Câu chuyện Andrée Viollis, nhà báo Pháp và cuốn sách bị lãng quên suốt nửa thế kỷ — Transcript

Full transcript

1. 0:105:00 sáng ngày 17 tháng 6 năm 1930
2. 0:16tại một bãi đất trống gần đồn lính khố
3. 0:18xanh Yên Bái, không khí đặc quánh hơi ẩm
4. 0:21mùa hè Bắc Kỳ, 13 người đàn ông, từng
5. 0:25người một bước tới trước một lưỡi dao và
6. 0:28từng người một trước khi lưỡi dao rơi
7. 0:31xuống họ hét lên cùng một từ Việt Nam.
8. 0:34Tiếng hét ấy vang lên 13 lần cách nhau
9. 0:37chỉ vài phút. Giữa một sân bóng bỏ hoang
10. 0:39được trưng dụng làm pháp trưng, nó sẽ đi
11. 0:42vào lịch sử báo chí thế giới. Những
12. 0:44người phụ nữ mà chương trình hôm nay
13. 0:45muốn kể, người mà tiêu đề gọi là bị
14. 0:47chính nước Pháp của bà quay lưng không
15. 0:49có mặt ở đây, bà thậm chí còn chưa từng
16. 0:52đặt chân đến Đông Dương. Phải hơn một
17. 0:54năm nữa bà mới tới. Vậy mà chính bà chứ
18. 0:57không phải người đứng ở Pháp Trường sáng
19. 0:59hôm ấy mới là người khiến [khịt mũi] cả
20. 1:01một bộ máy tuyên truyền thực dân phát
21. 1:03động một chiến dịch bôi nhọ cá nhân kéo
22. 1:04dài nhiều năm sau đó. Xin chào quý vị và
23. 1:07các bạn. Chào mừng đến với chương trình
24. 1:08Á Liệt Quý. Hôm nay chúng ta cùng tìm
25. 1:10hiểu về một nhà báo Pháp tên [âm nhạc]
26. 1:12là Andre Viis. Người đã viết, đã chứng
27. 1:16kiến và cuối cùng đã phải trả giá. Khi
28. 1:19đối diện với sự thật về Việt Nam
29. 1:21[âm nhạc] thời thuộc địa và để hiểu vì
30. 1:23sao bà bị ghét, trước tiên chúng ta cần
31. 1:25sửa lại một ngộ nhận rất phổ biến về bà.
32. 1:28Nhưng trước khi đi tiếp, có một bối cảnh
33. 1:30cần nắm để câu chuyện hôm nay dễ hình
34. 1:32dung hơn. Đầu thế kỷ 20, Việt Nam nằm
35. 1:35dưới sự cai trị của Pháp cùng với
36. 1:37Campuchia và Lào gộp trung thành một
37. 1:40vùng lãnh thổ gọi là Đông Dương thuộc
38. 1:42Pháp, một viên toàn quyền người Pháp nắm
39. 1:44quyền lực cao nhất. Còn triều đình bản
40. 1:46xứ gần như chỉ còn trên danh nghĩa.
41. 1:49Chính quyền thực dân khi đó luôn tự hào
42. 1:51về một điều họ gọi là sứ mệnh khai hóa
43. 1:54văn minh, tức là mang trường học, đường
44. 1:56xá, bệnh viện đến cho người bản xứ.
45. 1:58Nhưng phía sau khẩu hiệu ấy là một bộ
46. 2:01máy cai trị hà khắc nơi bất kỳ ai đấu
47. 2:03tranh cho nền độc lập của dân tộc mình
48. 2:05đều có thể bị bắt giữ, xét xử hoặc xử
49. 2:08tử. Câu chuyện hôm nay bắt đầu đúng vào
50. 2:11giai đoạn căng thẳng nhất của bộ máy đó.
51. 2:13Năm 1930, tiếng hét Việt Nam vang lên
52. 2:17trước máy chém Yên Bái không phải do
53. 2:19Andre Violis ghi lại. Người đứng ở đó
54. 2:22chỉ cách đoạn đầu đài vài bước là một
55. 2:24đồng nghiệp của bà tại cùng một tờ báo
56. 2:27Lepat Parisian. Tên ông là Luis Rubello.
57. 2:30Bây giờ chúng ta cùng đọc nguyên văn.
