Câu chuyện Andrée Viollis, nhà báo Pháp và cuốn sách bị lãng quên suốt nửa thế kỷ — Transcript
Full transcript
- 0:105:00 sáng
- 0:11ngày 17 tháng 6 năm
- 0:141930
- 0:16tại một bãi đất trống gần đồn lính khố
- 0:18xanh Yên Bái
- 0:20không khí đặc quánh hơi ẩm mùa hè Bắc Kỳ
- 0:2313 người đàn ông
- 0:25từng người một bước tới trước một lưỡi
- 0:27dao và từng người một trước khi lưỡi dao
- 0:30rơi xuống họ hét lên cùng một từ Việt
- 0:33Nam
- 0:34tiếng hét ấy vang lên 13 lần cách nhau
- 0:37chỉ vài phút giữa một sân bóng bỏ hoang
- 0:39được trưng dụng làm pháp trường nó sẽ đi
- 0:42vào lịch sử báo chí thế giới nhưng người
- 0:44phụ nữ mà chương trình hôm nay muốn kể
- 0:46người mà tiêu đề gọi là bị chính nước
- 0:48Pháp của bà quay lưng không có mặt ở đây
- 0:50bà thậm chí còn chưa từng đặt chân đến
- 0:52Đông Dương phải hơn một năm nữa bà mới
- 0:55tới vậy mà chính bà
- 0:57chứ không phải người đứng ở pháp trường
- 0:59sáng hôm ấy mới là người khiến
- 1:00[khịt mũi] cả một bộ máy tuyên truyền
- 1:02thực dân phát động một chiến dịch bôi
- 1:03nhọ cá nhân kéo dài nhiều năm sau đó xin
- 1:06chào quý vị và các bạn chào mừng đến với
- 1:08chương trình Á Lực Ký hôm nay chúng ta
- 1:10cùng tìm hiểu về một nhà báo Pháp tên là
- 1:12[âm nhạc] Andrée Viollis
- 1:14người đã viết đã chứng kiến và cuối cùng
- 1:17đã phải trả giá
- 1:19khi đối diện với sự thật về Việt Nam
- 1:21thời [âm nhạc] thuộc địa và để hiểu vì
- 1:22sao bà bị ghét trước tiên chúng ta cần
- 1:25sửa lại một ngộ nhận rất phổ biến về bà
- 1:28nhưng trước khi đi tiếp có một bối cảnh
- 1:30cần nắm để câu chuyện hôm nay dễ hình
- 1:32dung hơn đầu thế kỷ 20 Việt Nam nằm dưới
- 1:35sự cai trị của Pháp cùng với Campuchia
- 1:38và Lào gộp chung thành một vùng lãnh thổ
- 1:41gọi là Đông Dương thuộc Pháp một viên
- 1:43toàn quyền người Pháp nắm quyền lực cao
- 1:45nhất còn triều đình bản xứ gần như chỉ
- 1:47còn trên danh nghĩa chính quyền thực dân
- 1:50khi đó luôn tự hào về một điều họ gọi là
- 1:52sứ mệnh khai hóa văn minh tức là mang
- 1:55trường học đường xá bệnh viện đến cho
- 1:57người bản xứ, nhưng phía sau khẩu hiệu
- 1:59ấy là một bộ máy cai trị hà khắc, nơi
- 2:02bất kỳ ai đấu tranh cho nền độc lập của
- 2:04dân tộc mình đều có thể bị bắt giữ, xét
- 2:07xử hoặc xử tử. Câu chuyện hôm nay bắt
- 2:10đầu đúng vào giai đoạn căng thẳng nhất
- 2:12của bộ máy đó. Năm 1930,
- 2:15tiếng hét Việt Nam vang lên trước máy
- 2:18chém Yên Bái không phải do Andrée
- 2:19Viollis ghi lại. Người đứng ở đó, chỉ
- 2:22cách đoạn đầu đài vài bước, là một đồng
- 2:24nghiệp của bà tại cùng một tờ báo Le
- 2:27Petit Parisien. Tên ông là Louis
- 2:30Roubaud. Bây giờ chúng ta cùng đọc
- 2:31nguyên văn. Trong bài báo đăng ngày 18
- 2:34tháng 6 năm 1930,
- 2:37Roubaud viết rằng ông đã nghe tiếng thét
- 2:39ấy 13 lần, mỗi người bị kết án tử hình
- 2:42hô lên khi đứng cách lưỡi dao chỉ 2 m.
