Paris
  202. 8:08trong khi vẫn đứng trong vai trò một đặc
  203. 8:10phái viên của chính phủ. Và quả thật,
  204. 8:13những bài báo đầu tiên bà gửi về chủ yếu
  205. 8:16là cảnh sắc nhiệt đới, phong tục địa
  206. 8:18phương, những điều dễ chịu và vô hại.
  207. 8:21Một trong số đó đăng trên Le Petit
  208. 8:23Parisien [âm nhạc] tháng 3 năm 1931
  209. 8:27mang tựa đề gợi hình ảnh một xứ Bắc Kỳ
  210. 8:29rực rỡ và huyền ảo. Nhưng cũng chính cái
  211. 8:32vỏ bọc chính thức đó lại cho bà một thứ
  212. 8:34mà không một nhà báo độc lập nào có được
  213. 8:37vào thời điểm đó, quyền tiếp cận với
  214. 8:39[âm nhạc] tư cách thành viên phái đoàn
  215. 8:41bộ trưởng, bà được vào những nơi thường
  216. 8:43đóng kín với báo chí, bao gồm cả hệ
  217. 8:45thống nhà tù và bót cảnh sát thuộc địa.
  218. 8:48Nhưng hãy dừng lại một chút và làm một
  219. 8:50phép tính nhỏ.
  220. 8:52Khi bước chân vào những nhà tù ấy,
  221. 8:54Andrée Viollis không phải một nữ phóng
  222. 8:56viên trẻ tuổi đi tìm danh vọng đầu đời.
  223. 8:59Bà đã 61 tuổi, ở cái tuổi
  224. 9:02mà nhiều người tìm kiếm sự an nhàn trong
  225. 9:04phòng khách sang trọng.
  226. 9:06Người phụ nữ tóc đã điểm bạc ấy lại chọn
  227. 9:08bước vào những xà lim ngột ngạt.
  228. 9:11Ở đó, bà chứng kiến điều mà những bài
  229. 9:14báo trấn an dư luận không bao giờ nhắc
  230. 9:16tới. Sau này, khi xuất bản sách, bà đưa
  231. 9:19vào phần phụ lục những tài liệu gây chấn
  232. 9:20động, trong đó có biên bản của một phiên
  233. 9:23tòa tại Hà Nội, nơi binh lính Lê Dương
  234. 9:25Pháp bị cáo buộc giết hại dân làng nhưng
  235. 9:28lại được tuyên trắng án. Bà ghi chép về
  236. 9:30điều kiện giam giữ, về những kỹ thuật
  237. 9:32tra khảo tàn bạo, trong đó có có dùng
  238. 9:35điện để tra tấn tù nhân chính trị, một
  239. 9:37trong những mô tả sớm nhất của báo chí
  240. 9:39phương Tây về hình thức tra tấn này tại
  241. 9:41Đông Dương. Hãy nghĩ về sự trớ trêu tàn
  242. 9:43khốc nằm trong chi tiết đó.
  243. 9:46Chính quyền thực dân luôn tự hào rằng họ
  244. 9:49mang ánh sáng văn minh,
  245. 9:51mang lưới điện hiện đại đến phương Đông
  246. 9:53để khai hóa. Nhưng giữa bàn tay của
  247. 9:55chính họ, thứ công nghệ được ca ngợi ấy
  248. 9:57lại trở thành công cụ để giật tung da
  249. 9:59thịt con người. Nhưng bà không công bố
  250. 10:02bất cứ điều gì trong số đó ngay lập tức.
  251. 10:04Theo sử gia Marylin Stuart,
  252. 10:07Andrée Viollis có nhiều lý do để trì
  253. 10:09hoãn, vừa mang tính nghề nghiệp, vừa
  254. 10:12mang tính cá nhân, vừa mang tính chính
  255. 10:14trị. Bà hiểu rất rõ một tờ báo thân
  256. 10:17chính phủ sẽ phản ứng thế nào trước một
  257. 10:20bản cáo trạng gay gắt nhắm vào chính hệ
  258. 10:22thống thuộc địa cộng hòa.