58. 2:32Trong bài báo đăng ngày 18 tháng 6 năm
59. 2:351930, Rub viết rằng ông đã nghe tiếng
60. 2:39thét ấy 13 lần. Mỗi người bị kết án tử
61. 2:42hình hô lên khi đứng cách lưỡi dao chỉ 2
62. 2:44m. Rubo có mặt ở Đông Dương. Ngay sau
63. 2:48cuộc khởi nghĩa do Việt Nam, quốc dân,
64. 2:49Đảng, lãnh đạo nổ ra hồi tháng hai cùng
65. 2:52năm đó, cuộc khởi nghĩa thất bại chỉ
66. 2:54trong vài giờ. Nhưng cuộc đàn áp theo
67. 2:57sau nó thì kéo dài nhiều tháng. Với hàng
68. 2:59loạt phiên tòa và hàng trăm bản án trong
69. 3:02số những người bị kết án. Có một người
70. 3:04phụ nữ không hề đứng trước tòa. Tên bà
71. 3:06là Nguyễn Thị Giang, người yêu của thủ
72. 3:08lĩnh Nguyễn Thái Học. Theo nhiều xử liệu
73. 3:10Việt Nam, bà đã cải trang len lỏi đến
74. 3:13tận Pháp trường để chứng kiến trọn vẹn
75. 3:15cảnh tượng sáng hôm đó rồi tự sát ngay
76. 3:18ngày hôm sau. Ruba viết lại phiên hành
77. 3:20quyết ấy rồi in nó trong một cuốn sách
78. 3:23xuất bản năm sau năm 1931 theo nhà xử
79. 3:27học Mary Lyn Stewart, người đã nghiên
80. 3:29cứu kỹ sự nghiệp của Andre Violis. Chính
81. 3:32bài viết của Rubo sau này trở thành một
82. 3:35trong những nguồn cảm hứng cho cuốn sách
83. 3:37sẽ khiến tên tuổi Violis gắn liền với sự
84. 3:39thù ghét của cả một [âm nhạc] bộ máy
85. 3:41thực dần. Nếu Rubo là người ghi lại một
86. 3:43khoảnh khắc thì Violess sẽ làm một việc
87. 3:45khó hơn nhiều. bà sẽ phơi bày cả một hệ
88. 3:48thống đã tạo ra khoảnh khắc đó. Và để
89. 3:50làm được việc đó, bà phải bắt đầu một
90. 3:54cách chớ trêu bằng việc trở thành một
91. 3:56phần của chính bộ máy mà bà sắp lật tẩy.
92. 3:59Nhưng trước khi kể bà đã lật tẩy hệ
93. 4:00thống đó như thế nào, chúng ta cần biết
94. 4:02bà là ai. Vì khi bước chân lên tàu sang
95. 4:05Đông Dương cuối năm 1931,
96. 4:08Andre Violess đã không còn là một cây
97. 4:11bút vô danh.
98. 4:17Andre Violinh năm 1870.
99. 4:20Tại một thị trấn nhỏ miền Nam nước Pháp,
100. 4:22trong một gia đình có học thức, mẹ bà
101. 4:25điều hành một salon văn chương nơi các
102. 4:27nhà văn và chính khách của [âm nhạc] nền
103. 4:28đệ tam Cộng hòa thường lui tới trò
104. 4:31chuyện. Bà tốt nghiệp đại học Sombon rồi
105. 4:34sang Anh học thêm tại đại học Oxford.
106. 4:36Nhưng con đường sự nghiệp của bà không
107. 4:38bắt đầu ở giảng đường mà bắt đầu ở La
108. 4:40Front, một tờ báo đấu tranh cho quyền
109. 4:43phụ nữ tại Pháp. Hãy hình dung [âm nhạc]
110. 4:45khoảng cách giữa hai điểm đó. Một đầu là
111. 4:47căn phòng khách sang trọng nơi mẹ bà
112. 4:49tiếp khách bằng trà và văn chương. Đầu
113. 4:52kia chỉ vài năm sau là chiến hào ngập
114. 4:55bùn của thế chiến thứ nhất nơi Andre
115. 4:58Violis làm y tá cho thương binh. Rồi
116. 5:01chuyển sang viết phóng sự gửi về cho tờ
117. 5:04Lê Ptit Parisian. Bà bước vào nghề báo
118. 5:07đúng vào thời điểm nghề này gần như đóng
119. 5:09cửa với phụ nữ. Các tòa soạn lớn khi đó
120. 5:12thường chỉ giao cho phóng viên nữ những
121. 5:13đề tài như thời trang hay chuyện gia
122. 5:15đình. Andrea Violis đi ngược lại điều
123. 5:19đó. Suốt bốn thập kỷ liên tiếp 10 năm