- 2:45Roubaud có mặt ở Đông Dương ngay sau
- 2:47cuộc khởi nghĩa do Việt Nam Quốc dân
- 2:49Đảng lãnh đạo nổ ra hồi tháng 2 cùng năm
- 2:52đó. Cuộc khởi nghĩa thất bại chỉ trong
- 2:55vài giờ, nhưng cuộc đàn áp theo sau nó
- 2:57thì kéo dài nhiều tháng với hàng loạt
- 2:59phiên tòa và hàng trăm bản án. Trong số
- 3:02những người bị kết án
- 3:03có một người phụ nữ không hề đứng trước
- 3:05tòa. Tên bà là Nguyễn Thị Giang, người
- 3:08yêu của thủ lĩnh Nguyễn Thái Học. Theo
- 3:10nhiều sử liệu Việt Nam bà đã cải trang,
- 3:12len lỏi đến tận pháp trường để chứng
- 3:14kiến trọn vẹn cảnh tượng sáng hôm đó rồi
- 3:17tự sát ngay ngày hôm sau. Roubaud viết
- 3:19lại phiên hành quyết ấy
- 3:21rồi in nó trong một cuốn sách xuất bản
- 3:23năm sau, năm 1931.
- 3:26Theo nhà sử học Marylin Stuart người đã
- 3:29nghiên cứu kỹ sự nghiệp của Andrée
- 3:31Viollis chính bài viết của Roubaud sau
- 3:33này trở thành một trong những nguồn cảm
- 3:36hứng cho cuốn sách sẽ khiến tên tuổi
- 3:38Viollis gắn liền với sự thù ghét của cả
- 3:40một [âm nhạc] bộ máy thực dân. Nếu
- 3:42Roubaud là người ghi lại một khoảnh khắc
- 3:44thì Viollis sẽ làm một việc khó hơn
- 3:46nhiều. Bà sẽ phơi bày cả một hệ thống đã
- 3:48tạo ra khoảnh khắc đó. Và để làm được
- 3:51việc đó bà phải bắt đầu
- 3:53một cách trớ trêu bằng việc trở thành
- 3:56một phần của chính bộ máy mà bà sắp lật
- 3:58tẩy. Nhưng trước khi kể bà đã lật tẩy hệ
- 4:00thống đó như thế nào, chúng ta cần biết
- 4:02bà là ai. Vì khi bước chân lên tàu sang
- 4:05Đông Dương cuối năm 1931,
- 4:08Andrée Viollis đã không còn là một cây
- 4:11bút vô danh.
- 4:17Andrée Viollis sinh năm 1870
- 4:20tại một thị trấn nhỏ miền Nam nước Pháp,
- 4:22trong một gia đình có học thức. Mẹ bà
- 4:25điều hành một salon văn chương, nơi các
- 4:27nhà văn và chính khách của [âm nhạc] nền
- 4:28đệ tam cộng hòa thường lui tới trò
- 4:30chuyện. Bà tốt nghiệp đại học Sorbonne,
- 4:33rồi sang Anh học thêm tại đại học
- 4:35Oxford. Nhưng con đường sự nghiệp của bà
- 4:37không bắt đầu ở giảng đường,
- 4:39mà bắt đầu ở La Fronde,
- 4:41một tờ báo đấu tranh cho quyền phụ nữ
- 4:43tại Pháp. Hãy hình dung [âm nhạc] khoảng
- 4:45cách giữa hai điểm đó.
- 4:47Một đầu là căn phòng khách sang trọng
- 4:48nơi mẹ bà tiếp khách bằng trà và văn
- 4:51chương. Đầu kia, chỉ vài năm sau, là
- 4:54chiến hào ngập bùn của thế chiến thứ
- 4:56nhất, nơi Andrée Viollis làm y tá cho
- 5:00thương binh, rồi chuyển sang viết phóng
- 5:02sự gửi về cho tờ Le Petit Parisien. Bà
- 5:06bước vào nghề báo đúng vào thời điểm
- 5:07nghề này gần như đóng cửa với phụ nữ.
- 5:10Các tòa soạn lớn khi đó
- 5:12thường chỉ giao cho phóng viên nữ những
- 5:13đề tài như thời trang hay chuyện gia
- 5:15đình. Andrée Viollis đi ngược lại điều
- 5:18đó. Suốt bốn thập kỷ liên tiếp, 10 năm
- 5:22sau cách mạng tháng 10, bà một mình đi
- 5:24dọc nước Nga từ biển Baltic đến biển
- 5:27Caspi, vào tận các nhà tù để phỏng vấn
- 5:30cả quan chức lẫn người dân, ghi lại cảnh
- 5:32trẻ em mồ côi lang thang giữa một xã hội
- 5:35đang bị kiểm soát gắt gao. Năm 1929,
- 5:39bà có mặt tại Afghanistan giữa lúc nội
- 5:41chiến.