  259. 10:24Những gì bà chứng kiến, bà cất vào sổ
  260. 10:27tay riêng và bà mang nó theo, không nói
  261. 10:30với ai,
  262. 10:31suốt 4 năm. Đáng nói là ngay cả trong sự
  263. 10:34dấn thân của mình, Andrée Viollis vẫn
  264. 10:36không phải một người cách mạng triệt để.
  265. 10:39Theo phân tích của một số nhà nghiên cứu
  266. 10:40văn hóa thuộc địa, dù kịch liệt phê phán
  267. 10:43những lạm dụng và bất công của bộ máy
  268. 10:45cai trị, bà chưa bao giờ thực sự kêu gọi
  269. 10:47chấm dứt chủ nghĩa thực dân. Điều bà tin
  270. 10:50tưởng và tranh đấu cho nó suốt quãng đời
  271. 10:52còn lại là khả năng cải cách một hình
  272. 10:54thức thuộc địa nhân đạo hơn, chứ không
  273. 10:56phải một sự xóa bỏ hoàn toàn. Đây là một
  274. 10:59chi tiết quan trọng để hiểu đúng con
  275. 11:01người bà, thay vì biến bà thành một biểu
  276. 11:03tượng đơn giản hơn thực tế.
  277. 11:06>> [âm nhạc]
  278. 11:09>> 4 năm giữ kín một sự thật không phải một
  279. 11:12khoảng lặng dễ chịu.
  280. 11:14Hãy thử hình dung sức nặng của quãng
  281. 11:16thời gian đó. Ban ngày,
  282. 11:18bà mỉm cười tháp tùng phái đoàn, dự tiệc
  283. 11:21cùng giới tinh hoa thuộc địa và gửi về
  284. 11:23nước Pháp những bài báo ca ngợi phong
  285. 11:25cảnh vô hại. Nhưng khi đêm xuống, bà một
  286. 11:27mình đối diện với cuốn sổ tay chứa đầy
  287. 11:30những điều bà chưa dám nói ra.
  288. 11:32Cuốn sổ tay ấy giống như một quả bom hẹn
  289. 11:34giờ nằm chờ trong hành lý của một người
  290. 11:37đang đi tìm sự thật. Theo sử gia Marilyn
  291. 11:39Stuart, đó là 4 năm giằng xé giữa nghĩa
  292. 11:43vụ nghề nghiệp với tòa soạn đã tạo nên
  293. 11:45tên tuổi bà và một điều gì đó lớn hơn
  294. 11:47nghề nghiệp. Điều khiến chiếc cân
  295. 11:49nghiêng hẳn, theo chính nội dung mà bà
  296. 11:51đưa vào sách sau này, là những phiên tòa
  297. 11:54thuộc địa liên tiếp tha bổng những kẻ
  298. 11:56gây ra cái chết cho dân bản xứ. Vụ việc
  299. 11:58tại Hà Nội mà bà từng chứng kiến hồ sơ
  300. 12:01không phải trường hợp duy nhất. Với một
  301. 12:03nhà báo từng tận mắt thấy hệ thống ấy
  302. 12:05vận hành, mỗi bản án tha bổng như vậy là
  303. 12:08một giọt nước rơi vào một chiếc cốc đã
  304. 12:10gần đầy. Năm
  305. 12:121935,
  306. 12:14giọt nước ấy tràn ly.
  307. 12:16Andrée Viollis xuất bản cuốn sổ tay 4
  308. 12:19năm của mình thành một cuốn sách với tựa
  309. 12:21đề Indochine SOS.
  310. 12:24Sách do nhà xuất bản Gallimard ấn hành
  311. 12:27với lời tựa của nhà văn André Malraux.
  312. 12:30Trong sách, bà mô tả nạn đói,
  313. 12:32điều kiện lao động khắc nghiệt tại đồn
  314. 12:34điền,
  315. 12:35sự chuyên quyền của bộ máy hành chính và
  316. 12:37ở phần phụ lục chính những hồ sơ tòa án
  317. 12:40mà bà đã âm thầm thu thập suốt 4 năm
  318. 12:42lặng lẽ đó. Đây là khoảnh khắc quyết
  319. 12:44định thứ hai trong câu chuyện của Andrée
  320. 12:47Viollis.