124. 5:22sau cách mạng tháng 10, bà một mình đi
125. 5:24dọc nước Nga từ biển Bantích đến biển
126. 5:27Caspy vào tận các nhà tù để phỏng vấn cả
127. 5:30quan chức lẫn người dân, ghi lại cảnh
128. 5:32trẻ em mồ côi lăng thang giữa một xã hội
129. 5:35đang bị kiểm soát gắt gao. Năm 1929,
130. 5:39bà có mặt tại Afghanistan giữa lúc nội
131. 5:41chiến. Năm sau, bà đến Ấn Độ đi theo
132. 5:45Mahatma Gandhi trong chiến dịch bất bạo
133. 5:47động chống lại nước Anh. Khi bước lên
134. 5:49tàu sang Đông Dương vào cuối năm, 1931,
135. 5:53Andre Violis đã là đặc phái viên chủ
136. 5:55chốt của Lepetit Parisian, tờ nhật báo
137. 5:58lớn nhất nước Pháp bán ra hơn 2 triệu
138. 6:01bản mỗi ngày. Bà không phải một cây bút
139. 6:03tập sự đi tìm kinh nghiệm đầu đời. Bà là
140. 6:07một trong những phóng viên chiến trường
141. 6:09có uy tín nhất của cả một thế hệ. Nhưng
142. 6:12có một mâu thuẫn âm ỷ trong sự nghiệp ấy
143. 6:14và nó sẽ quyết định toàn bộ phần còn lại
144. 6:16của câu chuyện hôm nay. Leit Parisien là
145. 6:19một tờ báo có khuynh hướng ủng hộ chính
146. 6:21phủ. Còn quan điểm cá nhân của Andre
147. 6:23Violis theo nghiên cứu của sử gia Mary
148. 6:26Lyn Stewart lại nghiêng hẳn về phía cánh
149. 6:29tả suốt gần 10 năm. Bà đã học cách sống
150. 6:32chung với mâu thuẫn đó, viết những gì
151. 6:34tòa soạn cho phép, giữ lại những gì bà
152. 6:37thực sự nghĩ. Nhưng chuyến đi sắp tới sẽ
153. 6:39đẩy mâu thuẫn ấy đến giới hạn của nó.
154. 6:42>> [âm nhạc]
155. 6:48[âm nhạc]
156. 6:54>> Năm 1931 tại Paris, chính quyền Pháp
157. 6:57đang tổ chức đấu xảo thuộc địa quốc tế,
158. 7:00một cuộc triển lãm khổng lồ nhằm phô
159. 7:02trương sự thịnh vượng và sứ mạn khai hóa
160. 7:04của đế chế Pháp. Nhưng phía sau tấm màn
161. 7:07hào nhoáng đó, Đông Dương đang sục sôi.
162. 7:10Cuộc khởi nghĩa Yên Bái vừa bị dập tắt
163. 7:12năm trước. Phong trào X viết nghệ tĩnh
164. 7:14sắp bùng lên. Bộ trưởng thuộc địa Pháp
165. 7:17Paul Rinal quyết định đích thân sang
166. 7:19Đông Dương thị sát Andre Violis được cử
167. 7:23đi tháp Tùng phái đoàn với tư cách nhà
168. 7:25báo được chính phủ công nhận. Chuyến đi
169. 7:28này theo đúng bản chất của nó mang mục
170. 7:30đích chính trị rõ ràng. Những người tổ
171. 7:32chức muốn dùng báo chí để trấn an dư
172. 7:35luận pháp trước, làn sóng chỉ trích
173. 7:37chính sách thuộc địa. Trước khi bà lên
174. 7:39đường, chủ biên của bà tại Le Parisan,
175. 7:42một người tên Eli [âm nhạc] Boys đã dặn
176. 7:44dò bà một câu mà sau này được các nhà
177. 7:46nghiên cứu trích lại nhiều lần. Theo sử
178. 7:48gia Marilyn Stewart, ông nói với bà
179. 7:51rằng, [âm nhạc] "Hãy đi, hãy lắng nghe,
180. 7:54hãy quan sát, hãy cố gắng thấu hiểu và
181. 7:57đặc biệt, đặc biệt hãy giữ sự khách
182. 8:00quan. Đây chính là khoảnh khắc lò lửa
183. 8:03đầu tiên trong câu chuyện của Andrea
184. 8:05Violis. Bà phải viết bài gửi về Paris
185. 8:08trong khi vẫn đứng trong vai trò một đặc
186. 8:10phái viên của chính phủ. Và quả thật
187. 8:13những bài báo đầu tiên bà gửi về chủ yếu
188. 8:16là cảnh sắc nhiệt đới, phong tục địa
189. 8:18phương, những điều dễ chịu và vô hại.