- 5:42Năm sau, bà đến Ấn Độ, đi theo Mahatma
- 5:45Gandhi trong chiến dịch bất bạo động
- 5:47chống lại nước Anh.
- 5:48Khi bước lên tàu sang Đông Dương vào
- 5:50cuối năm 1931,
- 5:53Andrée Viollis đã là đặc phái viên chủ
- 5:55chốt của Le Petit Parisien, tờ nhật báo
- 5:58lớn nhất nước Pháp, bán ra hơn 2 triệu
- 6:01bản mỗi ngày. Bà không phải một cây bút
- 6:03tập sự, đi tìm kinh nghiệm đầu đời.
- 6:06Bà là một trong những phóng viên chiến
- 6:08trường có uy tín nhất của cả một thế hệ.
- 6:11Nhưng có một mâu thuẫn âm ỉ trong sự
- 6:13nghiệp ấy, và nó sẽ quyết định toàn bộ
- 6:15phần còn lại của câu chuyện hôm nay.
- 6:18Le Petit Parisien là một tờ báo có
- 6:20khuynh hướng ủng hộ chính phủ, còn quan
- 6:22điểm cá nhân của Andrée Viollis,
- 6:24theo nghiên cứu của sử gia Marilyn
- 6:26Stuart,
- 6:28lại nghiêng hẳn về phía cánh tả suốt gần
- 6:3010 năm. Bà đã học cách sống chung với
- 6:32mâu thuẫn đó, viết những gì tòa soạn cho
- 6:35phép, giữ lại những gì bà thực sự nghĩ.
- 6:38Nhưng chuyến đi sắp tới sẽ đẩy mâu thuẫn
- 6:39ấy đến giới hạn của nó.
- 6:42>> [âm nhạc]
- 6:48[âm nhạc]
- 6:53>> Năm 1931,
- 6:55tại Paris, chính quyền Pháp đang tổ chức
- 6:58đấu xảo thuộc địa quốc tế, một cuộc
- 7:00triển lãm khổng lồ nhằm phô trương sự
- 7:02thịnh vượng và sứ mệnh khai hóa của đế
- 7:04chế Pháp. Nhưng phía sau tấm màn hào
- 7:07nhoáng đó, Đông Dương đang sục sôi.
- 7:10Cuộc khởi nghĩa Yên Bái vừa bị dập tắt
- 7:12năm trước.
- 7:13Phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh sắp bùng
- 7:15lên. Bộ trưởng thuộc địa Pháp, Paul
- 7:17Reynaud, quyết định đích thân sang Đông
- 7:19Dương thị sát. Andrée Viollis được cử đi
- 7:23tháp tùng phái đoàn với tư cách nhà báo
- 7:25được chính phủ công nhận.
- 7:27Chuyến đi này, theo đúng bản chất của
- 7:29nó, mang mục đích chính trị rõ ràng.
- 7:32Những người tổ chức muốn dùng báo chí để
- 7:34trấn an dư luận Pháp trước làn sóng chỉ
- 7:36trích chính sách thuộc địa. Trước khi bà
- 7:38lên đường, chủ biên của của tại Le Petit
- 7:41Parisien, một người tên Ellie Boys
- 7:43[âm nhạc]
- 7:43đã dặn dò bà một câu mà sau này được các
- 7:46nhà nghiên cứu trích lại nhiều lần. Theo
- 7:48sử gia Marilyn Stewart, ông nói với bà
- 7:51rằng, "Hãy [âm nhạc] đi, hãy lắng nghe,
- 7:54hãy quan sát, hãy cố gắng thấu hiểu
- 7:57và đặc biệt, đặc biệt, hãy giữ sự khách
- 8:00quan." Đây chính là khoảnh khắc lò lửa
- 8:02đầu tiên trong câu chuyện của Andrée
- 8:05Viollis. Bà phải viết bài gửi về Paris
- 8:08trong khi vẫn đứng trong vai trò một đặc
- 8:10phái viên của chính phủ. Và quả thật,
- 8:13những bài báo đầu tiên bà gửi về chủ yếu
- 8:16là cảnh sắc nhiệt đới, phong tục địa
- 8:18phương, những điều dễ chịu và vô hại.
- 8:21Một trong số đó đăng trên Le Petit
- 8:23Parisien [âm nhạc] tháng 3 năm 1931
- 8:27mang tựa đề gợi hình ảnh một xứ Bắc Kỳ
- 8:29rực rỡ và huyền ảo. Nhưng cũng chính cái
- 8:32vỏ bọc chính thức đó lại cho bà một thứ
- 8:34mà không một nhà báo độc lập nào có được
- 8:37vào thời điểm đó, quyền tiếp cận với
- 8:39[âm nhạc] tư cách thành viên phái đoàn
- 8:41bộ trưởng, bà được vào những nơi thường
- 8:43đóng kín với báo chí, bao gồm cả hệ
- 8:45thống nhà tù và bót cảnh sát thuộc địa.