  321. 12:48Bà không còn là một đặc phái viên tuân
  322. 12:50thủ nguyên tắc khách quan mà chủ biên
  323. 12:53của bà từng căn dặn. Bà đã trở thành,
  324. 12:56theo cách gọi của giới nghiên cứu sau
  325. 12:58này, một nhà văn dấn thân.
  326. 13:00Và cái giá của sự chuyển mình đó, bà sẽ
  327. 13:02phải trả gần như ngay lập tức.
  328. 13:06>> [âm nhạc]
  329. 13:09>> Khi Indochine SOS ra mắt,
  330. 13:12phản ứng đầu tiên từ giới thực dân không
  331. 13:15phải là một lời bác bỏ nội dung cuốn
  332. 13:17sách.
  333. 13:18Đó là điều đáng chú ý nhất trong toàn bộ
  334. 13:20câu chuyện hôm nay. Trước khi đi tiếp,
  335. 13:22cần phân biệt rõ những ai đã lên tiếng
  336. 13:24vì báo chí Pháp lúc đó không phải một
  337. 13:27khối thống nhất. Cánh tả Pháp, tiêu biểu
  338. 13:30là tờ L'Humanité, đón nhận cuốn sách như
  339. 13:33một bằng chứng tố cáo hệ thống thuộc địa
  340. 13:36và gọi những lãnh tụ Việt Nam Quốc dân
  341. 13:38Đảng bị hành quyết là những người tử vì
  342. 13:40đạo. Nhưng ở phía đối lập, có ít nhất
  343. 13:43hai mặt trận khác nhau đã phản công và
  344. 13:45cách họ phản công lại rất khác nhau. Mặt
  345. 13:48trận thứ nhất là báo chí thuộc địa tại
  346. 13:50chính Bắc Kỳ, nơi Andrée Viollis từng
  347. 13:53đặt chân tới. Tờ L'Avenir du Tonkin, một
  348. 13:57tờ báo có lập trường thân chính quyền
  349. 13:58bảo hộ, đăng một bài viết chế giễu bà
  350. 14:01vào cuối năm đó. Theo tư liệu nghiên
  351. 14:03cứu, do một cây bút tên Marc Dandelot
  352. 14:05chấp bút, bài viết ngụ ý rằng bà chỉ là
  353. 14:08một du khách bị những người chống đối
  354. 14:10thực dân dẫn dắt suốt chuyến đi, rằng
  355. 14:12những cuốn sách trước đó của bà chưa
  356. 14:14từng thực sự gây được tiếng vang. Mặt
  357. 14:16trận thứ hai gay gắt hơn nhiều đến từ tờ
  358. 14:20Les Annales Coloniales tại Paris. Một
  359. 14:23cây bút ký tên gì
  360. 14:25đã mở một chiến dịch công kích có hệ
  361. 14:27thống và cách ông ta công kích mới là
  362. 14:30điều đáng để chúng ta dừng lại phân tích
  363. 14:32kỹ hơn. Ông ta không tranh luận với
  364. 14:34những cáo buộc nặng nề nhất trong sách
  365. 14:36chuyện tra tấn bằng điện, chuyện tòa
  366. 14:38[âm nhạc] án tha bổng kẻ giết người.
  367. 14:40Những chuyện đó quá khó để bác bỏ vì
  368. 14:42chính bà đã đính kèm biên bản tòa án làm
  369. 14:44bằng chứng. Thay vào đó, ông ta đi tìm
  370. 14:47một chi tiết nhỏ dễ kiểm chứng sai. Theo
  371. 14:49tư liệu nghiên cứu, ông ta bắt được một
  372. 14:52chỗ trong sách nơi Andrée Viollis nhắc
  373. 14:54tới một loại vaccine chống sốt rét mà
  374. 14:57Viện Pasteur Sài Gòn được cho là đã điều
  375. 14:59chế, trong khi y học thời đó trên thực
  376. 15:02tế chưa hề có loại vaccine ấy. Từ một
  377. 15:05câu sai duy nhất, ông ta quay sang cáo
  378. 15:07buộc toàn bộ cuốn sách là hư cấu, không
  379. 15:10đáng tin cậy. Đây là một kỹ thuật rất cũ
  380. 15:13và có lẽ nhiều khán giả hôm nay sẽ nhận
  381. 15:15ra nó ngay lập tức. Khi không thể bác bỏ
  382. 15:18luận điểm trung tâm của đối phương,
  383. 15:20người ta đi tìm một sai sót nhỏ ở rìa,
  384. 15:22rồi dùng nó để gieo nghi ngờ vào toàn bộ
  385. 15:25phần còn lại. Kỹ thuật này hiệu quả vì
  386. 15:29nó không cần chứng minh cáo buộc chính
  387. 15:31là sai.