190. 8:21Một trong số đó Danger Pti Parisan
191. 8:23[âm nhạc]
192. 8:24tháng 3 năm 1931
193. 8:27mang tựa đề gợi hình ảnh một xứ Bắc Kỳ
194. 8:29rực rỡ và huyền ảo. Nhưng cũng chính cái
195. 8:32vỏ bọc chính thức đó lại cho bà một thứ
196. 8:34mà không một nhà báo độc lập nào có được
197. 8:37vào thời điểm đó quyền tiếp cận.
198. 8:39>> [âm nhạc]
199. 8:39>> Với tư cách thành viên phái đoàn bộ
200. 8:41trưởng, bà được vào những nơi thường
201. 8:43đóng kín với báo chí, bao gồm cả hệ
202. 8:45thống nhà tù và boss cảnh sát thuộc địa.
203. 8:48Nhưng hãy dừng lại một chút và là một
204. 8:50phép tính nhỏ. Khi bước chân vào những
205. 8:53nhà tù ấy, Andre Violis không phải một
206. 8:56nữ phóng viên trẻ tuổi đi tìm danh vọng
207. 8:58đầu đời. Bà đã 61 tuổi, ở cái tuổi mà
208. 9:02nhiều người tìm kiếm sự an nhàn trong
209. 9:04phòng khách sang trọng. Người phụ nữ tóc
210. 9:07đã đềm bạc ấy lại chọn bước vào những xà
211. 9:10lim ngột ngạc.
212. 9:11>> Ở đó bà chứng kiến điều mà những bài báo
213. 9:14trấn an dư luận không bao giờ nhắc tới.
214. 9:16Sau này khi xuất bản sách, bà đưa vào
215. 9:19phần phụ lục những tài liệu gây chấn
216. 9:21động, trong đó có biên bản của một phiên
217. 9:23tòa tại Hà Nội, nơi binh lính Lê Dương
218. 9:25Pháp bị cáo buộc giết hại dân làng nhưng
219. 9:28lại được tuyên tráng án. Bà ghi chép về
220. 9:30điều kiện giam giữ, về những kỹ thuật
221. 9:32tra khảo tàn bạo, trong đó có việc dùng
222. 9:35điện để tra tấn tù nhân chính trị, một
223. 9:37trong những mô tả sớm nhất của báo chí
224. 9:39phương Tây về hình thức tra tấn này tại
225. 9:41Đông Dương. Hãy nghĩ về sự chớ trêu tàn
226. 9:43khốc nằm trong chi tiết đó. Chính quyền
227. 9:47thực dân luôn tự hào rằng họ mang ánh
228. 9:49sáng văn minh, mang lưới điện hiện đại
229. 9:52đến phương đông để khai hóa. Nhưng giữa
230. 9:54bàn tay của chính họ, thứ công nghệ được
231. 9:56ca ngợi ấy lại trở thành công cụ để giật
232. 9:59tung ra thịt con người. Nhưng bà không
233. 10:01công bố bất cứ điều gì trong số đó ngay
234. 10:03lập tức. Theo sử gia Mary Stewart, Andre
235. 10:07Vill có nhiều lý do để trì hoãn, vừa
236. 10:10mang tính nghề nghiệp, vừa mang tính cá
237. 10:13nhân, vừa mang tính chính trị. Bà hiểu
238. 10:15rất rõ một tờ báo Thân Chính phủ sẽ phản
239. 10:19ứng thế nào trước một bản cáo trạng gay
240. 10:21gắt nhắm vào chính hệ thống thuộc địa
241. 10:23Cộng hòa. Những gì bà chứng kiến bà cất
242. 10:26vào sổ tay riêng và bà mang nó theo
243. 10:29không nói với ai. Suốt 4 năm. Đáng nói
244. 10:32là ngay cả trong sự dấn thân của mình,
245. 10:35Andrea Violis vẫn không phải một người
246. 10:37cách mạng triệt để theo phân tích của
247. 10:39một số nhà nghiên cứu văn hóa thuộc địa.
248. 10:42Dù kịch liệt phê phán những lạm dụng và
249. 10:44bất công của bộ máy cai trị, bà chưa bao
250. 10:46giờ thực sự kêu gọi chấm dứt chủ nghĩa
251. 10:49thực dân. Điều bà tin tưởng và tranh đấu
252. 10:51cho nó suốt quãng đời còn lại là khả
253. 10:54năng cải cách một hình thức thuộc địa
254. 10:55nhân đạo hơn chứ không phải một sự xóa
255. 10:57bỏ hoàn toàn. Đây là một chi tiết quan
256. 10:59trọng để hiểu đúng con người bà. thay vì
257. 11:02biến bà thành một biểu tượng đơn giản
258. 11:04hơn thực tế.