- 8:48Nhưng hãy dừng lại một chút và làm một
- 8:50phép tính nhỏ.
- 8:52Khi bước chân vào những nhà tù ấy,
- 8:54Andrée Viollis không phải một nữ phóng
- 8:56viên trẻ tuổi đi tìm danh vọng đầu đời.
- 8:59Bà đã 61 tuổi, ở cái tuổi
- 9:02mà nhiều người tìm kiếm sự an nhàn trong
- 9:04phòng khách sang trọng.
- 9:06Người phụ nữ tóc đã điểm bạc ấy lại chọn
- 9:08bước vào những xà lim ngột ngạt.
- 9:11Ở đó, bà chứng kiến điều mà những bài
- 9:14báo trấn an dư luận không bao giờ nhắc
- 9:16tới. Sau này, khi xuất bản sách, bà đưa
- 9:19vào phần phụ lục những tài liệu gây chấn
- 9:20động, trong đó có biên bản của một phiên
- 9:23tòa tại Hà Nội, nơi binh lính Lê Dương
- 9:25Pháp bị cáo buộc giết hại dân làng nhưng
- 9:28lại được tuyên trắng án. Bà ghi chép về
- 9:30điều kiện giam giữ, về những kỹ thuật
- 9:32tra khảo tàn bạo, trong đó có có dùng
- 9:35điện để tra tấn tù nhân chính trị, một
- 9:37trong những mô tả sớm nhất của báo chí
- 9:39phương Tây về hình thức tra tấn này tại
- 9:41Đông Dương. Hãy nghĩ về sự trớ trêu tàn
- 9:43khốc nằm trong chi tiết đó.
- 9:46Chính quyền thực dân luôn tự hào rằng họ
- 9:49mang ánh sáng văn minh,
- 9:51mang lưới điện hiện đại đến phương Đông
- 9:53để khai hóa. Nhưng giữa bàn tay của
- 9:55chính họ, thứ công nghệ được ca ngợi ấy
- 9:57lại trở thành công cụ để giật tung da
- 9:59thịt con người. Nhưng bà không công bố
- 10:02bất cứ điều gì trong số đó ngay lập tức.
- 10:04Theo sử gia Marylin Stuart,
- 10:07Andrée Viollis có nhiều lý do để trì
- 10:09hoãn, vừa mang tính nghề nghiệp, vừa
- 10:12mang tính cá nhân, vừa mang tính chính
- 10:14trị. Bà hiểu rất rõ một tờ báo thân
- 10:17chính phủ sẽ phản ứng thế nào trước một
- 10:20bản cáo trạng gay gắt nhắm vào chính hệ
- 10:22thống thuộc địa cộng hòa.
- 10:24Những gì bà chứng kiến, bà cất vào sổ
- 10:27tay riêng và bà mang nó theo, không nói
- 10:30với ai,
- 10:31suốt 4 năm. Đáng nói là ngay cả trong sự
- 10:34dấn thân của mình, Andrée Viollis vẫn
- 10:36không phải một người cách mạng triệt để.
- 10:39Theo phân tích của một số nhà nghiên cứu
- 10:40văn hóa thuộc địa, dù kịch liệt phê phán
- 10:43những lạm dụng và bất công của bộ máy
- 10:45cai trị, bà chưa bao giờ thực sự kêu gọi
- 10:47chấm dứt chủ nghĩa thực dân. Điều bà tin
- 10:50tưởng và tranh đấu cho nó suốt quãng đời
- 10:52còn lại là khả năng cải cách một hình
- 10:54thức thuộc địa nhân đạo hơn, chứ không
- 10:56phải một sự xóa bỏ hoàn toàn. Đây là một
- 10:59chi tiết quan trọng để hiểu đúng con
- 11:01người bà, thay vì biến bà thành một biểu
- 11:03tượng đơn giản hơn thực tế.
- 11:06>> [âm nhạc]
- 11:09>> 4 năm giữ kín một sự thật không phải một
- 11:12khoảng lặng dễ chịu.
- 11:14Hãy thử hình dung sức nặng của quãng
- 11:16thời gian đó. Ban ngày,
- 11:18bà mỉm cười tháp tùng phái đoàn, dự tiệc
- 11:21cùng giới tinh hoa thuộc địa và gửi về
- 11:23nước Pháp những bài báo ca ngợi phong
- 11:25cảnh vô hại. Nhưng khi đêm xuống, bà một
- 11:27mình đối diện với cuốn sổ tay chứa đầy
- 11:30những điều bà chưa dám nói ra.