  388. 15:32Nó chỉ cần khiến độc giả tự hỏi một câu
  389. 15:34đơn giản,
  390. 15:36"Nếu bà ấy sai ở chỗ này, biết đâu bà ấy
  391. 15:39cũng sai ở những chỗ khác."
  392. 15:41>> Đây là một thủ đoạn thao túng thông tin
  393. 15:43kinh điển và đến tận thế kỷ này con
  394. 15:46người vẫn liên tục sập bẫy nó. Người ta
  395. 15:48không cần dập tắt một sự thật bằng lý
  396. 15:50lẽ. Người ta chỉ cần ném vào đó một mồi
  397. 15:53lửa hoài nghi
  398. 15:54rồi để chính sự hoài nghi ấy làm nốt
  399. 15:58phần việc còn lại. Chiến dịch còn đi xa
  400. 16:00hơn nữa. Để hạ uy tín Andrée Viollis,
  401. 16:04Dainard quay sang công kích cả một nhân
  402. 16:06vật mà bà từng viết đến với sự kính
  403. 16:09trọng trong sách, nhà cách mạng Phan Bội
  404. 16:11Châu. Theo tư liệu nghiên cứu, ông ta
  405. 16:13viết rằng Phan Bội Châu là một kẻ hèn
  406. 16:16hạ, từng bán đứng đồng chí của mình để
  407. 16:19đổi lấy tự do cho bản thân. Trước lời vu
  408. 16:21khống đó,
  409. 16:22Andrée Viollis không đáp trả bằng cảm
  410. 16:25xúc. Bà dùng đúng công cụ mà luật báo
  411. 16:28chí Pháp trao cho bà, quyền phản hồi. Bà
  412. 16:31buộc chính tờ Les Annales Coloniales
  413. 16:33phải đăng nguyên văn một lá thư của cựu
  414. 16:36toàn quyền Đông Dương Alexandre Varenne,
  415. 16:38người từng ký lệnh ân xá cho Phan Bội
  416. 16:40Châu vào tháng 12 năm 1925.
  417. 16:44Trong thư đó, Varenne xác nhận Phan Bội
  418. 16:47Châu chưa từng phản bội sự nghiệp của
  419. 16:48mình ngoài chính quốc. Các tờ báo mang
  420. 16:51khuynh hướng dân tộc cực đoan như Action
  421. 16:53Française hay L'Echo de Paris còn đi xa
  422. 16:56hơn, gọi thẳng Andrée Viollis là kẻ phản
  423. 16:59quốc, là tay sai của những người cộng
  424. 17:01sản chỉ vì bà dám phơi bày mặt trái của
  425. 17:04một hệ thống mà nước Pháp khi đó vẫn tự
  426. 17:06hào gọi là sứ mệnh khai hóa. Nhìn lại
  427. 17:09toàn bộ chiến dịch này,
  428. 17:10có một điều đáng chú ý hơn tất cả. Không
  429. 17:13một ai trong số những người tấn công bà
  430. 17:15thực sự đối chất với bằng chứng trung
  431. 17:17tâm trong cuốn sách. Họ tấn công một câu
  432. 17:20viết sai về vaccine. Họ tấn công cách bà
  433. 17:23dùng từ. Họ tấn công quá khứ của một
  434. 17:25người khác không liên quan trực tiếp đến
  435. 17:27bà.
  436. 17:28Nhưng không một ai đưa ra được bằng
  437. 17:30chứng phản bác chuyện tra tấn bằng điện
  438. 17:33hay chuyện tòa án tha bổng những kẻ giết
  439. 17:35người. Và đó, có lẽ, mới là điều tố cáo
  440. 17:38rõ ràng nhất trong toàn bộ vụ việc.