259. 11:06[âm nhạc]
260. 11:09Bốn năm giữ kín một sự thật không phải
261. 11:12một khoảng lặng dễ chịu. Hãy thử hình
262. 11:14dung sức nặng của quãng thời gian đó ban
263. 11:17ngày. Bà mỉm cười tháp Tùng phái đoàn dự
264. 11:20tiệc cùng giới tinh hoa thuộc địa và gửi
265. 11:23về nước Pháp những bài báo ca ngợi phong
266. 11:25cảnh vô hài. Nhưng khi đêm xuống, bà một
267. 11:28mình đối diện với cuốn sổ tay chứa đầy
268. 11:30những điều bà chưa dám nói ra. Cuốn sổ
269. 11:32tay ấy giống như một quả bom hẹn giờ nằm
270. 11:35chờ trong hành lý của một người đang đi
271. 11:37tìm sự thật. Theo sử gia Mary Lyn
272. 11:40Stuart, đó là bốn năm rằng xé giữa nghĩa
273. 11:43vụ nghề nghiệp với tòa soạn đã tạo nên
274. 11:45tên tuổi bà và một điều gì đó lớn hơn
275. 11:47nghề nghiệp. Điều khiến chiếc cân
276. 11:49nghiêng hẳn theo chính nội dung mà bà
277. 11:51đưa vào sách sau này là những phiên tòa
278. 11:54thuộc địa liên tiếp tha bổng những kẻ
279. 11:56gây ra cái chết cho dân bản xứ. Vụ việc
280. 11:59tại Hà Nội mà bà từng chứng kiến hồ sơ
281. 12:01không phải trường hợp duy nhất. Với một
282. 12:03nhà báo từng tận mắt thấy hệ thống ấy
283. 12:05vận hành, mỗi bản án tha bổng như vậy là
284. 12:08một giọt nước rơi vào một chiếc cốc đã
285. 12:10gần đầy. Năm 1935.
286. 12:14Giọt nước ấy tràn ly. Andrew Violet xuất
287. 12:18bản cuốn sổ tay 4 năm của mình thành một
288. 12:20cuốn sách với tựa đề Indochin SOS, sách
289. 12:24do nhà xuất bản Galimat ấn hành. Với lời
290. 12:27tựa của nhà văn Andre Manrose trong sách
291. 12:31bà mô tà nạn nói: "Điều kiện lao động
292. 12:33khắc nghiệt tại đồn điền, sự chuyên
293. 12:35quyền của bộ máy hành chính và ở phần
294. 12:37phụ lục, chính những hồ sơ tòa án mà bà
295. 12:40đã âm thầm thu thập suốt b năm lặng lẽ
296. 12:43đó. Đây là khoảnh khắc quyết định thứ
297. 12:44hai trong câu chuyện của Andrea Violis.
298. 12:48Bà không còn là một đặc phái viên tuân
299. 12:51thủ nguyên tắc khách quan mà chủ biên
300. 12:53của bà từng căn dặn. Bà đã trở thành
301. 12:56theo cách gọi của giới nghiên cứu sau
302. 12:58này một nhà văn dấn thân. Và cái giá của
303. 13:01sự chuyển mình đó bà sẽ phải trả gần như
304. 13:04ngay lập tức.
305. 13:06[âm nhạc]
306. 13:09Khi Indin SOS Ram phản ứng đầu tiên từ
307. 13:14giới thực dân không phải là một lời bác
308. 13:16bỏ nội dung cuốn sách đó là điều đáng
309. 13:19chú ý nhất trong toàn bộ câu chuyện hôm
310. 13:21nay trước khi đi tiếp cần phân biệt rõ
311. 13:23những ai đã lên tiếng vì báo chí pháp
312. 13:25lúc đó không phải một khối thống nhất.