- 11:32Cuốn sổ tay ấy giống như một quả bom hẹn
- 11:34giờ nằm chờ trong hành lý của một người
- 11:37đang đi tìm sự thật. Theo sử gia Marilyn
- 11:39Stuart, đó là 4 năm giằng xé giữa nghĩa
- 11:43vụ nghề nghiệp với tòa soạn đã tạo nên
- 11:45tên tuổi bà và một điều gì đó lớn hơn
- 11:47nghề nghiệp. Điều khiến chiếc cân
- 11:49nghiêng hẳn, theo chính nội dung mà bà
- 11:51đưa vào sách sau này, là những phiên tòa
- 11:54thuộc địa liên tiếp tha bổng những kẻ
- 11:56gây ra cái chết cho dân bản xứ. Vụ việc
- 11:58tại Hà Nội mà bà từng chứng kiến hồ sơ
- 12:01không phải trường hợp duy nhất. Với một
- 12:03nhà báo từng tận mắt thấy hệ thống ấy
- 12:05vận hành, mỗi bản án tha bổng như vậy là
- 12:08một giọt nước rơi vào một chiếc cốc đã
- 12:10gần đầy. Năm
- 12:121935,
- 12:14giọt nước ấy tràn ly.
- 12:16Andrée Viollis xuất bản cuốn sổ tay 4
- 12:19năm của mình thành một cuốn sách với tựa
- 12:21đề Indochine SOS.
- 12:24Sách do nhà xuất bản Gallimard ấn hành
- 12:27với lời tựa của nhà văn André Malraux.
- 12:30Trong sách, bà mô tả nạn đói,
- 12:32điều kiện lao động khắc nghiệt tại đồn
- 12:34điền,
- 12:35sự chuyên quyền của bộ máy hành chính và
- 12:37ở phần phụ lục chính những hồ sơ tòa án
- 12:40mà bà đã âm thầm thu thập suốt 4 năm
- 12:42lặng lẽ đó. Đây là khoảnh khắc quyết
- 12:44định thứ hai trong câu chuyện của Andrée
- 12:47Viollis.
- 12:48Bà không còn là một đặc phái viên tuân
- 12:50thủ nguyên tắc khách quan mà chủ biên
- 12:53của bà từng căn dặn. Bà đã trở thành,
- 12:56theo cách gọi của giới nghiên cứu sau
- 12:58này, một nhà văn dấn thân.
- 13:00Và cái giá của sự chuyển mình đó, bà sẽ
- 13:02phải trả gần như ngay lập tức.
- 13:06>> [âm nhạc]
- 13:09>> Khi Indochine SOS ra mắt,
- 13:12phản ứng đầu tiên từ giới thực dân không
- 13:15phải là một lời bác bỏ nội dung cuốn
- 13:17sách.
- 13:18Đó là điều đáng chú ý nhất trong toàn bộ
- 13:20câu chuyện hôm nay. Trước khi đi tiếp,
- 13:22cần phân biệt rõ những ai đã lên tiếng
- 13:24vì báo chí Pháp lúc đó không phải một
- 13:27khối thống nhất. Cánh tả Pháp, tiêu biểu
- 13:30là tờ L'Humanité, đón nhận cuốn sách như
- 13:33một bằng chứng tố cáo hệ thống thuộc địa
- 13:36và gọi những lãnh tụ Việt Nam Quốc dân
- 13:38Đảng bị hành quyết là những người tử vì
- 13:40đạo. Nhưng ở phía đối lập, có ít nhất
- 13:43hai mặt trận khác nhau đã phản công và
- 13:45cách họ phản công lại rất khác nhau. Mặt
- 13:48trận thứ nhất là báo chí thuộc địa tại
- 13:50chính Bắc Kỳ, nơi Andrée Viollis từng
- 13:53đặt chân tới. Tờ L'Avenir du Tonkin, một
- 13:57tờ báo có lập trường thân chính quyền
- 13:58bảo hộ, đăng một bài viết chế giễu bà
- 14:01vào cuối năm đó. Theo tư liệu nghiên
- 14:03cứu, do một cây bút tên Marc Dandelot
- 14:05chấp bút, bài viết ngụ ý rằng bà chỉ là
- 14:08một du khách bị những người chống đối
- 14:10thực dân dẫn dắt suốt chuyến đi, rằng
- 14:12những cuốn sách trước đó của bà chưa
- 14:14từng thực sự gây được tiếng vang. Mặt
- 14:16trận thứ hai gay gắt hơn nhiều đến từ tờ
- 14:20Les Annales Coloniales tại Paris. Một
- 14:23cây bút ký tên gì
- 14:25đã mở một chiến dịch công kích có hệ
- 14:27thống và cách ông ta công kích mới là
- 14:30điều đáng để chúng ta dừng lại phân tích
- 14:32kỹ hơn. Ông ta không tranh luận với
- 14:34những cáo buộc nặng nề nhất trong sách
- 14:36chuyện tra tấn bằng điện, chuyện tòa
- 14:38[âm nhạc] án tha bổng kẻ giết người.