  441. 17:45>> Nghịch lý là ngay trong lúc báo chí
  442. 17:47thuộc địa và cực hữu gọi Andrée Viollis
  443. 17:49là kẻ phản quốc, chính nước Pháp cải
  444. 17:51cách lại làm điều ngược lại. Năm 1937,
  445. 17:56dưới chính phủ Mặt trận Bình dân, bà
  446. 17:58được mời tham gia một ủy ban điều tra
  447. 18:00chính thức về các lãnh thổ hải ngoại của
  448. 18:02Pháp. Bà không hề bị đẩy ra khỏi đời
  449. 18:05sống trí thức Pháp.
  450. 18:07Bà chỉ đi theo một hướng khác mà thôi.
  451. 18:09Từ năm 1935, [âm nhạc]
  452. 18:12bà trở thành đồng giám đốc của tuần báo
  453. 18:15Vendredi.
  454. 18:163 năm sau, bà gia nhập ban biên tập nhật
  455. 18:18báo điều hành. Bà đã hoàn toàn rời khỏi
  456. 18:21quỹ
  457. 18:24đạo của Le Petit Parisien, tờ báo từng
  458. 18:26nuôi dưỡng sự nghiệp gần 40 năm của bà
  459. 18:29và từng dặn dò bà trước chuyến đi định
  460. 18:32mệnh ấy phải giữ sự khách quan bằng mọi
  461. 18:34giá. Rồi chiến tranh thế giới thứ hai nổ
  462. 18:37ra.
  463. 18:38Khi nước Pháp thất thủ trước quân đội
  464. 18:40Đức năm
  465. 18:411940,
  466. 18:44Andrée Viollis
  467. 18:45đã 70 tuổi. Bà hoàn toàn có thể chọn một
  468. 18:48cuộc sống an toàn, lui về ẩn dật. Thay
  469. 18:51vào đó, bà chuyển xuống vùng chưa bị
  470. 18:53chiếm đóng ở miền Nam nước Pháp, hoạt
  471. 18:55động bí mật tại một ngôi làng nhỏ tên
  472. 18:57Dieulefit.
  473. 18:59Tại đó, bà tham gia mạng lưới che giấu
  474. 19:01người tị nạn khỏi bàn tay của phát xít
  475. 19:03Đức. Năm 1943,
  476. 19:07giữa lúc kiểm duyệt gắt gao nhất, bà cho
  477. 19:09xuất bản bí mật một cuốn sách nhỏ lên án
  478. 19:12chủ nghĩa phân biệt chủng tộc của
  479. 19:14Hitler. Sau khi Pháp được giải phóng, bà
  480. 19:16quay lại làm việc cho báo chí và ngay
  481. 19:19giữa lúc chiến tranh Đông Dương vừa bùng
  482. 19:20nổ năm 1946,
  483. 19:24bà đã có cuộc gặp với Chủ tịch Hồ Chí
  484. 19:25Minh tại Paris. Tiếp tục ủng hộ một giải
  485. 19:28pháp hòa bình cho cuộc xung đột mà 15
  486. 19:31năm trước bà từng viết sách tố cáo tận
  487. 19:33gốc rễ của nó. Andrée Viollis qua đời
  488. 19:37tại Paris vào ngày 9 tháng 8 năm
  489. 19:401950.
  490. 19:42Nhà triết học Jean Marie Domenach viết
  491. 19:45trên tạp chí Esprit rằng bà là một trong
  492. 19:48những trí thức hiếm hoi biết cách phụng
  493. 19:50sự chính nghĩa mà không bao giờ tự hạ
  494. 19:53thấp mình. Nhưng số phận cuốn sách của
  495. 19:55bà, chứ không phải số phận cá nhân bà,
  496. 19:57mới là phần đáng suy ngẫm nhất.
  497. 19:59Indochine SOS chưa bao giờ bị một sắc
  498. 20:02lệnh chính thức nào cấm lưu hành tại
  499. 20:04chính quốc Pháp. Nó được một nhà xuất
  500. 20:06bản danh giá [âm nhạc] ấn hành với lời
  501. 20:08tựa của một trong những nhà văn lớn nhất
  502. 20:10nước Pháp thời bấy giờ. Nhưng sau
  503. 20:13[âm nhạc] lần tái bản cuối cùng vào năm
  504. 20:151949,
  505. 20:17cuốn sách lặng lẽ biến mất. Nó không còn
  506. 20:20nằm trên kệ sách. Nó không còn được
  507. 20:23trích dẫn.