313. 13:28Cánh tả pháp tiêu biểu là tờ Lumanite
314. 13:31đón nhận cuốn sách như một bằng chứng tố
315. 13:34cáo hệ thống thuộc địa và gọi những lãnh
316. 13:36tụ Việt Nam quốc dân đảng bị hành quyết
317. 13:39là những người tử vì đạo. Nhưng ở phía
318. 13:41đối lập có ít nhất hai mặt trận khác
319. 13:43nhau đã phản công và cách họ phản công
320. 13:46lại rất khác nhau. Mặt trận thứ nhất là
321. 13:49báo chí thuộc Địa Tải Chính Bắc Kỳ nơi
322. 13:52Andre Vish tới. Tờ Lavenir Zutonkin, một
323. 13:57tờ báo có lập trường thân chính quyền
324. 13:59bảo hộ đăng một bài viết chế dễu bà vào
325. 14:01cuối năm đó. Theo tư liệu nghiên cứu do
326. 14:04một cây bút tên Marandolo chấp bút, bài
327. 14:06viết ngụ ý rằng bà chỉ là một du khách
328. 14:09bị những người chống đối thực dân dẫn
329. 14:11dắt sốt chuyến đi, rằng những cuốn sách
330. 14:13trước đó của bà chưa từng thực sự gây
331. 14:15được tiếng vang. Mặt trận thứ hai gay
332. 14:18gắt hơn nhiều đến từ Tess Anal
333. 14:21Colonialess tại Paris. Một cây bút ký
334. 14:24tên ZN đã mở một chiến dịch công kích có
335. 14:27hệ thống và cách ông ta công kích mới là
336. 14:30điều đáng để chúng ta dừng lại phân tích
337. 14:32kỹ hơn. Ông ta không tranh luận với
338. 14:34những cáo buộc nặng nề nhất trong sách
339. 14:36Chuyện tra tấn bằng điện, chuyện tòa
340. 14:38[âm nhạc] án tha bng kẻ giết người.
341. 14:40Những chuyện đó quá khó để bác bỏ vì
342. 14:42chính bà đã đính kèm biên bản tòa án làm
343. 14:44bằng chứng. Thay vào đó, ông ta đi tìm
344. 14:47một chi tiết nhỏ dễ kiểm chứng sai. Theo
345. 14:50tư liệu nghiên cứu, ông ta bắt được một
346. 14:52chỗ trong sách nơi Andre Violis nhắc tới
347. 14:55một loại vắc xin chống sốt xác mà viện
348. 14:57Pastor Sài Gòn được cho là đã điều chế
349. 15:00trong khi y học thời đó. Trên thực tế,
350. 15:03chưa hề có loại vắc xin ấy. Từ một câu
351. 15:05sai duy nhất, ông ta quay sang cáo buộc
352. 15:07toàn bộ cuốn sách là hư cấu không đáng
353. 15:10tin cậy. Đây là một kỹ thuật rất cũ và
354. 15:13có lẽ nhiều khán giả hôm nay sẽ nhận ra
355. 15:16nó ngay lập tức. Khi không thể bác bỏ
356. 15:18luận điểm trung tâm của đối phương,
357. 15:20người ta đi tìm một sai sót nhỏ ở rìa
358. 15:22rồi dùng nó để gieo nghi ngờ vào toàn bộ
359. 15:25phần còn lại. Kỹ thuật này hiệu quả vì
360. 15:29nó không cần chứng minh cáo buộc chính
361. 15:31là sai. Nó chỉ cần khiến độc giả tự hỏi
362. 15:34một câu đơn giản. Nếu bà ấy sai ở chỗ
363. 15:37này, biết đâu bà ấy cũng sai ở những chỗ
364. 15:40khác.
365. 15:41>> Đây là một thủ đoạn thao túng thông tin
366. 15:43kinh điển. Và đến tận thế kỷ này, con
367. 15:46người vẫn liên tục sập bẫy nó. Người ta
368. 15:48không cần dập tắt một sự thật bằng lý
369. 15:50lẽ. Người ta chỉ cần ném vào đó một mồi
370. 15:53lửa hoài nghi rồi để chính sự hoài nghi
371. 15:57ấy làm nốt phần việc còn lại. Chiến dịch
372. 16:00còn đi xa hơn nữa. Để hạ uy tín Andre
373. 16:03Violis, Don quay sang công kích cả một
374. 16:06nhân vật mà bà từng viết đến với sự kính
375. 16:09trọng trong sách Nhà cách mạng Phan Bội
376. 16:11Châu theo tư liệu nghiên cứu. Ông ta
377. 16:13viết rằng Phan Bội Châu là một kẻ hèn
378. 16:16hạ, từng bán đứng đồng chí của mình để
379. 16:19đổi lấy tự do cho bản thân. Trước lời vu
380. 16:21khống đó, Andre Violis không đáp trả
381. 16:25bằng cảm xúc. Bà dùng đúng công cụ mà
382. 16:27luật báo chí Pháp trao cho bà, quyền
383. 16:30phản hồi. Bà buộc chính tờ Les Anales
384. 16:32Coloniales phải đăng nguyên văn một lá
385. 16:35thư của cựu toàn quyền Đông Dương
386. 16:37Alexandre Varen, người từng ký lệnh ân
387. 16:40xá cho Phan Bội Châu vào tháng 12 năm.
388. 16:431925.