- 14:40Những chuyện đó quá khó để bác bỏ vì
- 14:42chính bà đã đính kèm biên bản tòa án làm
- 14:44bằng chứng. Thay vào đó, ông ta đi tìm
- 14:47một chi tiết nhỏ dễ kiểm chứng sai. Theo
- 14:49tư liệu nghiên cứu, ông ta bắt được một
- 14:52chỗ trong sách nơi Andrée Viollis nhắc
- 14:54tới một loại vaccine chống sốt rét mà
- 14:57Viện Pasteur Sài Gòn được cho là đã điều
- 14:59chế, trong khi y học thời đó trên thực
- 15:02tế chưa hề có loại vaccine ấy. Từ một
- 15:05câu sai duy nhất, ông ta quay sang cáo
- 15:07buộc toàn bộ cuốn sách là hư cấu, không
- 15:10đáng tin cậy. Đây là một kỹ thuật rất cũ
- 15:13và có lẽ nhiều khán giả hôm nay sẽ nhận
- 15:15ra nó ngay lập tức. Khi không thể bác bỏ
- 15:18luận điểm trung tâm của đối phương,
- 15:20người ta đi tìm một sai sót nhỏ ở rìa,
- 15:22rồi dùng nó để gieo nghi ngờ vào toàn bộ
- 15:25phần còn lại. Kỹ thuật này hiệu quả vì
- 15:29nó không cần chứng minh cáo buộc chính
- 15:31là sai.
- 15:32Nó chỉ cần khiến độc giả tự hỏi một câu
- 15:34đơn giản,
- 15:36"Nếu bà ấy sai ở chỗ này, biết đâu bà ấy
- 15:39cũng sai ở những chỗ khác."
- 15:41>> Đây là một thủ đoạn thao túng thông tin
- 15:43kinh điển và đến tận thế kỷ này con
- 15:46người vẫn liên tục sập bẫy nó. Người ta
- 15:48không cần dập tắt một sự thật bằng lý
- 15:50lẽ. Người ta chỉ cần ném vào đó một mồi
- 15:53lửa hoài nghi
- 15:54rồi để chính sự hoài nghi ấy làm nốt
- 15:58phần việc còn lại. Chiến dịch còn đi xa
- 16:00hơn nữa. Để hạ uy tín Andrée Viollis,
- 16:04Dainard quay sang công kích cả một nhân
- 16:06vật mà bà từng viết đến với sự kính
- 16:09trọng trong sách, nhà cách mạng Phan Bội
- 16:11Châu. Theo tư liệu nghiên cứu, ông ta
- 16:13viết rằng Phan Bội Châu là một kẻ hèn
- 16:16hạ, từng bán đứng đồng chí của mình để
- 16:19đổi lấy tự do cho bản thân. Trước lời vu
- 16:21khống đó,
- 16:22Andrée Viollis không đáp trả bằng cảm
- 16:25xúc. Bà dùng đúng công cụ mà luật báo
- 16:28chí Pháp trao cho bà, quyền phản hồi. Bà
- 16:31buộc chính tờ Les Annales Coloniales
- 16:33phải đăng nguyên văn một lá thư của cựu
- 16:36toàn quyền Đông Dương Alexandre Varenne,
- 16:38người từng ký lệnh ân xá cho Phan Bội
- 16:40Châu vào tháng 12 năm 1925.
- 16:44Trong thư đó, Varenne xác nhận Phan Bội
- 16:47Châu chưa từng phản bội sự nghiệp của
- 16:48mình ngoài chính quốc. Các tờ báo mang
- 16:51khuynh hướng dân tộc cực đoan như Action
- 16:53Française hay L'Echo de Paris còn đi xa
- 16:56hơn, gọi thẳng Andrée Viollis là kẻ phản
- 16:59quốc, là tay sai của những người cộng
- 17:01sản chỉ vì bà dám phơi bày mặt trái của
- 17:04một hệ thống mà nước Pháp khi đó vẫn tự
- 17:06hào gọi là sứ mệnh khai hóa. Nhìn lại
- 17:09toàn bộ chiến dịch này,
- 17:10có một điều đáng chú ý hơn tất cả. Không
- 17:13một ai trong số những người tấn công bà
- 17:15thực sự đối chất với bằng chứng trung
- 17:17tâm trong cuốn sách. Họ tấn công một câu
- 17:20viết sai về vaccine. Họ tấn công cách bà
- 17:23dùng từ. Họ tấn công quá khứ của một
- 17:25người khác không liên quan trực tiếp đến
- 17:27bà.