  508. 20:24Nó gần như biến mất khỏi trí nhớ tập thể
  509. 20:27của cả một dân tộc cho đến khi được tìm
  510. 20:29lại và tái bản hơn nửa thế kỷ sau đó. Có
  511. 20:33hai cách để một chính quyền dập tắt một
  512. 20:35sự thật khó chịu.
  513. 20:36Cách thứ nhất ồn ào, tịch thu, cấm đoán
  514. 20:39và đó chính là điều chính quyền Đông
  515. 20:41Dương từng làm với những ấn phẩm chỉ
  516. 20:43trích họ ngay tại thuộc địa. Nhưng cách
  517. 20:45thứ hai lặng lẽ hơn nhiều và có lẽ cũng
  518. 20:48hiệu quả hơn nhiều. Không cần một sắc
  519. 20:51lệnh nào cả. Chỉ cần để cho người ta
  520. 20:53quên.
  521. 20:56>> [âm nhạc]
  522. 20:59>> Hãy quay lại pháp trường Yên Bái nơi câu
  523. 21:02chuyện hôm nay bắt đầu. 13 tiếng thét
  524. 21:05cách nhau vài phút vang lên trước một
  525. 21:07lưỡi dao, Andre Violis không có mặt ở
  526. 21:10đó, nhưng chính bà chứ không phải người
  527. 21:13đứng ở pháp trường sáng hôm ấy mới là
  528. 21:15người khiến cả một chính quyền phải huy
  529. 21:17động nhiều tờ báo, nhiều cây bút để đối
  530. 21:20phó với những gì bà viết ra sau đó từ
  531. 21:22một cuốn sổ tay không ai từng nhìn thấy.
  532. 21:25Bà được chôn cất tại nghĩa trang
  533. 21:28Montparnasse ở Paris. Trên bia mộ của bà
  534. 21:32theo những gì còn được ghi lại, không có
  535. 21:34năm sinh được khắc lên, chỉ có tên bà và
  536. 21:37năm mất. Sự khuyết thiếu lặng lẽ trên
  537. 21:40phiến đá ấy có lẽ lại vô tình trở thành
  538. 21:43một ẩn dụ cho chính số phận cuốn sách
  539. 21:45của bà. Một lời chứng từng nói lên sự
  540. 21:47thật cuối cùng cũng bị xóa nhòa khỏi trí
  541. 21:50nhớ tập thể của cả một dân tộc, không
  542. 21:52kèn không trống. Họng súng và lưỡi dao
  543. 21:56có thể giết chết một con người ngay lập
  544. 21:58tức, nhưng chính sự phớt lờ chính việc
  545. 22:01để cho một cuốn sách lặng lẽ hết bản in
  546. 22:04rồi biến mất khỏi giá sách mới là thứ
  547. 22:06chôn vùi một sự thật triệt để và lâu dài
  548. 22:08hơn bất kỳ bản án tử hình nào. Giữa hai
  549. 22:11cách chết đó
  550. 22:12>> [âm nhạc]
  551. 22:12>> của một con người và của một cuốn sách
  552. 22:15có lẽ cách chết thứ hai mới thực sự đáng
  553. 22:18sợ hơn cả vì nó không để lại một tiếng
  554. 22:20thét nào cho đời sau còn nghe thấy.
  555. 22:23Và có bao nhiêu sự thật
  556. 22:25ngay lúc này ở đâu đó đang bị lãng quên
  557. 22:28theo đúng cách lặng lẽ ấy. Hẹn gặp lại
  558. 22:31quý vị và các bạn trong kỳ phát sóng
  559. 22:32tiếp theo của A Lục Ký.
  560. 22:37>> [âm nhạc]

About this transcript

This page contains the full transcript of Câu chuyện Andrée Viollis, nhà báo Pháp và cuốn sách bị lãng quên suốt nửa thế kỷ by ALK - Huyền Thoại, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 4,400 words across 560 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.

What you can do with it

Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to choose a caption track available on the video.

Free YouTube transcript tool

YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, caption language selection, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.