389. 16:44Trong thư đó, Varen xác nhận fan bội
390. 16:47châu chưa từng phản bội sự nghiệp của
391. 16:49mình. Ngoài chính quốc, các tờ báo mang
392. 16:51khuynh hướng dân tộc cực đoan như Action
393. 16:53France hay Leo de Paris còn đi xa hơn
394. 16:57gọi thẳng Andre Violis là kẻ phản quốc,
395. 17:00là tay sai của những người cộng sản. Chỉ
396. 17:02vì bà dám phơi bày mặt trái của một hệ
397. 17:04thống mà nước Pháp khi đó vẫn tự hào gọi
398. 17:07là sứ mệnh khai hóa. Nhìn lại toàn bộ
399. 17:09chiến dịch này, có một điều đáng chú ý
400. 17:12hơn tất cả. Không một ai trong số những
401. 17:14người tấn công bà thực sự đối chất với
402. 17:17bằng chứng trung tâm trong cuốn sách. Họ
403. 17:19tấn công một câu viết sai về vắc xin. Họ
404. 17:22tấn công cách bà dùng từ. Họ tấn công
405. 17:24quá khứ của một người khác không liên
406. 17:26quan trực tiếp đến bà. Nhưng không một
407. 17:28ai đưa ra được bằng chứng phản bác
408. 17:31chuyện tra tấn bằng điện hay chuyện tòa
409. 17:33án tha bổng những kẻ giết người. Và đó
410. 17:36có lẽ mới là điều tố cáo rõ ràng nhất
411. 17:39trong toàn bộ vụ việc.
412. 17:45Nghịch lý là ngay trong lúc báo chí
413. 17:47thuộc địa và cực hữu gọi Andrea Violis
414. 17:49là kẻ phản quốc, chính nước Pháp cải
415. 17:51cách lại làm điều ngược lại. Năm 1937,
416. 17:56dưới chính phủ mặt trận bình dân, bà
417. 17:58được mời tham gia một ủy ban điều tra
418. 18:00chính thức về các lãnh thổ hải ngoại của
419. 18:02Pháp. Bà không hề bị đẩy ra khỏi đời
420. 18:05sống trí thức Pháp. Bà chỉ đi theo một
421. 18:08hướng khác mà thôi. Từ năm [âm nhạc]
422. 18:101935,
423. 18:12bà trở thành đồng giám đốc của tuần báo
424. 18:15Vendrady. 3 năm sau, bà gia nhập ban
425. 18:17biên tập nhập báo Xoa, tờ báo do những
426. 18:20nhà văn cánh tả điều hành. Bà đã hoàn
427. 18:23toàn rời khỏi quỹ đảo của Leperty
428. 18:25Parisien. Tờ báo từng nuôi dưỡng sự
429. 18:27nghiệp gần 40 năm của bà và từng dặn dò
430. 18:30bà trước chuyến đi định mệnh ấy phải giữ
431. 18:33sự khách quan bằng mọi giá. Rồi chiến
432. 18:36tranh thế giới thứ hai nổ ra. Khi nước
433. 18:39Pháp thất thủ trước quân đội Đức năm
434. 18:421940,
435. 18:44Andre Violis đã 70 tuổi. Bà hoàn toàn có
436. 18:48thể chọn một cuộc sống an toàn, lui về
437. 18:50ẩn giật. Thay vào đó bà chuyển xuống
438. 18:52vùng chưa bị chiếm đóng ở miền Nam nước
439. 18:54Pháp. hoạt động bí mật tại một ngôi làng
440. 18:57nhỏ tên Du Lefit. Tại đó bà tham gia
441. 19:00mạng lưới che giấu người tị nạn khỏi bàn
442. 19:03tay của Phát Xết Đức. Năm 1943,
443. 19:07giữa lúc kiểm duyệt gắt gao nhất, bà cho
444. 19:10xuất bản bí mật một cuốn sách nhỏ lên án
445. 19:12chủ nghĩa phân biệt chủng tộc của
446. 19:14Hitler. Sau khi Pháp được giải phóng, bà
447. 19:16quay lại làm việc cho báo chí. Và ngay
448. 19:19giữa lúc chiến tranh Đông Dương vừa bùng
449. 19:20nổ, năm 1946,
450. 19:24bà đã có cuộc gặp với Chủ tịch Hồ Chí
451. 19:26Minh tại Paris, tiếp tục ủng hộ một giải
452. 19:28pháp hòa bình cho cuộc xung độc mà 15
453. 19:31năm trước bà từng viết sách tố cáo tận
454. 19:33gốc rễ của nó. Andre Viis qua đời tại
455. 19:37Paris vào ngày 9 tháng năm 1950.