- 17:28Nhưng không một ai đưa ra được bằng
- 17:30chứng phản bác chuyện tra tấn bằng điện
- 17:33hay chuyện tòa án tha bổng những kẻ giết
- 17:35người. Và đó, có lẽ, mới là điều tố cáo
- 17:38rõ ràng nhất trong toàn bộ vụ việc.
- 17:45>> Nghịch lý là ngay trong lúc báo chí
- 17:47thuộc địa và cực hữu gọi Andrée Viollis
- 17:49là kẻ phản quốc, chính nước Pháp cải
- 17:51cách lại làm điều ngược lại. Năm 1937,
- 17:56dưới chính phủ Mặt trận Bình dân, bà
- 17:58được mời tham gia một ủy ban điều tra
- 18:00chính thức về các lãnh thổ hải ngoại của
- 18:02Pháp. Bà không hề bị đẩy ra khỏi đời
- 18:05sống trí thức Pháp.
- 18:07Bà chỉ đi theo một hướng khác mà thôi.
- 18:09Từ năm 1935, [âm nhạc]
- 18:12bà trở thành đồng giám đốc của tuần báo
- 18:15Vendredi.
- 18:163 năm sau, bà gia nhập ban biên tập nhật
- 18:18báo điều hành. Bà đã hoàn toàn rời khỏi
- 18:21quỹ
- 18:24đạo của Le Petit Parisien, tờ báo từng
- 18:26nuôi dưỡng sự nghiệp gần 40 năm của bà
- 18:29và từng dặn dò bà trước chuyến đi định
- 18:32mệnh ấy phải giữ sự khách quan bằng mọi
- 18:34giá. Rồi chiến tranh thế giới thứ hai nổ
- 18:37ra.
- 18:38Khi nước Pháp thất thủ trước quân đội
- 18:40Đức năm
- 18:411940,
- 18:44Andrée Viollis
- 18:45đã 70 tuổi. Bà hoàn toàn có thể chọn một
- 18:48cuộc sống an toàn, lui về ẩn dật. Thay
- 18:51vào đó, bà chuyển xuống vùng chưa bị
- 18:53chiếm đóng ở miền Nam nước Pháp, hoạt
- 18:55động bí mật tại một ngôi làng nhỏ tên
- 18:57Dieulefit.
- 18:59Tại đó, bà tham gia mạng lưới che giấu
- 19:01người tị nạn khỏi bàn tay của phát xít
- 19:03Đức. Năm 1943,
- 19:07giữa lúc kiểm duyệt gắt gao nhất, bà cho
- 19:09xuất bản bí mật một cuốn sách nhỏ lên án
- 19:12chủ nghĩa phân biệt chủng tộc của
- 19:14Hitler. Sau khi Pháp được giải phóng, bà
- 19:16quay lại làm việc cho báo chí và ngay
- 19:19giữa lúc chiến tranh Đông Dương vừa bùng
- 19:20nổ năm 1946,
- 19:24bà đã có cuộc gặp với Chủ tịch Hồ Chí
- 19:25Minh tại Paris. Tiếp tục ủng hộ một giải
- 19:28pháp hòa bình cho cuộc xung đột mà 15
- 19:31năm trước bà từng viết sách tố cáo tận
- 19:33gốc rễ của nó. Andrée Viollis qua đời
- 19:37tại Paris vào ngày 9 tháng 8 năm
- 19:401950.
- 19:42Nhà triết học Jean Marie Domenach viết
- 19:45trên tạp chí Esprit rằng bà là một trong
- 19:48những trí thức hiếm hoi biết cách phụng
- 19:50sự chính nghĩa mà không bao giờ tự hạ
- 19:53thấp mình. Nhưng số phận cuốn sách của
- 19:55bà, chứ không phải số phận cá nhân bà,
- 19:57mới là phần đáng suy ngẫm nhất.
- 19:59Indochine SOS chưa bao giờ bị một sắc
- 20:02lệnh chính thức nào cấm lưu hành tại
- 20:04chính quốc Pháp. Nó được một nhà xuất
- 20:06bản danh giá [âm nhạc] ấn hành với lời
- 20:08tựa của một trong những nhà văn lớn nhất
- 20:10nước Pháp thời bấy giờ. Nhưng sau
- 20:13[âm nhạc] lần tái bản cuối cùng vào năm
- 20:151949,
- 20:17cuốn sách lặng lẽ biến mất. Nó không còn
- 20:20nằm trên kệ sách. Nó không còn được
- 20:23trích dẫn.
- 20:24Nó gần như biến mất khỏi trí nhớ tập thể
- 20:27của cả một dân tộc cho đến khi được tìm
- 20:29lại và tái bản hơn nửa thế kỷ sau đó. Có
- 20:33hai cách để một chính quyền dập tắt một
- 20:35sự thật khó chịu.
- 20:36Cách thứ nhất ồn ào, tịch thu, cấm đoán
- 20:39và đó chính là điều chính quyền Đông
- 20:41Dương từng làm với những ấn phẩm chỉ
- 20:43trích họ ngay tại thuộc địa. Nhưng cách
- 20:45thứ hai lặng lẽ hơn nhiều và có lẽ cũng
- 20:48hiệu quả hơn nhiều. Không cần một sắc
- 20:51lệnh nào cả. Chỉ cần để cho người ta
- 20:53quên.
- 20:56>> [âm nhạc]
- 20:59>> Hãy quay lại pháp trường Yên Bái nơi câu
- 21:02chuyện hôm nay bắt đầu. 13 tiếng thét
- 21:05cách nhau vài phút vang lên trước một
- 21:07lưỡi dao, Andre Violis không có mặt ở
- 21:10đó, nhưng chính bà chứ không phải người
- 21:13đứng ở pháp trường sáng hôm ấy mới là
- 21:15người khiến cả một chính quyền phải huy
- 21:17động nhiều tờ báo, nhiều cây bút để đối
- 21:20phó với những gì bà viết ra sau đó từ
- 21:22một cuốn sổ tay không ai từng nhìn thấy.
- 21:25Bà được chôn cất tại nghĩa trang
- 21:28Montparnasse ở Paris. Trên bia mộ của bà
- 21:32theo những gì còn được ghi lại, không có
- 21:34năm sinh được khắc lên, chỉ có tên bà và
- 21:37năm mất. Sự khuyết thiếu lặng lẽ trên
- 21:40phiến đá ấy có lẽ lại vô tình trở thành
- 21:43một ẩn dụ cho chính số phận cuốn sách
- 21:45của bà. Một lời chứng từng nói lên sự
- 21:47thật cuối cùng cũng bị xóa nhòa khỏi trí
- 21:50nhớ tập thể của cả một dân tộc, không
- 21:52kèn không trống. Họng súng và lưỡi dao
- 21:56có thể giết chết một con người ngay lập
- 21:58tức, nhưng chính sự phớt lờ chính việc
- 22:01để cho một cuốn sách lặng lẽ hết bản in
- 22:04rồi biến mất khỏi giá sách mới là thứ
- 22:06chôn vùi một sự thật triệt để và lâu dài
- 22:08hơn bất kỳ bản án tử hình nào. Giữa hai
- 22:11cách chết đó
- 22:12>> [âm nhạc]
- 22:12>> của một con người và của một cuốn sách
- 22:15có lẽ cách chết thứ hai mới thực sự đáng
- 22:18sợ hơn cả vì nó không để lại một tiếng
- 22:20thét nào cho đời sau còn nghe thấy.
- 22:23Và có bao nhiêu sự thật
- 22:25ngay lúc này ở đâu đó đang bị lãng quên
- 22:28theo đúng cách lặng lẽ ấy. Hẹn gặp lại
- 22:31quý vị và các bạn trong kỳ phát sóng
- 22:32tiếp theo của A Lục Ký.
- 22:37>> [âm nhạc]
About this transcript
This page contains the full transcript of Câu chuyện Andrée Viollis, nhà báo Pháp và cuốn sách bị lãng quên suốt nửa thế kỷ by ALK - Huyền Thoại, generated from the public captions YouTube serves with the video. The transcript has 4,400 words across 560 segments, with the original timestamps preserved so you can click any line to jump to that moment in the embedded player.
What you can do with it
Use the transcript to take notes, quote the speaker, build a study guide, generate a summary with ChatGPT or Claude via the YouTube Summary tool, or export it as a timed subtitle file with YouTube to SRT. You can also re-open it in the transcriber to choose a caption track available on the video.
Free YouTube transcript tool
YouTube2Text is a free YouTube transcript generator — no signup, no daily limit. Paste any YouTube link and get the full transcript instantly, with timestamps, click-to-jump, caption language selection, AI prompts for ChatGPT, Claude, and Gemini, and exports to TXT, SRT, VTT, or Markdown.