456. 19:42Nhà triết học Jean Mary Dominac viết
457. 19:45trên tạp chí Esper rằng bà là một trong
458. 19:48những trí thức hiếm hoi biết cách phụng
459. 19:50sự chính nghĩa mà không bao giờ tự hạ
460. 19:53thấp mình. Nhưng số phận cuốn sách của
461. 19:55bà chứ không phải số phận cá nhân bà mới
462. 19:58là phần đáng suy ngẫm nhất. Indokin SOS
463. 20:01chưa bao giờ bị một sắc lệnh chính thức
464. 20:03nào cấm lưu hành tại chính quốc Pháp. Nó
465. 20:05được một nhà xuất bản danh giá [âm nhạc]
466. 20:07ấn hành với lời tựa của một trong những
467. 20:10nhà văn lớn nhất nước Pháp thời bấy giờ.
468. 20:12Nhưng sau [âm nhạc] lần tái bản cuối
469. 20:14cùng vào năm 1949,
470. 20:17cuốn sách lặng lẽ biến mất. Nó không còn
471. 20:20nằm trên kệ sách, nó không còn được
472. 20:23trích dẫn. Nó gần như biến mất khỏi trí
473. 20:26nhớ tập thể của cả một dân tộc cho đến
474. 20:28khi được tìm lại và tái bản. Hơn nữa,
475. 20:31thế kỷ sau đó có hai cách để một chính
476. 20:34quyền dập tắt một sự thật khó chịu. Cách
477. 20:36thứ nhất ồn ào, tịch thu, cấm đoán và đó
478. 20:40chính là điều chính quyền Đông Dương
479. 20:41từng làm với những ấn phẩm chỉ trích họ
480. 20:43ngay tại thuộc địa. Nhưng cách thứ hai,
481. 20:46lặng lẽ hơn nhiều và có lẽ cũng hiệu quả
482. 20:49hơn nhiều. Không cần một sắc lệnh nào
483. 20:51cả, chỉ cần để cho người ta quên.
484. 20:56[âm nhạc]
485. 20:59Hãy quay lại Pháp Trường Yên Bái, nơi
486. 21:02câu chuyện hôm nay bắt đầu 13 tiếng
487. 21:04thét, cách nhau vài phút vang lên trước
488. 21:07một lưỡi dao Andre Violis không có mặt ở
489. 21:11đó. Nhưng chính bà, chứ không phải người
490. 21:13đứng ở pháp trường sáng hôm ấy mới là
491. 21:15người khiến cả một chính quyền phải huy
492. 21:17động nhiều tờ báo, nhiều cây bút để đối
493. 21:20phó với những gì bà viết ra sau đó. Từ
494. 21:22một cuốn sổ tay không ai từng nhìn thấy,
495. 21:25bà được chôn cất tại nghĩa trang Mon
496. 21:28Pary ở Paris trên bia mộ của bà. Theo
497. 21:32những gì còn được ghi lại, không có năm
498. 21:34sinh được khắc lên, chỉ có tên bà và năm
499. 21:38mất. Sự khuyết thiếu lặng lẽ trên phiến
500. 21:40đá ấy có lẽ lại vô tình trở thành một ẩn
501. 21:43dụ cho chính số phận cuốn sách của bà.
502. 21:46Một lời chứng từng nói lên sự thật, cuối
503. 21:48cùng cũng bị xóa, nhòa khỏi trí nhớ tập
504. 21:51thể của cả một dân tộc. Không kèn không
505. 21:53trống, họng súng và lưỡi dao có thể giết
506. 21:57chết một con người ngay lập tức. Nhưng
507. 21:59chính sự phớt lờ, chính việc để cho một
508. 22:01cuốn sách lặng lẽ hết bản in rồi biến
509. 22:04mất khỏi giá sách mới là thứ chôn vùi
510. 22:06một sự thật triệt để và lâu dài hơn bất
511. 22:09kỳ bản án tử hình nào. Giữa hai cách
512. 22:11chết đó [âm nhạc] của một con người và
513. 22:14của một cuốn sách, có lẽ cách chết thứ
514. 22:16hai mới thực sự đáng sợ hơn cả vì nó
515. 22:19không để lại một tiếng thét nào cho đời
516. 22:22sau còn nghe thấy. Và có bao nhiêu sự
517. 22:24thật ngay lúc này ở đâu đó đang bị lãng
518. 22:28quên theo đúng cách lặng lẽ. Hẹn gặp lại
519. 22:31quý vị và các bạn trong kỳ phát sóng
520. 22:32tiếp theo của A Lục Kỳ.
521. 22:37[âm nhạc]